<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.73 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 7.73

# Dvadasharanayacakra 7.73

Nyāyāgamānusāriṇī 7.73

- **Language:** Sanskrit

### [7.73](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.73)

bhavan san bhavatīti sattvaṃ nāma bhavata eva nābhavataḥ . bhavanaṃ ca kīdṛśam ? abhāvānuviddham, iti taddarśayati --pratyekavastvityādi daṇḍako yāvat sadasadātmakaḥ, ekamekaṃ prati pratyekaṃ vastunaḥ svarūpaṃ pratipattuṃ pratyekavastusvarūpapratipattyarthaṃ tatpravṛttaṃ ghaṭākhyaṃ śivakādivyāvṛttaṃ paṭādivyāvṛttaṃ ca, tasmāt tadeva ghaṭākhyaṃ ghaṭātmanā pravṛttaṃ bhavati, paṭaśivakādyātmanā vyāvṛttaṃ na bhavati . ataḥ sadasadātmakaḥ . tasmādabhāvo bhāvāṅgaṃ bhāvātmā bhāvapravṛttireva . evaṃ tāvad yugapadbhāvirūpādibhāvenāpi bhavan sa ghaṭo nābhāvena svāṅgātmapravṛttisvarūpeṇa vinā bhavatītyuktaṃ dravyakṣetrāpekṣam . kālabhāvāpekṣamapyucyate--sa eva ca bhavitā ghaṭaḥ svato'tyantāvibhaktavṛttiparyanubhavaḥ tāmātmano vṛttiṃ prāk paścācca parito'nubhavati . tasmādbhavanātmakatvādabhūtakhapuṣpavilakṣaṇaḥ, kenacidrūpeṇa khapuṣpasyābhavanād ghaṭasya ca pūrvottararūpairbhavanāt . arthāntarabhūtakṣaṇabhaṅgavilakṣaṇaśca prāk paścādidānīṃ ca bhavanād bhavanasya pravartanasya dravyārthato'tyantamabhinnatvāt kṣaṇabhaṅgavāde'tyantaṃ kṣaṇe kṣaṇe'nyatvābhyupagamāt tadvilakṣaṇa iti . nanvevaṃ dravyārthabhavanasyābhedādabhavanaṃ niravakāśameveti, etacca na bhavatītyata āha --atītānāgatavartamānabhinnabhavanasadasadekakriyaḥ, yānyatītāni bhavanānyanāgatāni ca tāni vartamānabhavanād bhinnāni deśakālākāranimittādibhedāt, tebhyaśca vartamānabhavanam, parasparavilakṣaṇatvācca paraspararūpeṇa na santi, atha ca bhavanakriyaikaiva sarvāṇi tānyucyante . katham ? ākāśavat, yathā tavāpyākāśaṃ śabdādisamavāyināṃ ghaṭādisaṃyogināṃ cādhārabhūtamekamavicchinnabhavanamapi teṣu ghaṭapaṭaśabdādibhavanādhāratayā bhidyamānatvād bhedābhedābhyāṃ saccāsacca ityeṣaṇīyam, anyathā teṣāṃ ghaṭaśabdādīnāṃ saṅkaraprasaṅgāt, tathāsmanmatenāpyavagāhasāmānyād bhavatyeva aṅgulighaṭādyavagāhairbhedādasacca, tathoktabhāvano ghaṭo dravyādi kāryaṃ ceti . yathākāśaṃ tathā bhūtatvāt tantupaṭādyapi itarathā naiva bhaved vastu apūrvatvāt khapuṣpavat, vaidharmyeṇa campakapuṣpavat, aparatvādabhedatvādavartamānatvāt vāndhyeyavat kṣaṇikavādavat, . tasmānna sadasatoḥ pratipakṣatvam . na naikātmyam, vidhipratiṣedhaikaviṣayatvāt, bhāvitaikātmyacetanācetanatvavat . yadapi ca sat sopākhyamasad nirupākhyamiti tadapi nopapadyate sato'pyanupākhyatvāt . ko hi prativastu pratikṣaṇasattvena sadupākhyātuṃ śaknoti ? asādhāraṇatvāt kramabhāvi sadasat . yathā ca tat tantupaṭādi kramabhāvi tathā yugapadbhāvi khamapi sadasad bhinnābhinnaṃ ca ito'pi ito'pīti ubhayātmakatvaṃ pradarśyata iti .

- [Previous: 7.72](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.72)
- [Next: 7.74](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.74)
- [Up: 7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.560) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.73](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.73) · Pramāṇa
