<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.20 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 8.20

# Dvadasharanayacakra 8.20

Nyāyāgamānusāriṇī 8.20

- **Language:** Sanskrit

### [8.20](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.20)

ato yathaivetyādi uktārthopasaṅgraharūpeṇa dṛṣṭāntadaṇḍako yāvat sākṣād bhavati tathā tatheti . kumbhakāraḥ śabdānuviddhacetanātmakaḥ, tatkriyāpi tadātmikā vicitrā piṇḍaśivakādyarthaparispandabhedā śabdacetanaiva, tasyā vaicitryeṇa vṛttestāratamyena uttarottarotkarṣaparamparayā adhyāsanam, tena samupahitaṃ rūpamasyā ghaṭatāyāḥ sā kumbhakārakaraṇaśabdacetanāvaicitryavṛttitāratamyādhyāsanasamupahitarūpā ghaṭatā, sā sākṣād nāmno bhavati tathā tathā tena tena prakāreṇa piṇḍaśivakādirūpādipṛthubudhnādinā ceti dṛṣṭāntaḥ . dārṣṭāntiko'rtho'dhunā --tathā tatprabhavameva śabdacetanāprabhavameva kumbhakāramanuṣyaśarīraṃ mṛdādi mṛtsikatā-loṣṭa-vajrā-'śma-śilādipṛthivīkāyatiryakśarīraṃ ca, ādigrahaṇādaptejo-vāyu-vanaspatitiryakśarīraṃ devaśarīraṃ nārakīyaṃ ca . tad bhāvayati --śabdopayogetyādi . śabdātmaka upayogaḥ śrutajñānaṃ vyaktāvyaktam, tatsambandhādvadyaḥ kāyavāṅmanaḥkarmayogaḥ śubho'śubho vā sa āśravaḥ puṇyapāpayoḥ, ekendriyādijātināmnastiryagbhedasya yogavakratā visaṃvādanaṃ ca, tadviparītaṃ yogāvakratvamavisaṃvādanaṃ ca śubhasya manuṣya-devapañcendriyajātyādināmnaḥ, ādigrahaṇādavisaṃvādanagrahaṇāt . ādeḥ iti pañcamīnirdeśāddhetorityarthaḥ . kumbhakāraśarīramṛdādi tathā tathā tatprabhavameva iti vartate . uktamidaṃ prakriyāyuktyā, na punarhetunā śabdānuviddhacaitanyātmakatvamiti cet, etarhi brūmaḥ --rūpādimadarthaviracanātmakatvāt, rūpa-rasa-gandha-śabda-sparśa kumbhakārakāryavat . nāmna eva ca prabhāvād ghaṭasya ghaṭatvam, na bahirnimittāpekṣam . tathāhi— skandanādinimittānāmanupapattāvapi jīvasyājīvasya vā nimittanirapekṣā saṃjñā kriyate skando rudra indra iti . pratyakṣatvāt sarvalokaprasiddhaśabdābhidheyatvācca tadbhūtāḥ pratyakṣāśca gopālādayo mukhyayā ca vṛttyocyante tasmāt ta eva te . saṅkhyā--saṃsthānādayo rūpādayaḥ, te yasya santi so'rtho rūpādimadarthaḥ, tasya viracanā parasparasambandhānurūpyeṇa ghaṭanā, sa evātmā yasya svarūpaṃ manuṣyatiryagaṅgopāṅgādināmanirvṛttakumbhakāraśarīramṛdāderiti dharmitvena sambadhyate . kumbhakārakāryavaditi dṛṣṭāntaḥ, yathā hi ghaṭapiṭharādi kulālakāryaṃ tena tena mṛnmardanādiprakāreṇāntaḥsanniviṣṭaśabdānuviddhakumbhakārapravṛttyā nirvartitatvāt tatprabhavaṃ tadātmakaṃ kumbhakārapravṛttyātmakaṃ rūpādimadarthaviracanātmakatvāt tathā kumbhakāraśarīramṛdādyapyantaḥ sanniviṣṭaśabdānuviddhacaitanyapravṛttyātmakamiti .

- [Previous: 8.19](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.19)
- [Next: 8.21](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.21)
- [Up: 8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.647) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.20](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.20) · Pramāṇa
