<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.42 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 8.42

# Dvadasharanayacakra 8.42

Nyāyāgamānusāriṇī 8.42

- **Language:** Sanskrit

### [8.42](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.42)

evaṃ tāvat saṅkhyāviṣayaprakṛtipratyayapratipattivirodha uktaḥ . ataḥ paraṃ puruṣaviṣaya ucyate, tadyathā — sa vṛkṣa āsta ityādi yāvadapratipattitvam . saḥ iti śeṣopapade āste iti puruṣaviṣayaprakṛtipratyayasaṃvādena svayaṃ pratipadya punaḥ ehi manye iti tadviparītapratipattyā prakṛtyādilakṣaṇamalakṣaṇīkṛtaṃ pratipattiścāpratipattīkṛtā tadvadeveti lakṣyatattvāpratipattyavyavasthādvāreṇeti . kasmāt ? yadṛcchāpravṛttitvādasamīkṣita ehi manye iti prastutakriyāvisaṃvādāt tvaṃ yāmi, ahaṃ yāsi iti prayogavadayathārthamagamakamasādhu . prastutapratyayavisaṃvādādvā, devadatto bhūyata iti prayogavat . aṅgīkṛtapuruṣārthavaiyadhikaraṇyavṛttatvāt, tvaṃ pacatīti prayogavat . atra pratyayaparā prakṛtiḥ prayoktavyā, prayogakāle kevalayoḥ prakṛtipratyayayorasambhavāt tathā'narthakatvāt kākavāsitavat . śikṣaṇārthaṃ tu citrabhaktibindu- paurvāparyapratyayatvād brahmacāripitṛtvavadityeva sambandhaḥ . atra prayogaḥ --ehi manya ityādi yāvadayathārthamagamakamasādhu iti pratijñāstisraḥ . prastutā kriyā manyatiḥ, tayā sāmānādhikaraṇyaṃ visaṃvadati pratyayasyottamapuruṣākhyasya ehiśabdaprayuktamadhyamapuruṣavisaṃvādāditi hetvarthaḥ . tvaṃ yāmi, ahaṃ yāsi iti prayogavaditi tadarthanidarśanaṃ hetvarthānurūpeṇa yānārthayormadhyamottamaviśiṣṭayorbhede sati visaṃvādādayathārthāgamakāsādhutvavaditi . prastutapratyayavisaṃvādādveti dvitīyo hetuḥ . devadatto bhūyata iti yatheti dṛṣṭāntaḥ . devadatta iti prathamānirdiṣṭaḥ kartrarthaḥ prakṛtyarthamātravācinā bhāvasādhanena bhūyateśabdena sāmānādhikaraṇyaṃ nārhati bhavati ityanena tu syāt tathā ehiśabdaprastutamadhyamapuruṣāntena manyeityuttamāntāyathārthāgamakāsādhutvānyupaneyāni . prastutapratyayavisaṃvādasphuṭīkaraṇārthamāha --aṅgīkṛtapuruṣārthavaiyadhikaraṇyavṛttatvāditi . tasya nidarśanam --tvaṃ pacatīti yatheti . tvam iti yuṣmadupapade pacati iti śeṣopapadaviṣayaprathamapuruṣaprayogo visaṃvadati tathā ehi manye yāsyasi iti .

- [Previous: 8.41](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.41)
- [Next: 8.43](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.43)
- [Up: 8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.658) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.42](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.42) · Pramāṇa
