<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.49 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 8.49

# Dvadasharanayacakra 8.49

Nyāyāgamānusāriṇī 8.49

- **Language:** Sanskrit

### [8.49](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.49)

atrocyate --bahveva tarhītyādi . bahūnāṃ tarhi lakṣaṇānāṃ dhātusambandhe pratyayāḥ pā॰ 3 . 4 . 1 vyatyayo bahulam pā॰ 3 . 1 . 85 ityevamādīnāmalakṣaṇīkaraṇam tallakṣyāṇāṃ ca agniṣṭomayājī asya putro janitā ityevamādīnāmalakṣyīkaraṇam . pratipatteścāpratipattitvaṃ sarvasyā'satyatvāt, tadasatyatvaṃ pratyāyyārthaviparyayavṛttatvāt prahāsoktivaditi gatārtham . na ca teṣu lakṣaṇeṣu lakṣyeṣu cāsatyamatirbhavati . kiñcānyat, parvatādhikaraṇakarmavacca nāsatyamatiḥ . iha parvate vasati ityetasminnadhikaraṇārthe parvatamadhivasati, adhyāste ityādikarmatvāyukteḥ . atra prayogaḥ--parvatamadhivasati ityādi asatyamidam, svakārakavyadhikaraṇavṛttatvāt, devadatto bhūyate iti yatheti . etasya bhāvanārtha ādhāro'dhikaraṇamityādi yāvadanyasyānādhāratvādveti gatārtho granthaḥ . etacca kṣetraviṣayamayathārthatvamuktam . tathā kālaviṣayamayathārthasādhanam --bhūtamanāgatam iti ca viruddhārthamiti . ata uttaraṃ śatabhiṣaja ityādi devamanuṣyā ubhau rāśī ? ityādiṣu bhāvato'yathārthatā, dravyakṣetrakālabhāvaviṣayavisaṃvādavṛttatvāt svoktārthanirākaraṇārthatvāt, unmattapralāpavat . nanu puṣyasya devaviśeṣatvāt tadviṣayau nakṣatratārāsāmānyārthau, ghaṭaviśeṣaviṣayamṛtsāmānyārthavat . uktaṃ hi-- yastu prayuṅkte kuśalo viśeṣe śabdān yathāvadvyavahārayuktaukte . so'nantamāpnoti jayaṃ paratra vāgyogavid duṣyati cāpaśabdaiḥ .. pā॰ ma॰ bhā॰ 1 . 1 . 1 tasmād vivakṣāpūrvakatvācchabdapravṛtterviṣayaviśeṣaparigraheṇa gāvī-goṇī-gotāgopālikādivat śabdā gamakāścāgamakāśca . yadyevaṃ tarhi kayā vivakṣayā āpaḥ iti bahuvacanamekasminnapi bindau, eka- bhāvāyathārthapratipādanaṃ gatārthaṃ yāvadityādiṣu bhāvato'yathārthateti . evaṃ ca na vācakatā śabdasya na vācyatārthasya, ayathārthatvāt, uktaśabdārthavat . yathārthābhidhānaṃ ca śabdaḥ tattvārthabhāṣyaḥ 1 . 35 ityuktam . tat sarvamupasaṃhṛtya sādhanamāha --dravya-kṣetra-kāla-bhāvaviṣayavisaṃvādavṛttatvāditi heturvyākhyā- tārthaḥ . svoktārthanirākaraṇārthatvāditi sādhitārthopasaṃhārārtho hetuḥ pṛthagayāthārthyapratipādanārtho vā . unmattapralāpavaditi dṛṣṭāntaḥ . idaṃ ca sādhanamatītaprapañcena bhāvitārthamiti na vivriyate .

- [Previous: 8.48](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.48)
- [Next: 8.50](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.50)
- [Up: 8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.662) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.49](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.49) · Pramāṇa
