<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.73 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 8.73

# Dvadasharanayacakra 8.73

Nyāyāgamānusāriṇī 8.73

- **Language:** Sanskrit

### [8.73](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.73)

atra vayaṃ brūmaḥ --idamapyasmadabhiprāyaprasādhanaphalam, sāmānyopasarjanā viśeṣā eva bhavanti ityetameva sādhayati, etadasya tvadvacanasya phalaṃ bhaviṣyati . tad bhāvayitukāmo yogyaśabdetyādi pratyuccārayati yāvadadhyāropayatīti aśaktipakṣe śabdaśaktipradarśanopasaṃhāro'ntyaḥ, tatphalatvāccheṣagranthasya . tatra vastu tāvadityādi . anenaiva tāvat tvadvacanena śabdādanyad vastu śaktyākhyaṃ śaktimadvā siddham . tat punarvastu kīdṛśamiti cet, darśayati --tadidaṃsambandhātmaketyādi, so'yamityabhisambandhāt ityetasmādeva vacanāt tacchabdavācyaṃ vastu idaṃśabdavācyācchabdādanyat arthādvā tacchabdavācyādidaṃśabdavācyaḥ śabdo'nyaḥ, ādhārādheyayorbhedāt tadidaṃsambandhātmakaśabdārthayoḥ . yatrāsau prayujyate śabdaḥ vaktumiṣyate ca yadviṣayā buddhirutpādayitumiṣṭetyarthaḥ śaktiśca yatrādhyāropyate tad vastu sarvasyāsya śabdaśaktibuddhi-vivakṣākhyasyārthakalāpasyādhārabhūtam, ādheyānāmādhāraprāṇataḥ siddheḥ . yogyaśabdācca bāhyārthasiddhiḥ, yogyo'nurūpaḥ śabdaḥ, kenacidarthena kaścit tadanurūpa eva śabdo yujyate pṛthubudhnādyarthena ghaṭaśabdaḥ . tasmād ghaṭākhyādarthāt siddhāt paścād bhavati śabdaḥ, anuśabdasya paścādarthatvāt siddhe'rthe paścācchabdenārthasya yogo'nurūpaḥ . yathārtharūpādipami ?tyādi, athavā anurūpo yogyaḥ, yathārtho'nuśabdaḥ, yathārūpaṃ yad yad rūpaṃ yathārūpamanurūpaṃ yathā yujyate tathetyarthaḥ . kathaṃ ca yujyata ityata āha --tathā hi sa ityādi, tena hi prakāreṇāsau yogamarhati yogyaḥ śabdaḥ tamarthaṃ pratyāyayiṣyāmīti prayogadarśanāt tasyārthasya vācakatvopeta ityarthaḥ, yo hyarthasyāvācakaḥ sa nānurūpo na yogya ityuktaṃ bhavati tvayaiva . yasmādarthanibandhanā vivakṣā, hiśabdahetvarthatvāt . itaratheti arthapratyāyanādṛte vacanasya pravṛttyasambhavāt . na hi śabdo'nāmṛṣṭapratyāyyapratyāyakabhāvo vaktumiṣyate . na ca vivakṣāmātreṇa śabdaḥ śrotṛbuddhau tāṃ tāṃ śaktimādhātuṃ śaknoti . evaṃ cānena tvadvacanenaiva viśeṣalakṣaṇāḥ śaktayaḥ parigṛhītā eva tvayā . asmanmatavadeva ca viśeṣasvarūpapravṛttyā vinā na kaścicchaktimānanyaḥ . viśeṣā eva śaktayaḥ svārthasatyaḥ . tāsāṃ ca teṣu teṣu vivakṣaiva vyañjikā . vivakṣaiva tāṃ tāṃ śaktimadhyāropayati prāgātmani paścāt prayogācchrotṛbuddhau . śabdanirapekṣaiva vivakṣādhyāropyā śaktirarthe, pravṛttyasambhavāt . na hi śabda ityādi, śabdo hi samīkṣitapratyāyyapratyāyakasambandho vaktumiṣyate, na hyanāmṛṣṭapratyāyyapratyāyakabhāvaḥ . vivakṣāyāścārthamantareṇāsambhavāt na ca vivakṣāmātreṇetyādi, ca śabdo vivakṣite'nurūpe'rthe prayuktaḥ śrotṛbuddhau tāṃ tāṃ śaktimādhātuṃ śaknoti, nānyathā, śabdasyārthasya śabdārthasya ca śaktiḥ śakanāt, śaknoti vaktuṃ śabdaḥ śakyate vaktumartha iti .

- [Previous: 8.72](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.72)
- [Next: 8.74](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.74)
- [Up: 8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.675) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.73](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.73) · Pramāṇa
