<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.79 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 8.79

# Dvadasharanayacakra 8.79

Nyāyāgamānusāriṇī 8.79

- **Language:** Sanskrit

### [8.79](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.79)

yattu viṣayodgrāha ityādi . aśakteḥ sarvaśaktervā vākyapa॰ 2 . 132 ityetasyāḥ kārikāyā viṣayaḥ śabdotthāpitāḥ kriyādiparikalpanā iti, etasyārthasya nidarśanārthamudgrāhyate --viruddhairdharmairyuktamityabhidhīyata svārtham, sarvasyāsyāviruddhaikārthatvāt . nanu sarva eva aviruddho'rthaḥ yadeva odanaṃ pacati iti karma tadeva pāka odanasya iti ṣaṣṭhyocyate . pākaśabdena ca bhāvaḥ kṛtocyate, pacati iti tiṅā kartrarthaḥ, kṛdabhihitabhāvadravyavattvāt kartuḥ sādhyatvāt . yadā caudanaḥ pratīto bhavati tadviṣayakriyāsandehe kiṃ karoti iti praśne odanasyāvyākhyeyatvādasyaiva pacervidhānaṃ pacati iti . tasyaiva pacaterapūrvasya vyākhyāne pākaṃ karoti iti pacinā prativacanāt karmatvam, uktavat . pākasya nirvṛttiṃ karoti iti kartṛpratyayārthaṃ vyācaṣṭe . sthālyādyapi pacane vartate... .... itye- ityādiḥ sa eva granthaḥ pratyuccāryaḥ --ihaikamevārthavastu ityādi yāvaccheṣarūpatvaṃ ca pākasya ityudāhṛtya tasmādavidyamānā vā śaktaya ityādinā bhāvayitvā tadupasaṃhāre'bhihitam --tasmādubhayorapi pakṣayorityādi yāvat sambhavatīti . itthaṃ pratyuccāryottaramāhācāryaḥ --etannātisamyakpratyapekṣitasvārtham, kasmāt ? sarvasyāsya udāhṛtasyārthasyāviruddhaikārthatvāt . tad bhāvayati --nanu sarva evetyādi . yadeva odanaṃ pacati iti paciviṣayaṃ karmaudanākhyaṃ tadeva pāka odanasya ityanayā ṣaṣṭhyocyate, anabhihite karmaṇi dvitīyā pā॰ 2 . 3 1--2 ekatra, ekatra ca kartṛkarmaṇoḥ kṛti ṣaṣṭhī pā॰ 2 . 3 . 65 iti ṣaṣṭhyā tadeva karmocyate . pākaśabdena ca bhāvaḥ pacyarthaḥ kṛtā ghañā ucyate, pacati iti tiṅā kartrarthaḥ, sa eva pākaṃ nirvartayati iti nidarśyate varṇyate na tiṅeti . kiṃ kāraṇam ? kṛdabhihitabhāvadravyavattvāt, uktaṃ hi — kṛdabhihito bhāvo dravyavad bhavati pā॰ ma॰ bhā॰ 3 . 1 . 67 iti pākaṃ karoti iti dravyavat karmaṇi dvitīyā, nirvartayati iti ca karotītyarthaḥ . kutaḥ ? kartuḥ sādhyatvāt, viklittistandulānāṃ pākaḥ, tadviṣayaḥ kartā sādhyate viklittinirvṛttiṃ karoti devadattaḥ, vikledayati, pacati, pākaṃ nirvartayati ityekārthatvāt pacikriyāvyāpṛtatvena sādhyate devadatta ityarthaḥ . yadā caudanaḥ pratīto bhavati tadviṣayabhujipacyādikriyāsandehe kiṃ karoti iti praśne odanasya prasiddhasyānūdyamānasyāvyākhyeyatvādasyaiva pacerbhujyādivyatirekeṇa vidhānaṃ pacati iti, tasyaiva pacaterapūrvasya vyākhyāne kiṃ karoti iti pṛṣṭe pākaṃ karoti iti pacinā prativacanāt karmatvam uktavaditi anabhihite karmaṇi dvitīyā kṛdabhihitabhāvadravyavattvāditi . pākasya nirvṛttiṃ karoti iti kartṛpratyayārthaṃ vyācaṣṭe, karoti iti devadattasya vyāpāraṃ viśiṣṭaṃ sthālyādivyāpārebhyaḥ, sambhavanadhāraṇādīnāṃ prakaraṇāt tatprayojakatvāt sthālyādyapi pacane vartate ityādinā sāmānyakārakatvaṃ devadattādhīnasya viśiṣṭasya kārakāntarapravartanābhāvaṃ ca darśayati . ityevamādibhiranyānyavyākhyānaprayogaireka evārtho vyākhyāyate, yathā vṛddhirādaic pā॰ 1 . 1 . 1 ityasyārthaḥ, vṛddhiḥ itīyaṃ saṃjñā bhavati ādaicāṃ varṇānām ākārasya ca aicoścetyādipratītāpekṣavyākhyānavat .

- [Previous: 8.78](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.78)
- [Next: 8.80](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.80)
- [Up: 8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.677) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.79](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.8.79) · Pramāṇa
