Dharmapariksha 15
Dharmaparīkṣā 15
- Language
- Sanskrit
Contents
- 15.98 — 1 part
15.1
atha candramatī kanyā kathaṃ jāte 'pi dehaje
kathaṃ na jāyate mātā madīyā mayi kathyatām
15.2
itthaṃ niruttarīkṛtya vaidikauneṣa khecaraḥ
vimucya tāpasākāraṃ gatvā kānanamabhyadhāt
15.3
aho lokapurāṇāni viruddhāni parasparam
na vicārayate ko 'pi mitra mithyātvamohitaḥ
15.4
apatyaṃ jāyate strīṇāṃ panasāliṅgane kutaḥ
manuṣyasparśatau vallyo na phalanti kadācana
15.5
antarvatnī kathaṃ nārī nārīsparśena jāyate
gosaṃgena na gaurdṛṣṭā kvāpi garbhavatī mayā
15.6
maṇḍūkī mānuṣaṃ sūte kenedaṃ pratipadyate
na śālito mayā dṛṣṭā jāyamānā hi kodravāḥ
15.7
śukrabhakṣaṇamātreṇa yadyapatyaṃ prajāyate
kiṃ kṛtyaṃ dhavasaṃgena tadāpatyāya yoṣitām
15.8
retaḥsparśanamātreṇa jāyante yadi sūnavaḥ
bījasaṃgamamātreṇa datte sasyaṃ tadā dharā
15.9
āghrāte kamale garbhaḥ śukrākte yadi jāyate
bhaktamiśre tadā pātre tṛptiḥ kena nivāryate
15.10
kathaṃ vijñāya maṇḍūkī kanyāṃ dhatte 'bjinīdale
bhekānāmīdṛśaṃ jñānaṃ kadā kenopalabhyate
15.11
1ravidharmānilendrāṇāṃ tanayāḥ saṃgato 'bhavan
kuntyāḥ satyā vidagdhasya kasyedaṃ hṛdi tiṣṭhati
15.12
devānāṃ yadi nārībhiḥ saṃgamo jāyate saha
devībhiḥ saha martyānāṃ na tadā dṛśyate katham
15.13
sarvāśucimaye dehe mānuṣe kaśmale katham
nirdhātuvigrahā devā ramante malavarjitāḥ
15.14
avicāritaramyāṇi paraśāstrāṇi kovidaiḥ
yathā yathā vicāryante viśīryante tathā tathā
15.15
devāstapodhanā bhuktvā kanyāḥ kurvanti yoṣitaḥ
mahāprabhāvasaṃpannā nedaṃ śraddadhate 1budhāḥ
15.16
ye pāradārikībhūye sevante parayoṣitaḥ
prabhāvo jāyate teṣāṃ viṭānāṃ kathyatāṃ katham
15.17
kiṃ mitrāsatpralāpena kṛtenānena vacmi te
utpattiṃ karṇarājasya jinaśāsanaśaṃsitām
15.18
vyāsasya bhūbhṛteḥ putrāstrayo jātā guṇālayāḥ
dhṛtarāṣṭraḥ paraḥ pāṇḍurviduraśceti viśrutāḥ
15.19
ekadopavane pāṇḍū ramamāṇo manorame
niraikṣata latāgehe khecarīṃ kāmamudrikām
15.20
yāvattiṣṭhati tatrāsau kṛtvā mudrāṃ karāṅgulau
āgāccitrāṅgadastāvattasyāḥ kheṭo gaveṣakaḥ
15.21
tasya sā pāṇḍunā dattā niḥspṛhībhūtacetasā
paradravye mahīyāṃsaḥ sarvatrāpi parāṅmukhāḥ
15.22
taṃ vilokya vilobhatvaṃ taṃmamanyata bāndhavam
anyavittaparādhīnā jāyante jagaduttamāḥ
15.23
tamācaṣṭa tataḥ kheṭaḥ sādho tvaṃ me hi bāndhavaḥ
yo 'nyadīyaṃ sadā dravyaṃ kacāramiva paśyati
15.24
viṣaṇṇo dṛśyase kiṃ tvaṃ bandho sūcaya kāraṇam
na gopyaṃ kriyate kiṃcit suhṛdo hi paṭīyasā
15.25
abhāṣiṣṭa tataḥ pāṇḍuḥ sādho sūryapure nṛpaḥ
vidyate 'ndhakavṛṣṭayākhyastridive maghavāniva
15.26
tasyāsti sundarā kanyā kuntī makaraketunā
ūrdhvakṛtā patākeva trilokajayinā satā
15.27
sā tena bhūbhūtā pūrvaṃ dattā manmathavardhinī
idānīṃ na punardhatte vilokya mama rogitām
15.28
anena hetunā bandho viṣādo mānase 'jani
kuṭhāra iva kāṣṭhānāṃ marmaṇāṃ mama kartakaḥ
15.29
citrāṅgadastato 'vocat sādho muñca viṣaṇṇatām
nāśayāmi tavodvegaṃ kuruṣva mama bhāṣitam
15.30
gṛhāṇa tvamimāṃ mitra madīyāṃ kāmamudrikām
kāmarūpadharo bhūtvā tāṃ bhajasva manaḥpriyām
15.31
paścād garbhavatīṃ jātāṃ sa te dāsyati tāṃ svayam
na dūṣitāṃ striyaṃ santo vāsayanti nije gṛhe
15.32
so 'gāttasyāstato gehaṃ gṛhītvā kāmamudrikām
svayaṃ hi viṣaye lolo labdhopāyo na kiṃ janaḥ
15.33
svecchayā sa siṣeve tāṃ1 kāmākāradharo rahaḥ
manaḥpriyāṃ priyāṃ prāpya svecchā hi kriyate na kaiḥ
15.34
tena tāṃ1 sevamānena kumārīṃ dinasaptakam
yūnau niropito garbhaḥ kośo3 nītimivānaghām
15.35
ayāsīnnivṛto1 bhūtvā hitvā2 tatraiva tāmasau
siddhe manīṣite kṛtye nirvṛtiṃ labhate na kaḥ
15.36
jñātvā garbhavatīṃ mātrā nibhṛtaṃ1 sā prasāvitā2
guhyaṃ chādayate sarvo gṛhadūṣaṇabhīrukaḥ
15.37
mañjūṣāyāṃ vinikṣipya devanadyāṃ pravāhitaḥ
tadīyastanayo mātrā gahadūṣaṇabhītayā
15.38
gaṅgayā nīyamānāṃ tāmādityo jagṛhe nṛpaḥ
saṃpattimiva durnītyā dṛṣṭvā campāpurīpatiḥ
15.39
tasyā madhye dadarśāsau bālaṃ pāvanalakṣaṇam
sarasvatyā ivānindyamarthaṃ vidvajjanācitam
15.40
karṇe jagrāha yato rājā bālena mukhadarśane
ājuhāva mahāprītyā tatastaṃ karṇasaṃjñayā
15.41
avīvṛdhadasau bālamaputraḥ putrakāṅkṣayā
adravyo dravyalābhena dravyarāśimivorjitam
15.42
campāyāṃ so 'bhavadrājā tatrātīte mahodaye
āditye bhuvanānandī vyomanīva niśākaraḥ
15.43
ādityena yato 'vardhi bhūbhṛtādityajastataḥ
jyotiṣkeṇa punarjñāto nādityena mahātmanā
15.44
nirdhātukena devena na nāryāṃ janyate naraḥ
pāṣāṇena kadā dhātryāṃ janyante sasyajātayaḥ
15.45
vitīrṇā pāṇḍave kuntī vijñāyondhakavṛṣṭinā
gāndhārī dhṛtarāṣṭrāya doṣaṃ pracchādya dhīmatā
15.46
ityanyathā purāṇārtho vyāsena kathito 'nyathā
rāgadveṣagrahagrastā na hi bibhyati pāpata:
15.47
yuktito ghaṭate yanna tad bruvanti na dhārmikā:
yuktihīnāni vākyāni bhāṣante pāpina: param
15.48
saṃbandhā bhuvi dṛśyante sarve sarvasya bhūriśa:
bhartṛṇāṃ kvāpi pañcānāṃ naikayā bhāryayā puna:
15.49
sarve sarveṣu kurvanti saṃvibhāgaṃ mahādhiya:
mahelāsaṃvibhāgastu nindyānāmapi nindita:
15.50
vyāso yojanagandhāyā ya: putra: sa paro mata:
dhanyāyā rājakanyāyā: satyavatyā: puna: priya:
15.51
paraḥ pārāśaro rājā tāpaso 'sau punaḥ paraḥ
ekatāṃ kurvate lokāstayornāmavimohitāḥ
15.52
duryodhanādayaḥ putrā gāndhāryā dhṛtarāṣṭrajāḥ
kuntīmadracoḥ sutāḥ pañca pāṇḍavāḥ prathitā bhuvi
15.53
gāndhārītanayāḥ sarve karṇena sahitā nṛpam
jarāsaṃdhaṃ niṣevante pāṇḍavāḥ keśavaṃ punaḥ
15.54
jarāsaṃdhaṃ raṇe hatvā vāsudevo mahābalaḥ
babhūva dharaṇīpṛṣṭhe samaste dharaṇīpatiḥ
15.55
kuntīśarīrajāḥ kṛtvā tapo jagmuḥ śivāspadam
mādrīśarīrajau bhavyau sarvārthasiddhimīyatuḥ
15.56
duryodhanādayaḥ sarve niṣevya jinaśāsanam
ātmakarmānusāreṇa prayayustridivāspadam
15.57
īdṛśo 'yaṃ purāṇārtho vyāsena parathākathi
mithyātvākulacittānāṃ tathyā bhāṣā kutastanī
15.58
aprasiddhikarīṃ dṛṣṭvā pūrvāparaviruddhatām
bhārate nirmite vyāsaḥ praṃdadhyāviti mānase
15.59
nirarthakaṃ kṛtaṃ kāryaṃ yadi loke prasidhyati
asaṃbaddhaṃ viruddhārthaṃ tadā śāstramapi sphuṭam
15.60
sa tāmrabhājanaṃ kṣiptvā jāhnavīpuline tataḥ
tasyopari cakāroccairvālukāpuñjamūrjitam
15.61
tadīyaṃ sikatāpuñjaṃ vilokya sakalairjanaiḥ
paramārthamajānānaiścakrire dharmakāṅkṣibhiḥ
15.62
yāvatsnānaṃ vidhāyāsau vīkṣate tāmrabhājanam
tāvattatpuñjasaṃghāte na sthānamapi budhyate
15.63
pulinavyāpakaṃ dṛṣṭvā vālukāpuñjasaṃcayam
vijñāya lokamūḍhatvaṃ sa ślokamapaṭhodimam
15.64
dṛṣṭvānusāribhirlokaiḥ paramārthāvicāribhiḥ
tathā svaṃ hāryate kāryaṃ yathā me tāmrabhājanam
15.65
mithyājñānatamovyāpte loke 'sminnirvicārake
ekaḥ śatasahasrāṇāṃ madhye yadi vicārakaḥ
15.66
viruddhamapi me śāstraṃ yāsyatīdaṃ prasiddhatām
iti dhyātvā tutoṣāsau dṛṣṭvā lokavimūḍhatām
15.67
vijñāyetthaṃ purāṇāni laukikāni manīṣibhiḥ1
na kāryāṇi pramāṇāni vacanānīva vairiṇām
15.68
darśayāmi purāṇaṃ te mitrānyadapi laukikam
uktveti parijagrāha sa raktapaṭarūpatām1
15.69
dvāreṇa pañcamenāsau praviśya nagaraṃ tataḥ
ārūḍhaḥ kāñcane pīṭhe bherīmāhatya pāṇinā
15.70
sametya bhūsurairukto dṛśyase tvaṃ vicakṣaṇaḥ
kiṃ karoṣi samaṃ vādamasmābhirvetsi kiṃcana
15.71
ākhyadeṣaṃ na jānāmi kiṃcicchāstramahaṃ dvijāḥ
apūrvabherimātāḍya niviṣṭo 'ṣṭāpadāsane
15.72
te procurmuñca bhadra tvaṃ vakraṃraṃ prāñjalaṃ vada
sadbhāvavādibhiḥ sārdhaṃ tatkurvāṇo vinindyate
15.73
sa prāha dṛṣṭamāścaryaṃ sūcayāmi paraṃ cake
nirvicāratayā yūyaṃ mā grahīthānyathā sphuṭam
15.74
te 'vādiṣustvamācakṣva mā bhaiṣīrbhadra sarvathā
vayaṃ vivecakāḥ sarve nyāyavāsitamānasāḥ
15.75
tato raktapaṭaḥ prāha yadyevaṃ śrūyatāṃ tadā
upāsakasutāvāvāṃ vandakaunāmupāsakau
15.76
ekadā rakṣaṇāyāvāṃ daṇḍapāṇī niyojitau
śoṣaṇāya svavāsāṃsi kṣoṇyāṃ nikṣipya bhikṣubhiḥ
15.77
āvayo rakṣatostatra bhikṣuvāsāṃsi yatnataḥ
ājagmatuḥ śṛgālau dvau bhīṣaṇau sthūlavigrahau
15.78
trastāvāvāṃ tato yāvadārūḍhau stūpamūrjitam
tāvadutpatitau taṃ tau gṛhītvā vigatau divi
15.79
śrutvāvayoḥ svanaṃ yāvannirgacchanti tapasvinaḥ
yojanāni gatau tāvad dvādaśaitau mahāsyadau
15.80
muktvā stūpamimau bhūmyāmāvāṃ khāditumudyatau
gṛddhau saunaśvikāṃścitrānadrāṣṭāṃ śastradhāriṇaḥ
15.81
tāvasmadbhakṣaṇaṃ tyaktvā tebhyo bhītau palāyitau
karoti bhojanārambhaṃ na ko 'pi prāṇasaṃśaye
15.82
tataḥ pāpardhikaiḥ sārdhamāgatya viṣayaṃ śivam
āvābhyāṃ mantritaṃ dvābhyāṃ niścalīkṛtya mānasam
15.83
parakīyamimaṃ prāptau deśamāśāvimohitau
kathaṃ mārgamajānantau yāvo gehamasaṃbalau
15.84
varaṃ kulāgataṃ kurvaṃstattapo buddhabhāṣitam
lokadvayasukhaṃ sāraṃ yato nityaṃ labhāvahe
15.85
raktāni santi vastrāṇi muṇḍayāvaḥ paraṃ śiraḥ
āvāṃ kimu kariṣyāvo gehenānarthakāriṇā
15.86
āvābhyāmitthamālocya gṛhītaṃ vratamātmanā
svayameva pravartante paṇḍitā dharmakarmaṇi
15.87
bhramantau dharaṇīmāvāṃ nagarākaramaṇḍitām
bhavadīyamidaṃ sthānamāgamāva dvijākulam
15.88
śṛgālastūpakotkṣepaṃ nayanāścaryamīdṛśam
dṛṣṭaṃ pratyakṣamāvābhyāmidaṃ vo viniveditam
15.89
idaṃ vacanamākarṇya kṣitidevā babhāṣire
asatyamīdṛśaṃ bhadra vratastho bhāṣase katham
15.90
ekīkṛtya dhruvaṃ sraṣṭā trailokyāsatyavādinaḥ
tvamakāryanyathedṛkṣaiḥ kimasatayo na dṛśyate
15.91
niśamya teṣāṃ vacanaṃ manīṣī jagāda kheṭādhipatestanūjaḥ
īdṛṃśi viprā bhavatāṃ purāṇe na bhūriśaḥ kiṃ vitathāni santi
15.92
doṣaṃ pareṣāmakhilo 'pi loko vilokate svasya na ko 'pi nūnam
nirīkṣate candramasaḥ kalaṅkaṃ na kajjalaṃ locanamātmasaṃstham
15.93
babhāṣire vedavidāṃ variṣṭhā yadīdṛśaṃ bhadra purāṇamadhye
tvayekṣitaṃ brūhi tadā viśaṅkaṃ vayaṃ tyajāmo vitathaṃ vicārya
15.94
śrutvetyavādījjitaśatrusūnurjinendravākyodakadhautabuddhiḥ
jñātvā dvijāstyakṣyatha yadyasatyaṃ tadā purāṇārthamahaṃ bravīmi
15.95
nihatya rāmastriśiraḥkharādyānāste samaṃ lakṣmaṇajānakībhyām
yāvadvane vīrarasānuviddho laṅkādhipastāvadiyāya tatra
15.96
sa chadmanā hemamayaṃ kuraṅgaṃ pradarśya rāmāya jahāra sītām
nipātya pakṣādhikṛtaṃ śakuntaṃ nopadravaṃ kasya karoti kāmī
15.97
nihatya vāli balinaṃ baliṣṭhaḥ sugrīvarāje kapibhiḥ samete
saṃmīlite preṣayati sma vārtāṃ labdhuṃ hanūmantamasau priyāyāḥ
15.98
tatrāyāte'mitagatiraye vīkṣya rakṣonivāse
sītāmājñāṃ laghu raghupatirvānarāṇāṃ vitīrya
śailaistuṅgairjalanidhijale bandhayāmāsa setuṃ
kāntākāṅkṣī kimu na kurute kāryamāścaryakāri
15.98.p1
iti dharmaparīkṣāyāmamitagatikṛtāyāṃ pañcadaśaḥ paricchedaḥ ||15