Dharmapariksha 18
Dharmaparīkṣā 18
- Language
- Sanskrit
Contents
- 18.100 — 1 part
18.1
śrutvā pavanavego 'tha paradarśanaduṣṭatām
papraccheti manovegaṃ saṃdehatimiracchide
18.2
parasparaviruddhāni kathaṃ jātāni bhūriśaḥ
darśanānyanyadīyāni kathyatāṃ mama sanmate
18.3
ākarṇya bhāratīṃ tasya manovego jagadīditi
utpattimanmatīrthānāṃ śrūyatāṃ mitra vacmi te
18.4
utsarpiṇyavasarpiṇyau vartete bhārate sadā
durnivāramahāvege triyāmāvāsarāviva
18.5
ekaikasyātra ṣaḍbhedāḥ sukhamāsukhamādayaḥ
parasparamahābhedā varṣe vā śiśirādayaḥ
18.6
koṭīkoṭyo daśabdhīnāṃ pratyekamanayoḥ pramāḥ
tatraiāvasarpiṇī jñeyā vartamānā vicakṣaṇaiḥ
18.7
koṭīkoṭyo 'mburāśīnāṃ sukhamāsukhamādimā
catasro gaditāstisro dvitīyā sukhamā samā
18.8
teṣāmante tṛtīyābde sukhamāduḥkhamodite
tāsu tridvayekapalyāni jīvitaṃ kramato 'ṅginām
18.9
tridvayekakā matāḥ krośāḥ kramato 'tra tanūcchritiḥ
tridvayekadivasaisteṣāmāhāro bhogabhāginām
18.10
āhāraḥ kramatastulyo badarāmalakākṣakaiḥ
pareṣāṃ durlabho vṛkṣaḥ sarvendriyabalapradaḥ
18.11
nāsti svasvāmisaṃbandho nānyagehe gamāgamau
na hīno nādhikastatra na vrataṃ nāpi saṃyamaḥ
18.12
saptabhiḥ saptakaistatra dinānāṃ jāyate 'ṅginām
sarvabhogakṣamo deho navayauvanabhūṣaṇaḥ
18.13
strīpuṃsayoryugaṃ tatra jāyate sahabhāvataḥ
kāntidyotitasarvāṅgaṃ jyotsnācandramasoriva
18.14
āryamāhvayate nāthaṃ preyasī priyabhāṣiṇī
tatrāsau preyasīmāryāṃ citracāṭukriyodyataḥ
18.15
daśāṅgo dīyate bhogasteṣāṃ kalpamahīruhaiḥ
daśāṅgairnirvikāraiśca dharmairiva savigrahaiḥ
18.16
madyatūryagrahajyotirbhūṣābhojanavigrahāḥ
sragdīpavastrapātrāṅgā daśadhā kalpapādapāḥ
18.17
palyasyāthāṣṭame bhāge sati śeṣe vyavasthite
caturdaśa tṛtīyasyotpannāḥ kulakāriṇaḥ
18.18
pratiśrutyādimastatra dvitīyaḥ sanmatiḥ smṛtaḥ
kṣemaṃkaradharau prājñau sīmaṃkaradharau tataḥ
18.19
tato vimalavāho 'bhūccakṣuṣmānaṣṭamastataḥ
yaśasvī navamo jainairabhicandraḥ paro mataḥ
18.20
candrābho marudevo 'nyaḥ praseno 'tra trayodaśaḥ
nābhirājo budhairantyaḥ kulakārī niveditaḥ
18.21
ete jātismarāḥ sarve divyajñānavilocanāḥ
lokānāṃ darśayāmāsuḥ samastāṃ bhuvanasthitim
18.22
marudevyāṃ mahādevyāṃ nābhirājo jineśvaram
prabhāta iva pūrvasyāṃ tigmaraśmimajījanat
18.23
svargāvataraṇe bharturayodhyāṃ tridaśeśvaraḥ
bhaktyā ratnamayīṃ cakre divyaprākāramandirām
18.24
kanye nandāsunandākhye kacchasya nṛpatervṛṣā
jine niyojayāmāsa nītikīrtī ivāmale
18.25
etayoḥ kāntayostasya putrāṇāmabhavacchatam
sabrāhmīsundarīkanyaṃ mānasāhlādanakṣamam
18.26
jinaḥ kalpadrumāpāye lokānāmākulātmanām
dideśa ṣaṭkriyāḥ pṛṣṭo jīvanasthitikāriṇīḥ
18.27
tato nīlaṃjasāṃ devo1 nṛtyantīṃ devakāminīm
vilīnāṃ sahasā dṛṣṭvā cintayāmāsa mānase
18.28
yathaivā paśyato1 naṣṭā śampeva tridaśāṅganā
tathā naśyati niḥśeṣā lakṣmīrmohanikāriṇī
18.29
salilaṃ mṛgatṛṣṇāyāṃ nabhaḥpuryāṃ mahājanaḥ
prāpyate na punaḥ saukhyaṃ saṃsāre sāravarjite
18.30
na śakyate vinā sthātuṃ yenehaikamapi kṣaṇam
viyogaḥ sahyate syāpi citrāṃśurivaiṃ tāpakaḥ
18.31
kṣīṇo 'pi vardhate candro dinameti punargatam
nadītoyamivatītaṃ yauvanaṃ na nivartate
18.32
bandhūnāmiha saṃyogaḥ panthānāmiva saṃgamaḥ
suhṛdāṃ jāyate snehaḥ prakāśa iva vidyutām
18.33
putramitragṛhadravyadhanadhānyādisaṃpadām
prāptiḥ svapnopalabdheva na sthairyamavalambate
18.34
yadarthamarjyate dravyaṃ kṛtvā pātakūrjitam
śaradabhramiva kṣipraṃ jīvitaṃ tatpalāyate
18.35
saṃsāre dṛśyate dehī nāsau duḥkhanidhānake
gocarīkriyate' yo' na mṛtyunā viśvagāminā
18.36
na kiṃcanātra jīvānāṃ śvovasīyasakāraṇam
ratnatrayaṃ vihāyaikaṃ na paraṃ vidyate dhruvam
18.37
vicintyeti jino gehānnirgantuṃ pracakrame
saṃsārāsāratāvedī kathaṃ gehe 'vatiṣṭhati
18.38
ārūḍhaḥ śibikāṃ devo muktāhāravibhūṣitām
ānetuṃ svayamāyātāṃ siddhabhūmimivāmalām
18.39
utkṣiptāṃ pārthivairetomagrahīṣurdivaukasaḥ
samastadharmakāryeṣu vyāpriyante mahādhiyaḥ
18.40
sametya śakaṭodyānaṃ devo vaṭataroradhaḥ
paryaṅkāsanamāsthāya bhūṣaṇāni nirākarot
18.41
pañcabhirmuṣṭibhiḥ kṣipraṃ tato 'sau dṛḍhamuṣṭikaḥ
keśānnutpāṭayāmāsa kṛtasiddhanamaskṛtiḥ
18.42
kalyāṇāṅgo mahāsattvo narāmaraniṣevitaḥ
ūrdhvobhūya tatastasthau suvarṇādririva sthiraḥ
18.43
kṛtvā peṭalikāntaḥsthān jinendrasya śiroruhān
āropya mastake śakraścikṣepa kṣīrasāgare
18.44
prakṛṣṭo 'trai kṛto yogo yatastyāgo jineśinā
śakaṭāmukhamudyānaṃ prayāgākhyāṃ gataṃ tataḥ
18.45
catvāryamī sahasrāṇi bhūpā jātāstapodhanāḥ
sadbhidācaritaṃ kāryaṃ samastaḥ śrayate janaḥ
18.46
ṣaṇmāsābhyantare bhagnāḥ sarve te nṛpapuṅgavāḥ
dīnacittairavijñānaiḥ sahyante na parīṣahāḥ
18.47
phalānyattuṃ pravṛttāste payaḥ pātuṃ digambarāḥ
tannāsti kriyate yanna bubhukṣākṣīṇakukṣibhiḥ
18.48
tato devatayā proktā bho bho bhūpā na yujyate
vidhātumīdṛśaṃ karma liṅgenānena ninditam
18.49
gṛhītvā svayamāhāraṃ bhuñjate ye digambarāḥ
nottāro vidyate teṣāṃ nīcānāṃ bhavavāridheḥ
18.50
pāṇipātre parairdattaṃ prāsukaṃ paraveśmani
āhāraṃ bhuñjate jainā yogino dharmavṛddhaye
18.51
niśamyeti vaco devyāḥ kṛtvā kaupīnamākulāḥ
pānīya te papurghoraṃ kālakūṭamivorjitam
18.52
hitvā lajjāṃ gṛhaṃ yātāḥ kecit kṣuttṛṭkarālitāḥ
trapante prāṇinastāvadyāvacceto na duṣyati
18.53
yadi yāmo gṛhaṃ hitvā devamatra vanāntare
tadānīṃ bharato ruṣṭo vṛtticchedaṃ karoti naḥ
18.54
varamatra sthitāḥ sevāṃ vidadhānā vibhorvane
iti dhyātvāpare tasthustatra kandādikhādinaḥ
18.55
vrataṃ kacchamahākacchau tāpasīyaṃ vitenatuḥ
mahāpāṇḍityagarveṇa phalamūlādibhakṣaṇaiḥ
18.56
vidhāya darśanaṃ sāṃkhyaṃ kumāreṇa marīcinā
vyākhyātaṃ nijaśiṣyasya kapilasya paṭīyasā
18.57
svasvapāṇḍityadarpeṇa pare mānaviḍambitāḥ
tasyurvidhāya pākhaṇḍaṃ bhūpā rucitamātmanaḥ
18.58
pākhaṇḍānāṃ vicitrāṇāṃ santriṣaṣṭiśatatrayam
kriyākriyādivādānāmunmithyātvavardhakam
18.59
cārvākadarśanaṃ kṛtvā bhūpau śukrabṛhaspatī
pravṛttau svecchayā katu svakīyendriyapoṣaṇam
18.60
itthaṃ dharādhipāḥ prāptā bhūribhedāṃ viḍambanām
viḍambyate na ko dīnaḥ kartukāmaḥ prabhoḥ kriyām
18.61
āhāreṇa vinā bhagnāḥ parīṣahakarālitāḥ
ime yathā tathānye 'pi lagiṣyanti kudarśane
18.62
vicintyeti jino yogaṃ saṃhṛtyānyopakārakaḥ
prārebhe yogināṃ kartuṃ śuddhānnagrahaṇakramam
18.63
avāpya śobhanaṃ svapnaṃ bhūtvā jātismaro nṛpaḥ
abūbhujajjinaṃ śreyān vidhānajño vidhānataḥ
18.64
śrāvakāḥ pūjitāḥ pūrvaṃ bhaktito bharatena ye
cakripūjanato jātā brāhmaṇāste madoddhatāḥ
18.65
ikṣvākunāthabhojogravaṃśāstīrthakṛtā kṛtāḥ
ādyena kurvatā rājyaṃ catvāraḥ prathitā bhuvi
18.66
vratino brāhmaṇāḥ proktāḥ kṣatriyāḥ kṣatarakṣiṇaḥ
vāṇijyakuśalā vaiśyāḥ śūdrāḥ preṣaṇakāriṇaḥ
18.67
arkakīrtirabhūt putro bharatasya rathāṅginaḥ
somo bāhubalestābhyāṃ vaṃśau somākaṃsaṃjñakau
18.68
ruṣṭaḥ śrīvīranāthasya tapasvī maudgalāyanaḥ
śiṣyaḥ śrīpārśvanāthasya vivadhe buddhadarśanam
18.69
śuddhodanasutaṃ buddhaṃ paramātmānamabravīt1
prāṇinaḥ kurvate kiṃ na kopavairiparājitāḥ
18.70
ṣaṇmāsānavasad viṣṇorbalabhadraḥ kalevaram
yatastato bhuvi khyātaṃ kaṅkālamabhavad vratam
18.71
kiyantastava kathyante mithyādarśanavartibhiḥ
nīcaiḥ pākhaṇḍabhedā ye vihitā gaṇanātigāḥ
18.72
pākhaṇḍāḥ samaye turye bījarūpeṇa ye sthitāḥ
praruhya vistaraṃ prāptāḥ kalikālāvanauvime
18.73
virāgaḥ kevalālaukavilokitajagattrayaḥ
parameṣṭhī jino devaḥ sarvagīrvāṇavanditaḥ
18.74
yatra nirvāṇasaṃsārau nigadyete sakāraṇau
sarvabādhakanirmukta āgamo 'sau budhastutaḥ
18.75
ārjavaṃ mārdavaṃ satyaṃ tyāgaḥ śaucaṃ kṣamā tapaḥ
brahmacaryamasaṃgatvaṃ saṃyamo daśadhā vṛṣaḥ
18.76
tyaktabāhyāntaragrantho niḥkaṣāyo jitendriyaḥ
parīṣahasahaḥ sādhurjātarūpadharo mataḥ
18.77
nirvāṇanagaradvāraṃ saṃsāradahanodakam
etaccatuṣṭayaṃ jñeyaṃ sarvadā siddhihetave
18.78
samyaktvajñānacāritratapomāṇikyadāyakam
catuṣṭayamidaṃ hitvā nāparaṃ muktikāraṇam
18.79
samastalabdhayo labdhā bhramatā janmasāgare
na labdhiṣṭacaturaṅgasya mitraikāpi śarīriṇā
18.80
deśo jātiḥ kulaṃ rūpaṃ pūrṇakṣitvamarogitā
jīvitaṃ durlabhaṃ jantordeśanā śravaṇaṃ grahaḥ
18.81
eṣu sarveṣu labdheṣu janmadrumakuṭhārikām
labhate duḥkhato bodhi siddhisaudhapraveśikām
18.82
yacchubhaṃ dṛśyate vākyaṃ tajjainaṃ paradarśane
mauktikaṃ hi yadanyatra tadabdhau jāyate 'khilam
18.83
jinendravacanaṃ muktvā nāparaṃ pāpanodanam
bhidyate bhāskareṇaiva durbhedaṃ śāvaraṃ tamaḥ
18.84
ādibhūtasya dharmasya jainendrasya mahīyasaḥ
apare nāśakā dharmāḥ sasyasya śalabhā iva
18.85
mithyātvagranthirahlāye durbhedyastasyai sarvathā
anena vacasābhedi vajreṇeva mahīdharaḥ
18.86
ūce pavanavego 'tha bhinnamithyātvaparvataḥ
hā hāritaṃ mayā janma svakīyaṃ duṣṭabuddhinā
18.87
tyaktvā jinavacoratnaṃ hā mayā mandamedhasā
gṛhīto 'nyavacoloṣṭo nirākṛtya vacastava
18.88
tvayā dattaṃ mayā pītaṃ na ho jinavacomṛtam
sakalaṃ paśyatābhrāntaṃ mithyātvaviṣapāyinā
18.89
nivāryamāṇena mayā tvayā sadā niṣevitaṃ janmajarāntakapradam
durantamithyātvaviṣaṃ mahābhramaṃ vimucya samyaktvasudhāmadūṣaṇām
18.90
tvameva bandhurjanakastvameva tvameva me mitra guruḥ priyaṃkaraḥ
pataṃstvayā yena bhavāndhakūpake dhṛto nibadhyottamavākyaraśmibhiḥ
18.91
pradṛśyaṃ vākyaṃ jinanāthabhāṣitaṃ na vāraṇāṃ cedakariṣyathā mama
tadābhramiṣyaṃ bhavakānane ciraṃ durāpapāre bahuduḥkhapādape
18.92
trimohemithyātvatamovimohito gato durantāṃ paravākyaśarvarīm
vibodhito mohatamopahārijinākarvākyāṃśubhirujjvalaistvayā
18.93
vihāya mārgaṃ jinanāthadeśitaṃ nirākulaṃ siddhipurapraveśakam
cirāya lagno 'dhvani duṣṭadarśite mahābhayaśvabhranivāsayāyini
18.94
gṛhapriyāputrapadātibāndhavāḥ purākaragrāmanarendrasaṃpadaḥ
bhavanti jīvasya pade pade paraṃ budhārcitā tattvarucirna nirmalā
18.95
vidūṣito yena samastamastadhīḥ pradṛśyamānaṃ viparītamīkṣate
nirāsi mithyātvamidaṃ mama tvayā pradāya samyaktvamalabhyamujjvalam
18.96
mayā tridhāgrāhi jinendraśāsanaṃ vihāya mithyātvaviṣaṃ mahāmate
tathā vidadhyo vrataratnabhūṣitastava prasādena yathāsmi sāṃpratam
18.97
nirastamithyātvaviṣasya bhāratīṃ niśamya mitrasya mudaṃ yayāvasau
janasya siddhe hi manīṣite vidhau' na kasya toṣaḥ sahasā pravarttate
18.98
pragṛhya mitraṃ jinavākyavāsitaṃ pracakrame' gantumananyamānasaḥ
asau purīmujjayinīṃ tvarānvitaḥ prayojane' kaḥ suhṛdāṃ pramādyati
18.99
vimānamāruhya manaḥsyadaṃ 'tatastamopahairābharaṇairalaṃkṛtau
agacchatāmujjayinīpurīvanaṃ sudhāśināthauviva nandanaṃ mudā
18.100
suduvāraṃ ghoraṃ sthagitajanatāṃ mohatimiraṃ
manaḥsadmāntaḥsthaṃ kṣapayitumalaṃ vākyakiraṇaiḥ
tataḥ stutvā natvāmitagatirmāta kevaliraviṃ
padāmyāse bhaktyā jinamatiyatestau nyavasatām
18.100.p1
iti dharmaparīkṣāyāmamitagatikṛtāyāmaṣṭādaśaḥ paricchedaḥ ||18