Pramāṇa · Search · About · API

Dharmapariksha 18

Dharmaparīkṣā 18

Language
Sanskrit

Contents

18.1

śrutvā pavanavego 'tha paradarśanaduṣṭatām
papraccheti manovegaṃ saṃdehatimiracchide

18.2

parasparaviruddhāni kathaṃ jātāni bhūriśaḥ
darśanānyanyadīyāni kathyatāṃ mama sanmate

18.3

ākarṇya bhāratīṃ tasya manovego jagadīditi
utpattimanmatīrthānāṃ śrūyatāṃ mitra vacmi te

18.4

utsarpiṇyavasarpiṇyau vartete bhārate sadā
durnivāramahāvege triyāmāvāsarāviva

18.5

ekaikasyātra ṣaḍbhedāḥ sukhamāsukhamādayaḥ
parasparamahābhedā varṣe vā śiśirādayaḥ

18.6

koṭīkoṭyo daśabdhīnāṃ pratyekamanayoḥ pramāḥ
tatraiāvasarpiṇī jñeyā vartamānā vicakṣaṇaiḥ

18.7

koṭīkoṭyo 'mburāśīnāṃ sukhamāsukhamādimā
catasro gaditāstisro dvitīyā sukhamā samā

18.8

teṣāmante tṛtīyābde sukhamāduḥkhamodite
tāsu tridvayekapalyāni jīvitaṃ kramato 'ṅginām

18.9

tridvayekakā matāḥ krośāḥ kramato 'tra tanūcchritiḥ
tridvayekadivasaisteṣāmāhāro bhogabhāginām

18.10

āhāraḥ kramatastulyo badarāmalakākṣakaiḥ
pareṣāṃ durlabho vṛkṣaḥ sarvendriyabalapradaḥ

18.11

nāsti svasvāmisaṃbandho nānyagehe gamāgamau
na hīno nādhikastatra na vrataṃ nāpi saṃyamaḥ

18.12

saptabhiḥ saptakaistatra dinānāṃ jāyate 'ṅginām
sarvabhogakṣamo deho navayauvanabhūṣaṇaḥ

18.13

strīpuṃsayoryugaṃ tatra jāyate sahabhāvataḥ
kāntidyotitasarvāṅgaṃ jyotsnācandramasoriva

18.14

āryamāhvayate nāthaṃ preyasī priyabhāṣiṇī
tatrāsau preyasīmāryāṃ citracāṭukriyodyataḥ

18.15

daśāṅgo dīyate bhogasteṣāṃ kalpamahīruhaiḥ
daśāṅgairnirvikāraiśca dharmairiva savigrahaiḥ

18.16

madyatūryagrahajyotirbhūṣābhojanavigrahāḥ
sragdīpavastrapātrāṅgā daśadhā kalpapādapāḥ

18.17

palyasyāthāṣṭame bhāge sati śeṣe vyavasthite
caturdaśa tṛtīyasyotpannāḥ kulakāriṇaḥ

18.18

pratiśrutyādimastatra dvitīyaḥ sanmatiḥ smṛtaḥ
kṣemaṃkaradharau prājñau sīmaṃkaradharau tataḥ

18.19

tato vimalavāho 'bhūccakṣuṣmānaṣṭamastataḥ
yaśasvī navamo jainairabhicandraḥ paro mataḥ

18.20

candrābho marudevo 'nyaḥ praseno 'tra trayodaśaḥ
nābhirājo budhairantyaḥ kulakārī niveditaḥ

18.21

ete jātismarāḥ sarve divyajñānavilocanāḥ
lokānāṃ darśayāmāsuḥ samastāṃ bhuvanasthitim

18.22

marudevyāṃ mahādevyāṃ nābhirājo jineśvaram
prabhāta iva pūrvasyāṃ tigmaraśmimajījanat

18.23

svargāvataraṇe bharturayodhyāṃ tridaśeśvaraḥ
bhaktyā ratnamayīṃ cakre divyaprākāramandirām

18.24

kanye nandāsunandākhye kacchasya nṛpatervṛṣā
jine niyojayāmāsa nītikīrtī ivāmale

18.25

etayoḥ kāntayostasya putrāṇāmabhavacchatam
sabrāhmīsundarīkanyaṃ mānasāhlādanakṣamam

18.26

jinaḥ kalpadrumāpāye lokānāmākulātmanām
dideśa ṣaṭkriyāḥ pṛṣṭo jīvanasthitikāriṇīḥ

18.27

tato nīlaṃjasāṃ devo1 nṛtyantīṃ devakāminīm
vilīnāṃ sahasā dṛṣṭvā cintayāmāsa mānase

18.28

yathaivā paśyato1 naṣṭā śampeva tridaśāṅganā
tathā naśyati niḥśeṣā lakṣmīrmohanikāriṇī

18.29

salilaṃ mṛgatṛṣṇāyāṃ nabhaḥpuryāṃ mahājanaḥ
prāpyate na punaḥ saukhyaṃ saṃsāre sāravarjite

18.30

na śakyate vinā sthātuṃ yenehaikamapi kṣaṇam
viyogaḥ sahyate syāpi citrāṃśurivaiṃ tāpakaḥ

18.31

kṣīṇo 'pi vardhate candro dinameti punargatam
nadītoyamivatītaṃ yauvanaṃ na nivartate

18.32

bandhūnāmiha saṃyogaḥ panthānāmiva saṃgamaḥ
suhṛdāṃ jāyate snehaḥ prakāśa iva vidyutām

18.33

putramitragṛhadravyadhanadhānyādisaṃpadām
prāptiḥ svapnopalabdheva na sthairyamavalambate

18.34

yadarthamarjyate dravyaṃ kṛtvā pātakūrjitam
śaradabhramiva kṣipraṃ jīvitaṃ tatpalāyate

18.35

saṃsāre dṛśyate dehī nāsau duḥkhanidhānake
gocarīkriyate' yo' na mṛtyunā viśvagāminā

18.36

na kiṃcanātra jīvānāṃ śvovasīyasakāraṇam
ratnatrayaṃ vihāyaikaṃ na paraṃ vidyate dhruvam

18.37

vicintyeti jino gehānnirgantuṃ pracakrame
saṃsārāsāratāvedī kathaṃ gehe 'vatiṣṭhati

18.38

ārūḍhaḥ śibikāṃ devo muktāhāravibhūṣitām
ānetuṃ svayamāyātāṃ siddhabhūmimivāmalām

18.39

utkṣiptāṃ pārthivairetomagrahīṣurdivaukasaḥ
samastadharmakāryeṣu vyāpriyante mahādhiyaḥ

18.40

sametya śakaṭodyānaṃ devo vaṭataroradhaḥ
paryaṅkāsanamāsthāya bhūṣaṇāni nirākarot

18.41

pañcabhirmuṣṭibhiḥ kṣipraṃ tato 'sau dṛḍhamuṣṭikaḥ
keśānnutpāṭayāmāsa kṛtasiddhanamaskṛtiḥ

18.42

kalyāṇāṅgo mahāsattvo narāmaraniṣevitaḥ
ūrdhvobhūya tatastasthau suvarṇādririva sthiraḥ

18.43

kṛtvā peṭalikāntaḥsthān jinendrasya śiroruhān
āropya mastake śakraścikṣepa kṣīrasāgare

18.44

prakṛṣṭo 'trai kṛto yogo yatastyāgo jineśinā
śakaṭāmukhamudyānaṃ prayāgākhyāṃ gataṃ tataḥ

18.45

catvāryamī sahasrāṇi bhūpā jātāstapodhanāḥ
sadbhidācaritaṃ kāryaṃ samastaḥ śrayate janaḥ

18.46

ṣaṇmāsābhyantare bhagnāḥ sarve te nṛpapuṅgavāḥ
dīnacittairavijñānaiḥ sahyante na parīṣahāḥ

18.47

phalānyattuṃ pravṛttāste payaḥ pātuṃ digambarāḥ
tannāsti kriyate yanna bubhukṣākṣīṇakukṣibhiḥ

18.48

tato devatayā proktā bho bho bhūpā na yujyate
vidhātumīdṛśaṃ karma liṅgenānena ninditam

18.49

gṛhītvā svayamāhāraṃ bhuñjate ye digambarāḥ
nottāro vidyate teṣāṃ nīcānāṃ bhavavāridheḥ

18.50

pāṇipātre parairdattaṃ prāsukaṃ paraveśmani
āhāraṃ bhuñjate jainā yogino dharmavṛddhaye

18.51

niśamyeti vaco devyāḥ kṛtvā kaupīnamākulāḥ
pānīya te papurghoraṃ kālakūṭamivorjitam

18.52

hitvā lajjāṃ gṛhaṃ yātāḥ kecit kṣuttṛṭkarālitāḥ
trapante prāṇinastāvadyāvacceto na duṣyati

18.53

yadi yāmo gṛhaṃ hitvā devamatra vanāntare
tadānīṃ bharato ruṣṭo vṛtticchedaṃ karoti naḥ

18.54

varamatra sthitāḥ sevāṃ vidadhānā vibhorvane
iti dhyātvāpare tasthustatra kandādikhādinaḥ

18.55

vrataṃ kacchamahākacchau tāpasīyaṃ vitenatuḥ
mahāpāṇḍityagarveṇa phalamūlādibhakṣaṇaiḥ

18.56

vidhāya darśanaṃ sāṃkhyaṃ kumāreṇa marīcinā
vyākhyātaṃ nijaśiṣyasya kapilasya paṭīyasā

18.57

svasvapāṇḍityadarpeṇa pare mānaviḍambitāḥ
tasyurvidhāya pākhaṇḍaṃ bhūpā rucitamātmanaḥ

18.58

pākhaṇḍānāṃ vicitrāṇāṃ santriṣaṣṭiśatatrayam
kriyākriyādivādānāmunmithyātvavardhakam

18.59

cārvākadarśanaṃ kṛtvā bhūpau śukrabṛhaspatī
pravṛttau svecchayā katu svakīyendriyapoṣaṇam

18.60

itthaṃ dharādhipāḥ prāptā bhūribhedāṃ viḍambanām
viḍambyate na ko dīnaḥ kartukāmaḥ prabhoḥ kriyām

18.61

āhāreṇa vinā bhagnāḥ parīṣahakarālitāḥ
ime yathā tathānye 'pi lagiṣyanti kudarśane

18.62

vicintyeti jino yogaṃ saṃhṛtyānyopakārakaḥ
prārebhe yogināṃ kartuṃ śuddhānnagrahaṇakramam

18.63

avāpya śobhanaṃ svapnaṃ bhūtvā jātismaro nṛpaḥ
abūbhujajjinaṃ śreyān vidhānajño vidhānataḥ

18.64

śrāvakāḥ pūjitāḥ pūrvaṃ bhaktito bharatena ye
cakripūjanato jātā brāhmaṇāste madoddhatāḥ

18.65

ikṣvākunāthabhojogravaṃśāstīrthakṛtā kṛtāḥ
ādyena kurvatā rājyaṃ catvāraḥ prathitā bhuvi

18.66

vratino brāhmaṇāḥ proktāḥ kṣatriyāḥ kṣatarakṣiṇaḥ
vāṇijyakuśalā vaiśyāḥ śūdrāḥ preṣaṇakāriṇaḥ

18.67

arkakīrtirabhūt putro bharatasya rathāṅginaḥ
somo bāhubalestābhyāṃ vaṃśau somākaṃsaṃjñakau

18.68

ruṣṭaḥ śrīvīranāthasya tapasvī maudgalāyanaḥ
śiṣyaḥ śrīpārśvanāthasya vivadhe buddhadarśanam

18.69

śuddhodanasutaṃ buddhaṃ paramātmānamabravīt1
prāṇinaḥ kurvate kiṃ na kopavairiparājitāḥ

18.70

ṣaṇmāsānavasad viṣṇorbalabhadraḥ kalevaram
yatastato bhuvi khyātaṃ kaṅkālamabhavad vratam

18.71

kiyantastava kathyante mithyādarśanavartibhiḥ
nīcaiḥ pākhaṇḍabhedā ye vihitā gaṇanātigāḥ

18.72

pākhaṇḍāḥ samaye turye bījarūpeṇa ye sthitāḥ
praruhya vistaraṃ prāptāḥ kalikālāvanauvime

18.73

virāgaḥ kevalālaukavilokitajagattrayaḥ
parameṣṭhī jino devaḥ sarvagīrvāṇavanditaḥ

18.74

yatra nirvāṇasaṃsārau nigadyete sakāraṇau
sarvabādhakanirmukta āgamo 'sau budhastutaḥ

18.75

ārjavaṃ mārdavaṃ satyaṃ tyāgaḥ śaucaṃ kṣamā tapaḥ
brahmacaryamasaṃgatvaṃ saṃyamo daśadhā vṛṣaḥ

18.76

tyaktabāhyāntaragrantho niḥkaṣāyo jitendriyaḥ
parīṣahasahaḥ sādhurjātarūpadharo mataḥ

18.77

nirvāṇanagaradvāraṃ saṃsāradahanodakam
etaccatuṣṭayaṃ jñeyaṃ sarvadā siddhihetave

18.78

samyaktvajñānacāritratapomāṇikyadāyakam
catuṣṭayamidaṃ hitvā nāparaṃ muktikāraṇam

18.79

samastalabdhayo labdhā bhramatā janmasāgare
na labdhiṣṭacaturaṅgasya mitraikāpi śarīriṇā

18.80

deśo jātiḥ kulaṃ rūpaṃ pūrṇakṣitvamarogitā
jīvitaṃ durlabhaṃ jantordeśanā śravaṇaṃ grahaḥ

18.81

eṣu sarveṣu labdheṣu janmadrumakuṭhārikām
labhate duḥkhato bodhi siddhisaudhapraveśikām

18.82

yacchubhaṃ dṛśyate vākyaṃ tajjainaṃ paradarśane
mauktikaṃ hi yadanyatra tadabdhau jāyate 'khilam

18.83

jinendravacanaṃ muktvā nāparaṃ pāpanodanam
bhidyate bhāskareṇaiva durbhedaṃ śāvaraṃ tamaḥ

18.84

ādibhūtasya dharmasya jainendrasya mahīyasaḥ
apare nāśakā dharmāḥ sasyasya śalabhā iva

18.85

mithyātvagranthirahlāye durbhedyastasyai sarvathā
anena vacasābhedi vajreṇeva mahīdharaḥ

18.86

ūce pavanavego 'tha bhinnamithyātvaparvataḥ
hā hāritaṃ mayā janma svakīyaṃ duṣṭabuddhinā

18.87

tyaktvā jinavacoratnaṃ hā mayā mandamedhasā
gṛhīto 'nyavacoloṣṭo nirākṛtya vacastava

18.88

tvayā dattaṃ mayā pītaṃ na ho jinavacomṛtam
sakalaṃ paśyatābhrāntaṃ mithyātvaviṣapāyinā

18.89

nivāryamāṇena mayā tvayā sadā niṣevitaṃ janmajarāntakapradam
durantamithyātvaviṣaṃ mahābhramaṃ vimucya samyaktvasudhāmadūṣaṇām

18.90

tvameva bandhurjanakastvameva tvameva me mitra guruḥ priyaṃkaraḥ
pataṃstvayā yena bhavāndhakūpake dhṛto nibadhyottamavākyaraśmibhiḥ

18.91

pradṛśyaṃ vākyaṃ jinanāthabhāṣitaṃ na vāraṇāṃ cedakariṣyathā mama
tadābhramiṣyaṃ bhavakānane ciraṃ durāpapāre bahuduḥkhapādape

18.92

trimohemithyātvatamovimohito gato durantāṃ paravākyaśarvarīm
vibodhito mohatamopahārijinākarvākyāṃśubhirujjvalaistvayā

18.93

vihāya mārgaṃ jinanāthadeśitaṃ nirākulaṃ siddhipurapraveśakam
cirāya lagno 'dhvani duṣṭadarśite mahābhayaśvabhranivāsayāyini

18.94

gṛhapriyāputrapadātibāndhavāḥ purākaragrāmanarendrasaṃpadaḥ
bhavanti jīvasya pade pade paraṃ budhārcitā tattvarucirna nirmalā

18.95

vidūṣito yena samastamastadhīḥ pradṛśyamānaṃ viparītamīkṣate
nirāsi mithyātvamidaṃ mama tvayā pradāya samyaktvamalabhyamujjvalam

18.96

mayā tridhāgrāhi jinendraśāsanaṃ vihāya mithyātvaviṣaṃ mahāmate
tathā vidadhyo vrataratnabhūṣitastava prasādena yathāsmi sāṃpratam

18.97

nirastamithyātvaviṣasya bhāratīṃ niśamya mitrasya mudaṃ yayāvasau
janasya siddhe hi manīṣite vidhau' na kasya toṣaḥ sahasā pravarttate

18.98

pragṛhya mitraṃ jinavākyavāsitaṃ pracakrame' gantumananyamānasaḥ
asau purīmujjayinīṃ tvarānvitaḥ prayojane' kaḥ suhṛdāṃ pramādyati

18.99

vimānamāruhya manaḥsyadaṃ 'tatastamopahairābharaṇairalaṃkṛtau
agacchatāmujjayinīpurīvanaṃ sudhāśināthauviva nandanaṃ mudā

18.100

suduvāraṃ ghoraṃ sthagitajanatāṃ mohatimiraṃ
manaḥsadmāntaḥsthaṃ kṣapayitumalaṃ vākyakiraṇaiḥ
tataḥ stutvā natvāmitagatirmāta kevaliraviṃ
padāmyāse bhaktyā jinamatiyatestau nyavasatām

18.100.p1

iti dharmaparīkṣāyāmamitagatikṛtāyāmaṣṭādaśaḥ paricchedaḥ ||18