Upadeshaprasada 1
Upadeśaprāsāda 1
- Language
- Sanskrit
Contents
1.p2
juhāranuṃ svarūpa.
1.1
"besate varṣe paraspara juhāra karavānā rivājanī utpatti."
anyonyaṃ janajotkārā bhavaṃti pratipatprage
tatsvarūpaṃ tadā pṛṣṭaṃ punarjagāda sādhupaḥ
1.1-2.1
śobhita jvālādevī nāme paṭṭarāṇī hatī. teone viṣṇukumāra ane mahāpadma
nāme be putro hatā. rājāe viṣṇukumārane rājyapada āpyuṃ, ane nānā putrane
yauvarājyapada āpyuṃ.
anyadā namuci pradhāne potānī kalākuśalatā yuvarājane dekhāḍī, tethī harṣa
pāmīne teṇe namucine potānuṃ pradhānapada āpyuṃ. eka vakhata te namucie siṃharatha
nāmanā moṭā yoddhāne jītyo, tethī saṃtoṣa pāmelā yuvarāje tene varadāna āpyuṃ.
namucie te varadānane thāpaṇa rūpa rakhāvyuṃ. eka divase jvālādevīe harṣathī ratha
yātrā karavānī icchāvaḍe suvarṇa ane ratnothī śobhita jainaratha karāvyo, te
vakhate tenī śoke īrṣyāthī brahmaratha karāvyo. pachī te bane ratho rastāmāṃ paraspara
sāmā maḷyā. te baṃneno vādavivāda thayo. bane pakṣamāṃthī koi ratha kheṃcanāra puruṣo
bījā rathane mārga āpī āgaḷa cālyā nahī, tyāre kleśanī nivṛttine māṭe
rājāe bane rathane pāchā vaḷāvyā, eṭale mahāpadma āvī rīte potānī mātānūṃ
apamāna karelaṃ joine potānā manamāṃ duḥkhī thayo ane paradeśa cālyo gayo. te
anukrame cakravartī yogya samṛddhi meḷavīne janmabhūmimāṃ āvyo. tenā pitāe moṭā
utsavathī tene puramāṃ praveśa karāvyo. pachī batrīśa hajāra rājāoe bāra varṣa
sudhī mahāpadmano rājyābhiṣeka karpo.
tyāra pachī viṣṇukumāra sahita padmottara rājāe suvratācārya pāse dīkṣā
līdhī ane pote svarge gayā. viṣṇukumārane cha hajāra varṣa sudhī tīvra tapa karavāthī
vaikriyādika aneka labdhio prāpta thai.
mahāpadma rājāe potānī mātāno rathayātrāno manoratha moṭā ochaba
pūrvaka pūrṇa karpo. tyārapachī potānāṃ pāpa nāśa karavā māṭe mātānā kahevāthī
1.1-2.2
samagra pṛthvīne jineśvaronā caityothī bhūṣita karī.
ekadā suvratācārya hastināpuramāṃ ghaṇā sādhu sahita cāturmāsano abhigraha
dhāraṇa karīne rahyā, te vakhate pūrvanuṃ vaira saṃbhārīne namucie cakrī pāse potānuṃ varadāna
bhāgyuṃ ke "he rājeṃdra ! kārtika māsanī pūrṇimāsudhī mane cha khaṃḍanuṃ rājya āpo. "
rājāe tene sarva rājya soṃpī dīdhuṃ ane tetalā vakhatane māṭe pote aṃtaḥpuramāṃ rahyā.
tyāra pachī niraṃkuśapaṇe sarva dharmano dveṣī namuci cha khaṃḍa rājyanuṃ pālana karavā
lāgyo. samagra pṛthvīno namuci navo rājā thavāthī sarva rājāoe bheṭaṇāṃ āpīne
tenī ājñā aṃgīkāra karī. pachī namucie jīvahiṃsāvāḷo yajña prāraṃbhyo. sarva
brāhmaṇo āśirvāda āpīne tenā yajñakarmanī praśaṃsā karavā lāgyā. te vakhate
teṇe suvratācāryane bolāvīne kahyuṃ ke-“ tamo muṃḍhāone mukīne bījā sarva veṣadhārīo ane brāhmaṇo mane cakravartī tathā yajñarūpa dharmakārya karanāra jāṇīne name
che ane praśaṃsā kare che; tame tama karatā nathī to śuṃ tame mārāthī paṇa moṭā cho?
māṭe mārī pṛthvīmāṃ koī paṇa sādhue rahevuṃ nahi. jo mārī bhūmimāṃ sāta divasathī
vadhāre koī sādhu rahegā to tamane huṃ mārī nākhīśa, temāṃ mane dūṣaṇa āpaśo
nahīṃ.” ā pramāṇe sāṃbhaḷīne nagaranā logoe tene sāma vākyothī samajhāvyo,
paṇa teṇe potāno āgraha choḍyo nahī, tyāre ācārya mahārāje vicāryuṃ ke
“ānuṃ rājya to sarva sthaḷe che, tethī amo comāsānā samayamāṃ sāta divasamāṃ
kyāṃ jaīe ? ” e pramāṇe vicārīne teṇe bījā sādhuone pūchyuṃ ke “āmāṃ
1.1-2.3
koī gaganagāminī labdhivāḷo che ke je meru parvatanā śikhara ūpara rahelā viṣṇukumāra munine ahiṃ bolāvī lāve ? ” eka śiṣye potānī tevī śakti jaṇāvī
ane gurunī ājñā laīne te meru parvatapara gayā viṣṇukumāra munie comāsāmāṃ
tene akasmāt āvavānuṃ kāraṇa pūchyuṃ, eṭale teṇe yathārtha sarva vṛttāṃta kahyo. pachī
viṣṇumuni te sādhunī sāthe namucinī sabhāmāṃ āvyā. tyāṃ eka namuci vinā sarva
rājāoe tamane vaṃdanā karī. pachī viṣṇu munie namu cine kahyuṃ-“he rājā ! eka
sthāne comāsuṃ rahevānā abhigrahavāḷā munio hamaṇā kyāṃ jaśe ? māṭe tamane
rahevā sāru keṭalīka pṛthvī āpo. ” namucie traṇa pagalāṃ pṛthvī āpavā kahyuṃ.
te sāṃbhaḷīne krodhātura thayelā viṣṇu munie vaikriya labdhithī lākha yojana pramāṇa
śarīra vikurvīne eka paga pūrva diśānī jaṃbū dvīpanī jagatī ūpara ane bījo paga
paścima diśānī jagatī ūpara mukīne kahyuṃ ke-“he pāpī ! have trījo paga mukavānī jagyā kyāṃ āpe che ? ” te sāṃbhaḷīne bhayabhrāṃta thayelo namuci mauna rahyo,
eṭale viṣṇu munie trījuṃ pagaluṃ namucinā pṛṣṭha ūpara mukyuṃ, tethī jema trivikrame
balī rājāne pātāḷamāṃ pesāḍī dīdho hato, tema te namuci paṇa dravyathī ane
bhāvathī baṃne prakāre' pātāḷamāṃ gayo. te samaye parvato paṇa kaṃpavā lāgyā, graho bhayabhīta thayā, ane iṃdrādika devo paṇa “ā śuṃ ? ” ema saṃbhrāṃta thaī gayā. pachī
avadhijñānavaḍe tenuṃ kāraṇa jāṇīne iṃdre viṣṇu muninā krodhane śāṃta karavā māṭe
saṃgīta jāṇanārā gaṃdharvone mokalyā. teoe muninā karṇa pāse śāṃtatā rūpa
1.1-2.4
amṛtamaya gītanṛtyano āraṃbha karyo, tethī munino kopāgni śāṃta thayo, ane te
o mūḷa svarūpe sthita thayā. mahāpadma cakrī paṇa lajjā sahita āvīne namyo. tene
munie oḷabho dīdho ke “tuṃ rājya pāḷatāṃ chatāṃ śāsananī āvī hīlanā ane
pīḍā thāya, to pachī bījā kṣudra rājāonā rājyamāṃ tema thāya to teno śo
doṣa ? " ityādika cakravartīne upadeśa āpīne ācārya pāse āvī yathārtha kahevā vaḍe ālocanā karī, ane prāyaścitta laine pratikramaṇa karyuṃ. ā ṭhekāṇe śāsananī bhaktine māṭe tamaṇe karyuṃ che tethī tamane kāṃi doṣa nathī, topaṇa sajjhāya
dhyānādikamāṃ kiṃcit bhṛṃśatvaṃ ane vibhāvaprasaṃgatva thavāthī te gurunī samakṣa iryāpathiki paḍikkamavāvaḍe ālocyuṃ. prāṃte viṣṇu muni mokṣagati pāmyā.
ā pramāṇe mahā utpāta śāṃta thavāthī jāṇe pharīthī janma ane caitanya
pāmyā hoya tama sarva manuṣyoe śubha vastra annapāna vigere grahaṇa karyāṃ ane paraspara
juhāra karyā. te uparathī manuṣyo dara varṣa paḍavāne divase uttama vastra, anna, pāna,
juhāra ane gharanī śobhā vigere mahotsava kare che.
je sādhuonī niṃdā kare che te manuṣya chatāṃ paṇa paśu samānaja che, tevuṃ sarva
sthāne prasiddhimāṃ lāvavā māṭe ane jaṇāvavā māṭe rājāe gheraghera gohiso
karāvyo. haju paṇa māravāḍa vigeremāṃ chāpano gohiso karavāmāṃ āve che.
" juhāra karavāne divase pahelā gaṇadhara śrīgautama svāmīe śrīvītarāga
śabdanā arthane vicāratāṃ kevaḷajñāna rūpa lakṣmīne, jineṃdra śāsananā rājyane ane
guṇanā samūhanī śaktine prāpta karī hatī. "
1.1-2.5
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau paṃcadaśamastaṃbhasya dviśataekādaśatamaḥ saṃbaṃdhaḥ
vyākhyāna 212 muṃ.
have pūjāno vidhi kahe che.
niścayāddravyajīvena pūjā kāryā jineśituḥ
damayantyeva kalyāṇasukhasaṃtatidāyinī
1.1-3.1
damayaṃtīnī kathā.
kosalā nagarīmāṃ niṣadha nāme rājā hato. tene naḷa ane kubara nāmanā
be putro hatā. te arasāmāṃ vidarbha deśamāṃ bhīma nāme rājā hato. tene damayaṃtī nāmanī eka putrī hatī. tenāṃ sarve aṃgo suṃdara hatāṃ, ane te samagra kaḷāomāṃ kuśaḷa hatī. anukrame vṛddhi pāmatī te putrī aḍhāra varṣanī thai tyāre bhīma
rājāe putrīne yogya vara meḷavavānīecchāthī svayaṃvarano āraṃbha karryo. tyāṃ naḷa
ane kubara sahita niṣadha vigere ghaṇā rājāo gayā. pachī potānī dāsīe
karelā varṇana pūrvaka damayaṃtīe naḷanā kaṃṭhamāṃ varamāḷā āropaṇa karī. śubha divase
pāṇigrahaṇanā ochavamāṃ bhīma rājāe naḷane hāthī, ghoḍā, ratha, ratna vigere āpyuṃ.
keṭalāka [handwritten text] ne vahu sahita niṣadha rājā kosalā
nagarī [handwritten text] | rājā putrīne śikhāmaṇa āpīne
udyota śī rīte pragaṭa thayo ? ' tyāre munie tenā pūrva janmanuṃ vṛttāṃta kahyuṃ ke"pūrve bhavamāṃ teṇe pāṃcaso āṃbila karyā hatāṃ, bhāvi tīrthakara śrī śāṃtināthanī
pūjā karī hatī, tapanī samāptimāṃ vidhi pūrvaka udyāpana karyuṃ hatuṃ, ane covīśa
tīrthaṃkaronā bhālasthaḷamāṃ ratnajaḍita suvarṇanā tilako karāvīne caḍāvyāṃ hatāṃ,
te puṇyanā prabhāvathī ā bhave tenā bhālasthaḷamāṃ tilakane ākāre sūryanā khaṃḍanī
jevo svābhāvika udyota thayo che. ''
ā pramāṇe amṛta samāna vāṇī sāṃbhaḷīne harṣa pāmelā niṣadha vigere potānā puramāṃ āvyā. tyārapachī niṣadha rājā naḷane rājyābhiṣeka karī, pote dīkṣā
grahaṇa karīne svargamāṃ gayo, ane naḷa rājā anukrame traṇa khaṃḍano svāmī thayo.
1.1-3.2
have tenuṃ rājya levānī icchāthī kubara hameśāṃ tenāṃ chidra jovā lāgyo.
naḷa paṇa bhāinī sāthe dyūta ramavā lāgyo. te saṃbaṃdhamāṃ ghaṇā āpta janonī śikhāmaṇa paṇa teṇe mānī nahīṃ, ane ramatāṃ ramatāṃ anukrame daivayoge naḷarājā potānī
strīne paṇa hārī gayo, eṭale kubare ānaṃda pāmīne kahyuṃ ke- "he bhāi ! have
pṛthvīne ane strīne mukī de.'' tyāre naḷa mātra ekaja vastra dhāraṇa karīne kausalā
nagarīmāṃthī ekalo nīkaḷyo. nagaranā lokoe tathā pradhānoe kubaranī prārthanā
karīne damayaṃtīne sāthe mokalī. te strīpuruṣa cālatāṃ cālatāṃ eka moṭā araṇyamāṃ āvī pahoṃcyā. madhyānha samaye phaḷano āhāra karīne rātre koi latāgṛhamāṃ viśrāṃti laine rātri nirgamana karī. pachī naḷe pravāsamāṃ strīne mahā baṃdhana
rūpa dhārīne tene sutī satī tajī devānī icchāthī āṃkhamāṃ āṃsu lāvī, hāthamāṃ
charī laine potānā lohīthī tenā vastrane cheḍe ā pramāṇe akṣaro lakhyā ke"he priyā ! yahām̐thī vaṭa vṛkṣanī tarapha kuṃḍinapura javāno rasto che, ane jamaṇī
tarapha kesuḍānā jhāḍa pāse thaine kosa lā nagarī javāno rasto che. tethī jyāṃ
tārī icchā hoya tyāṃ jeje, huṃ āvī sthitimāṃ lajjā pāmuṃ chuṃ, tethī tane yahām̐
mukīne jāuṃ chuṃ. ''
upara pramāṇe lakhī damayaṃtīne ekalī mukīne āgaḷa cālatāṃ naḷa rājāe
prātaḥkāḷe samīpanā bhāgamāṃ cotarapha baḷato dāvānaḷa joyo. temāṃ thatā aneka
prāṇīonā ākraṃdamāṃ teṇe ā pramāṇenī manuṣyavāṇī sāṃbhaḷī ke- " he ikṣvāku
kuḷanā mugaṭa samāna naḷa ! māruṃ rakṣaṇa kara, rakṣaṇa kara. '' ā pramāṇe sāṃbhaḷīne
1.1-3.3
āma tama jotāṃ teṇe eka latānā gucchāmāṃ sarpa joīne kahyuṃ ke-'' he sarparāja !
tuṃ mārā nāmane tathā manuṣya bhāṣāne śīrīte jāṇe che ? '' teṇe kahyuṃ ke-'' pūrva
bhavanā saṃskārathī jāṇuṃ chuṃ, māṭe māruṃ rakṣaṇa kara, rakṣaṇa kara. '' naḷe
tene tyāṃthī kheṃcīne bahāra kāḍhyo ke tarataja te kṛtaghnī sarpa rājāne ḍaśyo.
tenuṃ jhera vyāpavāthī potānuṃ śarīra kubaḍuṃ thaī gayeluṃ joīne kheda pūrvaka naḷe vilāpa
karyo. tyāre te sarpe tene kahyuṃ ke-“ he putra ! huṃ tāro pitā chuṃ. meṃ māyāvaḍe tane
chetaryo che. huṃ brahma devalokathī tārā paranā snehavaḍe āvyo chuṃ. he putra ! tuṃ
haju bharatārdhanuṃ rājya bhogava nāra che. tethī ā śrīphaḷa ane karaṃḍīo tuṃ grahaṇa
kara. śrīphaḷamāṃthī vastra kāḍhīne paherīśa ane karaṃḍīyāmāṃ rahelā alaṃkāro dhāraṇa
karīśa, etale tuṃ tāruṃ mūḷa svarūpa pāmīśa. ” ityādi kahīne samaja naḷanī prārthanāthī tene susumāra purī pāse teja vakhte mukī daine sarpa adṛśya thayo.
naḷa rājā susumāra purīe āvyo te vakhte prajāno saṃhāra karanāra madonmatta
hāthīno upadrava thayo hoto. te hāthīne koi vaśa karī śakatuṃ nahotuṃ. tene potānī
buddhithī vaśa karī tene sthāne bāṃdhīne naḷa purajanonī sāthe dadhiparṇa rājā pāse
āvyāṃ. rājāe te kubaḍāne yathāyogya satkāra karīne teno vaṃśa vigere pūḷyuṃ.
eṭale kubaḍāe kahyuṃ ke-“ huṃ naḷa rājāno rasoio chuṃ, ane sūryapāka rasavatī
jāṇuṃ chuṃ. naḷa rājā dyūtamāṃ sarvasva hārīne potānī strī sahita kyāṃka cālyā
gayā etale huṃ ahī āvyāṃ chuṃ. ” ā pramāṇe sāṃbhaḷīne dadhiparṇa rājāe śoka
1.1-3.4
sahita naḷa rājānuṃ pretakārya karyuṃ, ane kubaḍāne potānī pāse rākhyo.
eka divasa upavananī śobhā jovā nīkaḷelā kubaḍāne eka brāhmaṇe āvīne
saṃgītamāṃ ā pramāṇenā be śloka kahyāanāryāṇāmalajjānāṃ, durbuddhināṃ hatātmanāṃ,
rekhā manye nalasyeva, yaḥ suptāmatyajatpriyāṃ
1.2
viśvāsya vallabhāṃ snigdhāṃ, suptāmekākinīṃ vane,
tyaktukāmopi jātaḥ kiṃ, tatraiva hi na bhasmasāt
1.1-4.1
“ je naḷa rājānī jema sutelī strīne tyāga kare te māṇasane anārya
puruṣomāṃ, nirlajjamāṃ, durbuddhimāṃ ane ātmaghnamāṃ prathama rekhā samāna jāṇavo. snehavāḷī priyāne viśvāsa pamāḍī che tarīne vanamāṃ ekalī sutī mukī tajī javānī
icchāvāḷo naḷa teja vakhata bhasmabhūta kema thayo nahīṃ ? ” ā pramāṇenā śloka
sāṃbhaḷīne kubaḍāe “bahu sāruṃ gāyuṃ” ema kahī tenī praśaṃsā karīne “ tuṃ koṇa
che ? teṃ śī rīte ane kyāṃthī naḷarājānuṃ vṛttāṃta sāṃbhaḷyuṃ ? ane naḷanā gayā
pachī śuṃ thayuṃ ? ” e pramāṇe tene pūḷyuṃ eṭale te brāhmaṇa bolyo ke-“ damayaṃtī
prātaḥkāḷe potānā patine pāse nahī dekhavāthī śokathī vivhaḷa thai āma, tama
śodhavā lāgī. ema karatāṃ akasmāt vastrane cheḍe lakhelā akṣaro tenā vāṃcavāmāṃ
āvyā. teno artha jāṇīne 'vaṭa vṛkṣa taraphanā mārga vaḍe pitāne ghera jāūṃ'
ema vicārī te tyāṃthī cālī. āgaḷa jatāṃ koī sārthane lūṃṃṭavāne pravartelā corone
teṇe huṃkāra mātrathī trāsa pamāḍyā. pachī sārthapatie kuḷadevīnī jema tene namīne
tenā mukhathī tenuṃ sarva vṛttāṃta sāṃbhaḷyuṃ. te parathī tene naḷanī strī jāṇīne potānī
bena samāna mānī potānī sāthe rākhī. pachī varṣā ṛtu āvavāthī 'sārthane bahu
vilaṃba thaśe' ema jāṇīne sārthavāhanī rajā līdhā vinā damayaṃtī tyāṃthī
ekalī nīkaḷī gaī. āgaḷa cālatāṃ koī rākṣase tene upadrava karyo. paṇa te
tenāthī kṣobha pāmī nahīṃ. etale tenā satvathī saṃtuṣṭa thayelā rākṣase kahyuṃ ke- 'he
devī ! tuṃ duḥkhī thaiśa nahīṃ. bāra varṣane aṃte tane tārā patino samāgama thaśe.'
1.1-4.2
pachī damayaṃtī koī parvatanī guphāmāṃ rahī śrī śāṃtināthanuṃ māṭīnuṃ biṃba karīne
tenī pūjā karavā lāgī, ane svabhāvathīja pākīne bhūmipara paḍelā phaḷothī upavāsāditapanuṃ pāraṇuṃ karīne dharmārādhana karavā lāgī. comāsāne aṃte pelā sārthavāhe tenī śodha karatāṃ te guphāmāṃ tene śrī śāṃtināthanī pūjāmāṃ tatpara joī
eṭale te bahu harṣa pāmyo, ane tenā upadeśathī jainadharmī thayo. te vanamāṃ rahelā
pāṃcaso tāpaso paṇa damayaṃtīnī vāṇīthī pratibodha pāmyā. tyāṃ tāpasapura nāmanuṃ
nagara thayuṃ. ekadā yaśobhadra nāmanā sūri tyāṃ padhāryā. damayaṃtīnā pūchavāthī
temaṇe teno pūrva bhava kahyo ke- "pūrva bhavamāṃ tuṃ mammaṇa nāmanā rājānī vīramatī
nāmanī strī hatī. eka divase te daṃpatī koī ṭhekāṇe jatā hatā, tevāmāṃ sāme
āvatā eka munine joyā. eṭale apaśukana dhārīne temane bāra ghaḍī sudhī temaṇe
rokī rākhyā. pachī pāchā te daṃpatīe munine khamāvyā. e kāraṇathī ā bhavamāṃ
bāra varasa sudhīno ta māre baṃenene viraha paḍyo." ā pramāṇe kahī ācārya vihāra
karī gayā.
eka divase koīe āvīne damayaṃtīne kahyuṃ ke-"tāro pati meṃ hamaṇā
ahīṃ najadīkamāṃja joyo hato." evaṃ sāṃbhaḷīne te tatkāḷa tene jovāne vanamāṃ gai.
tyāṃ koi rākṣasīno upadrava thayo. te teṇe potānā śiyaḷa vratanā prabhāvathī śāṃta
karyo. pachī anukrame te acalapuramāṃ āvī. te nagaramāṃ caṃdrayaśā nāmanī
damayaṃtīnī māsī tyāṃnā rājānī rāṇī hatī. te damayaṃtīne suśīla joine potāne
ghera lai gai. tyāṃ tenī dānaśāḷāmāṃ damayaṃtī nitya dāna devā lāgī. piṃgala
nāmanā corane tyāṃ rahyā satā motamāṃthī bacāvyo.
1.1-4.3
eka vakhta haribhaṭṭa nāme brāhmaṇa kuṃḍinapurathī tyāṃ āvyo. teṇe dānaśāḷāe dāna levā jatāṃ damayaṃtīne joine oḷakhavī eṭale tenī māsīne mūḷathī sarva
vṛttāṃta kahyo. pachī caṃdrayaśā tene potānī bahenanī dīkarī jāṇī rājamahelamāṃ
lai gai ane potāne oḷakhāṇa na pāḍyā bābata ṭhapako āpyo. pachī ghaṇī
yuktithī teno satkāra karīne moṭā āḍaṃbarathī tene tenā pitāne ghera kuṃḍīnapura
mokalī.
ekadā bhīma rājāno dūta potāne kāme dadhiparṇa rājā pāse āvyo hato.
tyāṃ "naḷano rasoio kubaḍo sūryapāka rasavatīne jāṇanāro che. " ema puramāṃ
pagale pagale tenā vakhāṇa sāṃbhaḷīne ane tene jāte joine potāne nagare jai
potānā rājā bhīmane te vṛttāṃta nivedana karyāṃ. dūtanuṃ vākya sāṃbhaḷīne bhīma rājāe
tenī viśeṣa tajavīja karavā eka brāhmaṇane susumārapura mokalyo. te brāhmaṇe kubaḍāne maḷīne kahyuṃ ke-'' tane joine mane kheda thāya che, kemake huṃ aharṇī naḷarājā
hovānī śaṃkāe āvyo hato, paṇa kalpavṛkṣa kyāṃ ane eraṃḍānuṃ jhāḍa kyāṃ ?
māṇikya kyāṃ ane paththara kyāṃ ? ema āje tane kubaḍāne jovāthī mārā manamāṃ
rahelo damayaṃtīno manoratha paṇakubaḍo thai gayo.'' ā pramāṇe sāṃbhaḷīne kubaḍo royo;
ane te brāhmaṇe sūryapāka rasavatī jamāḍī tene ghaṇuṃ suvarṇa āpī vidāya karyāṃ.
te brāhmaṇe bhīma rājā pāse āvīne lakṣa suvarṇanuṃ dāna, rovuṃ ane sūryapāka rasavatīnuṃ jamāḍavuṃ vigere sarva vṛttāṃta kahyo. te sāṃbhaḷī damayaṃtī bolī ke-'' he
pitā! ā bābatamāṃ kāṃi paṇa vicāra karavā jevuṃ nathī, jarūra kubaḍāne rupe rahelo
1.1-4.4
te tamāro jamāija che ema jāṇavuṃ. '' pachī bhīma rājāe damayaṃtīno khoṭo svayavara āraṃbhīne susumārapuranā rājā dadhiparṇane bolāvavā māṭe māṇaso mokalyā.
kemake tema karavāthī te bāta sāṃbhaḷīne dadhiparṇanī sāthai naḷa rājā jo tyāṃ haśe tāṃ
te jarūra āvaśe; kāraṇake paśuo paṇa strīno parābhava sahana karī śakatā nathī.
dadhiparṇa rājā damayaṃtī paranā anurāgathī mudata mātra ekaja divasanī bākī
chatāṃ kubaḍā sārathinī sahāyathī teja divase kuṃḍinapuramāṃ āvyo, ane kubaḍā
pāse sūryapāka rasavatī karāvīne parivāra sahita bhīma rājānaṃ jamāḍyāṃ. tyāra
pachī ''ā niṣadha rājāno putra naḷaja kubaḍāne svarūpe che; kemake śvetāṃbara muninuṃ
vacana mithyā hoya nahīṃ. '' ema dhārīne lajjā pūrvaka damayaṃtīe potānā patine
kahyuṃ ke-''he nātha ! te vakhta vanamāṃ to sutī mukīne gayā hatā, paṇa āje jāgatī
śī rīte mukī śakaśo ? '' ā pramāṇe sāṃbhaḷī naḷe potānuṃ rupa pragaṭa karyuṃ. pachī
bhīma rājā naḷane potānā siṃhāsanapara besāḍī harṣathī hātha joḍīne bolyo ke" ā sarva rājyane ane āpasa vinānī ā saṃpattine tame ānaṃde bhogavo ane
tamārī ājñāmāṃ vartatā evā amane marajī pramāṇe āpo. ". dadhiparṇa rājā paṇa
naḷane joi tene namaskāra karīne āścaryathī bolyo ke-" he deva ! meṃ ajñānatāthī
je kāṃi ayogya ācaraṇa karyu hoya te sarva kṣamā karajo. "
pachī naḷa rājā sarva rājāo ane tenā sainya sahita pṛthvīne kaṃpāvato kosalā nagarī tarapha cālyo. tyāṃ yuddha karatāṃ krīḍā mātramāṃ kubarane jīṃtīne pote
rājyādhipati thayo. pachī bharatārdhanā sarva rājāoe naḷane bheṭo āpī. naḷe paṇa
1.1-4.5
potānī ājñāmāṃ rahe tyāṃ sudhī tamane abhayadāna āpyuṃ. anukrame puṣkala
nāmanā potānā putrane rājya soṃpīne damayaṃtī sahita naḷa rājāe śāstrānusāra
jainī dīkṣā grahaṇa karī. naḷa rājānā śarīramāṃ svābhāvika komalatā hovāthī
saṃyamamāṃ te aticāra lagāḍavā lāgyā, eṭale tenā pitā niṣadha devatāe
āvīne pharīthī dṛḍha karyā; pachī damayaṃtīnā bhoganī icchāvāḷo chatāṃ paṇa manane
balātkāre rokīne, dīkṣātuṃ pālana karavāmāṃ asamartha thavāthī anaśana aṃgīkāra
karī mṛtyu pāmīne kubera nāme uttara diśāno lokapāla thayo. damayaṃtī paṇa
anaśanathī mṛtyu pāmīne tenī priyā thaī. pachī kāḷakrame karīne damayaṃtī dvārakā
nagarīmāṃ kanakavatī nāme vasudevanī priyā thaī. tyāṃ jainadharmamāṃ āsakta thai satī
saṃsārika sukha bhogavatī hatī, tevāmāṃ śrīneminātha prabhu tyāṃ samosaryā. kṛṣṇa temane
vāṃdavāne parivāra sahita gayā. bhagavānne dharmadeśanā āpī. pachī deśanāne aṃte
kṛṣṇe pūchyuṃ ke-“ he svāmī ! ā nagarī akṣaya che ke teno kṣaya thaśe ? '' tyāre
bhagavāne kahyuṃ ke-“he kṛṣṇa ! ā nagarīno dvaipāyana ṛṣinā śāpathī nāśa thaśe.”
ā pramāṇe śrīnemināthanā mukhathī dvārakāno dāha sāṃbhaḷīne ghaṇā jādavakumāre,
tathā tenī strīoe dīkṣā līdhī. te samaye vasudevanī 7998 strīoe paṇa
prabhunī pāse dīkṣā līdhī. mātra devakī ne rohīṇī be ghera rahī. kanakavatī cāritra
lai utkṛṣṭa bhāvanā bhāvī śukla dhyāna dharīne kevala jñāna pāmī. pachī devatāe
āpelā sādhvīnā veṣane dhāraṇa karī ghaṇā jīvone pratibodha pamāḍī aṃte sarva
karmano kṣaya karīne mukti pāmī.
1.1-4.6
ityabdadinaparimittopadeśaprāsādavṛttau paṃcadaśamastaṃbhasya
212 dvādaśādhikadviśatatamaḥ saṃbaṃdhaḥ
vyākhyāna 213 muṃ.
dīpapūjā.
jinendrasya puro dīpapūjāṃ kurvan jano mudā
labhate pṛthurājyādisaṃpadaṃ dhanaduḥsthavat
1.1-5
manha jiṇāṇaṃ āṇaṃ, micchaṃ parihara dharaha sammattaṃ
chavviha āvassayaṃmi, ujjatto hoi paḍidivasaṃ
1.2-2
pavvesu posahavayaṃ, dāṇaṃ sīlaṃ tavo a bhāvo a
sajjhāya namukkāro, parovayāro a jayaṇā a
1.3
jiṇapūā jiṇathuṇiṇaṃ, guruthuā sāhaṃmiāṇa vacchallaṃ
savva viraimaṇoraha, emāī saddhākiccāīṃ
1.1-6
aśarīrī, aleśī, ayogī, akaṣāyī ane akleśī che; parama cidānaṃda svarūpī
che, dravyārthika nayanī mukhyatāye nitya che, ane paryāyārthika nayanī apekṣāe anitya che. ratnatrayī ( jñāna, darśana, cāritra ) maya che. śraddhā, bhāsana ane ramaṇatā
lakṣaṇavāḷo che. tathā uttama nimittakāraṇe karīne tenuṃ upādāna sudhare che. tethī
āpapramāṇenuṃ tenuṃ śuddha svarūpa niraṃtara dhyāvavuṃ.
āvī amṛta sarakhī pārśvanātha svāmīe dharmadeśanā āpī, te sāṃbhaḷīne
rājādika sarve pauraloko hṛṣṭa tuṣṭa thayā, cittamāṃ ānaṃda pāmyā, prītiyukta thayā,
parama śāṃtabhāva pāmyāṃ ane harṣathī ullāsa pāmelā hṛdayavāḷā thayā. varṣādanīdhārāe
haṇelā kadaṃbanā puṣponī jema temanā romāṃca praphullita thayā, yāvat asthi majjā
paryaṃta dharmanā rāgathī raṃgāī gayā. temāṃthī ketalāka jīvoe cāritra grahaṇa karyuṃ,
keṭalāke bāra prakārano śrāvakadharma aṃgīkāra karyoga, ane ketalāke rātribhojananī virati, anaṃtakāyano tyāga, abhakṣya bhojanano parihāra ane vāsī vidalanuṃ varjana, ityādika paccakhāṇa karyāṃ. tyārapachī parpadā svasva sthāne gai.
pachī kalākeli rājāe hastakamaḷa joḍīne namratāthī bhagavānane ā pramāṇe pūchayuṃ
ke-“ he karuṇāsāgara,parama dayānā bhaṃḍāra ane tribhuvanamāṃ sūrya samāna bhagavaṃta ! āpa jayavaṃtā varto. he prabho ! kayā karme karīne mane āvī rājyasaṃpadā
prāpta thaī ? te kṛpā karīne kaho.” tyāre pārśvanātha svāmīe kahyuṃ ke-“he rājan !
tārā pūrva bhavanuṃ vṛttāṃta sāṃbhaḷa.
ā jaṃbūdvīpanā bharatakṣetramāṃ dakṣiṇārdha bharatane vipe aṃga nāme deśa che.
temāṃ rabhā nāme nagarī che. tyāṃ jītārī nāme rājā rājya karato hato. te nagarīmāṃ eka dhanā nāmano nirdhana vaṇik raheto hato, te jevā tevā prakāranā udyogathī ājīvikā (udarapūrṇā) karato hato. ekadā ramāpurīnī samīpanā udyānamāṃ
bāvīśamā tīrthaṃkara bāḷabrahmacārī śrīneminātha bhagavāna aḍhāra gaṇadhara aḍhāra
hajāra sādhu ane chatrīśa hajāra sādhvīonā parivāra sahita samavasaryā. temanā
dehanī kāṃti śyāma kamaḷanā jevī hatī,dehatuṃ pramāṇa daśa dhanupa uṃcuṃ hatuṃ,ane cāṃre
prakāranā devatāo temanā caraṇakamaḷanī sevā karatā hatā. te udyānamāṃ devatāoe samavasaraṇa racyuṃ; tenā madhyabhāgamāṃ sihāsana upara te nemanātha svāmī
bīrājyā ane sarva parpadā paṇa āvī, te vakhate temaṇe nīce pramāṇe dharma
deśanā āpī.
bhave jīvā vi bajjhaṃti, muccaṃti ya taheva ya
savvakamma khaveūṇa siddhiṃ gacchai nīrayā
1.1-7
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau paṃcadaśamastaṃbhasya
213 trayodaśādhikadviśatatamaḥ saṃbaṃdhaḥ
vyākhyāna 214 muṃ.
have thoḍā akṣara śikhavāthī paṇa sukha thāya che
te viṣe kahe che.
jñānaṃ śikṣayedalpaṃ hi, bhavettanna nirarthakam
svalpākṣaramahimnāpi, yavena jīva rakṣitaḥ
1.1-8
bhāvārtha—" thoḍuṃ jñāna śīkhavāthī paṇa te nirarthaka thatuṃ nathī, kemake
thoḍā jñānanā mahimāthī paṇa yava nāmanā rājarṣie potānā jīvanī rakṣā
karī hatī.
yava ṛṣinī kathā.
viśālā nāmanī nagarīmāṃ yava nāme rājā hato. tene gardabhilla nāmano
putra, aṇullikā nāmanī putrī ane dīrghapṛṣṭha nāmano pradhāna hato. eka divasa
rātrinā pachalā bhāgamāṃ jāgelā rājāe vicāryuṃ ke—" me pūrva bhavamāṃ kāṃī paṇa
adbhuta sukṛta karyuṃ haśe ke jethī te sukṛtanā prabhāve samudra paryaṃta samagra pṛthvīne svataṃtra
tāthī bhogavuṃ chuṃ. māṭe ā bhavamāṃ paṇa have evuṃ sukṛta karūṃ ke jethī āvato bhava
paṇa sudhare." ā pramāṇe vicārīne prātaḥkāḷe potānā putrane rājya para besāḍī tathā
tene keṭalīka hitaśikṣā āpīne upavanamāṃ āvelā gurune vāṃdī temanī pāse
cāritra grahaṇa karyuṃ. pachī vaiyāvaccamāṃ tatpara rahyā satā tamaṇe tīvra tapa karavā
māṃḍayuṃ, ane guru mahārājanī sāthe vihāra karavā lāgyā. gurue śāstranāṃ abhyāsa
karavā māṭe bahu kahyuṃ, topaṇa te kāṃī śīkhyā nahīṃ; ane " huṃ vṛddha chuṃ tethī mane
pāṭha āvaḍaśe nahīṃ." ema kahevā lāgyā.
ekadā lābhanuṃ kāraṇa joine gurumahārāje te yava munine tenā putrane pratibodha karavā māṭe viśālā nagarīe mokalyā. gurunāṃ vacanane puṣpamāḷānī jema
mastaka para caḍāvīne te cālyā. rastāmāṃ teṇe vicāryuṃ ke—" mane kiṃcit paṇa
śāstranuṃ jñāna nathī, to huṃ putrane tathā bījāone śuṃ upadeśa āpīśa " ā pramāṇe
vicāra kare che tevāmāṃ najīkanā koī khetarāmāṃ java khāvānīecchāthī āvatā
paṇa bhayavaḍe cotarapha jotā eka gadheḍāne te khetaranā rakṣake nīce pramāṇe gāthā kahīohāvasi pahāvasi mamaṃ ceva nirakhasi
lakhio te abhippāo javaṃ bhakkhesi gaddahā
1.1-9
ā pramāṇenī gāthā sāṃbhaḷīne yava munie jāṇe amogha śastra māryuṃ hoya tavī
te gāthā mānī;ane tene mahāvidyānī jema saṃbhāratā saṃbhāratā āgaḷa cālyā. keṭa
leka dūra jatāṃ koīeka gāmanī najadīkamāṃ keṭalāeka chokarāo ramatā hatā.
temāṃ eka chokarāe lākaḍānā kaḍakānī aṇallikā ( moī ) pheṃkī. te bījā
bāḷakoe śodhī, paṇa jaḍī nahī. tyāre koī chokarāe nīce pramāṇe gāthā kahīamhe na diṭhi tumhe na diṭhi, agaḍe chuṭaṭā aṇuliyā
1.1-10
ā gāthā paṇa yava munine tatkāḷa kaṃṭhe thaī gaī. pachī tenuṃ vāraṃvāra smaraṇa
karatāṃ āgaḷa cālyā. keṭaleka divase te viśālā nagarī samīpe āvyā. tyāṃ
eka kuṃbhārane ghera rātrivāso rahyā. te kuṃbhāranā gharamāṃ eka uṃdara āma tema bhamato
hato, tene te kuṃbhāre nīce pramāṇe gāthā kahīsukumālaya komala maddalayā, tumherattihiṃḍaṇasī laṇayā
amhe pasā o natthite bhayaṃ, diha piṭhṭhāo tumhabhayaṃ
1.1-11
ā gāthā paṇa yavamunie kaṃṭhe karī. pachī e traṇa gāthāne kalpavṛkṣa, ciṃtāmaṇi ratna ane kāmadhenu samāna mānīne tenuṃ vāraṃvāra āvartana karavā lāgyā. have te
viśālā nagarīmāṃ dīrghapṛṣṭha maṃtrīe " gardabhillarājāne koī paṇa upāyathī mārīne
tenā rājya para mārā putrane besāḍīne tene aṇallikā paraṇāvīśa.” ema dhārīne
te rājānī bahena aṇallikāne potānā gharanā bhoṃyarāmāṃ gupta rīte saṃtāḍī che.
rājānā subhaṭoe tene ghaṇī śodhī paṇa teno patto lāgato nathī. tevāmāṃ maṃtrīe
yava munine āvelā sāṃbhaḷīne vicāryuṃke-“ā yava munine tapanā prabhāvathī jñāna
prāpta thayuṃ haśe; ane tethī māruṃ sarva kapaṭa jāṇīne te jo rājāne kaheśe, to rājā
mane mārā kuṭuṃba sahita haṇī nākhaśe, māṭe huṃ kāṃī paṇa āgaḷathī teno upāya karūṃ
ema vicārīne te rātrine vakhateja gardabhilla rājā pāse gayo. rājāe tene avasara vinā āvavānuṃ kāraṇa pūchyuṃ, etale te bolyo ke- "cāritrathī bhraṣṭa thayalā
āpanā pitā ahī āvyā che ne kuṃbhārane ghare rāta rahyā che; te prātaḥkāḷe āvīne āpanuṃ rājya lai le śe. '' ā pramāṇe sāṃbhaḷīne rājā bolyo ke- "jo
pitāśrī rājya lege to huṃ māruṃ moḍhuṃ bhāgya mānīśa." maṃtrīe kahyuṃ ke potāne
maḷeluṃ rājya āpī devuṃ te yogya nathī. koṇika rājānī jema evā pitāne to
haṇī nākhavā teja yogya che. '' ā pramāṇe karī vividha prakāranī yuktithī kapaṭī maṃtrīe rājāne samajhāvyo. etale rātrimāṃja pitāno vadha karavā māṭe gardabhilla rājā hāthamāṃ khaḍga laine kuṃbhārane ghera gayo, ane bāraṇānī sāṃdhamāṃthī
pitāne jovā lāgyo, teṭalāmāṃ yava muni sahaja buddhithī pahelī gāthā bolyā.
te sāṃbhaḷīne rājāe vicāryuṃ ke- "aho! mārā pitāe māro abhiprāya jāṇyo.
kema ke te kahe che ke-he gaddahā ! etale he gardabhilla! tuṃ yavaṃ etale yava ṛṣine
bhakṣaṇa karavā icche che." ā pramāṇe rājāe potānī buddhithī te gāthāno artha
karyo, ane pācho vicāravā lāgyo ke- '' āma tema jātāṃ mane mārā pitāe
jñānavaḍe jāṇyo, paṇa jo te kharekharā jñānī haśe to mārī bahenanā samācāra kahe
śe. '' ā pramāṇe vicāre che tevāmāṃ teja vakhate yava muni bījī gāthā bolyā.
te sāṃbhaḷī teṇe te gāthāno evo artha karyo ke- '' me mārī bahena aṇallikānī
sarvatra śodha karī, paṇa te aṇallikāne koie bhauṃyarāmāṃ saṃtāḍīche. '' ā pramāṇe
artha ciṃtavīne vaḷī vicāravā lāgyo ke- " jo have mārī bahenane jeṇe saṃtāḍī
hoya tenuṃ nāma prakāśa kare to sārūṃ." tevāmāṃ muni trījī gāthā bolyā. te
sāṃbhaḷīne teno artha teṇe evo dhāryo ke '' tuṃ komaḷa che. rātrie cālavāno
tāro svabhāva che. tuṃ amārāthī vīe che; paṇa amārāthī tane bhaya nathī. dīrghapṛṣṭha
nāmanā maṃtrīthī tāre bhaya rākhavāno che. '' āvo artha dhārī tamāma śaṃkā dūra
thavāthī te bāraṇuṃ ughāḍī aṃdara āvyāṃ; ane potānā jñānī pitāne māravānī
icchā karanārā evā potānī niṃdā karato sato gardabhille aśrupāta sahita pitā
munine vāṃdīne potāno aparādha nivedana karavā pūrvaka khamāvyo. te sarva sāṃbhaḷī
muni to maunaja rahyā. kemake '' mauna sarvārthasādhakam. ''
pachī rājā potāne ghera āvyo. rātri gayā pachī prātaḥkāle teṇe potānā
bhaṭo ( si pāio ) pāsa maṃtrīnā gharanī tapāsa karāvīne bhauṃyarāmāṃthī potānī
bahenane meḷavī. maṃtrīne tenā kuṭuṃba sahita deśamāṃthī kāḍhī mukyo, ane jñānī
muninī praśaṃsā karī temane namīne teṇe kahelo dharma aṃgīkāra karyo.
ā pramāṇe puranā loka sahita potānā kuṭuṃbane pratibodha karīne yava rājarṣi guru mahārāja pāse āvyā. guru mahārāja paṇa sarva vṛttāṃta sāṃbhaḷīne vismaya
pāmyā. pachī yava muni paṇa āḷasa choḍīne vinaya sahita śrutano abhyāsa
karavā lāgyā. bhaṇavānuṃ phaḷa pratyakṣa jovāthī jñānābhyāsa karī tapo tapīne anukrame mokṣe gayā.
have ā dṛṣṭāṃtanuṃ vyatirekī dṛṣṭāṃta kahe che.
yairnādhītaḥ śrutagraṃthaḥ karṇāvātena yacchrutam
svamatikalpanāpūrvaṃ vadet sa mauḍhyamaśnute
1.214
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau paṃcadaśamastaṃbhasya
caturdaśādhikadviśatatamaḥ prabaṃdha
Linked texts (1)
- Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit