Upadeshaprasada 34

Upadeśaprāsāda 34

Language: Sanskrit

34.3 — 4 parts

34.1

vyākhyāna 251 muṃ.
mauna ekādaśīnī kathā.
praṇamya śrīmadāmeyaṃ, pārśvayakṣādipūjitam
māhātmyaṃ staumi śrīmaunaikādaśyā gadyapadyabhṛt

ekadā dvārakā nagarīmāṃ śrī nemanātha svāmī samavasar‍yā. te samācāra vanapāḷanā
mukhathī sāṃbhaḷīne śrī kṛṣṇa ati harṣita thayā. pachī te vanapāḷane yogya dāna āpīne sarva samṛddhi sahita kṛṣṇa śivā rāṇīnā putra śrī nemanātha prabhune vāṃdavā gayā.
vidhi pūrvaka vāṃdīne yogya sthāne besī nīce pramāṇe bhagavānanī deśanā sāṃbhaḷī.
egadine je devā, cavaṃti tesiṃ pi māṇusā thovā
katto me maṇuya bhavo, iti suravaro duhio

34.1-3

annāṇa saṃsao ceva, micchattāṇaṃ taheva ya
rāgo doso maibbhaṃso, dhaṃmaṃmi ya aṇāyaro

34.2

jogāṇa duppaṇihāṇaṃ, pamāo aṭṭa mahā bhave
saṃsāruttārakāmeṇaṃ, savvahā vajjayavao

34.1-4

ityādi dharmadeśanā sāṃbhaḷīne śrīkṛṣṇa prabhune kahyuṃ ke- "he bhagavan ! huṃ
aharniśa rājakāryamāṃ vyagra hovāthī niraṃtara dharma śīrīte karī śakuṃ ? māṭe ākhā
varṣamāṃ eka uttama divasa sāra rūpa hoya te batāvo!" bhagavāne kahyuṃ ke- "he kṛṣṇa!
jo tamārī evī icchā hoya to mārgaśīrṣa māsanī śukla ekādaśīnuṃ uttama rīte
ārādhana karo. te divase vartamāna covīśīnāṃ traṇa tīrthaṃkaranā maḷīne pāṃca kalyāṇaka
thayāṃ che. te viṣe kahyuṃ che keasyāṃ cakripadaṃ hitvā, grahīdarajino vratam
janma dīkṣāṃ ca sañjñānaṃ, mallī jñānaṃ namīśvaraḥ

34.1-5

ālassa moha vannā, thaṃbhā kohā pamāya kiviṇattā
bhaya sogā annāṇā, vatthekheva kuūhalā ramaṇā

34.1-6

paṇa koḍi aḍasaṭṭhi, lakhkhā navanavai sahassa paṃcasayā
cūlasī ahīya narae, apaiṭṭhāṇaṃmi vāhio

34.1-7

bharahe ya kei jīvā micchādiṭṭhī ya bhaddavā bhāvā
te mariūṇa navame, varisaṃmi huṃti kevaliṇo

34.3.1

virājamāna śiṣṭa munionā nāyaka hatā, aticāra rahita pāṃca prakāranā ācārane
pālana karanārā hatā, saṃsārī jīvone mūrchā pamāḍanāra viṣayasamūhathī viramelā hatā,
traṇa bhuvananā lokone kiṃkara rūpa karavāthī ati garviṣṭha thayelā kāmadevanā vikārane
jemaṇe dūra karelā hato, arhatpraṇīta śāstramāṃ kahelā atisūkṣma vicārono sārī
rīte bodha hovāthī sarva bhavya prāṇīonāṃ hṛdayane ānaṃda pamāḍatā hatā, caṃcaḷa evā
pāṃca iṃdriyo rūpī uddhata aśvone teṇe niyamamāṃ rākhelā hatā, amṛta samāna dharmadeśanā vaḍe sarva bhavya prāṇīonāṃ jīvita rūpa hatā, samyak darśana vaḍe karīne teṇe
mithyā darśana rūpī ugra viṣano nāśa karyo hato, durjana puruṣonāṃ durvacanonī racanā
rūpī pracaṃḍa vāyu prasaratāṃ chatāṃ paṇa akaṃpa hatā, kṣamā, mārdava, ārjava ane mukti
ādi daśa prakāranā sādhu dharmanuṃ ārādhana karavāmāṃ sāvadhāna hatā, potānā aṃtaḥkaraṇa rūpī gharamāṃthī śalya rūpa nava prakāranāṃ niyāṇāṃne temaṇe dūra kāḍhī mūka્યાં
hatāṃ, nava prakāranī brahmacarya guptinuṃ sārīrīte pālana karavāmāṃ tatpara hatā, duṣṭa karma
rūpī rākṣasasamūhano nāśa karavāmāṃ nārāyaṇa jevā hatā, hāsyādi ṣaṭkane temaṇe
dūrathīja tajī dīdhuṃ hatuṃ, caṃdanādikathī pūjā karanāra upara temaja śastrādithī chedana
karanāra upara temano samāna manovilāsa hato, sarvathā mamatā rahita hovāthī temaṇe
śokano nirāsa karyo hato, anupama vacanakaḷāthī sarva lokane raṃjita karyā hatā,

34.3.2

arihaṃtapraṇīta samagra āgamanā pāragāmī hatā. tīrthaṃkaroe tathā gaṇadharoe svīkārelā samyak mārganā anuyāyī hatā, ā loka tathā paraloka āśrita sarva carācara prāṇīoe karelāṃ māna athavā apamāna, praśaṃsā athavā niṃdā, lābha
athavā alābha, sukha athavā duḥkha ityādimāṃ temanī cittavṛtti samāna
hatī, śrīmat ārhat matanuṃ sthāpana karavāmāṃ asādhāraṇa kuśalatā rūpī sūryanā
udayathī temaṇe cotarapha prasarelā mithyātva rūpa aṃdhakārano nāśa karyo hato,
apraśasta āśrava dvārano nirodha karyo hato, aneka bhavyasamājone bodha pamāḍanārā
hatā, āṭha prakāranā madano tyāga karyo hato, bāra prakāranā tapa rūpī auṣadhanī
kriyāvaḍe durbhedya duṣṭa karma rūpī vyādhino temaṇe bheda (nāśa) karyo hato, pāṃca
prakārano svādhyāyavidhi karavāmāṃ tathā karāvavāmāṃ sāvadhāna hatā, jagatnā sarva
jīvone temaṇe abhayadāna āpyuṃ hatuṃ, sāgara jevā gaṃbhīra hatā, meru parvatanī jevā
acala (dhīra) hatā, śaṃkhanī jevā niraṃjana (nirmala) hatā, ajñāna rūpī aṃdhakārathī ācchādita thayelā netrovālā bhavya prāṇīonāṃ netrone ughāḍavā tathā nirmala karavā māṭe śreṣṭha jñāna rūpī aṃjananā āṃjanārā hatā, kācabānī jema guptedriya
hatā, mahāmoha rājāno temaṇe parājaya karyo hato, bhāraṃḍa pakṣīnī jema sarvadā apramatta hatā, kamalanā patranī jema temanuṃ citta leparahita hatuṃ, sūryanī jema diptateja
rūpī mahā mallane jītavā māṭe tamaṇe ghaṇu vīrya phoravyuṃ hatuṃ, caṃdranī

34.3.3

vya guṇovaḍe paripūrṇa hovāthī samagra sādhu puruṣone ānaṃdakārī hatā, siṃhadharṣeya hatā chatāṃ sarvalokane gamana yogya hatā, hāthinī jema śaurya guṇathī
yukta hatā, samagra doṣathī mukta hatā, vṛṣabhanī jevā balavāna hatā. aneka vādīone
jītavāthī adhika tejasvī thayelā hatā. samudranā jalanī jevuṃ temanuṃ hṛdaya ati
śuddha hatuṃ, saṃsārarūpī kārāgṛhamāṃ rahelā moharūpī moṭā core pakaḍelā prāṇīonuṃ
rakṣaṇa karavāmāṃ te atyaṃta dayālu hatā, ākāśanī jema avalaṃbana rahita hatā. mahānaṃda
(mokṣa) rūpī mahā nagara javāmī niśreṇie caḍavāmāṃ vilaṃba vinānā hatā, śanya
gharanī jema śarīranī paricaryāthī rahita hatā. anya prāṇīoe karelā
rāphaḍāmāṃ rahenārā sarpanī jema parāśrayamāṃ rahenārā hatā. sāṃsārika sarva saṃbaṃdhano
tyāga karyo hato, pavananī jema apratibaddhavihārī hatā, jīvanī jema apratihata gativāḷā hatā, jinapravacanane anusaratī mativāḷā hatā, ane pakṣīnī jema sarvathī mukta
hatā kiṃ bahunā ! te munirājanāṃ sarva ācaraṇo sādhu sāmācārīne saṃpūrṇa yogya
hatāṃ, jāṇe jaṃgama kalpavṛkṣa hoya tevā te śrīmān dharmaghoṣa nāmanā gurune samavasaraṇamāṃ joine śreṣṭhīpati suvrata jāṇe potānāṃ puṇyasamūha mūrti dhāraṇa karīne pragaṭa
thayāṃ hoya ema jāṇī potānā ātmāne dhanya mānato saṃto vinaya sahita vidhi
pūrvaka gurune namyo tyāra pachī gurue āpalī sakala bhavya jīvonā cittane harṣa
thī vyāpta karavāmāṃ sāvadhāna, mana vacana kāyāe karīne bāṃdhelāṃ tadbhavo karmasamūha

34.3.4

tathā pūrva ghaṇā bhavamāṃ upārjana karelāṃ aśubha karmasamūha rūpī moṭāṃ vṛkṣone mūla, sahita ukheḍī nākhavāmāṃ prathama megha samāna, jaladhara vṛṣṭithī vṛddhi pāmelā jalanā
mahā pravāhamāṃ prāṇīonā atattvī viṣaya kaṣāyarūpī līla vigerene kheṃcī janāra,
sarva śrotā jananā karṇane pavitra karavāmāṃ maṃtrasahita mahāvidyā samāna, gaṃdhāṃga viyogādi jinamataracita mahāduḥkharūpī ḍābhainā samūhathī vyākula ane mahā sāhasika puruṣone paṇa dustoṣa evā durgata saṃsāra rūpī mahāsāgarane taravāmāṃ vhāṇa jevī
ane corāśī lākha jīvāthonīmāṃ paribhramaṇa karavāthī vimlaḍha thai gayelā prāṇīone mahā vairāgyane utpanna karanārī tathā mugdhatva karīne pāṃca paṃcendrīnā āvaśyaka unmatta thai ḍolanārī evī deśanā sāṃbhaḷīne suvrata śreṣṭhīne jātismaraṇa
jñāna utpanna thayu pachī teṇe gurune kahyuṃke he pūjya ! meṃ pūrva bhavamāṃ sāta pūjāraṇīyuṃ vrata līdhuṃ hatuṃ, tenā prabhāvathī huṃ adyāpamāṃ devalocanāṃ sukhane bhogave hato ane
tyāṃthī cavīne ahīṃ dhana bhavipāe thayo, suvratethī vyarthī thayo chu to have huṃ śuṃ
saphala thauṃ te jethī saṃsārarūpī duḥkhano nāśa thāya. tyāre gurue kahyuṃke he śreṣṭhī !
vidhinā mārgaśīrṣasyaikādaśyāṃ dharmamācaret
ya ekādaśabhirvarṣairacirāt sa śivaṃ bhajet

34.241

eka putrī thayela hatī. ekadā cāra jñānane dhāraṇa karanāra vijayaśekhara sūri
te nagaramāṃ padhāryā, tenī vairāgyamaya deśanā sāṃbhaḷīne śreṣṭhī pratibodha pāmyā.
eṭaleṃ temaṇe potānī agiyāra strīo sahita moṭā mahotsavathī sarvavirati grahaṇa
karī, ane gharano sarva bhāra chokarāone soṃpyo. aticāra rahita cāritranuṃ pālana
karatāṃ temaṇe dvādaśāṃgī kaṃṭhe karī. eka cha māsī tapa kayuṃ, cāra comāsī tapa karyo,
ane so aṣṭama tathā caso chaṭha karyā. tenī agiyāre strīo māsa māsanī saṃlekhanā
karī kevalajñāna pāmī mokṣe gai.
eka divaśa ekādaśī hovāthī suvrata munie maunavrata dhāraṇa kayuṃ hatuṃ. te divase
eka sādhune kānamāṃ tīvra vedanā thavā lāgī. tevāmāṃ koi mithyātvī vyaṃtara devatā
e suvrata munine vratathī calāvavā māṭe te māṃdā sādhunā śarīramāṃ praveśa karyo ane rātrinā samaye adhika vedanā karavā lāgyā. tethī te sādhue suvrata munine kadhuṃ ke-''tame
koi śrāvakane ghera jaine mārā śarīranī vyathānī vāta kaho. ke jethī te mārā
vyādhinī cikitsā kare.'' te sāṃbhaḷī suvrata munie vicāryuṃ ke- ''meṃ āje upāśrayanī bahāra javāno niṣedha karyo che ane vaḷī mauna dhāraṇa kayuṃ cheḥ tethī śī rīte
śrāvaka pāse jāuṃ ne vāta karu ?'' ityādi vicāra kare che tevāmāṃ te mādhue suvrata
munine krodhanāṃ vacanoṃ kahevā pūrvaka dharmadhvaja (oghā) vaḍe māryā tyāre suvrata
munie vicāryu ke--''ā mahātmānāṃ ātmā kāṃṭe paṇa doṣa nathī, māroja doṣa cheḥ
kemake huṃ tenī cikitsā karāvato nathī.'' ityādi lokottara bhāvanā upara caḍhelā
ane meru parvatanī jema niścala thayelā temane joine te devanā dharmamāṃ sthira thai potāne sthānake gayo suvrata muni to śubha bhāvanā bhāvatāṃ lokālokamāṃ prakāśa karanāra
kevalajñāna pāmyā. te vakhate pāmatā devāe kevalajñānano mahimā karyo. tyā suragenā
kamala upara besīne suvrata kevalīe dayāmaya dharmadeśanā āpī pachī pṛthvīpara vicaratāṃ ghaṇā bhavya jīvone pratibodha pamāḍī aṃta anaśana karīne mokṣe gayā''
ā pramāṇe neminātha bhagavānanā mukhathī ekādaśīnuṃ utkṛṣṭa mahātmya sāṃbhaḷīne
samagra nagaranā loka sahita śrīkṛṣṇa ekādaśīnuṃ vrata aṃgīkāra kyuṃ
'' śāstrokta vidhi pūrvaka je loko potānī śakti anusāra ekādaśīnuṃ vrata ādare che teo svarganāṃ sukha bhogavīne aṃte mokṣapadane pāme che.
ityārādhanārthagarbhitamaunaikādaśīvyākhyānaṃ, sampadāmanalpa
sampatsamarpaṇagarbhadravyastavaḥ pravaraḥ

34.3-2

vidhinā mārgaśīrṣasthaikādaśyāṃ dharmamācaret
ya ekādaśabhirvarṣairacirāt sa śivaṃ bhajet

34.1-8

vyākhyāna 252 muṃ.
samakitamāṃ śaṃkā na karavā viṣe
nāsti jīvo na svargādi, bhūtakāryamiheṣyate
iti prabhṛti śaṃkāto, samyaktvaṃ khalu pātyate

34.1-9

bālaṃ māṃ dīnatāprāptaṃ, pāhi pāhi prabho tataḥ
taireva bhūṣitā bhūrye, rakṣeyuḥ śaraṇāgatam

34.1-10

yatprasādādvalibhikṣā, dade jñātīṃśca poṣaye
sāpyākrāmati bhūmirmāṃ, tajjātaṃ śaraṇādbhayam

34.1-11

yena rohaṃti bījāni, yena jīvaṃti karṣakāḥ
tasya madhye vipadyaṃte, jātaṃ me śaraṇādbhayam

34.1-12

yamahamadhusarpibhyāṃ, tarpayāmi divāniśam
dagdhastenaivoṭajo me, jātaṃ taccharaṇādbhayam

34.1-13

sovādīdyo marujjyeṣṭhāṣāḍhayoḥ, saukhyado'bhavat
sa eva bādhate'ṅgaṃ me, jātaṃ hi śaraṇādbhayam

34.1-14

ityādi kahyā chatāṃ sūrie tena paṇa mārīne tenā alaṃkāra lai pātrāmāṃ nāṃkhyāṃ.
āgaḷa cālatāṃ “vanaspatikāya” nāmanā pāṃcamā vāḷakane joine sūrie tenā
alaṃkāra levānī icchā karī. tyāra te bāḷake paṇa eka dṛṣṭāṃta kahyuṃ ke— koi eka
araṇyamāṃ vṛkṣa upara māḷā bāṃdhīne keṭalāṃka pakṣīo rahetāṃ hatāṃ. anyadā te vṛkṣanā
mūḷamāṃthī eka latā ugīne vṛkṣane vīṃṭātī upara gai. te latānā ādhāra vaḍe vṛkṣa upara
caḍhīne koi sarpa pelā pakṣīonāṃ baccāṃone khāi javā lāgyo. te joine te vṛkṣanā pakṣīo paraspara bolyā ke—
adya yāvat sukhaṃ vṛkṣe, sthitamatrānupadrave
asmādeva latāyuktāddyābhūccharaṇāddvayam

34.1-15

sūrie kathā sāṃbhaḷī “he bāḷaka ! tuṃ buddhimāna che” ema kahī nirdayapaṇāthī tene mārī nā
yatra rājā svayaṃ cauro, nāṃḍakaśca purohitaḥ
yāta paurāḥ purāttasmājjātaṃ hi śaraṇādbhayam

34.1-16

viṇmūtre ca ciraṃ yasyā, mardite sāpi naṃdinī
matkāṃtamaharattanme, jātaṃ śaraṇato bhayam

34.1-17

ā pramāṇe te bāḷake dṛṣṭāṃta kahyā chatāṃ paṇa guru virāma pāmyā nahīṃ, eṭale vaḷī teṇe cothuṃ dṛṣṭāṃta kahyuṃ ke—koi nagarāṃ eka mūrkha brāhmaṇe dharmabuddhithī sarovara khodāvyuṃ, ane te taḷāvane kāṃṭhe teṇe ghaṇā bakarānā yajño karyā. anukrame te brāhmaṇa maraṇa pāmīne bakaro thayo. eka divase te brāhmaṇanā putro teja bakarāne yajña māṭe taḷāva
para lai gayā. tyāṃ pote karāvetuṃ taḷāva vigere joine tene jātismaraṇa thayuṃ, tethī tevāraṃvāra “ bu bu ” śabda karavā lāgyo. te joine koi jñānī munie teno pūrva bhava jāṇīne kahyuṃ ke—
khānitaṃ hi tvayaivedaṃ, saro vṛkṣāśca ropitāḥ
pravarttitā makhāścāpi, kiṃ bu bu kuruṣe paśo

34.1-18

te sāṃbhaḷīne tenā putroe tenuṃ vṛttāṃta pūchyuṃ, eṭale munie teno pūrva bhava kahyo.
te sāṃbhaḷī te putro bolyā ke—“ ā amārā pitā hoya, to teṇe pūrve je dhana bhūmimāṃ dāṭyuṃ che te jo batāve to ame satya mānīe.” te sāṃbhaḷīne te bakarāe tatkāḷa jaine dāṭetuṃ dravya batāvyuṃ. te joine sarva niḥśaṃka thayā ane yajña nahīṃ
karavāno niyama karyo. bakaro paṇa anaśana karīne svargamāṃ gayo.
pretya me śaraṇaṃ bhāvītyāśayāṃ sa dvijo yathā
taṭākādi vyadhāttacca, tasyāśaraṇatāmagāt

Linked texts (1)

Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit