Upadeshaprasada 37
Upadeśaprāsāda 37
- Language
- Sanskrit
Contents
- 37.256 — 5 parts
37.1
śrī upadeśa prasāda
staṃbha 18 mo.
vyākhyāna 256 muṃ.
jñānācāranā āṭha prakāramāṃno pahelo kāḷa nāmano ācāra kahe chepaṭhanīyaṃ śrutaṃ kāle, vyākhyānaṃ pāṭhanaṃ tathā
ācāraḥ śrutadharmasya, cādyo yannirūpyate budhaiḥ
37.1-2
agyāra aṃga ane uttarādhyayana vigere kālika śruta kahevāya che. te divase tathā
rātre pahelī ane cothī porasīmāṃ bhaṇavuṃ gaṇavuṃ ane daśa vaikālika vigere tathā dṛṣṭivāda
utkālika śruta kahevāya che, teno bhaṇavā vigereno kāla sarva porasīno che. temāṃ sūtranī
porasīmāṃ sūtra bhaṇavuṃ, ane arthanī porasamāṃ artha athavā utkālika śruta vigere bhaṇavuṃ.
divasa tathā rātrinī pahelī ane chellī porasīmāṃ assvādhyāya (asajhāya) ne abhāva bhaṇāya
tethī tenuṃ nāma kālika kahevāya che. kālikano śabdārtha evo che ke yogya kālebha bhaṇavuṃ
te; ane mātra kāḷa veḷā sivāya vadhī porasīmāṃ bhaṇāya tene utkālika kahyuṃ che. kālika tathā utkālika vanne śrutano laghu anadhyāya kāḷa be ghaḍīno che. tevī kāḷaveḷā
pratyeka ahorātramāṃ cāra āve che, tehlo vakhata tajavo. te cāra vakhata ā pramāṇe—1 saṃdhyā vakhate (sāyaṃkāḷe). 2 madhya rātriṣṭa. 3 prabhāta tathā 4 madhyānha vakhate. e cāra kāla
velāe to koi paṇa divasa svādhyāya karave nahīṃ; paṇa dharmagrahaṇa vigere bījī kriyā karavāno niṣedha nathī. anya dharmanā paṇa kāḷane vakhate saṃdhyāvaṃdana vigere kriyāo
karavāmā āve che. brāhmaṇo temanā trāṇa saṃdhyāe maḷīne traṇaśe cotrīśa vāra gāyatrī
maṃtrano jāpa pūrṇa kare che. duṣṭa kāḷa vakhate sarva śāstromāṃ sūtrādikanuṃ paṭhana pāṭhana sarvathā
niṣedha karelṃ che. te viṣe anya darśanamā kahyuṃ che ke—
catvāri khalu karmāṇi, saṃdhyākāle vivarjayet
āhāro maithunaṃ nidrā, svādhyāyaṃ ca viśeṣataḥ
37.2
āhārājjāyate vyādhiḥ, krūragarbhaśca maithunāt
nidrāto dhananāśaśca, svādhyāye maraṇaṃ bhavet
37.1-3
anyānya puṇyakriyāno bādha thāya, tema thavuṃ yogya nathī. vaḷī je mokṣano hetu hoya
tyāṃ kāḷano vibhāga karavo yogya nathī, evaṃ je te kahuṃ te vyartha che; kemake sādhune āhāra vihāra vigere paṇa mokṣanā hetu che; topaṇa tyāṃ kāḷano vibhāga kahelo che. āgamamāṃ kahyaṃ che ke “taiyāe porasīe bhattapāṇaṃ gavesae” “trījī porasīe bhātapaṇīnī gaveṣaṇā karavī.” tathā—
akāle carasi bhikkhu, kāle na paḍilehasi
appāṇaṃ ca kilāmesi, saṃnivesaṃ ca garihasi
37.256.1
bhāvārtha—“he sādhu ! tuṃ akāḷe vicare che, yogya kāḷe paḍilehaṇa karato nathī.
tārā ātmāne tuṃ kīlāmaṇā pamāme che, ane gāmanā lokonī niṃdā kare che.” tethī
śrutanuṃ paṭhanādika yogya kāḷeja karavuṃ. koi ahaṃkārādikane līdhe teno vyatyaya kare, to
sagara nāmanā ācāryanī jema moṭī lajjāne pāme.
sāgarācāryanuṃ dṛṣṭāṃta.
ujjayinī nagarīmāṃ śrīkālikācārya nāmanā ācārya ugra vihārī hatā. tenī pāsenā śiṣyo sarva pāsatthā thai javāthī sādhuno ācāra pāḷavāmāṃ paṇa śithila
thayelā hatā. temane ācārya hameśāṃ śikhāmaṇa āpatā hatā; paṇa teo to kutarānā
pūṃchaḍānī jema vakratāne choḍatā nahotā. tethī ācārye kheda pāmīne vicāryuṃ ke—“ā
śiṣyone sāraṇādi karatāṃ māro svādhyāya sīdāya che-barābara thai śakato nathī, ane teone mārā vākyathī kāṃi paṇa guṇa thato nathī; māṭe teno kāṃi bījo upāya karavo joie.”
ahīṃ vṛddha vākyane anusāre evo saṃbaṃdha che ke—eka bakhate sīmaṃdhara svāmīne iṃdre puchayuṃ ke—“he svāmī ! hālamāṃ bharatakṣetramāṃ evo koi vidvān che, ke jene puchavāthī
āpe varṇana karyu tevuṃ nigodanuṃ svarūpa yathārtha varṇave ?” tyāre prabhue kahyuṃ ke—“he
iṃdra ! hālamāṃ bharatakṣetramāṃ ārya kālakasūri che, ke je śruta pāṭhanā baḷathī meṃ kahyuṃ tevī
ja rīte nigodanuṃ svarūpa kahī śake tema che.” te sāṃbhaḷīne iṃdra tenī parīkṣā karavā
37.256.2
māṭe jagathī jīrṇa thayeluṃ śarīra vikurvīne dhīme dhīme lākaḍīne ṭeke cālatāṃ muni pāse āvyā. ane luhāranī dhamaṇanī jema śvāsocchvāsa letāṃ teṇe gurune vaṃdanā karīne puchayuṃ ke—“he svāmī ! huṃ vṛddha huṃ. ane vṛddhāvasthāthī pīḍāuṃ huṃ. haju māruṃ keṭaluṃ āyuṣya
bākī che te āpa mārī hastarekhā joine śāstrane ādhāre kaho. mārā para kṛpā karo.
mārā putroe tathā strīe mane kāḍhī mūkyo che. tethī huṃ ekalo mahā kaṣṭathī divaso nirgamana karūṃ chuṃ. āpa cha jīva nikāyapara dayā karavāmāṃ tatpara cho, tethī mārāpara kṛpā karo. " ā pramāṇe tenāṃ dīna vacano sāṃbhaḷīne guru teno hātha jotāṃ jotāṃ kāṃika
tenī ceṣṭā tathā yathārtha bhāṣaṇa uparathī ane kāṃika śrutano upayoga āpavāthī tene saudharma devalokanā iṃdra jāṇīne mauna rahyā, tyāre pharīthī te vṛddha bolyo ke-‘‘he svāmī
huṃ jarāthī pīḍita chuṃ, tethī vadhāre vakhata ahīṃ rahevāne aśakta chuṃ, māṭe jaladī uttara
āpo ke have māruṃ āyuṣya keṭaluṃ bākī che ? pāṃca varṣa bākī che ? ke tethī nyūnādhika
che ? ” gurue kahyuṃ ke-‘‘ tethī ghaṇuṃ adhika che. ” vṛddhe pūṃchyuṃ ke-‘‘ śuṃ daśa varṣanuṃ
che?” gurue kahyuṃ--‘‘ tethī paṇa ghaṇuṃ adhika che. ” vṛddhe kahyuṃ-‘‘ śuṃ tyāre vīśa varṣa
ke trīśa varṣa ke cālīśa varṣa bākī che ? he guru! satya kaho. ” gurue kahyuṃ ke-“vāraṃvāra śuṃ pūcho cho ? tamāruṃ āyuṣya aṃkanī gaṇatarīmāṃ āve tevuṃ nayī. kemake te aparimita ( asaṃkhyāta ) che. munisuvrata svāmīnā śāsanamāṃ tame indra thayā cho, vartamāna covīśīnā chellā cāra tīrthaṃkaronā pāṃca kalyāṇakano utsava tame karyo che, ane āvatī
37.256.3
covīśīnā keṭalāka tīrthaṃkaronī vaṃdanā tathā pūjā tame karaśo. tamāruṃ āyuṣya be sāgaropamamāṃ kāṃika ocuṃ bākī raheluṃ che.’’ ā pramāṇe gurunāṃ vacana sāṃbhaḷīne iṃdra ghaṇo harṣa
pāmyā. pachī te nigodanuṃ svarūpa pūchī niḥśaṃka thayā, ane śrī sīmaṃdhara svāmīe karelī
praśaṃsā kahī batāvīne teṇe kahyuṃ ke-‘‘ he svāmī ! mārā sarakhuṃ kārya batāvo.’’ tyāre
guru bolyā ke-‘‘ dharmamāṃ āsakta thayelā saṃghanuṃ vighna nivāro.’’ pachī indra potānī icchāthī potānā āvyānī niśānī tarike divya ane manohara evaṃ upāśrayanuṃ eka dvāra
bījī diśāmāṃ karīne tarata svarge gayā.
tyārapachī sūrinā śiṣyo ke jeo āhārane māṭe nagaramāṃ gayā hatā teo
āvyā. temaṇe gurune kahyuṃ ke-‘‘he svāmī ! ā upāśrayanuṃ dvāra bījī diśāmāṃ kema thai gayuṃ ? āpa paṇa vidyāno camatkāra jovāmāṃ spṛhā rākho cho, to pachī amārā
jevāno tema karavāmāṃ śo doṣa ? ” te sāṃbhaḷīne gurue indranuṃ āgamana vigere sarva vṛttāṃta
yathārtha kahī āpyuṃ. tyāre te śiṣyo bolyā ke-‘‘amane paṇa indranuṃ darśana karāvo.’’
gurue kahyuṃ ke-‘‘ devendra mārā vacanane ādhīna nathī. te to potānī icchāthī āvyā
hatā ane gayā. te viṣe tamāre durāgraha karavo ucita nayī. ” ā pramāṇe gurue kavyā chatāṃ te vinaya rahita śiṣyoe durāgraha mūkyo nahī, ane vinayarahitapaṇe āhāra vigere karavā karāvavā lāgyā. tethī guru udvega pāmīne eka divasa rātrinā pāchalā pahore sarva śiṣyone sutā mūkīne jayasāgara śrāvakane paramārtha samajānīne nagarī bahāra nīkaḷī gayā. anukrame vihāra karatāṃ karatāṃ te harṣaṇapuramāṃ āvī pahoṃcyā. tyāṃ
37.256.4
mahā buddhimāna sāgara nāmanā potānā śiṣyanā śiṣya rahetā hatā. tenī pāse āvīne
iryāpathikī pratikramīne tathā pṛthvī pramājīne rahyā, sāgara munie temane koi vakhata joyā nahotā, māṭe tene oḷakhayā nahī, ane tethīja te ūbhā thayā nahīṃ samaja vaṃdanā
paṇa karī nahīṃ. temaṇe sūrine pūḍayuṃ ke—“he vṛddha muni ! tame kyā sthānathī āvo cho ?” tyāre gāṃbhīryanā samudra samāna guru kopāyamāna thayā śivāya bolyā ke—
“ avantī nagarīthī.” pachī temane jñāna pūrvaka samagra kriyā karatāṃ joine sāgara munie vicāryuṃ ke— “ kharaṃkhara ā vṛddha muni buddhimāna che.” pachī teṇe potānā
śiṣyone vācanā āpatāṃ buddhinā mahathī sūrine kayuṃ ke—‘ he vṛddha ! huṃ śrutaskaṃdha
bhaṇāvuṃ chuṃ te tame sāṃbhaḷo.” te sāṃbhaḷī guru to maunaja rahyā. pachī sāgaramuni potānī buddhinī kuśalatā vatāyavā māṭe ghaṇī sūkṣma buddhivāḷāthī grahaṇa thai śake
tevī vyākhyāno vistāra karavā lāgyā. vyākhyānā rasamāṃ tallīna thavāthī akāḷa
veḷāne—anadhyāyanā samayane paṇa jāṇyo nahī. “aho ! ajñāna e moṭo śatru che.”
ahīṃ ujjāyanī nagarīmāṃ prātaḥkāle pelā śiṣyo uṭhyā, tyāṃ gurune joyā nahī, tethī teo atyaṃta ākuḷavyākuḷa thai gayā, ane saṃbhrāṃta citte vasatinā svāmī
jayasāgara śrāvaka pāse jaine pūḍhayuṃ ke—“ amane mūkīne amāra guru kyāṃ gayā ?”
tyāre te śrāvake kopa karīne kayuṃ ke—“ śrīmāna ācārye tamane ghaṇo upadeśa āpyo,
ghaṇuṃ samajāvyā, preraṇā karī, topaṇa tame sadācāramāṃ pravartyā nahī, tyāre tamārā jevā pramādī śiṣyothī gurunī śī arthasiddhi thavānī hatī ? tethī te tamane tajīne cālyā
37.256.5
gayā.” te sāṃbhaḷīne teo lajjita thai gayā ane kayuṃ ke—“tame amāra para prasanna thaine
amārā gurue pavitra karelī diśā vata vo, ke jethī ame te tarapha jai temane pāmīne
sanātha thaiya, ane jevuṃ kaddu. tevuṃ phaḷa ame pāmyā.” pachī game te śiṣyoe ghaṇā āgraha pūrvaka puchayuṃ, eṭale te śrāvake gurunā vihāranī diśā vatāvī. pachī teo sarva
tyāṃthī cālyā. anukrame gurune śodhatā śodhatā sāgaramuni pāse āvyā ane temane
pūchyuṃ ke—‘tamāra pāse koī vṛddha śramaṇa āvyā che ?” sāga munie jabāba āpyo
saṃjjhā cautti-aṇudie sūrie, majjhaṇheiṃ, atthamaṇe,
addharatte, eāsu causu sajjhāyaṃ na kareṃti
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau aṣṭādaśastaṃmasya
ṣaṭpaṃcāśadadhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ
Linked texts (1)
- Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit