Upadeshaprasada 39
Upadeśaprāsāda 39
- Language
- Sanskrit
Contents
- 39.1-2 — 6 parts
39.1
asvādhyāyakṣaṇeṣvajñaḥ, svādhyāyaṃ kurute sadā
yataḥ kriyāḥ phalantyeva, yathoktasamayakṛtāḥ
39.1-2.1
ha ane vidyutapāta thāya tyāre teṭalā vakhata uparāṃta eka pahora sudhī asdhyāya kāḷa jāṇavo. akāḷe (varṣāṛtu vinā) vidyutno camakāro thāya, athavā akāḷe meghanī garjanā thāya to ve pahora sudhī asvādhyāya kāḷa jāṇavo. aṣāḍha comāsānuṃ tathā kārtika comāsānuṃ pratikramaṇa karyā pachī pratipadā (ekame-paḍavā) sudhī asvādhyāya kāḷa jāṇavo. āśvina tathā caitra śudī pāṃcamanā madhyānha samayathī āraṃbhine kṛ
ṣṇapakṣanī pratipadā sudhī asvādhyāya kāḷa jāṇavo. bījane divase svādhyāya karavo
yogya che. rājā ane senāpati vigerenuṃ paraspara yuddha thatuṃ hoya to te vakhata asvādhyāya kāḷa jāṇavo. hoḷīnā parvamāṃ jyāṃsudhī raja śāṃta na thāya tyāṃsudhī asvādhyāya
jāṇavo. gāmano rājā maraṇa pāme to jyāṃsudhī bījā rājāno abhiṣeka thāya nahīṃ,
tyāṃsudhī asvādhyāya jāṇavo. upāśrayathī sāta ghara sudhīmāṃ koi prasiddha māṇasa mṛtyu
pāmyo hoya to eka ahorātrī¹ no anadhyāya kāḷa jāṇavo. upāśrayathī so hātha
sudhīmāṃ koi anātha mṛtyu pāmyo hoya to tenuṃ śava jyāṃsudhī lai na jāya, tyāṃsudhī
asvādhyāya jāṇavo. strīnā rudanano śabda jyāṃsudhī saṃbhaḷāya tyāṃsudhī svādhyāya karavo nahīṃ. jaḷacara tiryaṃca paṃcendriya matsya vigere (vikalendriya nahī) nāṃ rudhira, māṃsa ke hāḍakāṃ upāśrayathī sāṭha hāthasudhīmāṃ paḍyāṃ hoya to te tathā koi pakṣīnuṃ iṃduṃ
paḍyuṃ hoya paṇa bhāṃgyuṃ na hoya to te kāḍhī nāṃkhyā pachī svādhyāya thai śake, a
iṃduṃ phuṭekhuṃ hoya ane temāṃthī rasatuṃ biṃdu bhūmi upara paḍyuṃ hoya to te sāṭha hāthanī
39.1-2.2
bahāra lai jaine te bhūmi dhoyā pachī svādhyāya kalpe. mākhīnā paga jeḍaluṃ paṇa iṃdunā
rasatuṃ athavā lohītuṃ biṃdu bhūmi para paḍyuṃ hoya to svādhyāya kalpe nahīṃ. gāya vigerenuṃ jarāyu² jyāṃsudhī lāgeluṃ hoya tyāṃsudhī asvādhyāya jāṇavo, ane jarāyu paḍyā
pachī trāṇa porasī sudhī asvādhyāya jāṇavo. bilāḍī vigeree uṃdara vigere māryo hoya
to eka ahorātrī asvādhyāya jāṇavo. teṭalo kāḷa naṃdisūtra vigere bhaṇavuṃ nahīṃ. eja
pramāṇe manuṣyanā saṃbaṃdhamāṃ paṇa jāṇavuṃ. viśeṣa eṭatuṃ ke -upāśrayathī so hātha sudhīmāṃ
manuṣyanā avayavo athavā carma, māṃsa, rudhira, hāḍakuṃ vigere paḍyāṃ hoya to asvādhyāya
jāṇavo, paṇa jo upāśraya ane te avayava vigere paḍela sthānanī bacce mārga hoya to
svādhyāya thai śake.
strīone ṛtu āve tyāre traṇa divasa sudhī svādhyāya kalpe nahi, paṇa jo pradarano roga thayo hoya, to adhika kāḷa sudhī svādhyāya kalpe nahi. koi garbhavatīne putra prasava thayo hoya to sāta divasasudhī asvādhyāya ane jo putrī thai hoya to athavā rakta
adhika jatuṃ hoya to āṭha divasa sudhī asvādhyāya jāṇavo, navame divase kalpe. so
hātha sudhīmāṃ koi bāḷaka vigereno dāṃta paḍyo hoya to te śodhavo, ane jo dāṃta jovāmāṃ na āve to "daṃta oharāviyiyaṃ karemi kāussaggaṃ" ema kahīne eka navakārano
kāyotsarga karavo. tyāra pachī svādhyāya kalpe. dāṃta vinā bījā koi aṃga athavā upāṃganuṃ hāḍakaṃ so hātha sudhīmāṃ paḍyuṃ hoya to 1bāra varṣa sudhī vācanādika svādhyāya kalpe
39.1-2.3
nahi, paṇa manamāṃ arthanī vicāraṇāno koi sthāne niṣedha nathī. ārdrā nakṣatrathī āraṃbhīne svāti nakṣatra sudhī vidyuta tathā meghagarjanā thāya to svādhyāyano niṣedha nathī.
bhūmikaṃpa thayo hoya to āṭha pahora sudhī svādhyāya kalpe nahi. agnino upadrava thayo hoya to te upadrava rahe teṭalo vakhata svādhyāya kalpe nahi. caṃdragrahaṇamāṃ utkṛṣṭa bāra
pahora sudhī ane sūryagrahaṇamāṃ utkṛṣṭa soḷa pahora sudhī asvādhyāya jāṇavo, pākhīnī
rātrie paṇa svādhyāya sūjhe nahī.
ityādi asvādhyāyanuṃ svarūpa saṃpradāyane anusāre jāṇīne svādhyāya karavo. kemake ayogya kāḷe vācanādika karavāthī mūrkhapaṇuṃ prāpta thāya che. te ūpara eka dṛṣṭāṃta
che ke—koi eka sādhu saṃdhyāvakhata vītyā pachī kālika śrutano samaya atīta thayā
chatāṃ paṇa teno kāḷa nahi jāṇavāthī tenuṃ parāvartana karatā hatā. te joine koi samyakdṛṣṭi devatāe vicāryuṃ ke—" huṃ āne samajhāvuṃ ke jethī koi mithyādṛṣṭi devatā ene chaḷe nahi." ema vicārīne te mahīyārīnuṃ rūpa karī māthe chāśano bharelo ghaḍo mūkī te sādhunī pāse thaine jā āva karavā lāgī ane "chāśa lyo chāśa" ema vāraṃvāra moṭethī
bolavā lāgī. tethī atyaṃta udvega pāmīne pelā sādhue kahyuṃ ke—"are śuṃ tāre chāṃśa vecavāno ā vakhata che?" tyāre mahīyārī bolī ke—"aho śuṃ tyāre tamāre paṇa ā svādhyāyano vakhata che?" te sāṃbhaḷīne sādhune vismaya thayo, ane upayoga daine
39.1-2.4
akāḷa jaṇāvāthī mithyā duṣkṛta dīdhuṃ. pachī "ayogya vakhate svādhyāya karavāthī mithyādṛṣṭi devatāe kareḷo chaḷa thāya che, māṭe pharīthī ema karaśo nahi." evī te devatāe sādhune śikhāmaṇa āpī, māṭe yogya vakhateja svādhyāya karavo ucita che.
yathokta vakhate karelī kriyāo avaśya phaḷībhūta thāya che. kriyā be prakāranī
che. eka praśasta ane bījī apraśasta. temāṃ siddhānta mārgamāṃ kahelī sarva kriyāo
praśasta che. ane khetī, vyāpāra vigere apraśasta che. caryā-javuṃ āvavuṃ ane āpaṇādi sarva kriyāo kāḷe karelīṃja saphaḷa thāya che; tethīja nītiśāstramāṃ akāḷacaryāne
śreṣṭha kahela nathī. kahyuṃ che keakālacaryā viṣamā ca goṣṭiḥ, kumitrasevā na kadāpi kāryā
paśyāṃvarūjaṃ padmavane prasuptaṃ, dhanurvimuktena śareṇa tāḍitam
39.1-2.p1
huṃ tuṃhī vāru sādhu jaṇa, dujjaṇa saṃga nīvāra;
hare ghaṇī jala jhālarī, matthe paḍe prahāra. 1
nīca sarisa jo kīje saṃga, caḍhe kalaṃka hoya jasabhaṃga;
hātha aṃgāra grahe jo koya, ke dājhe ke kāḷo hoya 2
39.1-2.p2
artha sugama che
39.1-3
dharmārthasvātmanāṃ śreyo'bhivāñchan sthairyabhṛtsadā
adeśakālayoścaryāṃ, vicārajño vivarjayet
39.1-4
drutamānaya pānīyaṃ, pānīyaṃ paṃkajānane
pānīyena vinā sarvaṃ, sadyaḥ śuṣyati dagdhavat
39.2
prāthamyamudadhiṣvāsīt, satyaṃ te lavaṇodadhe
yadrasena vinā sarvaraso na svādamarhati
39.3
aśanamātrakṛtajñatayā gurorna piśuno'pi śuno labhate tulām
api bahūpakṛte sakhitā khale, na khalu khelati khelatikā yathā
39.4
kṣaṇaṃ ruṣṭaḥ kṣaṇaṃ tuṣṭo, nānāpūjāṃ ca vāṃchati
kanyārāśisthito nityaṃ, jāmātā daśamo grahaḥ
39.257
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau aṣṭādaśastaṃbhasya
saptapaṃcāśadadhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ
Linked texts (3)
- Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit
- Pañcākhyānaka (textus ornatior) — Pūrṇabhadra, Sanskrit