Upadeshaprasada 4

Upadeśaprāsāda 4

Language: Sanskrit

4.1

vyākhyāna 216 muṃ.
abhaya dāna viṣe.
abhayaṃ sarvasattvebhyo yo dadāti dayāparaḥ
tasya dehādvimuktasya bhayaṃ nāsti kutaścana

abhaya dāna upara dṛṣṭāṃta.
jayapura nāmanā nagaramāṃ dhanā nāmano eka māḷī raheto hato. teṇe beiṃdrī
evā pāṃca pūrānuṃ dayāthī rakṣaṇa karyuṃ. anukrame te māḷī marīne kulaputra thayo. bālyāvasthāmāṃṃja tenā mābāpa marī gayā, tethī te paradeśa javā nikalyo. rastāmāṃ
rātrino samaya thavāthī te koi araṇyamāṃ eka vaṭavṛkṣanī nīce rātrivāso rahyo.
te vṛkṣa upāra pāṃca yakṣo rahetā hatā. teoe tene dīṭho, e ṭale jñānavaḍe " ā āpaṇo pūrva bhavano upakārī che " ema oḷakhīne teoe tene kahyuṃ ke—" tane ājathī
pāṃcame divase rājya maḷaśe. " evaṃ sāṃbhaḷīne te kuḷaputra khuśī thayo. prātaḥkāḷe
tyāṃthī cālatāṃ te pāṃcame divase vārāṇasī nagarīe jai pahoṃcyo. tyāṃno narapāḷa nāmano rājā putrarahita maraṇa pāmyo hato. tenuṃ rājya tene maḷyuṃ. pachī te
pradhāna upāra rājyano bhāra āropaṇa karīne sukhamāṃṃja magna rahevā lāgyo. anyadā
sīmāḍānā rājāo tenuṃ rājya ucchedana karavā māṭe caḍī āvyā, tyāre pradhāne
āvīne tene dyūtakrīḍā karatāṃ aṭakāvī te vāta karī ane, dyūta tajī dai laḍāi
karavāmāṭe āvavā kahyuṃ, paṇa teṇe mānyuṃ nahī. pachī tenī strīe paṇa ramatamāṃ pāsā
nāṃkhatāṃ aṭakavānuṃ kahyuṃ tyāre te bolyo kesa vaṭaḥ paṃca te yakṣāḥ, dadaṃti ca haraṃti ca
akṣān pātaya kalyāṇi, yadbhāvyaṃ tadbhaviṣyati

4.1-3

ā pramāṇe kahyuṃ, eṭale te yakṣoe te śatruone bāṃdhī lāvīne tene page
lagāḍyā. te joine loko ghaṇuṃ āścarya pāmyā.
eka divasa jñānī guruno samāgama thavāthī rājāe potāno pūrva bhava pūchayo.
tenā uttaramāṃ gurue kahyuṃ ke-“ pūrva bhavamāṃ teṃ pāṃca pūrānuṃ rakṣaṇa karyuṃ hatuṃ. te pāṃce
marīne anukrame yakṣo thayā che; teoeja tārā rājyanuṃ rakṣaṇa karyuṃ che. ” evaṃ sāṃbhaḷīne te rājāe vāva, kūvā, talāva vigere jalāśayomāṃ gaḷaṇīo mukāvī, ane
sarvatra amārī ghoṣaṇā karāvī.
have je pāpī manuṣyo māṃsa khāya che tenā pratye upadeśa kare che ke- ekadā
śreṇika rājāe sabhāmāṃ pūchayuṃ ke-“ hālamāṃ āpaṇā nagarane viṣe kai vastu
sauthī soṃghī che ? ” tyāre nirdaya evā kṣatriyo bolyā ke-“ he mahārājā ! hālamāṃ
māṃsa sastuṃ che. ” ā pramāṇe sāṃbhaḷīne abhayakumāra maṃtrīe ciṃtavyuṃ ke“ āje huṃ ā lokonī parīkṣā karuṃ ke jethī pharīne āvuṃ bole nahīṃ. ” ema
vicārī rātrine vakhate abhayakumāra sarva kṣatriyone ghera pṛthak pṛthak gayo, ane
temane kahyuṃ ke-“ he rājaputro ! āje rājāne mahā vyādhi utpanna thayo che; vaidyoe
ghaṇā prakāranī auṣadhīo āpī paṇa kāṃi phera paḍayo nahīṃ, tethī tamaṇe kahyuṃ che ke
' jo manuṣyanā kalejānuṃ mātra be ṭāṃka jeṭaluṃ māṃsa maḷe to rājā jīve tema che,
nahī to marī jaśe; māṭe tame tenā grāsamāṃthī ājīvikā karanāra cho, to śuṃ
eṭaluṃ kāma paṇa nahīṃ karo ? ” ā pramāṇe sāṃbhaḷī jene tyāṃ prathama gayo te rajaputa
bolyo ke-“hajāra mahora laine mane to choḍo, ane bīje ṭhekāṇe jāo. ”
tyāre abhayakumāre ṭeṭaluṃ dravya līdhuṃ; ane bīje sthaḷe jaine tyāṃ paṇa te pramāṇaṃ
ja kahyuṃ, tyāre teṇe paṇa hajāra sonā mahora āpī, paṇa māṃsa āpyuṃ nahī. evī
rīte sarva sthaḷe bhamatāṃ bhamatāṃ ākhī rātri nirgamana karīne eka lākha sonā mahora
ekaṭhī karī. pachī prātaḥkāḷe sabhāmāṃ āvī sarva kṣatriyone te dravya dekhāḍīne
abhayakumāra bolyo ke-“he kṣatriyo ! tame bolyā hatā ke hālamāṃ māṃsa sauthī
sastuṃ che, paraṃtu mane to āṭalā badhā dravyathī paṇa be ṭāṃka māṃsa maḷyuṃ nahīṃ. ” te
sāṃbhaḷīne sarva kṣatriyo lajjita thaine mauna rahyā. tyāre abhayakumāra bolyo ke“ sarvane potāno ātmā vahālo hoya che. tame mātra pārakā māṃsanā lolupī
thaine evaṃ anyathā vākya bolyā cho. kahyuṃ che keamedhyamadhye kīṭasya, surendrasya surālaye
samānā jīvitākāṃkṣā, samaṃ mṛtyubhayaṃ dvayoḥ

4.2

bhāvārtha-“ viṣṭāmāṃ rahelā kīḍāne ane svargamāṃ rahelā surendrane jīvavānī ākāṃkṣā sarakhīja che; ane te bannene mṛtyuno bhaya paṇa sarakhoja che. ” vaḷī
duryonimapi saṃprāptaḥ prāṇī martuṃ na vāṃchati
svāduvanto bhavanti svasvāhārāḥ kukṣitāvapi

4.1-4

gopo babbūlaśūlāgre, protayūkotthapātakāt
aṣṭottaraśataṃ vārān, śūlikāropayānmṛtaḥ

4.1-5

ā jagatamāṃ dānanā pāṃca prakāra che te ā pramāṇeabhayaṃ supattadāṇaṃ aṇukaṃpā uciya kittidāṇaṃ ca
dohiṃpi murako bhaṇio, tinni bhogāi diyaṃti

4.1-6

temāṃ paheluṃ hanana baṃdhana vigerenā bhayathī bhayabhīta thayelā jaṃtuonā
prāṇanuṃ rakṣaṇa karīne temane nirbhaya karavā te abhaya dāna kahevāya che. tenuṃ svarūpa
upara kahevāmāṃ āvyuṃ che.
bījūṃ supātra dāna temāṃ su eṭale sāruṃ, ane pātra eṭale jñānādi tīna
ratnanuṃ sthāna. athavā su eṭale atiśaye karīne ane pātra eṭale pāpathī rakṣaṇa
karanāra. ā pramāṇe anvartha saṃjñāvāḷuṃ supātra dāna durlabha che.
trījūṃ anukaṃpā dāna eṭale dīna ane duḥkhī lokone pātra tathā apātrano
vicāra karyā vinā mātra dayāvaḍe annādika āpavuṃ te. kahyuṃ che kedānakāle mahebhyānāṃ kiṃ pātrāpātraciṃtayā
dīnāya devadūṣyārdha yathādāt kṛpayā prabhuḥ

4.1-7

ā duṣama kālane viṣe jagaḍḍuśā nāmanā śrāvake nīcenā ślokamāṃ lakhyā
pramāṇe dhānyanā muṃḍā1 mātra dayāvaḍe bījā rājāone āpyā hatāaṭṭha ya muṃḍasahassa visalarāyassa bāra hammīre
igavīsaya surattāṇe dubbhirake jagaḍusāhuṇā dinnā

4.1-8

navakaravāli maṇiaḍā, te para alagā cāra
dānaśālā jagaḍutaṇī, dīse puḍhavī sujhāra
sarvatra vāyasāḥ kṛṣṇāḥ, sarvatra haritāḥ śukāḥ
sarvatra sukhināṃ saukhyaṃ, duḥkhaṃ sarvatra duḥkhinām

4.1-9

prabhātakāḷe vihāra karatā tīrthaṃkaranī sthitinā khabara āpanārane varṣāsana āpe
che. kahyuṃ che ke- bāra koṭī suvarṇa athavā bāra lākha dravya athavā cha lākha dravya
eṭaluṃ cakravartī eka vakhate prīti dānamāṃ āpe che. sāṃprata kāḷamāṃ paṇa śrīsiddhācaḷa
upara prāsāda pūro thayānī badhāmaṇī āpanārane vāgbhaṭṭa maṃtrīe suvarṇanī batrīśa
jībho āpī hatī.
ekadā junāgaḍhano kheṃgāra nāmano rājā śikāra karavā gayo hato, tyāṃ
ghaṇā sasalāono vadha karī tene ghoḍānā puṃchaḍā sāthe bāṃdhīne pācho āvatāṃ te
mārgathī samaja parivārathī bhraṣṭa thayo, arthāt ekalo bhūlo paḍyo. tevāmāṃ eka
bāvaḷanā vṛkṣanī śākhā upara caḍīne beṭhelā ḍhuṃḍhaṇa nāmanā cāraṇane joine tene
pūchyuṃ ke-“ are ! tuṃ mārga jāṇe che ? ” tyāre te dayāḷu cāraṇe kahyuṃ ke- (bhāṣā)
jīva vardhatā naraga gai, avadhaṃtā gai sagga
huṃ jāṇuṃ do vāṭaḍī, jiṇa bhāve tiṇa laggā

4.1-10

ā pramāṇe vedha kare tevī dūdha jevī tenī vāṇī sāṃbhaḷīne te rājāne tatkāḷa
viveka utpanna thayo. tethī teṇe tyāṃja jīvana paryanta prāṇīvadha karavāno niyama
grahaṇa karyo. tathā te cāraṇano aśvo tathā gāma vigere āpīne gurunī jema
satkāra karyo.
vikrama rājāe siddhasena gurune mana vaḍe praṇāma karyo, te jāṇīne gurue
tene dharmalābha āpyo. rājāe pūchyuṃ ke-“ he pūjya guru ! ā dharmalābhe karīne
śuṃ thāya ? ” tyāre gurue kahyuṃ kedurvāra vāraṇendrā jitapavanajavā vājinaḥ syandanaughā
līlāvatyo yuvatyaḥ pracalitacamarairbhūṣitā rājyalakṣmīḥ
uccaiḥ śvetātapatraṃ caturudhitaṭīsaṃkaṭā medinīyaṃ
prāpyante yatprabhāvātribhuvanavijayī so'stu te dharmalābhaḥ

4.1-11

ā pramāṇe sūrināṃ vacana sāṃbhaḷī temanā guṇathī harṣaṃ pāmelā rājāe tamane
eka karoḍa sonāmahora āpī, paraṃtu sūri niḥspṛha hovāthī tamaṇe te dharmasthānamāṃ
sthāpana karāvī.
ityādi aneka dṛṣṭāṃto ucita dāna saṃbaṃdhī jāṇavāṃ.
have kīrtti dāna eṭale kīrtti vaḍe karīne bhikṣukādikane je dāna āpavuṃ te
kahe che. tenāṃ dṛṣṭāṃto nīce pramāṇeekadā sapādalakṣa deśa ( māḷavā ) no adhipati arṇa nāmanā rājā upara
digvijaya māṭe nīkaḷelā kumārapāḷe caḍāi karī, te vakhate ghoḍānā palāṇameṃ
svāro pāse puṃjāvyā. te joine tenī sāthenā baॉṃtera sāmaṃtarājāoe maśkarī
karī ke-“ ā vāṇīyā jevo kumārapāḷa laḍāimāṃ muṃ ( sāmarthya ) karaśe ? ”
āvo teono abhiprāya jāṇīne kumārapāḷe soḷa maṇa sopārīnī goṇī mārgamāṃ
paḍī hatī, tene bhālānā agra bhāgavaḍe uṃcī karīne uchāḷī ane loḍhānā sāta
moṭāṃ kaḍāyāṃne paraspara athaḍāvīne loḍhānā bhālāvaḍe phoḍī nāṃkhyāṃ. te avasare
yogya vacana bolavāmāṃ catura evā āmabhaṭe kahyuṃ kere rakhe laghu jīvaḍā, raṇe mayagaḷa māre;
na pīye aṇagaḷanīra, lehī rāya saṃhāre;
avara na baṃdhe koi, sadhara rayaṇāyara baṃdhe;
vage rāya paramāra, apara rāya niruṃdhe;
e kumārapāḷa kope caḍyo, phāḍī sāta kaḍāha;
tīma je jiṇadhamma na mannaśe, tahanī tahavī cāḍa

4.1-12

ā kavita sāṃbhaḷīne rājāe tene kavitanā pratyakṣare arthāt akṣara jeṭalā
ghoḍā āpyā.
ekadā kumārapāḷa rājā śrīhemācārya gurune dvādaśa āvarta pūrvaka vaṃdana
karīne khamāvatā hatā te vakhate gurue tenā pṛṣṭha upara hātha mūkyo. te joine gāgali nāmano kavi bolyohema tumārā karamahīṃ, dīse adbhuta siddhi;
je caṃpe heṭhā suhā, te pāme harī sama ṛddhi

4.216

ā duho sāṃbhaḷī kumārapāḷe tene potānā hāthanāṃ kaḍāṃ āpyā. ityādi
aneka prabaṃdho kīrtti dāna upara jāṇī levā.
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau paṃcadaśastaṃbhasya
ṣoḍaśādhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ

Linked texts (2)

Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit
Upadeśataraṅgiṇī — Ratnamandira, Sanskrit