Upadeshaprasada 47

Upadeśaprāsāda 47

Language: Sanskrit

47.167 — 4 parts

47.1

vyākhyāna 267 muṃ.
śubhāśubha śrutano samyag artha karavā viṣe.
apraśastaṃ praśastaṃ vā, śāstraṃ yatsamupāgatam
praśastārthe prayoktavyaṃ, maunīndāgamavettṛbhiḥ

bhāvārtha—" apraśasta ( aśubha ) athavā praśasta ( śubha ) game tevuṃ śāstra
prāpta thāya, topaṇa tenī jināgamane jāṇanāra paṃḍitoe praśasta arthamāṃ ja yojanā karavī. arthāt teno śubha arthaja karavo."
praśasta śruta eṭale syādvādathī lāṃchita-syādvādayukta śāstra, ane apraśasta eṭale śṛṃgārādika śāstra. te sarva śāstrane praśasta arthamāṃ-anekāṃta pakṣavāḷā arthamāṃ vairāgyotpādaka arthamāṃ joī devāṃ.
atra kṣullaka muinanuṃ dṛṣṭāṃta kahe che.
caṃpānagarīmāṃ siṃhasena rājā rājya karato hato. tene rāhugupta nāme jaina dharmī
maṃtrī hato. ekadā rājāe sabhāmāṃ besīne dharma saṃbaṃdhī praśna karyo arthāt dharmavicāra
pūchyo ke kharo dharma śuṃ che? te vakhate jeone je dharma abhimata hato, teo te dharmanuṃ pratipādana karavā lāgyā. temāṃ keṭalāka ekāṃta hiṃsāe karīne, keṭalāka ekāṃta ahiṃsāe karīne, keṭalāka ātmā rāmane pīḍā nahīṃ āpatāṃ yatheccha bhogādike karīne ane keṭalāka taddana nispṛhatāe karīne, ityādi potapotānī mikalpanāe karīne dharmanuṃ sthāpana karavā lāgyā. te sarva sāṃbhaḷīne maṃtrī to maunaja rahyo. tethī rājāe maṃtrīne kahyuṃ ke
" tame kema kāṃi dharma saṃbaṃdhī nirṇaya jaṇāvatā nathī ? " maṃtrīe kahyuṃ ke " he svāmī!
āvāṃ pakṣapātanāṃ vākyothī śo nirṇaya thāya ? vicārapūrvaka yuktivāḷā praśnotttaro jāṇīne potānī jāteja dharmanī parīkṣā karavī yogya che. " pachī maṃtrīe rājānī saṃmatithī " sakuṃḍalaṃ vā vadanaṃ na vatti " "mukha kuṃḍala sahita che ke nahīṃ ?" e cothuṃ pāda samasyāpūrtine māṭe ākhā nagaramāṃ prasiddha karyuṃ. te sāthe kahevarāvyuṃ ke te ākhī
gāthā rājānā aṃtaḥpuramāṃ che. vaḷī nagaramāṃ āghoṣaṇā karāvī ke " je koi ā samasyā pūrṇa karaśe, tene rājā icchita dāna āpaśe ane teno bhakta thaśe. " te sāṃbhaḷīne sarva loka te gāthānuṃ pāda gokhavā lāgyā. pachī sātame divase rājāe te samasyāpūrtine māṭe sabhā bharī. temāṃ prathama eka parivrājaka bolyo kebhikkhāpaviṭṭhena maejja diṭṭhaṃ, pamayāmuhaṃ kamalavisālanettaṃ
vakkhittacitteṇa na suṭṭhu diṭṭhaṃ, sakuṃḍalaṃ vā vadaṇaṃ na vatti

47.2

bhāvārtha—" meṃ bhikṣāne māṭe āje koine ghera praveśa karyo. tyāṃ kamaḷanā sarakhā viśāḷa netravāḷuṃ eka strīnuṃ mukha joyuṃ, paṇa māruṃ citta vyākṣipta hovāthī me barābara dīṭhuṃ nahīṃ ke te mukha kuṃḍala sahita hatuṃ ke nahīṃ ? "
ā pramāṇe sāṃbhaḷīne maṃtrīe rājāne kahyuṃ ke " he svāmī ! ā parivrājaka
pāramārthika dharma jāṇato nathī, kemake varākka na jovānā kāraṇamāṃ cittanī vyākṣiptatā
( vyākulatā ) batāvī che, paṇa vītarāgapaṇuṃ batāvyuṃ nathī. bhojanaprāptinā abhāve
upavāsa thayo, to tethī kāṃi upavāsanuṃ phala na hoya. " te sāṃbhaḷīne rājāe te gāthā
visaṃvādī arthavāḷī jāṇīne te parivrājakane tiraskārapūrvaka kāḍhī mūko. pachī bījo
tāpasa bolyo ke—
phannodaeṇaṃmi gihe paviṭhṭho, tatthāsaṇatthā pamayā nirikkhiyā
vikkhittacitteṇa na suṣṭhu diṭhṭhaṃ, sakuṃḍalaṃ vā vadanaṃ na vatti

47.6

bhāvārtha--" huṃ prātaḥkāḷe koinā gharamāṃ peṭho. tyāṃ eka pramadāne me āsanapara
sahita hatuṃ ke nahīṃ ? "
te sāṃbhaḷīne rājāe tathā maṃtrīe vicāryuṃ ke " ā gāthāmāṃ paṇa teṇe
aṅganānā kāraṇamāṃ kāryanī vyagratā batāvī che, paṇa tattvārtha jaṇāvyo nathī. " tyāra
pachī trījo bauddhano śiṣya bolyo ke—
mālāvihāre mai ajja diṭhṭhā, uvāsiyā kaṃcaṇabhūsiaṃgī
vikkhittacitteṇa na suṣṭhu nāyaṃ, sakuṃḍalaṃ vā vadanaṃ na vatti

47.4

bhāvārtha--" bauddha sādhune rahevānā maṭhamāṃ meṃ āje kāṃcanādināṃ aneka ābhūṣaṇo
paherī vastrālaṃkārathī vibhūṣita thaine beṭhelī eka upāsikā—strīne joi, paṇa vyākṣipta
te sāṃbhaḷīne rājāe tathā maṃtrīe vicāryuṃ ke " ā gāthāmāṃ paṇa teṇe strīnā
nepathya jovāmāṃ vyagrapaṇuṃ batāvyuṃ che, paṇa jñānatattva jaṇāvyuṃ nathī. " eja rīte sarva
dharmīoe kahela gāthāo jāṇī levī. temāṃ jainadharmī koi āveela na hovāthī
rājāe maṃtrīne kahyuṃ ke " āmāṃ jainadharmī koi āveela nathī. " te sāṃbhaḷīne maṃtrīe
vicāryuṃ ke "jainadharmī paṇa sarva ābāja haśe' ema rājānuṃ mānavuṃ thaśe. māṭe koi
sādhu yahām̐thī nīkaḷe to bolāvuṃ. " ema vicāra kare che, teṭalāmāṃ koi kṣullaka sādhu
bhikṣā māṭe te tarapha nīkaḷyā. tene maṃtrī sabhāmāṃ teḍī āvyo. te kṣullaka muni rājāe
kaheluṃ cothuṃ pada sāṃbhaḷīne bolyā ke—
khaṃtassa daṃtassa jiiṃdiassa, appappauṃ ge gayamāṇasassa
kiṃ manna eṇa viciṃtieṇaṃ, sakuṃḍalaṃ vā vada naṃ na vatti

47.1-3

allo sukko a do ḷuḍḍhā, golayā maṭṭiyāmayā
dovi āviya kuḍḍe, jo allo tattha laggai

47.1-4

evaṃ laggaṃti dummehā, je narā kāmalālasā
virattāuṃ na laggaṃti, jahā se sukkagolae

47.2-2

jaha khalu jhusiraṃ kaṭṭhaṃ, suciraṃ sukkaṃ lahu rahai aggī
taha khalu khavaṃti kammaṃ, sammaṃ caraṇadviyā sāhū

47.1-5

mithyātvaśāstrayuktyādyaiḥ, kaṃthīkāryā na sūtravāk
sūtrārthobhayannainhavyasamaṃ pāpaṃ na bhūtale

47.167.1

2 audbhūti kī ane 3 kaumudikī. temāṃ pahelī bherī yuddhanā samaye sāmaṃtādikane
khabara āpavā māṭe vagāḍavāmāṃ āvatī, bījī bherī koi akasmāt kāryaprasaṃga āvī paḍe tyāre sāmaṃta, maṃtrī vigerene jaṇāvavā māṭe vagāḍavāmāṃ āvatī ane trījī bherī kaumudī mahotsava vigere utsavo jaṇāvavā māṭe vagāḍavāmāṃ āvatī. te śivāya tevīja
gośīrṣacaṃdanamaya eka cothī bherī paṇa hatī, te cha cha māse vagāḍavāmāṃ āvatī. je māṇasa
te bherīno śabda sāṃbhaḷe tene āgaḷa pāchaḷanā cha cha māsanā upadravo śāṃta thatā hatā.
ā cothī bherī cālatā prasaṃgamāṃ upayogī che, tethī te bherīnī utpatti lakhīe chīe.
koi vakhata saudharma devalokamāṃ samagra devonī sabhā bharāi hatī, te vakhate sarva devonī samakṣa iṃdre kahyuṃ ke " aho ! kṛṣṇa vigere evā satpuruṣa che ke jeo lakṣa
doṣamāṃthī paṇa guṇaneja grahaṇa kare che, tathā nīca yuddhathī yuddha karatā nathī. " te
sāṃbhaḷīne eka devatāne tenā vākya para śraddhā beṭhī nahīṃ, tethī teṇe vicāryuṃ ke " evuṃ kema saṃbhave ? paradoṣanuṃ grahaṇa karyā vinā koi māṇasa rahī śaktuṃja nathī. " ema
vicārīne te devatā mṛtyulokamāṃ āvyo ane dvārakā nagarīnā rājamārgamāṃ eka bhayaṃkara ane ati durgaṃdhavāḷā kāḷā kūtarātuṃ mṛtaka vikurvīne mūkyuṃ. te kūtarānā mukhamāṃ
kuṃda puṣpanā jevā śveta ane suśobhita daṃtapaṃkti vikurvī. tevāmāṃ śrī nemināthane vāṃdavā māṭe kṛṣṇa vāsudeva sarva sainya sahita nīkaḷyā. rājamārgamāṃ cālatā sainiko dūrathīja te śvānanī durgaṃdha āvavāthī sāme mārge cālyā. vāsudeve tenuṃ kāraṇa pūchyuṃ,

47.167.2

tyāre teoe kūtarātuṃ mṛtaka batāvyuṃ. te joine kṛṣṇe kahyuṃ ke "pudgalanā nānā prakāranā svabhāvo hoya che, temāṃ harṣa śoka karavā jevuṃ nathī. paraṃtu juo, enuṃ śarīra
to kṛṣṇa varṇanuṃ che; paṇa dāṃta śveta che, tethī te 'marakatamaṇinā bhājanamāṃ goṭhavelī
muktāvaḷīnī jevā śobhe che. " te sāṃbhaḷīne pelā devatāe vicāryuṃ ke " kharekhara
ā vāsudevanuṃ saṃkaḷo doṣone mūkīne paraguṇagrāhīpaṇūṃ satya che. " pachī te deva bījā guṇanī parīkṣā karavā māṭe vāsudevanā aśvaratnanuṃ haraṇa karīne bhāgyo. tenī pā
chaḷa sainya sahita vāsudeva paṇa gayā. yuddha karatāṃ devatāe vāsudevanuṃ samagra sainya jītī
līdhūṃ. pachī vāsudeve te devatāne kahyuṃ ke " mārā aśvaratnane tuṃ kema harī jāya che ? "
devatā bolyo ke " yuddhamāṃ jītīne tamāro aśva lai vyo. " kṛṣṇe kahyuṃ ke " huṃ rathamāṃ beṭho chuṃ ane tuṃ bhūmi upara rahelo che, māṭe tuṃ māro ratha aṃgīkāra kara. jethī
āpaṇuṃ samāna yuddha thāya. " deve kahyuṃ ke " māre rathanī jarura nathī. " tyāre vāsudeve
hasti para tamaja aśva para besīne yuddha karavātuṃ kahyuṃ, te paṇa teṇe aṃgīkāra karyuṃ
nahīṃ. pachī bāhuyuddha karavātuṃ kahyuṃ teno paṇa devatāe niṣedha kartyo, tyāre kṛṣṇe kahyuṃ
ke " tyāre tāre kayā yuddhathī yuddha karavuṃ che ? " devatāe kahyuṃ ke " āpaṇe sāṃma lokonī jevā halakā yuddhathī1 yuddha karīe. " te sāṃbhaḷīne kṛṣṇe kahyuṃ ke " huṃ

47.167.3

evā nīca yuddhathī yuddha nahīṃ karūṃ. mārā aśvaratnane tuṃ sukhethī lai jā. " ā pramāṇe vāsudevanuṃ sāhasa joine te sura saṃtuṣṭa thayo, ane iṃdre karelī praśaṃsāno viśvāsa beṭho. pachī teṇe potānuṃ svarūpa pragaṭa karīne vāsudevane kahyuṃ ke. " devadarśana niṣphaḷa
hoya nahīṃ, māṭe kāṃika varadāna māgo. " vāsudeve māgyuṃ ke " upadravane śāṃta karanārī bherī mane āpo. " tyāre deve caṃdananī eka bherī āpīne tenuṃ phaḷa kahyuṃ ke
" ā bherīno śabda je koi sāṃbhaḷaśe tenā cha māsanā thayelā ne thavānā jvarādika rogo
nāśa pāmaśe. tethī cha cha māse pharīthī vagāḍavī, eṭale prathama nahīṃ sāṃbhaḷelā māṇasonā
utpanna thayelā sarva rogo paṇa nāśa pāmaśe." pachī te bherī kṛṣṇe cha cha māse vagāḍavā māṃr̤ī.
ekadā koi eka dāhajvarathī pīḍā pāmato vaṇik bherīnā rakṣaka
pāse āvyo ane tene kahyuṃ ke " huṃ tane eka lakṣa rupīā āpuṃ, ane tuṃ mane
ā bherī kāpīne teno eka kakaḍo āpa. kemake je vakhate bherī vāgī, te vakhate huṃ
hājara nahoto, ane have to rājānī ājñāthī cha māse vāgaśe. teṭalā vakhata sudhī
huṃ duḥkha sahana karī śakuṃ tama nathī, māṭe mane eka kakaḍo āpa. " te sāṃbhaḷīne
bherīnā rakṣaka lobhādhīna thaine eka kakaḍo kāpī āpyo, ane tene sthāne bījā
caṃdanathī thīgaḍuṃ dīdhuṃ. evī rīte bījāone paṇa lobhane vaśa thaine te kakaḍāo
āpavā lāgyo, ane tene sthāne bījāṃ thīgaḍāṃ devā lāgyo. tethī te bherī kaṃthārūpa

47.167.4

thai gai. pachī cha māsa pūrṇa thayā tyāre kṛṣṇe te bherī vagāḍī paṇa kaṃthārūpa thai gayelī hovāthī te bherīno śabda vāsudevanī sabhā mātramāṃ paṇa prasaryo nahīṃ; tethī tapāsa karī to tene kaṃthārūpa karavātuṃ vṛttāṃta jaṇāyuṃ, eṭale bherīnā rakṣakane kāḍhī mūkyo ane pharīne aṣṭhama tapa karīne kṛṣṇe te devatā pāsethī bījī bherī meḷavī, ane
teno rakṣaka bījāne kartyo.
ā dṛṣṭāṃtano upanaya evī rīte samajavo ke " je śiṣya sūtrane athavā tenā
ityahnadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau aṣṭādaśastaṃbhasya
saptaṣaṣṭyadhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ

Linked texts (1)

Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit