Upadeshaprasada 55
Upadeśaprāsāda 55
- Language
- Sanskrit
55.1
haju praśaṃsā viṣeja kahe che.
saṃbhūtivijayeśena, sthūlabhadro hi saṃstutaḥ
bhūpāmātyādayo nūnaṃ, ślāghitā hemasūribhiḥ
55.1-2
tānāskaṃdhāvāranī bheḷo thai gayo. samarasena rājā sāthe yuddha thatāṃ potānuṃ sainya bhāṃgavāthī pote saṃgrāmamāṃ utarīne śatrunuṃ sainya kāṣavā lāgyo; temāṃ pote joke śatruonā vāṇathī jarjarita thayo, topaṇa teṇe aneka bāṇovaḍe samara rājāne mārī nāṃkhyo. pachī
tenā deśamāṃ potānā rājānī ājñā pheravīne maṃtrī svadeśa tarapha pācho vaḷayo.
mārgamāṃ śatrunā prahāranī pīḍāthī maṃtrī āṃkhe aṃdhārā āvavāthī mūrcchā khāine
pṛthvīpara paḍyo; tene pavana vigerenā upacārathī sajja karyo, eṭale te karuṇa svare rovā
lāgyo. te joine sāmaṃta vigeree tene pūchyuṃ, tyāre te maṃtrīe potānā mananāṃ cāra śalya
kahyāṃ. potānā nānā putra aṃbaḍane senāpatipaṇūṃ apāvavuṃ, śatruṃjaya giripara pañcaramaya prāsādanuṃ banāvavuṃ, giranāra parvata ūpara navāṃ pāyathīyāṃ karavāṃ ane ā mṛtyusamaye nijāmaṇā karanāra guruno abhāva, ā cāra śalya sāṃbhaḷīne sāmaṃtādika bolyā ke “he
maṃtrīśvara ! prathamanā trāṇa manoratha to tamāro moṭo putra bāhaḍadeva pūrṇa karaśe, temāṃ ame
sākṣībhūta chīe, ane ārādhanā karavā māṭe koi sādhune ame hamaṇāṃja lāvīe chīe.”
ema kahīne koi vaṃṭha puruṣane sādhuno veṣa paherāvīne maṃtrī pāse lāvī kahyuṃ ke “ā
guru āvyā. ” maṃtrī tene gautama svāmīnī jema namī, samagra prāṇīone khamāvā karelā pāpane niṃdī tathā puṇyakaraṇīnuṃ anumodana karī svarge gayo.
te sarva joine pelā vaṃṭhe vicāryuṃ ke “aho ! ā muninā veṣano mahimā
kevo che ? huṃ jihnuka chatāṃ ā sarva lokano parābhava karanāra ane jagat jenī
vaṃdanā kare che evā maṃtrīe mane vaṃdanā karī; tethī ā jagadvaṃdya veṣane huṃ jāvathīpaṇa śaraṇarūpa karūṃ chuṃ. ” ema niścaya karīne te giranāra parvatapara jai be māsanā
anaśanathī kāḷa karīne devaloke gayo.
“udayana maṃtrīe tathā sāmaṃtādike te muninī śuddha praśaṃsā karī, je sāṃbhaḷīne
jihnukanī śraddhā dṛḍha thai, tethī te giranārapara jaine svarge gayo. ”
pachī sāmaṃtādika sainya sahita pāṭaṇa āvyā, ane śrī caulukya [kumārapāḷa]
rājāne śatrunī lakṣmī vigerenuṃ prābhṛta [bheṭaṇuṃ ] āpīne śrī udayana pradhānanā
śauryanī praśaṃsā pūrvaka teno sarva vṛttāṃta kahyo. pachī rājā, sāmaṃta vigere bāhaḍa ane
aṃbaḍane ghera gayā, ane temano śoka utarāvīne bolyā ke—
yuvāṃ yadi piturbhaktau, dharmamarmavidāvapi
uddhriyethāṃ tadā tīrthe, gṛhītvā tadangrahān
55.2
ṛṇamanyadapi prāyo, nṛṇāṃ duḥkhāya jāyate
yaddevasya ṛṇaṃ tattu, mahāduḥkhanibaṃdhanam
55.3
stutyāḥ sutāsta eva syuḥ, pitaraṃ mocayaṃti ye
ṛṇāddevaṛṇāttātaṃ, mocayeyāṃ yuvāṃ tataḥ
55.4
savitaryastamāpanne, manāgapi hi tatpadam
anuddharaṃstatanayā, niṃdyaṃte jñānivajjanaiḥ
55.1-3
vyo, te ghī bāharūnā sainyamāṃ vecīne śuddha vyāpārathī teṇe eka rupīyāthī adhika napho upārjana rkyo; pachī eka rupīyānāṃ puṣpa leine te vame prabhunī pūjā karī te sainyamāṃ āvyo. tyāṃ āma tema pharatāṃ teṇe aneka janothī sevātā bāharū maṃtrīne joyā.
te vakhate dvārapāḷo tene dhakkā mārīne dūra karatā hatā, chatāṃ paṇa teṇe aṃdara pesī joine vicāra rkyo keaho martyatayā taulyamasya me'pi guṇaiḥ punaḥ
dvayorapyaṃtaraṃ ratnopalayoriva hā kiyat
55.1-4
bhīmavaṇika ema vicāre che teṭalāmāṃ dvārapāḷo tyāṃ āvī gaḷe hātha daine
tene kāḍhī mūkavā lāgyā te maṃtrīe joyuṃ, eṭale tene potānī pāse bolāvīne pūchuṃ.
bhīme ghī vecavāthī thayelā lābhavame prabhunī pūjā karyānuṃ vṛttāṃta kahyuṃ tyāre maṃtrī
bolyā kedhanyastvaṃ nirdhano'pyevaṃ, yajinendramapūjayaḥ
dharmabaṃdhustvamasi me, tataḥ sādhārmikatvataḥ
55.1-5
ā pramāṇe sarva gṛhasthonī samakṣa te bhīmanī praśaṃsā karīne tene ghaṇā āgrahathī potānā ardha āsanapara besāḍyo. te vakhate bhīmane vicāra thayo ke “ aho !
jineśvaranā dharmano mahimā kevo che ane jineśvaranī pūjānī līlā paṇa kevī che !
ke jethī huṃ daridraśiromaṇi chatāṃ āvuṃ sanmāna pāmyā. ” te vakhate moṭā lakṣādhipati gṛhasthoe maṃtrīne kahyuṃ keprajviṣṇustvameko'pi, tīrthoddhāre'si dhīsakha
baṃdhūniva tathāpyasmān, puṇye'smin yoktumarhasi
55.2-2
pitrādayo'pi vaṃcyaṃte, kadāpi kvāpi dhārmikaiḥ
na tu sādhārmikā dharmasnehapāśaniyaṃtraṇāt
55.1-6
āpavā lāgyo, ema kheṃcatāṇa karatāṃ rātri paḍī. rātrie kapardī yakṣe āvīne jīmane kahyuṃ ke " he nīma ! teṃ eka rupīyānā puṣpa laine ādīśvaranī pūjā karī,
tenāthī prasanna thaine meṃ tane nidhi āpyo che, māṭe te tuṃ svecchāthī bhogava. "
ema kahīne yakṣa aṃtardhāna thayo. prātaḥkāḷe jīme maṃtrīne bāta karī, pachī suvarṇa
tathā ratnanāṃ puṣpothī ādīśvaranī pūjā karīne te kaḷaśa lai nīma potāne ghera
āvyo ane gṛhasthanī jema puṇyamārgamāṃ pravṛtta thayo.
ahīṃ maṃtrīe śubha muhūrtai kāṣṭhanuṃ caitya dūra karāvī suvarṇanī vāstūmūrti vi
dhi pūrvaka pṛthvīmāṃ sthāpana karī, tenī ūpara moṭī śilā mukī khātamuhūrta karyu. pachī
caityanuṃ kāma śaru karyu. te pāṣāṇamaya prāsāda be varṣe saṃpūrṇa thayo. te pūrṇa thayānā samācāra āpanārane maṃtrīe badhāmaṇīmāṃ batrīśa suvarṇanī jīhvā āpī. te saṃbaṃdhī harṣotsava cāle che tevāmāṃ bījā māṇase āvīne kahyuṃ ke " he maṃtrī ! koi paṇa kāraṇathī
prāsāda phāṭī gayo. " te sāṃbhaḷīne maṃtrīe tene bamaṇī badhāmaṇī āpī. te joine
pāse beṭhelā māṇasoe tenuṃ kāraṇa pūchyuṃ. tyāre maṃtrī bolyo ke " mārā jīvatāṃ prāsāda phāṭyo te ṭhīka thayuṃ, kemake huṃ pharīthī bījīvāra karāvīśa. " pachī maṃtrīe sūtradhāro ( sanhāṭo )ne bolāvīne prāsāda phāṭavānuṃ kāraṇa pūchyuṃ. tyāre teo bolyā
ke " he maṃtrīrāja ! jamatīvāḷā prāsādanī jamatīmāṃ pavana peṭho, te nīkaḷī śakyo
karīe chīe to karāvanārane saṃtāna na thāya evo lekha che. " te sāṃbhaḷīne maṃtrīe
vicāryaṃ ke—
saṃtānaḥ susthiraḥ kasya, sa ca bhāvī bhave bhave
sāṃprataṃ dharmasaṃtāna, evāstu mama vāstavaḥ
55.1-7
bhāvārtha—" konī saṃtati acaḷa rahī che ? te to dareka bhavamāṃ thayāja kare
che, māṭe hāla to māre vāstavika evī dharma saṃtatija ho. "
ema vicārīne maṃtrīe pharatīnī banne jīṃtonī vacamāṃ majabuta śilāo mukāvīne te pūrī dīdhī. te prāsāda traṇa varṣe pūrṇa thayo. ā jīrṇoddhāra karāvatāṃ maṃtrīne be
karoḍa ne sattāṇuṃ lākha dravyano kharca kārīgarone āpavāmāṃ thayo che ema pūrva puruṣo
kahe che.
pachī te prāsādanī pratiṣṭhā karavā māṭe śrī saṃgha sahita hemacaṃdrācāryane boḷāvīne moṭā utsava pūrvaka saṃvata 1211 nī sālamāṃ (śanivārane divase) suvarṇanā daṃḍa, kaḷaśa ane dhvajānī pratiṣṭhā karīne tene prāsāda ūpara sthāpana karyā. tyāṃ devapūjāne māṭe covīśa udyāna tathā covīśa gāma āpīne taḷeṭīmāṃ bāhaḍapura nāme gāma
vasāvyūṃ. te gāmamāṃ tribhuvanapāḷavihāra nāmano prāsāda karāvīne temāṃ śrī pārśvanāthanuṃ biṃba sthāpana karyuṃ. te maṃtrīnā āāvā lokottara caritrathī prasanna thaine śrī hemacaṃdrācārya bolyā ke—
jagaddharmādhāraḥ sagurutaratīrthādhikaraṇastadapyarhanmūlaṃ sa punamadhunā tatpratinidhiḥ
tadāvāsaścaityaṃ saciva navatoddhṛtya tadidaṃ
samaṃ svenoddhṛte bhuvanamapi manye'hamakhilam
55.1-8
e pramāṇe sakaḷa saṃghe stuti karāyelā vāgbhaṭa (bāhaḍa) maṃtrī pāṭaṇamāṃ
āvyā, ane rājāne prasanna karyā.
have āmrabhaṭa ( aṃbāḍe ) paṇa pitānā śreyane māṭe śrī bhṛgupura ( bharuca) māṃ
śaku nikāvihāra nāmano prāsāda karāvavāno āraṃbha karyāṃ. tene māṭe khāyā khodatāṃ
narmadā nadī pāse hovāthī tenuṃ pāṇī akasmāt temāṃ pragaṭa gayuṃ. tethī sarva kārīgaro
temāṃ ḍūbī gayā. te hakīkata sāṃbhaḷatāṃ anukaṃpānā saviṃśeṣapaṇāthī āmrabhaṭa potānā
ātmānī niṃdā karatā satā strīputra sahita temāṃ jhāṃpāpāta karyāṃ. e pramāṇe paḍyā chatāṃ
paṇa tenā aṃgane kāṃi paṇa nukasāna thayuṃ nahīṃ. āvuṃ tenuṃ niḥsīma sattva joine prasanna
thayelī strīrūpa koi devīe tene bolāvyā. eṭale teṇe tene pūchyuṃ ke " tame koṇa
cho ? " te bolī ke " huṃ ā kṣetranī adhiṣṭhātrī devī chuṃ. tārā satvanī parīkṣā
karavā māṭe ā sarva meṃ karyu che. he vīra ! tuṃ kharekhara praśaṃsā karavāne yogya che, vīrapuruṣomāṃ agraṇī che, tāruṃ sattva ati utkṛṣṭa che, nahīṃto bījā ghaṇā māṇaso chatāṃ
thoḍā māṇasanūṃ maraṇa thavāthī tārī jema ā pramāṇe maravāne koṇa taiyāra thāya ? ā
tārā sarve kārīgaro akṣatāṃgaja che, tenā viṣe tuṃ ciṃtā karīśa nahīṃ. have tāruṃ dhārelūṃ
kārya pūrṇa kara. " ityādi kahīne devī aṃtardhāna thai. maṃtrī kuṭuṃba ane kārīgaro sahita bahāra nīkaḷyo. pachī devīne yogya validāna āpīne aḍhāra hātha uṃco śrī
munisuvrata svāmīne prāsāda karāvyo, tathā śaku nikā, muni ane nyagrodha ( vaḍa ) nī
śleṣmamaya mūrttio karāvī. ā śakunikāvihārano uddhāra saṃvata 1210 nī sālamāṃ
aṃbaḍe harṣa pūrvaka karāvyo. pachī pratiṣṭhāne māṭe rājāne, hemācāryane tathā sakaḷa saṃghane
bolāvīne śrī suvrata svāmīnī pratiṣṭhā karī. pūrve śrī mallikārjunane jītīne aṃbarū
maṃtrī teno dravyakośa āvyo hato, te kumāra pāḷa rājāe teneja āpyo hato, temāṃthī
batrīśa dhaḍī suvarṇavarū kaḷaśa, suvarṇadaṃḍa tathā paṭṭakuḷamaya dhvajā karāvī tenī yathāvidhi pratiṣṭhā karīne tene prāsāda ūpara sthāpana karyā. pachī ati harṣanā āveśathī
caityanā śikharapara caḍīne teṇe suvarṇa ane ratnanī vṛṣṭi karī. te joine kavi loko
tenī praśaṃsā karavā pūrvaka bolyā ke—
nirīkṣitā purāpyāsīddṛṣṭirjalamayī janaiḥ
tadā tu dadṛśe kṣaumasvarṇaratnamayī punaḥ
55.1-9
pachī śikharaparathī utarīne caulukya rājānī preraṇāthī āmrabhaṭa maṃtrīe ārati
vigerenūṃ kārya śaru karyuṃ. te vakhate śrī suvrata svāmīnī pāse kumārapāḷa rājā vidhi
karāvanāra tarīke rahyā. botera sāmaṃto suvarṇanā daṃḍavāḷā cāmarane dhāraṇa karīne ubhā
rahyā, ane vāgbhaṭa vigere maṃtrīo sarva sāhitya taiyāra karī āpanārā thayā. pachī
ārati utarīne maṃgaḷadīpa pragaṭa karyā, te samaye prabhunā guṇa gānārā gāyakone batrīśa
lakṣa dravyanūṃ dāna āpyuṃ. tenūṃ āvuṃ lokottara caritra joine cittamāṃ āścarya utpanna
thavāthī janma paryaṃta manuṣyanī stuti na karavāno niyama jūlī jaine śrī hemacaṃdrasūri
bolyā ke—
kiṃ kṛtena hi yatra tvaṃ, yatra tvaṃ kimaso kaliḥ
kalau cedbhavato janma, kalirastu kṛtena kim
55.2-3
kṛte varṣasahasreṇa, tretāyāṃ hāyanena ca
dvāpare yacca māsena, ahorātreṇa tatkalau
55.273
ityahnaddinaparimitopadeśaprāsādavṛttau navadaśastaṃbhasya
trisaptatyadhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ
Linked texts (1)
- Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit