Pramāṇa · Search · About · API

Upadeshaprasada 56

Upadeśaprāsāda 56

Language
Sanskrit

56.1

vyākhyāna 274 muṃ.
sthirīkaraṇa nāmanā chaṭhā darśanācāra viṣe kahe che.
manovipariṇāmena, gurvādikriyādiṣu
sthiratāpādanaṃ teṣāṃ, sīdatāṃ smaraṇādibhiḥ

56.1-2

pambhuṭṭhe sāraṇā vuttā, aṇāyārassa vāraṇā
cukkāṇaṃ coaṇā jujjo, niṭṭhuraṃ pañcioaṇā

56.1-3

thirakaraṇaṃ puṇa thero, pavatti vāvāriesu atthesu
jo jattha sīaijjha, saṃtavajjho taṃ thiraṃ kuṇai

56.1-4

kumārapāḷa rājāno prabaṃdha.
prāptuṃ pāramapārasya, pārāvārasya pāryate
strīṇāṃ prakṛtivakrāṇāṃ, strīcaritrasya no punaḥ

56.1-5

kavijana kimahī na cheḍie, jo hoya hyaḍe sānaḥ
meru ṭāḷī karkara kare, karkara meru samāna.

56.1-6

aśrupplutaṃ mādhavagarjilaṃ ca, strīṇāṃ caritraṃ puruṣasya bhāgyaṃ
avūrṣaṇaṃ cāpi ca varṣaṇaṃ ca, daivo na jānāti kuto manuṣyaḥ
śayyotpāṭanagehamārjanapayaḥpāvitryacullīkriyā—
sthālakṣālanadhānyapeṣaṇamidā godohatanmanthanaiḥ
pākaistatpariveṣaṇaiḥ samuditairnāndādiśaucakriyā—
kāryairbhartṛnanāṃṣṭadevavinayaiḥ kaṣṭaṃ vadhūrjīvati

56.1-7

ravo vigere kriyā karavāthī bahu ghaṇāṃ duḥkhe jīve che arthāt bahutuṃ jīvatara bahu
duḥkhī che. " " vaḷī patinā cittane anusarīne huṃ sarva kāma sārī rīte karīśa. " te sāṃbhaḷīne tilakaśrī bolī ke " he sakhī ! huṃ to te karūṃ tethī sarva
ulaṭuṃja karīśa. "
ā pramāṇe te bāḷānī vāto sāṃbhaḷīne rājā potānā mahelamāṃ gayo. pachī
prātaḥkāḷe tilakaśrīne paraṇīne strīcaritranī parīkṣā karavā māṃṭe tene eka staṃbhavāḷā
prāsādamāṃ rākhī, ane tene bhojana vigere sādhelā vetāḷa māraphata mokalavā lāgyo,
arthāt puruṣapraveśa taddana baṃdha karyāṃ. ekadā te ekastaṃbhanī soṃdha nīce kāmanaṃda nāmano
koi sārthavāha utaryoṃ, tene joine tilakaśrī kāmātura thai. te sārthavāha paṇa tene
joine kāmātura thayo. pachī tilakaśrī rāṇīnā saṃketathī koi dūra jagyāethī suruṃga khodāvīne te raste rājā na hoya tyāre sārthavāha tenī pāse javā lāgyo, ane banne sukhethī bhoga bhogavavā lāgyāṃ.
ekadā rājā sabhāmāṃ beṭho hato, te vakhate eka dhananātha nāmanā yogīne jīkṣāne māṭe cauṭāmāṃ jamatāṃ jamatāṃ " saba jaga jī nā ekaja korī " e pada vāraṃvāra
bolato sāṃbhaḷayo. te sāṃbhaḷī rājāe vicāryuṃ ke " kharekhara ā jogī eka potānī
ja strīne satī mānato sato āma bole che ema jaṇāya che, tethī tenī carcā māre jovī joie. " ema vicārīne sāyaṃ kāḷe jyāre te jogī bhikṣā māgīne potānā sthāna
tarapha jato hato, tyāre rājā makṣikānuṃ rūpa laine tenī pāchaḷa cālyo. yogīe paṇa
gāmamāṃthī puṣpa, tāṃbūla, pakavānna vigere laine gāma bahāra jai eka miṣṭha vṛkṣanī nīce rahelī moṭī śilā upāḍī, ane tenī nīce khoṃyarūṃ hatuṃ temāṃ te peṭho. tenī pāchaḷa rājā paṇa makṣikārūpe peṭho. pachī yogīe potānī jaṭāmāṃthī eka mṛdaṃga (mādaḷīyuṃ)
kāḍhīne temāṃ rahelī bhasmamāṃthī eka yuvatī strī pragaṭa karī, tenī sāthe yatheccha krīḍā
karīne te yogī sui gayo. pachī te yuvatīe paṇa potānā kaṃṭhamāṃthī mṛdaṃga kāḍhyuṃ ane
temāṃthī bhasmavaḍe eka yuvāna puruṣa pragaṭa karyāṃ. tenī sāthe āgavī rātri krīḍā karī.
pachī yogīne jāgavāno vakhata thayo. tyāre te yuvatīe te puruṣane pācho bhasmarūpa banāvī
mṛdaṃgamāṃ nāṃkhī kaṃṭhe bāṃdhī līdho. yogīe paṇa jāgṛta thaine te strīne bhasmarūpa banāvī
mṛdaṃgamāṃ nāṃkhī. te sarva caritra joine rājā cakita thai gayo. pachī prātaḥkāḷe rājā
popaṭanuṃ rūpa karīne tilakaśrī rāṇīnā hāthamāṃ gayo. tene rāṇīe pāṃjarāmāṃ nāṃkhyo.
kāmanaṃdane bolāvavānī sāṃkaḷa khaḷakhaḷāvī. tethī kāmanaṃda tarataja suraṃgamārge tyāṃ āvyo.
tenī sāthe rāṇī vilāsa karavā lāgī. te caritra joine "te paṃḍitanuṃ pada satya che"
ema mānato popaṭa rūpa rājā ubhīne potāne sthāne gayo. pachī popaṭanuṃ rūpa badalīne
rājāne svarūpe sabhāmāṃ beṭho, eṭalāmāṃ pelā yogīne teja pramāṇe bolatāṃ rājāe joyo
eṭale tene bolāvī bhojana māṭe nimaṃtraṇa āpīne rājā yogī sahita tilakaśrīne
ghera gayo. tyāṃ teṇe bhojana māṭe be āsana (pāṭalā) naṃkhāvyāṃ. pachī yogīne rājāe
kahuṃ ke, "he yogī ! tārī strīne pragaṭa kara nahīṃto ā asithī tāro śiraccheda karīśa." te sāṃbhaḷīne bhayabhīta thayelā yogīe jhasmamāṃthī strīne pragaṭa karī. te strīne
paṇa rājāe tevīja dhamakī āpī, eṭale teṇe paṇa potāno puruṣa prakaṭa karyo. pachī rājāe sāṃkaḷa khaḷakhaḷāvī kāmanaṃdane paṇa bolāvyo eṭale traṇe jaṇa jamavā beṭhā. bhojana karyā pachī yogīe te yuvatī pelā yuvāna puruṣane āpī ane pote satya yogī thayo. rājāe paṇa tilakaśrī kāmanaṃdane āpīne pelā paṃḍitano maṇimuktāphaḷa vigerethī sāro satkāra karyo.
vikramapriyatamāpi yadekastaṃbhasaudhamuṣitā kubjābhūt
strījanastaducito'pyatiyatnāt svaratīṃ na vijahātyatilolaḥ

56.1-8

ā pramāṇe paraśāstranuṃ dṛṣṭāṃta kahīne śrī hemacaṃdra gurue kumārapāḷa rājāne kahuṃ
ke " ā strīcaritra viṣe tame paṇa āgraha choḍī dyo. " topaṇa rājāe āgraha chokāḷe vasudatta nāme brāhmaṇa marī jaśe. tenī pāchaḷa vaḷī maravā māṭe utsuka thayelī tenī strīnuṃ caritra mahādevanā derāmāṃ jaine jojo. " ema kahīne gurue tene javā māṭe
ghaṇo niṣedha karyo, topaṇa haṭhathī rājā rātre mahādevanā derāmāṃ gayo; ane rātre mṛtakanī dāhakriyā thatī na hovāthī te strī mṛtapatinuṃ mastaka potānā utsaṃgamāṃ rākhīne beṭhī hatī. tenuṃ caritra jovā māṭe te koika gupta sthāne ubho rahyo. pachī te kulaṭā strī
madhura svarathī gāyana karatā koi puruṣanā ūpara moha pāmīne tenī sāthe vilāsa karavā
lāgī. rājā tenuṃ āvuṃ atyaṃta ayogya caritra joine gurune dhanyavāda āpato pāchalo
rāte ghera gayo. sūryodaya thayo tyāre te strī citā racāvīne pati sāthe baḷī maravā taiyāra
thai. te vakhate rājāe āvī tene upadeśa āpyo ke “he mugdhe ! āvuṃ ajñānī
māṇasanuṃ ācaraṇa tuṃ kema kare che ? eka kavie kahyuṃ che ke—
koi kaṃta careṇa kāṣṭha bhakṣaṇa kare, mīlaśuṃ kaṃtane dhyāya;
e meḷo kadie navi saṃbhave, meḷo ṭhāma na thāya.

56.1-9

kadāca āvā satī thavānā ācaraṇathī ciṃtita saphaḷa thatuṃ hoya, to dīvāmāṃ
paḍatā pataṃgīyānāṃ paṇa ciṃtita pūrṇa thavāṃ joie, paṇa pūrve upārjana karelāṃ karmane anusāre te daṃpatī ucca nīca gatine prāpta thāya che, temane paraspara saṃkhyātā ke asaṃkhyātā
yojananuṃ aṃtara paḍī jāya che, ane bhinna nāma, bhinna deśa, bhinna sthāna tathā bhinna
jātimāṃ utpanna thayelā te daṃpatīnuṃ paraspara meḷāpa rūpa icchita kadāpi siddha thatuṃ nathī,
to śāmāṭe phogaṭa dehane bāḷī nāṃkhe che ? avināśī paramātmānuṃ dhyāna karavāmāṃ manane joḍa.” ā pramāṇe rājāe tene ghaṇuṃ samajhāvī paṇa te strīe mānyuṃ nahīṃ, tyāre
rājāe tenā karṇamāṃ rātre baneluṃ caritra kahīne upālaṃbha pūrvaka kahyuṃ ke “have satī
thavā taiyāra thai che ?” te sāṃbhaḷīne te strī rājāne dūra karīne sarva lokanī samakṣa
bolī ke “he loko ! ā kumārapāḷa rājā parama dhārmika che ema sau kahe che te mithyā che. kemake mārā karṇamāṃ teṇe ema kahyuṃ ke ‘he suṃdarī ! tuṃ agnimāṃ praveśa kara
nahīṃ, mārā aṃtaḥpuramāṃ tuṃ rahe. huṃ tane paṭṭarāṇī karīśa.’ paraṃtu he rājā ! mane to bhogasukhanī kiṃcit paṇa icchā nathī. huṃ vācyāvasthārthīja pativratā hovāthī evāṃ ayogya kāma karīśa nahīṃ. tuṃ rājā thaine āvuṃ aśrācya vacana kema bole che ? āṭa luṃ
vayuṃ sukha pāmyā chatāṃ paṇa haju tane tṛpti thai nathī ? huṃ to sītādika satīonā
jevī satīvratavāḷī huṃ.” ā pramāṇe nāṭyaraṃge paurajana samakṣa bolīne teṇe citāmāṃ praveśa karyo. pachī rājā dhik dhik nā śabdothī lokomāṃ niṃdā pāmīne, meḍhāthī trasta thayo hoya tema mukha ḍhāṃkīne ane hṛdayamāṃ vajrathī haṇāyo hoya tema pīḍā
pāmīne nagaramāṃ praveśa karī potānā mahelamā peṭho. “agnimāṃ praveśa karavāne taiyāra
thayelī satīne rājāe ghaṇā ayogya vacana kahyāṃ” e pramāṇe sthāne sthāne lokoe
vikramapriyatamāpi yadekastaṃbhasaudhamuṣitā kulaṭābhūt
strījanastaducito'pyatiyatnāt svaratīṃ na vijahātyatilolaḥ

56.274

lāgī. rājā tenuṃ āvuṃ atyaṃta ayogya caritra joine gurune dhanyavāda āpato pāchalī
rāte ghera gayo. sūryodaya thayo tyāre te strī citā racāvīne pati sāthe baḷī maravā taiyāra
thai. te vakhate rājāe āvī tene upadeśa āpyo ke “he subhage ! āvuṃ ajñānī
māṇasanuṃ ācaraṇa tuṃ kema kare che ? eka kavi kahevuṃ che ke—
ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau navadaśastaṃbhasya
catuḥsaptatyadhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ

Linked texts (2)