Upadeshaprasada 6

Upadeśaprāsāda 6

Language: Sanskrit

6.1-2 — 4 parts

6.1

vyākhyāna 218 muṃ.
supātra dāna upara dṛṣṭāṃta.
pātre yacchati yo vittaṃ, nijaśaktyā subhaktiḥ
saukhyānāṃ bhājanaṃ sa syādyathā dhanyo'bhavatpurā

dhanānu dṛṣṭāṃta.
pṛthvīpura nāmanā nagarathī eka vaṇīka potānā kuṭuṃba sahita daivayoge
pratiṣṭhānapura nāmanā nagaramāṃ āvyo. tenā kuḷamāṃthī eka ḍośīno chokaro
lokonāṃ vācharaḍāṃ cārīne nirvāha karato hato. eka divasa koika parva hovāthī
dareka ghera khī
putranāṃ vacana sāṃbhaḷīne ḍośī daridrī hovāthī khīra karī śake tema nahotuṃ,
tethī te śokathī rovā lāgī; tyāre tenī paḍośanī strīoe dayāthī tene dūdha, khāṃḍa,
ghī ane cokhā vigere sarva sāmagrī āpī. eṭale ḍośīe dūdha ne cokhānī khīra banāvī
ane temāṃ khāṃḍa tathā ghī nāṃkhī putrane pīrasī te koi kāryane māṭe bīje ghara gai, teṭalāmāṃ eka mahātmā muni māsakṣamapaṇe pāraṇe tyāṃ padhāryā. temane joine pelo
chokaro bahu khuśī thayo ane bolyo ke-“ he dayānā bhaṃḍāra muni ! ā khīra grahaṇa karo. ” munie pātra dharyuṃ eṭale teṇe munināṃ pātrāmaṃ khīra bahorāvī; te vakhata
teṇe manuṣyanuṃ āyuṣya bāṃdhyuṃ. pachī tenī māe bahārathī āvīne pharīne bākī
rahelī khīra tene pīrasī, te sarva khāi javāthī tene visūcikāno vyādhi thayo. tethī
teja rātrie maraṇa pāmīne te teja nagaramāṃ dhanasāra nāmanā śreṣṭhīno putra thayo.
tenā moṭā traṇa bhāio paraṇelā hatā, tyāra pachī ā cotho putra dhanā nāmano
thayo. eno janma thayo tyārathī dhanasāra śreṣṭhīnuṃ dhana adhika adhika vṛddhi pāmavā lāgyuṃ. dhano yogya vayano thatāṃ samagra kalāo śīkhyo, ane uttama guṇothī
mātāpitāno ati prītipātra thayo. te vakhate tenā moṭā traṇa bhāio potānā
mātāpitāne kahevā lāgyā ke-“ ā laghu chatāṃ tame teno atyaṃta ādara kema karo

6.1-2.2

cho ? ” tyāre temaṇe kahyuṃ ke-“ tenā guṇothī te viśeṣa satkārane lāyaka che. ”
te sāṃbhaḷī traṇe jaṇā bolyā ke-“ ema hoya to tenā ane amārā guṇonī parīkṣā karo. ” pitāe parīkṣā karavāmāṭe cāre putrone batrīśa batrīśa sonāmoharo
āpī, ane kahyuṃ ke-“ āṭalā dravyavaḍe vepāra karīne napho karī lāvo. ”
dhanāe te divase paśuvyāpāramāṃ lābha thavo jāṇīne te dravyano eka baḷavāna
meṃḍho līdho, pachī rājaputranā meṃḍhā sāthe laḍāvavā māṭe hajāra sonāmohoranī
sarata karīne tenī sāthe laḍāvyo. temāṃ rājaputrano meṃḍho hāryo, tethī eka hajāra
sonāmohora meḷavīne te potāne ghera gayo. tenā moṭā traṇe bhāioe potapotāne
maḷelī batrīśa batrīśa sonāmahoravaḍe jūdā jūdā vepāra karyā, paṇa temāṃthī
kāṃi napho meḷavyo nahī.
e pramāṇe aneka upāyo dha nānā saphaḷa thayā, ane moṭā traṇa bhāionā
niṣphaḷa thayā. have te gāmamāṃ eka dhanāḍhya śreṣṭhī raheto hato. te ati kṛpaṇa hovāthī teṇe gharamāṃ khāḍo khodīne temāṃ keṭaluka dhana dāṭyuṃ hatuṃ. bākīnā dravyanā
amūlya ratno laine suvānā khāṭalānā pāyā vigeremāṃ gupta rīte chupāvyā hatā,
ane pelā khāḍā upara te khāṭalo rākhī tenā upara niraṃtara sui raheto hato.
pachī jyāre te maravā paḍaco, tyāre teṇe tenā putrone kahyuṃ ke-“ jyāre huṃ marī
jāuṃ, tyāre ā khāṭalā sahita māro abhisaṃskāra karajo. ” anukrame kāṃi
paṇa puṇya dāna karyā vinā te vṛddha mṛtyu pāmyo. eṭale tene tenā putro khāṭalā
sahita smaśānamāṃ lai gayā. kemake teo te khāṭalāmāṃ ratno che evaṃ jāṇatā

6.1-2.3

nahotā. smaśānamāṃ cāṃḍāle potāno haka hovāthī te khāṭalo māgyo; tene āpavānī nā kahevāthī tenī sāthe kajīo thayoḥ chevaṭa temanā saṃbaṃdhīonā kahevāthī
teoe te khāṭalo cāṃḍālane āpyo, eṭale cāṃḍāḷa te khāṭalo vecavā māṭe cauṭāmāṃ lai gayo. te vakhate labdhalakṣa dhanāe keṭalāka cinhothī te khāṭalāne dravyasaṃyukta jāṇīne yogya mūlya āpīne te khāṭalo kharīda karyo. ghera jaine khāṭalo
bhāṃgyo, to māṃhethī amūlya ratno nīkaḷyāṃ, tethī dhano 'moṭo dhanāḍhya thayo. tenā
bhāione ā joine tenā para ghaṇī irṣyā thai, tethī teo tene mārī nākhavā
sudhīnā upāyo ciṃtavavā lāgyā. te vṛttāṃta te bhāionī bahuoe putranā jevī
prītithī dhanāne ekāṃtamāṃ kahyuṃ. te sāṃbhaḷī dhano gharamāṃthī ekaloja nīkaḷī
gayo; ane pṛthvī upara bhamato bhamato rājagṛha nagarīnī samīpe pahoṃcī tenī
bahāranā eka udyānamāṃ viśrāma levā māṭe beṭho. te udyāna prathama daivayoge kevaḷa
sukāi gayaṃ hotaṃ, te dhanānā puṇyaprabhāvavaḍe tatkāḷa navapallavita ane puṣpaphaḷavāḷaṃ
thai gayaṃ. te joine udyānanā rakṣake te vṛttāṃta tenā dhaṇī kusumapāḷa śreṣṭhīne
kahyo. te sāṃbhaḷī kusumapāḷa śreṣṭhī vismaya pāmyo, ane dhanāne ghera teḍī lāvī
potānī putrī tene āpī. te vakhate te nagarīmāṃ śreṇika rājā rājya karatā hatā,
teṇe paṇa harṣita thaine potānī putrī dhanāne āpī. rājaputrīnī sakhī subhadrā
nāmanī śālibhadranī bahena hatī, tene paṇa tenā svajanoe dhanāne āpī. te traṇe
putrīnāṃ lagna moṭī samṛddhi pūrvaka śreṇika mahārājāe karyāṃ. pachī rājāe tene

6.1-2.4

rahevā māṭe moṭo mahela āpyo, temāṃ rahīne dhano pūrva janmamāṃ āpelā supātradānanuṃ
phaḷa bhogavavā lāgyo. śreṇika rājāe keṭalāṃka gāmo paṇa tene āpyāṃ.
eka vakhate dhano potānā mahelanī bārīmāṃ beṭho hato. te samaye teṇaṃ potānā kuṭuṃbane garība hālatamāṃ te śaharamāṃ pharatuṃ joyaṃ, eṭale temano satkāra karī ghera
lai āvī, keṭalāṃka gāma vigere āpīne pharīthī sukhī karyuṃ. keṭaloka kāḷa
gayā pachī dhanānā moṭā traṇa bhāioe eka divasa temanā pitāne kahyuṃ ke-“ he
pitā ! gharanuṃ samagra dravya āja ne āja vaheṃcīne amāro bhāga amane āpo. ”
pitāe kahyuṃ ke-“ he mūrkho ! hāla to tame baghuṃ dhanānuṃ meḷaveluṃ dravyaja bhogavo
cho. temāṃ māruṃ śuṃ che ke huṃ tamane vaheṃcī āpuṃ?” tyāre teo bolyā ke-‘jyāre dhano
gharathī nāsī gayo hato, tyāre coranī jema gharamāṃthī ratnādikasāra sāra vastu laine
gayo hoto. tethī dhanonā putro bhale rājya bhogave, paṇa ame to āmāro dravyano bhāga
līdhā vinā āvatī kāla jamavānā nathī. '' ā pramāṇe kuṭuṃbamāṃ kleśa thato
jāṇīne dhano teja rātrie ekalo ghara choḍīne cālato thayo.
cālatāṃ cālatāṃ dhano kauśāṃbī nagarīe pahoṃcyo. tyāṃ mṛgāvatī rāṇī
nā pati śatānīka rājā rājya karatā hatā. dhano nagarīnā cauṭāmāṃ gayo, tyāṃ
teṇe rājāe karāvelī āghoṣaṇā sāṃbhaḷī ke- rājānā bhaṃḍāramāṃ eka amūlya
ratna che, tenī je koi parīkṣā karaśe tene rājā ā pramāṇenī vastuo āpaśehastināṃ śatamekaṃ ca vājināṃ śatapaṃcakam
saubhāgyamaṃjarīṃ putrīṃ grāmapaṃcaśatīyutām

6.1-3

āvī udghoṣaṇā sāṃbhaḷīne dhano tenuṃ nivāraṇa karīne rājasabhāmāṃ gayo;
ane ratnanī parīkṣāmāṃ nipuṇa hovāthī teṇe te ratnanī parīkṣā karī. tethī vismaya
pāmelā rājāe ghaṇā dravya sahita potānī putrī tene paraṇāvī. tyāṃ sukhamāṃ nimagna
thayelo dhano kāḷa nirgamana karavā lāgyo.
eka divase potānī kīrtine māṭe lokarītine anusarīne dhanāe nagarīnā samīpa
bhāgamāṃ eka taḷāva khodāvavā māṃḍyuṃ.
ahī dhanasāra śreṣṭhīnā gharamāṃthī dhano gayo tyārathī tenī nabalī sthiti
thavā lāgī. śevaṭa evī sthiti thai keghṛtaṃ nāsti tailaṃ nāsti, nāsti mudgo jugaṃdharī
vallārthaṃ lavaṇaṃ nāsti, tannāsti yatprabhujyate

6.1-4

sukhe ca vibhavollāse, sevyaṃ strībhiḥ piturgṛham
śvaśurasya gṛhaṃ duḥkhe, sukhe dausthye'pi sarvadā

6.1-5

bhāvārtha-“ sukhanā bakhatamāṃ ane vaibhavanā samayamāṃ strīoe pitāne
gera javuṃ, ane sāsarānā gharamāṃ to sukhamāṃ, duḥkhamāṃ ane kharāba sthitimāṃ
sarvadā rahevuṃ.”
ā pramāṇe te bahunuṃ vacana sāṃbhaḷīne dhanasāra harṣita thayo. pachī putrone ane
vahuone laine te rātrie gāmamāṃthī nīkaḷī gayo. anukrame pharato pharato te kauśāṃbī nagarīmāṃ āvyo. tyāṃ teṇe sāṃbhaḷyuṃ ke-“ ahī eka talāva khodāya che.”
te sāṃbhaḷī potānī ājīvikā calāvavā māṭe te kuṭuṃba sahita tyāṃ gayo. tyāṃ
puruṣone hameśāṃ be dīnāra ane strīone eka dīnāra maḷato, uparāṃta rāṃdheluṃ anna
khāvā maḷatuṃ. tethī te sarovaramāṃ bījā majuronī sāthe te paṇa kuṭuṃba sahita majurī
karavā rahyo, ane potāno nirvāha karavā lāgyo. eka divasa dhano ghoḍā para
caḍīne te taḷāva jovā āvyo. tyāṃ majuronī sāthe kāma karatuṃ potānuṃ kuṭuṃba
joine te vicāra karavā lāgyo ke-“ aho ! ā daive śuṃ karyuṃ ? ”
gobhadro janako yasyā, bhadrā yasyā jananyaho
śālibhadrānujā seyaṃ, śīrṣe vahati mṛttikām

6.1-6

bhāvārtha-“ jeno pitā gobhadra che, ane jenī mātā bhadrā che, te ā
śālibhadranī nānī bahena mastaka ūpara māṭī vahana kare che. ”
ā pramāṇe vicārīne ghanāe ajāṇyā thaine temane pūchyuṃ ke-“ tame kyāṃ
raho cho ? ane kyāṃthī āvyā cho ? ” tyāre śreṣṭhie lajjā sahita potānā
kuṭuṃbano sarva vṛttāṃta kahyo. pachī kahyuṃ ke-“ he jagatpālaka ! mārā kuṭuṃbane
chāśa vinā bahu aḍacaṇa paḍe che tethī chāśa āpavānī kṛpā karo.” tyāre ghanāe
kahyuṃ ke-“chāśa levāne māṭe khuśīthī tamārā bahuone māre ghera mokalajo. ”
pachī hameśāṃ cāre bahuo tene ghera chāśa levā māṭe vārāpharatī javā lāgī.
eka divasa subhadrāno vāro hovāthī te gai, tene ghanāe pūchyuṃ ke-“ he bhadre !
tuṃ koṇa che ? ” te lajjāthī nīcuṃ mukha rākhīne bolī ke-“ tame mane vāraṃvāra
pūchaśo nahīṃ. huṃ gobhadraśreṣṭhīnī putrī ane śālibhadranī bahena chuṃ. tamārā nāmanā
eka śreṣṭhīnā putrane huṃ paraṇī hatī, paraṃtu gharamāṃ kleśa thavāthī te mane tajīne
koika sthāne jatā rahyā che. ” te sāṃbhaḷī ghanāe kahyuṃ ke-“ he bhadre ! patinā
viyoge tuṃ śī rīte rahī śake che ? māṭe tuṃ pativrata choḍīne mārī sāthe bhoga
bhogava. ” te sāṃbhaḷīne subhadrā bolī kegatiryugalikamevonmattapuṣpotkarasya
trinayanatanupūjāṃvāthavā bhūmipātaḥ
vimalakulabhavānā maṃganānāṃ śarīraṃ
tikarapharaso vā sevate saptajihvaḥ

6.1-7

kadāpi anīti kare tevo nathī, mahā dharmātmā che, ane parastrīno sahodara che.
māṭe ā strīoneja viśeṣa pūchavāthī kāṃika khabara paḍaśeṃ.” ema kahī rājānā
manane śāṃta karī pradhānoe te strīone pūchyuṃ ke-“dhanā nāmano tamāro koi
svajana che ?” teo bolī ke-“hā, amāro diyara dhanā nāme hato. paṇa te
gharanī samagra lakṣmīno tyāga karī amane mukīne kyāṃka jato rahelo che. te
jīve che ke nahīṃ tenī paṇa amane khabara nathī. ” pradhānoe pūchyuṃ ke-“tame tamārā
diyara dha nānā śarīranuṃ kāṃi paṇa cinha jāṇo cho?” teo bolī ke-“hā, te
jyāre nāno hato tyāre tene navarāvatāṃ ame tenā pagamāṃ padmanuṃ cinha joyuṃ hatuṃ.”
te sāṃbhaḷīne pradhānoe dhanāne tyāṃ bolāvyo. dhano tyāṃ āvī potānī bhābhīone namīne bolyo ke-“śuṃ ! śreṇika rājānī putrīnā pati dhanānai dhārīne
tame mane bolāvyo che ?” te strīo bolī ke-“ame bhakti pūrvaka tamārā paga
dhoine amārā diyara tame cho ke nahīṃ, tenī khātrī karīśuṃ. ” dhanāe kahyuṃ ke“parastrīno sparśa karavāthī pāpa lāge che. muṃ parastrī sāthe bolato paṇa nathī, to
sparśanī to vātaja śī karavī ?” pachī pradhānonā ane rājānā kahevāthī
dhanāe hāsya karavuṃ tajī daine potānī bhābhīone ādarasatkāra pūrvaka potāne
gera mokalī. pachī potānā pāṃcaseṃ gāmo potānā bhāione āpī banne patnīone sāthe laine dhano rājagṛha nagare gayo. tyāṃ bījā śreṣṭhionī cāra kanyāone te paraṇyo. ā pramāṇe dhanāne āṭha strīo thai.
ahīṃ dha nānā bhāioe pāṃcaseṃ gāmomāṃ ahaṃkārathī potānī ājñā pravartāvī. temanā durbhāgya vaḍe te baghā gāmomāṃ dukāḷa paḍyo; loko kāgaḍānī
jema nāsī gayā. pachī te durbhāgī traṇe bhāio ghauṃnā poṭhīyā bharīne rājagṛha
nagarīmāṃ vecavā māṭe āvyā. dhanāe temane joyā; eṭale temano satkāra karīne
potāne ghera lai gayo. paraṃtu temane nānā bhāine ghera rahevānuṃ pasaṃda paḍyuṃ nahī. tethī
teonā kahevāthī dhanāe sarva dravyanā sarakhā bhāga pāḍī temane cauda cauda karoḍa
sonāmahoro āpī. te dravya laine teo nagara bahāra jātā hatā; tevāmāṃ gāmanā sīmāḍāmāṃija dhananā adhiṣṭhāyaka devoe temane rokyā, ane kahyuṃ ke-“ā
dhana tamārā bhāgyanuṃ nathī. e dhanano bhoktā to bhāgyaśāḷī dhanoja che. ” āvāṃ
vacano sāṃbhaḷīne teo garva rahita thayā, ane pāchā vaḷīne dhanāne śaraṇe gayā.
dhanāe satkāra karīne temane gharamāṃ rākhyā, eṭale teo tyāṃ sukhe rahevā lāgyā.
ekadā cāra jñānane dhāraṇa karanārā dharmaghoṣa nāmanā sūri tyāṃ padhāryā.
dhano potānā bhāio sahita sūrine vāṃdavā gayo. sūrine vāṃdī deśanā sāṃbhaḷīne
dhanāe namratā pūrvaka pūchyuṃ ke-“ he bhagavan ! mārā traṇe bhāio kayā karmathī
nirdhana rahyā ? ” te sāṃbhaḷī gurue temano pūrva bhava ā pramāṇe kahyo ke—
“koi eka gāmamāṃ traṇa bhāio kāṣṭhanā bhārā vecīne ājīvikā calāvatā
hatā. eka divasa lākaḍāṃ levā māṭe teo sāthe khāvānuṃ bhātuṃ laine vanamāṃ gayā.
madhyānhakāḷe khāvā beṭhā, te vakhate koi sādhu māsakṣamapaṇe pāraṇe tyāṃ āvyā.
temane joine dāna āpavānī icchā thavāthī temaṇe potānā bhātāmāṃthī dāna dīdhuṃ. muni
gayā pachī teo paścāttāpa karavā lāgyā ke “āpaṇe bhūla karī, ā sādhu phogaṭanuṃ laine jatā rahyā, ane āpaṇe bhūkhyā rahyā. e sādhu kāṃi uttama kuḷano na
hoto; paṇa emāṃ teno doṣa nathī, āpaṇeja mūrkhe ke phogaṭa bhūkhe maryā. ” ā
pramāṇe paścāttāpa karatā karatā potāne ghera gayā. anukrame āyuṣyanā kṣaye maraṇa
pāmīne alparddhivān vyaṃtarapaṇuṃ pāmī tyāṃthī cavīne ahī utpanna thayā che. pūrve
munirājane dāna āpīne paścāttāpa karavāthī ā bhavamāṃ vāraṃvāra nirdhanapaṇuṃ
pāmyā che. kahyuṃ che ke-paścāttāpo na tatkāryo, datte dāne manīṣibhiḥ
kiṃ tu puṇyadrumo bhāvajalena pariṣicyate

6.1-8

bhāvārtha—“tethī dāna daine sujña puruṣoe paścāttāpa karavo nahīṃ. paraṃtu
bhāva rūpī jaḷavaḍe puṇya rūpī vṛkṣanuṃ siṃcana karavuṃ. ”
pachī śālibhadranī bahena subhadrāe gurune pūchyuṃ ke-“ he guru ! kayā karme
karīne meṃ māṭīnuṃ vahana karyuṃ ? ” guru bolyā ke-“ jyāre pūrva bhavamāṃ dhano eka
ḍośīno putra hato ane gāyo cārato hato, tyāre tame pahelī cāre priyāo tenā
pāḍośamāṃ rahenārī pāḍośaṇo hatī. dhanāe khīra māgī ane tenī mātā roi,
te vakhate tame cāre dayāḷu pāḍośaṇo bhegī thai ane tene khīra karī āpavā
māṭe tamārāmāṃthī eke dūdha, bījīe cokhā, trījīe khāṃḍa ane cothīe ghī
āpyuṃ hatuṃ. te kāryathī tame cāree je puṇya upārjana karyuṃ hatuṃ tenā prabhāvathī ā
bhavamāṃ rājaputrī vigere thayāṃ cho. have he subhadrā ! teṃ māthe māṭī vahana karavānāṃ je
karma bāṃdhyuṃ hatuṃ tenuṃ kāraṇa sāṃbhaḷa-pūrve tārī dāsīe māthe chāṇa upāḍatāṃ vadhāre bhāra
lāgavā saṃbaṃdhī tane kāṃika araja karī, eṭale teṃ tiraskāra pūrvaka tene kahyuṃ ke“ tuṃ to moṭī śeṭhāṇī kharīne ! tārāthī kāṃi bhāra upaḍe ? ” āvā śabdo kahevāthī tene bahu duḥkha lāgyuṃ. te karmavaḍe tuṃ śālibhadranī bahena thai chatāṃ tāre māṭī
upāḍavī paḍī. ”
ā pramāṇe sarvanā saṃśaya chedīne gurue vihāra karyo. pachī dhano sadā sukhamāṃ magna rahyo sato divaso nirgamana karavā lāgyo. śevaṭa tene je rīte vairāgya prāptathavāthī teṇe dīkṣā grahaṇa karī te viṣenuṃ sarva vṛttāṃta śālibhadranī kathāmāṃthī sujña
puruṣoe jāṇī levuṃ.
"je nirbhāgya māṇaso prathama munine dāna daine pachī paścāttāpa kare che te daivayoge
pāmelā śreṣṭha vahāṇano tyāga karīne uṃcethī samudramāṃ jhaṃpāpāta karavā jevuṃ kare che."
dānaṃ supātre viśadaṃ ca śīlaṃ, tapo vicitraṃ śubhabhāvanā ca
bhavārṇavottāraṇayānapātraṃ, dharmaṃ caturdhā munayo vadanti

6.1-9

dānanuṃ varṇana pūrve karī gayā che. have śīḷanuṃ varṇana kare che—
aiśvaryerājarājo'pi rūpamīnadhvajo'pi ca
sītayā rāvaṇaścaiva tyājyo nāryā naraḥ paraḥ

6.1-10

rāvaṇe sītāne rājya, alaṃkāra vigere āpavāno aneka prakārano lobha
batāvyo, to paṇa te mahāsatī potānā śīḷa vratathī bhraṣṭa thai nahīṃ. kahyuṃ che ke—
sītayā durapavādabhītayā, pāvake svatanurāhutīkṛtā
pāvakastu jalatāṃ jagāma yattatra śīlamahimā vijṛṃbhitaḥ

6.1-11

śīḷa pāḷavā ūpara dṛṣṭāṃta.
vasantapuramāṃ śivaṃkara nāmano vratadhārī eka śrāvaka raheto hoto. tyāṃ
eka vakhate dharmadāsa nāmanā sūri padhāryā. tene vāṃdavā māṭe śivaṃkara gayo.
vāṃdīne guru pāse kelīka āloyaṇa līdhī. pachī harṣa pūrvaka bolyo ke-“ he
bhagavan ! mārā manamāṃ lākha sādharmī bhāione bhojana karāvavāno manoratha che,
paraṃtu teṭaluṃ dhana mārī pāse nathī, māṭe huṃ śuṃ karūṃ ke jethī māro te manoratha pūrṇa
thāya ? ” gurue kahyuṃ ke-“ tuṃ muni suvrata svāmīne vāṃdavā māṭe bharuca jā. tyāṃ
jinadāsa nāmano śrāvaka rahe che, tenī bhāryā saubhāgyadevī nāme che; te
bannene tārī sarva śaktithī bhojana, alaṃkāra vigere āpīne prasanna kara. tenā
vātsalyathī tane lākha sādharmīne bhojana āpyā jeṭaluṃ puṇya thaśe. ” ā pramāṇe
gurunuṃ vacana sāṃbhaḷīne teṇe te pramāṇe karyuṃ. bhojanādika bhaktivaḍe jinadāsanī
sevā karī.
tyāra pachī te śivaṃkare gāmamāṃ jaine lokone pūdhyuṃ ke-“ā jinadāsa
kevo uttama che ? satya che ke dāṃbhika che ? ” tyāre lokoe kahyuṃ ke-“ he bhāi !
sāṃbhaḷa, ā jinadāsa sāta varṣano hoto, tyāre eka divasa upāśraye gayo hoto. tyāṃ
gurunā mukhathī śīlopadeśamāḷānuṃ vyākhyāna sāṃbhaḷīne teṇe ekāṃtare brahmacarya
pāḷavāno niyama grahaṇa karye. eja pramāṇe saubhāgyadevīe paṇa bālyāvasthāmāṃ
sādhvī pāse ekāṃtare śīḷa pāḷavānuṃ aṃgīkāra karyuṃ. daivayoge te bannenuṃja paraspara
pāṇigrahaṇa thayuṃ. paraṃtu śīḷa pāḷavānā kramamāṃ je divasa jinadāsane chuṭo hoto
te divasa saubhāgyadevīne niyama hoto ane je divasa saubhāgyadevīne chuṭo hoto
te divasa jinadāsane niyama hoto. āvī hakīkata banavāthī saubhāgyadevīe
jinadāsane kahyuṃ ke-“ he svāmī ! huṃ to niraṃtara śīḷa pāḷīśa, tame khuśīthī
bījī strī sāthe lagna karo. ” teṇe kahyuṃ ke-“ māre to pharī lagna karavā nathī,
paraṃtu huṃ to yogya avasare dīkṣā laiśa. ” pachī te daṃpatīe guru pāse jaine
jīvana paryaṃta haṃeśāne māṭe brahmacarya aṃgīkāra karyuṃ; ane paherāmaṇī vigere karīne
śrīsaṃghano paṇa satkāra karye. māṭe te daṃpatīnā jevā bāḷabrahmacārī ame to
koi paṇa sāṃbhaḷyo nathī. ” ā pramāṇenuṃ vṛttāṃta sāṃbhaḷīne śivaṃkara te
jinadāsanī viśeṣa prakāre sevābhakti karīne potāne gāma gayo.
ā pramāṇe draupadī, kalāvatī, śīḷavatī, subhadrā, sudarśana śeṭha ane jaṃbūsvāmī vigerenāṃ sekaḍo dṛṣṭāṃto śīlopadeśamāḷā, śīḷakuḷaka vigerethī śīḷavratanā māhātmya viṣe jāṇavāṃ.
have tapa dharmanuṃ varṇana kare che.
tapanā jevuṃ bhāvamaṃgala bījuṃ eka paṇa nathī. kemake teja bhavamāṃ niyamā mukti pāmanārā tīrthakaroe paṇa tapa karyuṃ hatuṃ. te viṣe kahyuṃ che kesaṃvaccharamusabhajiṇo, chammāsā vaddhamāṇajiṇacaṃdo
ia vihariā nirasaṇā, jaijjae uvamāṇeṇaṃ

6.1-12

bhāvārtha-" ṛṣabha svāmīe eka varṣa sudhī ane jinone viṣe caṃdra samāna śrīvardhamāna svāmīe cha māsa sudhī niranaśanapaṇe (upavāsa karīne) vihāra karyāṃ hoto tethī bījāoe paṇa yathāśakti tapane viṣe prayatna karavo. "
tapathī iṣṭa manorathanī siddhi thāya che. cakravartī rājāo aṭhama tapa karīneja māgadha, varadāma, gaṃgā, siṃdhu ane prabhāsa vigerenā adhiṣṭhāyaka devone jīte che. tathā harikeśī vigere muninī jema tapathī deva sāṃnidhya thāya che. śrī ṛṣabhadeva svāmīnī putrī bāhubalīnī bena suṃdarīnī jevuṃ tapa karavuṃ. tenuṃ tapa nīcenī gāthāthī jāṇavuṃ.
saṭhṭhiṃ vāsasahassā, avilaṃbaṃ aṃbilāiṃ vihiāī
jīe nirakamaṇa kae, sā suṃdarī sāviā dhannā

6.1-13

bhāvārtha-" jeṇe dīkṣā levāne māṭe sāṭha hajāra varṣa sudhī niraṃtara āṃbela karyāṃ te suṃdarī śrāvikāne dhanya che. " vaḷī tapathī koṭha vigere vyādhio paṇa nāśa pāme che.
chajjai saṇaṃkumāro, tavabala kheḷāi labdhi saṃpanno
niṭhṭhaavaḍiaṃguli, suvannasohaṃ payāsaṃto

6.2

bhāvārtha-" cha khaṃḍane jītanāra sanatkumāra cakrīne tapanā prabhāvathī khelauṣadhi ādi aneka labdhio prāpta thai hatī, tethī potānī koḍhavāḷī āṃgaḷī ūpara thuka copaḍīne tamaṇe suvarṇa samāna kāṃtivāḷī karī dekhāḍī hatī. ( sanatkumāre dīkṣā līdhā pachī tamanā śarīranī cikitsā karavānā mipathī vaidyanāṃ rupa dhāraṇa karīne be mithyātvī devo parīkṣā karavā āvyā hatā, te vakhatanī ā vāta che.) māṭe tapa avaśya karavuṃ. kahyuṃ che kevirajya viṣayebhyo yaistape mokṣaphalaṃ tapaḥ
taireva phalamaṃgasya jagṛhe tattvavedibhiḥ

6.1-14

athireṇa thiro samaleṇa nimmalo paravaseṇa sāhiṇo
deheṇa jai viḍhappai dhammo tā kiṃ na pajjuttaṃ

6.1-15

so a tavo kāyavvo, jeṇa maṇomaguṇaṃ na ciṃtai
jeṇa na iṃdiyahāṇi, jeṇa ya jogā na hāyaṃti

6.1-16

ekena dinena tejovyūhaṃ, ṣaṇmāsikaṃ jvaro hanti
kopaḥ kṣaṇena sukṛtaṃ yadarjitaṃ pūrvakoṭyāpi

6.2-2

drumodbhavaṃ haṃti viṣaṃ na hi drumaṃ na vā bhujaṃgaprabhavaṃ bhujaṃgamam
ataḥ samutpattipadaṃ dahatyaho maholavaṇaṃ krodhahalāhalaṃ punaḥ

6.3

kaṣāyā dehakārāyāṃ, catvāro yāmikā iva
yāvajjāgrati pārśvasthāstāvanmokṣaḥ kuto nṛṇām

6.1-17

vṛkṣo yathā dohadapūraṇena kāyo yathā ṣaṇrasabhojanena
viśeṣaśobhāṃ labhate yathoktenodyāpanenaiva tathā tapo'pi

6.2-3

lakṣmīḥ kṛtārthā saphalaṃ tapo'pi dhyānaṃ sadoccairjinabodhilābhaḥ
jinasya bhaktirjinaśāsanaśrīrguṇāḥ syurudyāpanato narāṇām

6.1-18

śrī pethaḍa saṃghavīe navakāra maṃtranā ārādhanamāṭe ujamaṇuṃ karyuṃ hatuṃ. temāṃ
suvarṇamudrikā, maṇi, muktāphaḷa, pravāḷāṃ, sarva jātināṃ phaḷa, sarva jātinuṃ sonaiyā
vigere dravya, sarva jātinī sukhaḍī vigere pakvāna, caṃduvā, mahādhvajāo, vigere
aḍasaṭha aḍasaṭha mūkīne ati vistāravāḷaṃ samagra janane vismaya karanāruṃ udyāpana
karyuṃ hatuṃ, e pramāṇe bījāe paṇa śakti pramāṇe karavuṃ joie.
have bhāva dharmanuṃ varṇana kare che.
dānaṃ tapastathā śīlaṃ nṛṇāṃ bhāvena varjitam
arthahāniḥ kṣudhāpīḍā kāyakleśaśca kevalam

6.1-19

bhāvanā bharata cakrīnā jevī bhāvavī, ke jethī bhoga bhogavyā chatāṃ paṇa
mukti āpanārī thāya. marudevā mātā koi vakhata ekāsaṇuṃ paṇa nahī karyā chatāṃ
mātra bhāvanāthīja mukti pāmyā hatā; tathā prasannacaṃdra munine, valkalacīrīne
ane gautamasvāmīe pratibodhelā paṃdaraso tāpasone mātra bhāvathīja kevalajñāna thayuṃ
hatuṃ. kahyuṃ che kethovaṃ pi aṇuṭṭhāṇaṃ, bhāvavisuddhaṃ haṇai kammamalaṃ
lahuo vi sahassakiraṇo, timirasamūhaṃ paṇāsei

6.1-20

bhāva be prakārano che. praśasta ane apraśasta. temāṃ jinājñāmāṃ tatparapaṇe,
kāṃi paṇa niyāṇuṃ karyā vinā, icchā rahitapaṇe, mātra saṃsārano pāra pāmavā
māṭe dānādi dharmano vistāra karavāthī praśasta bhāva thāya che, ane kāṃi paṇa āśaṃsādi doṣa sahita dānādika anuṣṭhāna karavāthī apraśasta bhāva thāya che.
bhāvathī cittanī ekāgratā rākhavā vaḍe ghaṇā jīvo mokṣe gayā che. paraṃtu
bhāva rahita aneka prakāranā dānādika karavāthī eka paṇa jīva mokṣe gayo nathī.
sārāṃśa e che kecittasādhyamiha dānamuttamaṃ, śīlamapyavikalaṃ sududdharam
duṣkarāṇi ca tapāṃsi bhāvanā, svīyacittavaśageti bhāvyatām

6.219

ityabdadinaparimitopadeśaprāsādavṛttau paṃcadaśastaṃbhasya
navadaśādhikadviśatatamaḥ prabaṃdhaḥ

Linked texts (3)

Upadeśaprāsāda — Lakṣmīvijayasūri 1761, Sanskrit
Upadeśataraṅgiṇī — Ratnamandira, Sanskrit
Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit