Yashastilaka 1.69

Yaśastilaka 1.69

Language: Sanskrit

1.69.1

tatra vārivāhavāsareṣu tarumūlanivāsinā nirantarayogopayoganimagnamanaskāreṇa vihitavanadevatārakṣādhikāreṇeva nīyante nikhilasya jagatastamaskāṇḍakhaṇḍitanijaśarīradarśanavṛttayo'bhisārikājanamano'patyapoṣaṇagarvaryaḥ śarvaryaḥ yasya ca bhagavatastatkṣaṇakṣaratkṣīraḍiṇḍīrapiṇḍapāṇḍurairaparyāptavyāptibhiryaśobhiḥ saṃbhṛtamidamaśeṣaṃ bhuvanamasulamamasmadīyaṃ sitaṃ sargadarśanaṃ bhaviṣyatīti kṛtāśaṅka iva prajāpatiḥ puraiva pradīpakalikā nikarapeśalāni śeṣaphaṇālu prabhāvanti ratnāni, nirantarajvalajvālājālaprakāśapiṣṭātakanikīrṇakakupsīmantinīsīmantaparyantāni kṣīrodadhimadhyepu vaḍavānalamaṇḍalāni, madhumattavilāsinīvilocanāḍambaraviḍambīni herambaguruśirasi jaṭāvalkalāni, kapardinitambinīstanāḍambaritamṛgamadapatrabhaṅgasubhagāni gominīpatiśyālavapuṣi kuraṅgākṛtilāñchanamahāṃsi, satatasurara̍maṇīkaravikīryamāṇasindūraparāgapiñjarāṇi sunāsīrakarikumudapuṇḍarīkeṣu śira piṇḍakumbhasthalāni, prakāmapītapīḍitamuktasahacarakarapallavapavanavinivāpyamānavidyādharībimbādharākṛtīni śiśiraśikharabhṛti dhātuśṛṅgāṇi, kuberapurakāminīkucacūcukapaṭalaśyāmalāni lalitāpatiśailamekhalāsu tamālataruvanāni, nijanāthāvasathapathaprasthānapariṇataraticaraṇaśiñjānamañjīramaṇitamanoharāṇi haṃsaparipatsu śabditāni, kalindakanyākallolajalaśyāmāyamānormīṇi mandākinīsrotasi payāṃsi, dviradaradaphalakamadhīlikhitalipisapardhīni sarasvatīniṭilataṭeṣu kuntalajālāni, rajanirasaraktatantusaṃtānāpahāsīni sitasarasijakośeṣu kesarāṇi, kambukulamānye ca pāñcajanye kṛṣṇakaraparigrahaniravadhīni vyadhādahāni

1.69.2

yasya ca sujanmanaḥ praguṇataruṇimonmeṣamanohāriṇī yathādeśaniveśitapariṇayapravaṇaguṇaprotamaṇivibhūṣaṇā nisargātprāgalbhyavatī svayaṃvaravaraṇārthayasya ca sujanmanaḥ praguṇataruṇimonmeṣamanohāriṇī yathādeśaniveśitapariṇayapravaṇaguṇaprotamaṇivibhūṣaṇā nisargātprāgalbhyavatī svayaṃvaravaraṇārthamādityeva kīrtipatiṃvarā bhuvanantamādiṣṭeva kīrtipatiṃvarā bhuvanāntarāṇi viharantī 'jaraṭha jarāja nitajavaskhalana kamalāsana, na khalu samarthastvaṃ me nikhilanaganagarasāgaravihārakutūhalinyāḥ sahacarakarmāṇi kartum' iti pitāmaham, 'ahalyāpatiparigrahaskhalitajātayuvatimudrācarānekavīkṣaṇa kṣatakaraṇa paulomīramaṇa, nārhasi praṇayakalahakupitāyāḥ karajarājipāṭanapradānadaṇḍenānunayanāni vidhātum' iti vṛddhāvasyandinam, 'uḍḍamarapāṇḍurogavaśa hutāśa, nāvakāśaḥ svaruciviracitakāntasvīkārāyā pariṇayanasaja' iti jātavedasam, 'anaparādhajanagrasanalālasamānasa vātāpiripudigantavāsa, na sthānamanaṅgarasanirbharamaritahṛdayāyā kelikalahānām' iti daśalocanam, 'ulvaṇaśalyaśirāśeṣaśarīraparikara niśācara, na padamindīvaramṛṇālakomalabhujalatāyā sarabhasāliṅganānām' iti kaikaseyam, 'udīrṇodakodaragadagalitasuratavyavasāya sāgarālaya, na kṣamaściraparicitakāmasūtrāyāḥ kākilādikaraṇodāharaṇānām'

1.69.3

iti pracetasam, atividitacāpalakulaprasūta vāta, na dayitaḥ sthiranāyakasamāgamāthinyāḥ prītivilasitānām' iti namaskantam, anavaratamadhupānaparicyutamatiprakāśa vitteśa, na gocaraścaturoktisudhārasāsvādavisphuritaśravaṇāñjalipuṭāyāḥ sahālāpagoṣṭhīnām, iti nalakūvarapitaram, 'anucitacitopakaṇṭhapīṭha śitikaṇṭha, na bhājanamamalinacaritrāyāḥ pṛthujaghanasiṃhāsanārohaṇānām' iti kṛttivāsasam, 'aniṣṭakuṣṭhadravahutacaraṇanakha caṇḍamayūkha, na prabhuḥ prasabhapuṇyaprabhāvalabhyasaṃbhogāyāḥ karasaṃvāhanasukhānām' iti haritavāhavāhanam, 'akṣayakṣayāmayaśaśaṅkitajīvita budhatāta, na śaraṇamagaṇitasukhasaubhāgyabhāpitajanmanāyāḥ prabandhanidhuvananidhīnām' iti niśādarśam, 'avatānakālāyasatalikākṛtikaltimastakaśa hṛṣīkeśa, na samīpamadayakacagrahamahilavigrahāyāḥ kuṭilakuntalāvilavilocanacumbanānām' iti mukundam, 'aviralagaralollasallapanajāla bhujaṅgamalokapāla, na saṃgamāgamanamanalpakalpasaṃkalpitaprāṇitāyāstuṇḍīrādharāmṛtānām' iti kumbhīnasaprabhuṃ cānabhinandantī, mahūmarīcīvīcinicayavañcyamānā mṛgāṅganeva, padapratyavasitasya vasumatīpatermatiriva, nikhilamalavilayonmīlitāntarālokalocanasya munermanīṣeva, ca na kvacidyāpi baghnāti sthitim

1.69.4

yasya ca sukṛtinastapastapanakarakāśmīrakesarāruṇitastutimukharasurayoṣidalakavalayādā viditādudayācaladarīsadohādacaladarīsadohavadamṛtā pagāpravāhāpahasitayaśa phenapaṭalapāṇḍuropalāntarāladeśādā setubandhamekhalākulakuharānmekhalākulakuharanilīnakinnarīgaṇagīyamānadyādamaniyamanāmaśucipañcamādigītavācāṭakandarādā mandaradharādharanitambāddharādharanitambāḍambarasphuṭapathaprasthānamantharitagatikīrtimandākinītaraṅganturadaravadanācca tuhinaśailacūlikācakravālāttuhinaśailacūlikācakravālavilāsīni gāyanti guṇavijṛmbhitāni janapadagopyaḥ sa bhagavānpuṇyapānīyavarṣī ko'pyapūrvaḥ parjanya iva vinatavineyajanasasyaprasarāḥ purasthānīyadroṇamukhakārvaṭikasaṃgrahanigamagrāmaviśvaṃbharāḥ samabhinandayanviharamāṇaḥ, praṇatasakaladikpālamaulimaṇḍalībhavaccaraṇanakharalotkaraḥ, kaiściccaraṇakaraṇanayanirūpaṇaguṇahāravihitahṛdayabhūṣaṇaiḥ kaiścitsamastaśrutadharoddharaṇadhṛtādipuruṣadhiṣaṇaiḥ kaiścitpurāṇapuruṣacaritavicāracāturīyaśucivacanasumanovinirmitāvataṃsabhūṣitabhavyaśrotraiḥ kaiścidātmetaratarkakarkaśodarkavitarkārkavikāsyamānabhuvanāśayaśatapatrai kaiścinnavyānavyakāvyopadeśakacchasvacchandocchannāgacchadatucchacche kacchātracchannavyākhyānamaṇḍapānīkai kaiścidaindrajainendracāndrāpisa(śa)lapāṇinīyādyanekavyākaraṇopadiśyamānaśabdārthasambandhavaidagdhīsaritkṣālitaśiṣyaśemuṣīpadavinyāsāvanīkairaparaiśca tattadvidyānavadyamatimandākinīpravāhāvagāhagauritāntevāsimānasabhāsa prasarai sitasicayairiva

1.69.5

parimoṣitakaṣāyakāluṣyaiścitrārpitadvīpairiva madarahitai kokanadakānanairiva pratipannamitrabhāvai viśvabhareśvarairiva praṇītavigrahadaṇḍairamarāṅgai riva parityaktadoṣai kāminījanairiva prakaṭitaparalokāgamakāmairnītiśāstrairiva prakāśitaśamayogatīrthodyogairanaṅgabhogairiva nirupalepairghanasamayadivasairiva viddūritarajobhirakhiladvīpadīpairiva tamopahacaritairmahāvāhinīpravāhairiva vītaspṛhāpravṛttibhiḥ srakkusumairiva nisargaguṇapraṇayibhiḥ kumāraśramaṇamanobhirivāsaṃjātamadanaphalasaṅgairnikhilabhuvanabhadrāntarāyanemibhirmūlottaraguṇodāharaṇabhūmibhirdharmāmṛtavarṣajanitajagadānandaiḥ sabrahmacāritālatākandaiścitraśikhaṇḍimaṇḍalīstūyamānapuṇyācaraṇairanvācayīkṛtakusṛtisargāvata raṇairbhūribhiḥ pārāsaribhirapareṇa cānūcānena śramaṇasaṃghenopāsyamānapādamūlaḥ, tatraiva divase tadeva puramanusisīrṣuḥ, ghanaghorānakasvanākarṇanādupayuktamanaḥpraṇidhānaḥ, satīṣvapi nagare mahatīṣu vasatiṣu paurāṇāmatīva prāṇivadhe saṃrabdhā buddhirityavadhinā bodhenāvabuddhyāvadhīritapurapraveśaḥ, pūrvasyāṃ ca diśi niveśitacakṣuḥprakāśaḥ; surasurabhilapanalatāgrabhāgamiva samaśikharadeśābhogam, mṛtasiktodayamiva snigdhadalavalayam, indranīlakutkīlamiva locanollāsilīlam, anyonyavibhavasaṃbhāvanodbhaṭāśayagiva

1.69.6

parasparavyatikaritakiśalayam, akhilaviṣṭapotpattisthānamiva garbhitaprasūtapravardhamānamahīruhārbhakāvasthānam, anaṅgamanimaṇḍalīvihitasahasavāsādyanurodhamiva nirdalitanikhilābādham, itaretaraśrīmatsaritamiva sakalartuśobhāsarambhocitam, ambaracaravasanavāsakṛtakutūhalamiva gaganatalocchalatphullaparimalam, asamaśarotpādadivasamiva prasavaparāgapiṣṭātaktitadigdevatāsīmantasantānam, aśiśirakarapraṇāmapraṇayinīnāgamaviṭapāntaritavapuṣāmanimiṣayoṣitāmalikataṭakuñcalitahastānakhaśuktibhiriva pallavapuṭāntarālavinirgatābhiḥ prasūnamañjarībhirupacitoparitanavistāram | āsannatarāmarāpagābhiṣekasaṅgamādgaladbhiḥ kalmaṣalavairiva madhukarakulairutkaluṣitabahiḥprakāram, ujjṛmbhajapāpuṣpasaṃpāditabalimīśānamaulimiva pariṇatanāgaraṅgasaṃgataśikham, abhinayāgamaprastāramiva tālabahulavyavahāram, ghanāyatanamiva mandārāyatanam, jīmūtavāhanacaritāvatāramiva nāgarastrīvibhavasundaram, madanāyudhasadanamiva sanahyamānabāṇāsanam, makaradhvajārādhanaprasādhitagātrairmayūra barhanipatrairiva pūgatambhiḥ śyāmalitadikpālanilayam; api ca kvacidakṣolajālanirjitakharjūraphalapacelimatāruṇitadivijavimānacandragāram, kvacillavalīdaloḍḍumaraḍambaracumbitajambīrāmarālam, kvacidaśvatthotthānakadarśitakapitthaskandham, kvacittameruvirājitarājādanāsīna surasundarīgaṇagīyamānamanasija vijayaprabandham, kvacitsnecarāyataraṇapatatsaṃtānakumpalasaṃvalitapārijātalatāntam, kvacitparamatapañcaraṇopārjitaiḥ sukṛtairiva mahāphalapradāyibhiḥ panasapādapairupaghṛtaparyantam,

1.69.7

kvacidvanalakṣmīstanamivatmīyakāntijanitanīlaharidvadanamudyānamapaśyat kiṃ cayadvṛntagalitaiḥ puṣpaidupahāramupāharat tārollāsinabhaḥśobhāṃ bibhartyāvālabhūmiṣu

Commentaries (2)

Śrutasāragani — Sanskrit
Yaśastilakacandrikā — Śrutasāgara, Sanskrit