Pramāṇa · Search · About · API

Yashastilaka 3

Yaśastilaka 3

Language
Sanskrit

Contents

3.1

ityanityānuprekṣā

3.112

dattodaye'rthanicaye hṛdaye svakārye
sarvaḥ samāhitamatiḥ purataḥ samāste
jāte tvapāyasamaye'mbupatau patatreḥ
potādiva drutavataḥ śaraṇaṃ na te'sti

3.115

śailūṣayoṣidiva saṃsṛtiretameṣā
nānā viḍambayati citrakaraiḥ prapañcaiḥ

3.116

daivāddhaneṣvadhigateṣu paṭurna kāyaḥ
kāye paṭau na punarāyukhyāptavittam
itthaṃ parasparahatātmabhirātmadharmairlokaṃ suduḥkhayati janmakaraḥ prabandhaḥ

3.117

āstāṃ bhavāntaravidhau suviparyayo'yamatraiva janmani nṛṇāmadharoccabhāvaḥ
alpaḥ pṛthuḥ pṛthurapi kṣaṇato'lpa eva
svāmī bhavatyanucaraḥ sa ca tatpadārhaḥ

3.118

vaicitryamityamanubhūya bhavāmburāśerātaṅgavāḍavaviḍambitajantuvāreḥ
ko nāma janmaviṣapādapapuṣpakalpaiḥ
svaṃ mohayenmṛgadṛśāṃ kṛtadhīḥ kaṭākṣaiḥ

3.3

iti saṃsārānuprekṣā

3.119

ekastvamāviśasi janmani saṃkṣaye ca
bhoktuṃ svayaṃ svakṛtakarmaphalānubandham
anyo na jātu sukhaduḥkhavidhau sahāyaḥ
svājīvanāya militaṃ viṭapeṭakaṃ te

3.120

bāhyaḥ parigrahavidhistava dūramāstāṃ
deho'yameti na samaṃ sahasaṃbhavo'pi
kiṃ tāmyasi tvamaniśaṃ kṣaṇadṛṣṭanaṣṭairdārātmajadraviṇamandiramohapāśaiḥ

3.121

saṃśocya śokavivaśo divasa tamakemanyedyurādaraparaḥ svajanastavārthe
kāyo'pi bhasma bhavati pracayāccitāgneḥ
saṃsārayantraghaṭikāghaṭane tvamekaḥ

3.122

eṣa svayaṃ tamacalairnanu karmajālairlṛteva veṣṭayati naṣṭamatiḥ svamekaḥ
puṇyātpunaḥ praśamatantukṛtāvasambastaddhāma dhāvati vidhūtasamastabādham

3.4

ityekatvānuprekṣā

3.127

ādhīyate yadiha vastu guṇāya kāntaṃ
kāye tadeva muhuretya pavitrabhāvam
chāyāpratāritamatirmalarandhrabandhaṃ
kiṃ jīva lālayasi bhaṅgurametadaṅgam

3.128

yoṣidbhiirāhṛtakaraṃ kṛtamaṇḍanaśrīryaḥ kāmacāmararucistava keśapāśaḥ
so'yaṃ tvayi śravaṇagocaratāṃ prayāte
pretāvanīṣu vanavāyasavāsago'bhūt

3.129

antarbahiryadi bhavedvapuṣaḥ śarīraṃ
daivāttadānubhavane nanu dūramāstām
kautūhalādapi yadiekṣitumutsaheta
kuryāttadābhiratimatra bhavāñśarīre

3.130

tasmānnisargamalinādapi labdhatattvāḥ
kīnāśakelimanavāptadhiyo'cirāya
kāyādataḥ kimapi tatphalamarjayantu
yasmādanantasukhasasyavibhūtireṣā

3.131

antaḥkaṣāyakaluṣo'śubhayogasaṅgātkarmāpyupārjayasi bandhanivandhanāni
rajjūḥ kareṇuvaśagaḥ karaṭī yathaitāstvaṃ jīva muñca tadimāni durīhitāni

3.132

saṃkalpakalpatarusaṃśrayaṇāttvadīyaṃ
ceto nimajjati manorathasāgare'smin
tatrārthatastava cakāsti na kiṃcanāpi
pakṣe paraṃ bhavasi kalmaṣasaṃśrayasya

3.133

serṣyaṃ vibhūtiṣu manīṣitasaṃśrayāṇāṃ
cakṣurbhavettava nijārtiṣu moghavāñcham
pāpāgamāya parameva bhavedvimūḍha
kāmātkutaḥ sukṛtadūravatāṃ hitāni

3.134

daurvidhyadagdhamanaso'ntarupāttabhukteścittaṃ yathollasati te sphuritottaraṅgam
dhāmni sphuredyadi tathā paramātmasañjñe
kautaskutī tava bhavenniphalā prasūti

3.7

ityāsravānuprekṣā

3.135

āgacchato'bhinavakārmmaṇareṇurāśerjīva karoti yadavaskhalana vitandraḥ
saitattvacāmaradharaiḥ praṇidhānahastai
santo vidustamiha savaramātmanīnam

3.136

yastvā vicintayati sacarate vicāraiścārvīṃ cinoti parimuñcati caṇḍabhāvam
ceto nikuñcati samañcati vṛttamuccai
sa kṣetranātha niruṇaddhi kṛtī rajāsi

3.137

nīrandhrasaṃdhiravadhīritanīrapūraḥ
potaḥ saritpatimupaiti yathānapāyaḥ
jīvastathā kṣapitapūrvatapaḥpratānaḥ
kṣīṇāśravaśca paramaṃ padamāśrayeta

3.8

iti saṃvarānuprekṣā

3.138

madhyādharordhvaracanaḥ pavanatrayāntastulyaḥ sthitena jaghanasthakareṇa puṃsā
ekasthitistava niketanameṣa lokasrasyatprakīrṇajaṭharo'graniṣaṇṇamokṣaḥ

3.139

kartā na tāvadiha ko'pi dhiyecchayā vā
dṛṣṭo'nyathā kaṭakṛtāvapi sa prasaṅgaḥ
kāryaṃ kimatra sadanādiṣu takṣakādyairāhṛtya cettribhuvanaṃ puruṣaḥ karoti

3.140

tvaṃ kalmaṣāvṛtamatirniraye tiraści
puṇyocito divi nṛṣu dvayakarmayogāt
itthaṃ niṣīdasi jagattrayamandire'sminsvairaṃ pracāravidhaye tava loka eṣaḥ

3.141

atrāsti jīva na ca kiṃcidabhuktamuktaṃ
sthānaṃ tvayā nikhilataḥ pariśīlanena
tatkevala vigalitākhilakarmajālaṃ
spṛṣṭa kutūhaladhiyāpi na jātu dhāma

3.9

iti lokānuprekṣā

3.142

āpātaramyaracanairvirasāvasānairjanmodbhavai sukhalavai skhalitāntaraṅga
du khānuṣaṅkakaramarjitavānyadenastattva sahasva hatajīva navaprayātam

3.143

kāluṣyameṣi yadiha svayamātmakāmo
jāgarti tatra nanu karma purātana te
yo'hi vivardhayati ko'pi vimugdhabuddhikhasyodayāya sa nara pravara katha syāt

3.144

ātaṅkapāvakaśikhā sarasāvalekhā
svasthe manāgmanasi te laghu vismaranti
tatkālajātamativisphuritāni paścājīvārthatā yadi bhavanti kuto'priyaṃ te

3.10

iti nirjarānuprekṣā

3.145

śraddhābhisaṃdhiravadhūtabahi samīhastattvāvasāyasalilāhitamūlabandha
ātmā yamātmani tanoti phaladvayārthī
dharma tamāhuramṛtopamasasyamāptā

3.146

maitrīdayādamaśamāgamanirvṛtānāṃ
bāhyendriyaprasaravarjitamānasānām
vidyāprabhāprahatamohamahāgrahāṇāṃ
dharmaḥ parāparaphalaḥ sulabho narāṇām

3.147

icchāḥ phalaiḥ kalayati praruṇaddhi bādhāḥ
sṛṣṭerasāmyavibhurabhyudayādibhiryaḥ
jyotīṃṣi dūtayati cātmasamīhiteṣu
dharmaḥ sa śarmanidhirastu satāṃ hitāya

3.148

dehopahārakutapaiḥ svaparopatāpaiḥ
kṛtvādhvareśvaramipaṃ vidalanmanīṣāḥ
dharmaipiṇo ya iha kecana māndyabhājaste jñātajīvitadhiyo viṣamapibanti

3.149

ye'nyatra mantramahimekṣaṇamugdhabodhāḥ
śarvaiṣiṇaḥ punarataḥ śivatāṃ gṛṇanti
te nāvitāraṇadṛśo dṛṣado'valambya
duṣpāramambudhijalaṃ parilaṅghayanti

3.150

dharmaśruteriha paratra ca ye'vicārāḥ
saṃdihya tāmasadṛśaḥ satataṃ yatante
dugdhābhidhānasamatāvilabuddhayaste
nūnaṃ gavāṅkarasapānaparā bhavantu

3.151

ajñasya śaktirasamarthavidhernibodhastau cāruceriyamamū tudatī na kiṃcit
andhāṅghrihīnahatavāñchitamānasānāṃ
dṛṣṭā na jātu hitavṛttiranantarāyā

3.152

dhāvyau rucau taducitācaraṇe ca nṝṇāṃ
dṛṣṭārthasiddhiragadādiniṣevaṇepu
tasmātparāparaphalapradadharmakāmāḥ
santastrayāvagamanītiparā bhavantu

3.11

iti dharmānuprekṣā

3.153

saṃsārasāgaramimaṃ bhramatā nitāntaṃ
jīvena mānavabhava samavāpi daivāt
tatrāpi yadbhuvanamānyakule prasūtiḥ
satsaṃgatiśca tadihāndhakavartakīyam

3.154

kṛcchrādvanaspatigateścyuta eṣa jīvaścabhreṣu kalmaṣavaśena punaḥ prayāti
tebhyaḥ parasparavirodhimṛgaprasūtāvasyā paśupatinibheṣu kumānaveṣu

3.155

saṃsārayantramudayāstaghaṭīparītaṃ
sātānatāmasaguṇa bhṛtamāśritoryaiḥ
itthaṃ caturgatisaritparivartamadhyamāvāhayetsvakṛtakarmaphalāni bhoktum

3.156

ātaṅkaśokabhayabhogakalatraputrairyaḥ khedayenmanujajanma manorathāptam
nūnaṃ sa bhasmakṛtadhīriha ratnarāśimuddīpayedatanumohamalīmasātmā

3.157

bāhyaprapañcavimukhasya śamonmukhasya
bhūtānukampanarucaḥ priyatattvavācaḥ
pratyakpravṛttahṛdayasya jitendriyasya
bhavyasya bodhiriyamastu padāya tasmai

3.12

iti bodhyanuprekṣā

3.158

tathā—
'kṛtaḥ kīrtijyotsnāprasaradamṛtāsārasalilairayaṃ brahmastambho dhavalabhavanābhogasubhagaḥ
bhujastambhālānādiyamapi ramāsindhuravadhūrvaśaṃ nītā dṛptadvipadagamamaṅgairmṛdhavane

3.159

latākāntāramyāstaruparijanākīrṇavasudhāstaṭīprāsādāḥ kamalasuhṛdānanditabhuvaḥ
araṇyānīrlakṣmīmiva muhurupāśritya hṛdayaṃ
parasthānāvāptervijayi bhavatānmāmakamidam

3.160

iti vicintya vidūritasaṃsārasukhasaṃkalpaśvetoviniścitatapaścaraṇakalpaḥ samāhūyācirāya nivāritanikhilajanasadasi rahasi māmevamabūbhudhat—'samastaśāstrarahasyopāstipeśalavumutsa vatsa, iyaṃ hi rājyaramābhilāṣitasamāgamāpi prāyo nisargavinītācāramapi rājakumāramabhinavayauvanāṅgeneva cchalayati sadvṛttopapattiṣu manasi, andhayati sanmārgadarśaneṣu locanayoḥ, badhirayati hitopadeśeṣu śravaṇayo , nipātayati ca niyamena durantāsu
tāsu vyasanasaṃtatiṣu | yauvanāvirbhāvaḥ puna. kṣātraputrāṇā bhūtāvatāra iva
heturātmaviḍambanasya, prasavāgama iva kāraṇa madasya, unmādayoga iva
prasavabhūmirajñānavilasitasya, madanakārakopayoga iva ca nidānamanarthaparamparāyāḥ | tadubhayasyāpyupasthitasyāṅga vikramattuṅga samāgamasukhaṃ dharmasahita
tathānubhava yathā na bhavasi pareṣā tadantarāyaviṣayaḥ
yataḥ
tātastāvajjaḍanidhirabhūtsodaraḥ kālakūṭaḥ
kṛṣṇe yasyā praṇayaparatā paṅkajāte ratiśca
lakṣmyāstasyāḥ sakalanṛpatisvairiṇīvṛttibhājaḥ
kaḥ premāndho bhavatu kṛtadhīrlokaviplāvikāyāḥ

3.161

yasminjaḥ prasarati skhalitādivoccairāndhyādiva pravalatā tamasaścakāsti
sattvaṃ tirobhavati bhītamivāṅgajāmestadyauvanaṃ vinaya sajjanasaṃgamena

3.162

nayavinayacāturīruciracaritrapavitra putra, tvayi svabhāvādeva viddaritāgasi
mahābhāgamanasi na kiṃcidupadeṣṭavyamasti | yasmādvālakālakeliṣvapi tava
pravṛttayaḥ kesarikiśorakasyeva parākramākrāntavairikarivihārabhūmayaḥ, payodharasamayasyaiva śarāsāraprasarasūtritasapatnapuraprāsādamedinīdūrvāṅkuraprarohāḥ, śaracandrasyeva nikhilajagaddhāmadhavalanārabdhayaśaḥprakāśāmṛtavṛṣṭayaḥ, suraphalegraheriva satarpitārthijanahṛdayamanorathāḥ, pratipannadīkṣitasyeva satyaśucivacanaracanāprapañcitayaḥ, prathamayugāvatārasyeva dharmamahotsavaparāyaṇāḥ, sudhāpayodharasyeva
pramoditasakalabhuvanabhāgabhuvaḥ | tatparametadevāśāsmahe-bhavantu śrīsarasvatīsamāgamānubandhīni sindhusalilānīva ciramāyūṃṣi, paripālayatu bhavānprajāpatiriva pūrvāvanīśvaraparamparāyātaparipālanopadeśamaśeṣamidabhilāvalayam,
viśrāmayatu cāsākramarālakālamavanibhāroddharaṇaglapitamimaṃ yugaṃdharapradeśam
vayaṃ tu sāṃprataṃ bhavadbhujagajāropitasamastasāmrājyabhārāścirāyaprārthitacaturthapuruṣārthasamarthanamanorathasārāḥ paraṃvayaḥpariṇatidūtīniveditanisargapraṇayāyāstapovanāśramaramāyāḥ samāgamāvasaravartmānamivātmānaṃ kartumīhāmahe|'
yaśodharaḥ- 'samastabhuvanabhūpālastūyamānakīrtikuladaivata tāta, yuktamevaitat| kiṃtu kṣitipatisutānāmakhilamanoratheṣu kāmadhenurapīya rājyalakṣmīḥ
sakaladikpālakulaślāghyamānapādaseva deva, tātamantareṇa kimapi sukhamutpādayatyapi punaḥ kāryavyāsaṅgaparamparābhirmadanaphalaprayuktiriva bhuktamāhāramatibahulahṛdayakhedamūdgamayati
svacchandavṛtteḥ śanivṛṣṭireṣā sukhotsavopāyavidhau ca viṣṭiḥ
ketūdgatiḥ kelimanorathānāṃ śrīḥ syādvinā tātamanarthahetuḥ

3.163

vinā vinetāramayaṃ vṛthā syādyathā gajānāṃ vinayopadeśaḥ
rājyaṃ tathā rājakumārakāṇāṃ vinā vinetāramidaṃ vṛthaiva

3.164

gurāvarpitabhūbhārāḥ sukhaṃ ye na samāsate
teṣāṃ divāpi dhīvyomni cintādhvāntaṃ vijṛmbhatām

3.165

kiṃ ca
putrāste nanu puṇyakīrtanapadaṃ te'narghyajanmotsavāste putrārthijanasya vaṃśatilakāste ca śriyaḥ ketanam
ādeśāvasare guroranucarāḥ śiṣyāḥ śrutārādhane
kope sapraṇayāḥ prasādasamaye ye ca prasannodayāḥ

3.166

nijapratāpabhāvasabhāvibhūtarbhūrbhuvaḥsvatrayīmahotsava deva, 'ātmā vai putraḥ'
iti viditaśāstrahṛdayānāṃ gṛhamedhīyānāṃ purāṇapuruṣāvagāhyamaitihyam | idānīṃ
tamantareṇa ko nāma niḥśreyasadhāma parastapaḥprārambhāvasaraḥ | svakīyavaṃśābhivṛddhikṣetrātputrāddharmo'pi nāparaḥ samasti | yataḥ śāstrakṛtaḥ pumāṃsaṃ prasādhitātmīyānvayodayamīmāṃsaṃ durīhitāgamājjanmāntarasaṃgamāntrāyate yastaṃ putraṃ
nirvarṇayanti
tataḥ
rājyasya tapaso vāpi deve śritavati śriyam
ahaṃ chāyeva devasya sahavṛttiparāyaṇaḥ

3.167.1

ityekatānacittasaṃtānasya pratijijñāsamānasya me pratyādiśya tridaśairapyanullaṅghanīyavyāpāreṇa bhrūkṣepeṇa vyāhāravyavahāramādāya svakīyānmuktilakṣmīsamālaṅganābhyāsātkaṇṭhadeśādakhilamahīvalayavaśyatādeśamālāmiva tārataralamuktāphalāmekāvalīṃ badhnan yauvarājyāya samādiśya ca paṭṭabandhavivāhamahotsavāya khedamodamandayamānasagaṃ sāmantavarga vihitabahusabhājanaṃ parijanaṃ ca bhagavataḥ samastaśrutaskandhoddharaṇasamarthamatiprasarasya saṃyamadharasya maharṣeḥ saṃnikarṣe manojasāmajamadamahodadhitaraṅgasaṃcayamiva kacanicayamapahāyābhilaṣitamanvatiṣṭhat tadanvaparedyurmama mahādevyā yāganāgasya turagasya cānukūlātmanyahani vihitagaṇakāhvānaḥ pratāpavardhanaḥ sasyapatiḥ senāpatiḥ parikalpitasakalapaṭṭabandhyotsavopakaraṇasaṃbhāraḥ śubhasaṃrambhasāraḥ puṇyapānīyapūtopāntāśrayāśramaviprāyāḥ śiprāyāstīrataruṇataruvirājamānaharitaḥ saritaḥ kūle kamanīyalīle yathoktalakṣaṇāyāṃ prākpravaṇāyāṃ ca bhuvi samaṃ samācaritamahāvīthīpracāreṇa śākhānagareṇānekaratnacitametaducitamativicitravastraśobhāpanītātapamabhiṣekamaṇḍapamanekatoraṇagṛhavedikāvāsavibhaktakakṣāntaraṃ saṃnikāyaṃ viracayya, diśi diśi niveśitāśeṣanareśvaraśiviraḥ saparivāraḥ samāhūya gajavājibalayoradhikṛtavaṃśamuddhatāṅkuśamahāmātraṃ śālihotraṃ ca mahāsādhakam 'atitvaritamubhābhyāmapi bhavadbhyāmubhayanayanediṣṭhaiḥ svāmihitamatiṣṭhaiḥ sahotrīya dve apyādye senāṅge devasya vijñāpanīye' ityācacat

3.167.2

tāvubhāvapi tadvacanāttathācarya tatra paraśurāmānvayāvakāśa uddhatāṅkuśastāvadevaṃ māṃ vyajijñapat- 'deva, pratāpavardhanasenāpatinideśānnayotsāhitābhiniveśā gururājamukhyābhyāmabhacāriyājñavalkyavā̍ddalinaranāradarājaputragautamādimahāmunipraṇītamattaṅgajetihyāvagāhasamīhamānamanaḥpracārā atītaparameśvaraprasādāsāditavīrāmṛtagaṇādhipatyasatkārā viditaniravadyopaniṣatsūripariṣaddevasyānīkinītilakabarhaṃ saparyārhaṃ kaliṅgaviṣayādhipatiprahitaprativarṣadeyavedaṇḍamaṇḍalīmadhye sindhuramekamudayagirināmarka parīkṣya manmukhenaivaṃ vijñāpayatitathā hi-kaliṅgajaṃ vanena,kulenairāvaṇam, samaṃ pracāreṇa,deśena sādhāraṇam, bhadraṃ janmanā, saṃsthānena samasabaddham, utsedhāyāmapariṇāhaiḥ samasuvibhaktasarvakāyam, āyuṣā dvādaśāpi daśā bhuñjānam, aṅgena svāyatavyāyatacchavim, āśaṃsanīya varṇaprabhācchāyāsapattibhi, kalyāṇamācāraśīlaśobhāveditaiḥ, praśasta lakṣaṇavyañjanābhyām, uttama balavarṣmavayojavaiḥ, brāhma sabandhilakṣaṇena, bhavantamivānavadyairgatirūpasattvasvarānūkaiḥ priyālokam, vināyakamiva pṛthuparipūrṇāyatamukham, aśokapuṣpamivāruṇaṃ tāluni, kamalakośamiva śoṇaprakāśamantarāsye, pīnopacitakāyamuromaṇivikṣobhakaṭakapolasṛkkasu, anunnatānavanatasupramāṇakumbham, ṛjupūrṇahrasvakandharam, alinīlaghanadīrghasnigdhakeśapeśalam, samasūdgatavyūḍhamastakapiṇḍam, ana īṣatsaṃ dhartakonnatabhūmideśasparśiṃgolāṅgūlavāladhim, abhivyaktobhayapuṣkaram,

3.167.3

varāhajaghanāparam, āmrapallavasaṃkāśakośam, atīva supratiṣṭhitaiḥ samudrakūṃrmākṛtibhirgātrāparatalaiḥ pātālatale nipatantīmuddharantamiva medinīm, utsarpadbhiraṣṭamīhimāṃśunibhasuniviṣṭaśliṣṭaviṃśatinakhamayūkhaprarohairbhuvanasarasi vijṛmbhamāṇasya tava yaśohaṃsasya mṛṇālajālānīva parikalpayantam, ānupūrvīpṛthuvṛttāyatakomalābhogena bhaviṣyadanekajanyajayādeśarekhābhiriva kalimiściddhvibhiralaṃkṛtena susrotasā mṛdudīrghavistṛtāṅgulinā kareṇa muhurmuhuritastato vinikīrṇaivamathupāthaḥ śīkarairdikpālapurapuraṃdhrīṇāṃ paṭṭabandhāvasare'sminmuktāphalopāyanānīva diśantam, anavaratamucchalatā malayajāgurusaroruhaketakotpalakumudāmodasaṃvādinā madavadanasaurabheṇa bhavadaiśvaryadarśanāśayāvatīrnāmambaracarakumārakāṇāmarghamivotkṣipantam, ambhogharagambhīramadhuradhvaninā bṛhitena sakalyāganāgasādhanādhipatyamivātmani vinivedayantam, arālapakṣmaṇa sthiraprasannāyatavyaktaraktaśuklakṛṣṇadṛṣṭibhāgamya maṇiruco locanayugalasyāravindaparāgapiṅgalairapāṅgapātaiḥ kakubbaṅganāsu piṣṭātakacūrṇamiva kirantam, manāgdakṣiṇonnatena tāmracūḍahalopaśobhinā samasujāta

3.167.4

madhusannikāśadaśanadvitayena vidadhānamiva nākalokāvalokanakutūhalinyāstvaskīrteḥ sopānamārgam, aśirātatapralambabahalasukumārodayena karṇatāladvayenodyāvadundubhīnāṃ nādamiva punaruktayantam, udbhratatayā ca kharvayantamiva dharaṇidharaśikharāṇi, samantātpasaradbhiḥ sarasvatīhāsāpahāsibhirdehaprabhāpaṭalaiḥ svakīyaśarīrasthitāyā vīraśriyaḥ paryanteṣu sitasarasiruhopahāramiva saṃpādayantam, antarāntarādhvajaśaṅkhacakrasvastika nandyāvartavinyāsābhiḥ pradakṣiṇāvartavṛttibhiḥ sūkṣmamukhasnigdhāṅgajarājibhiraṇutavindumālābhiśca nicitocitapratīkam, āpāditotsavasaparpamiva vijayalakṣmīnikāsam, evamanyairapi bahalavipulavyaksaṃniveśamanohāribhirmānonmānapramāṇasamanvitaiścaturvidherapi pradeśairanūnānatiriktam, ācakṣāṇamiva saptadhāsthitatvena svāminaḥ saptasamudramudraṃ śāsanaṃ mahāmahīśamahāmātrāṇām, dvādaśasvapi kṣetreṣu śubhasamudāyapratyaṅgaphalam, niṣpannayoginamiva kṣāntaṃ rūpādiṣu viṣayeṣu, divyarṣimiva sarvajñam, asitārtimiva tejasvinam, abhijātamivodayapratyayairviśuddham, adhokṣajamiva kāmavantam, amṛtakāntimivāprojecttāpam, āyodhanāgresaramiva manasvinam, anāsūnamiva subhagam, ākarasthānamivānyeṣāmapi guṇaratnānām atrāvasare karikalābhābhidhāno vāgjīvano'dhyagīṣṭa gajapraśaṃsāvṛttānīmāniyasmādbhānurabhūttato'ṇḍaśakalāddhaste dhṛtādātmabhūrgeyansāmapadāni yāngaśapatervaktrānurūpākṛtīn akṣākṣītkṣitirakṣaṇakṣamabalāste hastinaste nṛpa prāyaḥ prītikṛto bhavantu vijayaśrīkelikīrtipradāḥ

3.168

ataḥ prabhāte parameṣṭhinandanānasamarcya paśyankariṇo nareśvaraḥ
na kevalaṃ tasya raṇeṣu kīrtayaḥ sa sārvabhaumaśca bhavatyasaṃśayam

3.169

sāmodbhavāya śubhalakṣaṇalakṣitāya
divyātmane sakaladevaniketanāya
kalyāṇamaṅgalamahotsavakāraṇāya
tubhyaṃ namaḥ karivarāya varāya nityam

3.170

raverivātlāduṣasi prabuddhādṛṣṭātprasannendriyadṛśyamūrteḥ
duḥkhapraduṣṭagrahaduṣṭaceṣṭāḥ prayānti nāśaṃ sahasā nṛpasya

3.171

ye pūjayanti kariṇaṃ kṛtayajñadīkṣaṃ
mantrākṣarairjapitakarṇayugaṃ narendrāḥ
teṣāṃ śubhāni madabṛṃhitakānticeṣṭācchāyādibhiḥ sa kathayedahitakṣayaṃ ca

3.172

vṛttānupūrvapṛthukomaladīrghahastaḥ
padmābhapuṣkaramukhaḥ kalaviṅkanetraḥ
yaṣṭīrado bahaladundubhighoṣakarṇaścandrārdhaviṃśatinakhaḥ karaṭī jayāya

3.173

vīraiḥ pradhāvadbhiritastataḥ puraḥ kareṇubhirmārganikācabandhanaiḥ
ātodyavādyaiḥ kariṇāṃ palāyanaiḥ prabhāvayettaṃ nṛpatirgajeśvaram

3.174

itthaṃ sindhuraceṣṭitāni carataḥ śrutvā ripūṇāṃ gaṇaḥ
trāsādastasamastavibhramabharaḥ syādbhṛtya ityācaran
ete hastina eṣa vājinivahaḥ kṣoṇīyamete vayaṃ
deva brūhi yadatra bhāti bhavataḥ sarvatra sajjā vayam

3.175

subhaṭa iva viśastraḥ svāmihīneva senā
janapada iva durgaiḥ kṣīṇarakṣāvidhānaḥ
balamavanipatīnāṃ vāreṇendrairvihīnaṃ
vaśamavaśamavaśyaṃ vairiṇaḥ kriyeta

3.176

bhayeṣu durgāṇi jaleṣu setavo gṛhāṇi mārgeṣu raṇeṣu rākṣasāḥ
manaḥprasādeṣu vinodavedhaso gajā ivānyatkimihāsti vāhanam

3.177

arinagarakapāṭasphoṭane vajradaṇḍāścaladacalanipātāḥ śatrusainyāvamarde
gurubharaviniyoge svāminaḥ kāmitārthāḥ
pratikarabhayakāle sindhurāḥ setubandhāḥ

3.178

paraṃ pradhānasturago ratho naraḥ kadācidekaṃ praharenna vā yudhi
svadehajairaṣṭabhirāyudhairayaṃ karī tu hanyādakhilaṃ riporbalam

3.179

maṇiraṇitaninādādaprabhāvaḥ pareṣāṃ
bhavati nabhasi ketuprekṣaṇoddehasādaḥ
vrajati ca sahasā yaiḥ prāṇitaṃ prāptamātraiḥ
kṣitipa yudhi samaṃ tairvāhanaṃ nānyadasti

3.180

puraḥ pratyakpakṣabhramibhirabhihantuṃ vyavasite
gataiḥ sarvairgarvātsamarasamaye sindhurapatau
vidīrṇa mātaṅgaisturaganivahaiścāpi dalitaṃ
rathaiḥ prāptaṃ paṭṭaiḥ piśitakavalībhūtamacirāt

3.181

daṇḍāsaṃhatabhogamaṇḍalavidhīnvyūhānraṇaprāṅgaṇe
deva dviṣajjanaiścireṇa racitānsvapne'pyabhedyānparaiḥ
ko'bhetsyadyadi nābhaviṣyadavanīpālasya dānadravadroṇītīraniṣaṇṇaṣaṭpadatatirdurvāraṇo vāraṇaḥ

3.184

abhijanakulajātyācāradehapraśastaḥ
suvihitavinayaścedyasya cetko'pi hastī
tapati tapanabimbe dānavānāmivaitatprabhavati na pareṣā ceṣṭitaṃ tasya rājñaḥ

3.183

avinīte yathā rājñi na cira nandati kṣitiḥ
tathāvinītaśuṇḍālaṃ balaṃ nāribalaṃ jayet

3.184-2

gajasthito'srairnṛpa eka eva jetā sahasrasya bhavetpareṣām
āsīnasiṃhaṃ nagamāpatantamasrāśmavarṣa prasaheta ko hi

3.185

hantā sahasraśo'nyeṣā soḍhāstrāṇā sahasraśaḥ
raṇe karisamo nāsti rathepu nṛpu vājipu

3.186

bhujagaśirasi ratnaṃ vāridhau dvīpalokaḥ
sphuraduragasamante bhūmideśe nidhānam
na bhavati nṛpa dhṛṣyaṃ yadvadevānyasattvairgajapatimadhirūḍhastadvadeva kṣitīśaḥ

3.187

hayaḥ prathāve hanane kṛtāntaḥ suhṛnnideśe'stravidhau prahartā
vilāsinī nartanakarmakāle śiṣyo'pi cānyatra giraḥ karīndraḥ

3.188

gajavandhe narendrasya vratametatkariṣvayam
asnānapānamukteṣu tatkriyaḥ syānna yatsvayam

3.189

balena kāyena javena karmaṇā parairatulyāḥ parameṇa cāyuṣā
mahībhujāṃ bhāgyabalānmahītale kṛtāvacārāstridivānmattaṅkajāḥ

3.190

mahānto'mī santo'pyamitabalasaṃpannavapuṣo
yadèvaṃ tiṣṭhanti kṣitipaśaraṇe śāntamatayaḥ
tadatra śraddheyaṃ gajanayabudhaiḥ kāraṇamidaṃ
munīndrāṇāṃ śāpaḥ surapatinideśaśca niyatam

3.191

ane Samarsaṃprahāravraṇavijayapraśastiśṛṅgāritagātraḥ śālihotraḥ kalikālabṛhaspate kumbhinīpate, tathaiva manmukhenāpi sāścaryaśauryanirjitāropadvipadācāryapariṣaddevasyārhaṇāvantamarvantaṃ vijñāpayati—tathāhi | deva devamiva
bhadrajātyamaṅgena, deva devamiva vāsavaṃ sattvena, deva devamiva subhagālokaṃ samaprakṛtyā, deva devamiva samaṃ saṃsthānena, deva devamivāvagāḍhaṃ
vayasā dvitīyāṃ daśantam, deva devamivānubhavitāramāyuṣā daśāpi daśāḥ,
deva devamiva pārthivaṃ chāyayā, deva devamiva varīyāṃsaṃ balena, deva devamiva
kaṇṭhīravamānūkena, deva devamiva samudraghoṣaṃ svareṇa, deva devamiva kulena
kāmbojam, vājirājaṃ ca javena, deva devasya yaśorāśimiva śvetamānaṃ varṇena,
deva devasya cittamiva sūkṣmadarśanaṃ tanūruheṣu, deva devasyārivargamiva bhagnavaṃśaṃ
pṛṣṭhapradeśe, deva devasya vīraśrīvilāsacāmaramiva ramaṇīyaṃ bāladhau, deva devasya
kīrtikuladevatākuntalakalāpamiva manoharaṃ kesareṣu, deva devasya pratāpamiva
viśālaṃ lalāṭāsanajaghanavakṣastrikeṣu, deva śikhaṇḍikaṇṭhābhogamiva kāntaṃ
kandharāyām, ibhakumbhārdhamiva parā matyaṃ śirasi, lakṣataruparivartitacchadapṛṣṭhamiva
kamanīyaṃ karṇayoḥ, ullikhitamiva nirmāṃsaṃ hanujānujaṅghāvadanaghoṇāsu, sphaṭikamaṇivinirgatamiva suprakāśaṃ locanayoḥ, nīraruhavarhamiva talinaṃ sṛkkoṣṭhajihvāsu, deva devasya hṛdayamiva gambhīraṃ tāluni, kamalakośamiva śubhrayugantarāsye, candrakalāśakalasapāditamiva sundaraṃ daśaneṣu, lakṣmīkucakaśamiva
pīvara skandhe, bhaṭajūṭamivoddhaddhaṃ kṛpīṭadiśi, ajasrajavābhyāsādiva suvibhaktaghanagātram, avalīkai kharakhurākṛtibhiḥ śaphairgatiprārambheṣu rajasvalatvādiva bhuvamaspṛśantam, amṛtajaladhipratibimbitendusavādinā niṭilapuṇḍrekeṇa
kathayantamiva sakalāyāmilāyāmavanipālasyaikātapatravaryam, ahīnāvicchinnāvacalitapradakṣiṇavṛttibhirdevamaṇini śreṇiśrīvṛkṣarocanādināmabhirāvartaiḥ śuktimuktāvalīḍhakādibhiśca tadviśeṣairāśritocitapradeśamudāharantamiva
devasya kalyāṇaparamparām, evamaparairapi lakṣaṇairdaśasvapi kṣetreṣu praśastaṃ vijayavainateyanāmadheyamatra prastāve vājivinodamakarandena vandinā salīlamabhyadhāyi turaṅgamaguṇasaṃkīrtanānīmāni vṛttānigirayo girikamakhyāḥ saritaḥ sāriṇīsamāḥ
bhavanti laṅghane yasya kāsārā iva sāgarāḥ

3.192

etā diśaścatasro'pi catuścaraṇagocarāḥ
syade yasya prajāyante gopurāṅgaṇasannibhāḥ

3.193

prāpnuvanti jave yasya bhūmāvapatitā api
niṣādinā puraḥkṣiptāḥ śalyanālāḥ karagraham

3.194

yasya pravegavelāyā sakāmanadharādharā
dharaṇiḥ khuralameva sārthamadhvani dhāvati

3.195

kiṃ ca
vālabāladhitanūruhapṛṣṭhe vaṃśakesaraśiraḥśravaṇeṣu
vaktranetrahṛdayodaradeśe kaṇṭhakośakhurajānujaveṣu

3.196

anyatra svalpadoṣo'pi yadyeteṣu na doṣavān
śubhāvartacchavicchāyo hayaḥ syādvijyodayaḥ

3.197

muktāphalendīvarakāñcanābhāḥ kiṃjalkabhinnāñjanabhṛṅgaśobhāḥ
vālāruṇāśokaśukaprakāśāsturaṅgamā bhūmibhujāṃ jayeśāḥ

3.198

gajendrakaṇṭhīragatānakānāṃ bherīmṛdaṅgānakanīradānām
samasvarāḥ svāmini heṣitena bhavanti vāhāḥ paramūṭsavehāḥ

3.199

nīrejanīlotpalamālatīnāṃ sarpirmadhukṣīraradaiḥ samānāḥ |'
svede mukhe śrotasi yeṣu gandhāste vājinaḥ kāmaduho nṛpeṣu

3.200

hasaplavaṅgapadmāsyadvipaśārdūlasaṃnibhe
mitadrava kṣitīndrāṇāmānūkairvijayapradā

3.201

dhvajahalakalaśakuśeśayakuliśaśaśāṅkārdhacakrasamā
toraṇataravārinibhāsturage'ṅgaruhrattaya śreṣṭhā

3.202

vakṣasi bāhoralike śaphadeśe karṇamūlayoścaiva
āvartāsturagāṇā śastā keśāntayostathā śukti

3.203

viśālabhālā vahirānatāsyā sūkṣmatvaca pīvarabāhudeśā
sudīrghajaṅghā pṛthupṛṣṭhamadhyāstanūdarā kāmakṛtasturaṅgā

3.204

jīmūtakāntirghanaghoṣaheṣaḥ karīndralīlāgatirājyagandhaḥ
priyaḥ paraṃ mālyavilepanānāmārohaṇārhasturago nṛpasya

3.205

kadanakandukakelivilāsinaḥ parabalaskhalane parighā hayāḥ
sakaḷabhūvalayekṣaṇadṛṣṭayaḥ samarakālamanorathasiddhaya

3.206

anyūnādhikadehāḥ samasuvibhaktāśca varṣmabhiḥ sarve
saṃhatadhanāṅgabandhāḥ kṛtavinayāḥ kāmadāsturagāḥ

3.207

jayaḥ kare tasya raṇeṣu rājñaḥ kāle paraṃ varṣati vāsavāśva
dharmārthakāmābhyudayaḥ prajānāmeko'pi yasyāsti hayaḥ praśastaḥ

3.208

kulācalakucāmbhoghinitambā vāhinībhujā
dharā purānanā strīva tasya yasya turaṅgamāḥ

3.209

iti vandibhyāṃ tābhyāmukte vijñaptī niśamya viśrāṇya ca pañcāṅgalagnanādhikamaṅgaspṛṣṭakamuttarīyadukūlāñcalapihitabimbinā siddhādeśamukhena mauhūrtikasamājena, 'deva, prāsādaṃ sapādya pratimāṃ niveśayet, pratimāṃ vā niveśya
prāsādaṃ sapādyet, sati sāmarthye prāsādasapādanaṃ pratimāniveśanaṃ ca
yugapatkuryāt, iti yathā--tathā samācaritadārakarmaṇaḥ paṭṭabandhotsavam,
kṛtapaṭṭabandhotsavasya vā dārakarma, satyanuguṇanāyukte lagne dārakarma paṭṭabandhotsavaṃ ca saha samācaredityatra bījāṅkurayoriva na kaścitpūrvāparakramaniyamaḥ
kohalinīphalapuṣpayoriva sahabhāve vā virodhaḥ ko'pi samasti | tataḥ
śrūyatāmubhayotsavalagnaviśuddhiḥ
tathā hi-sukavikāvyakathāvinodadohadmāgha māghastāvadayaṃ māsaḥ, sapatnasaṃtānasaraḥśoṣaśuce śuciḥ pakṣaḥ, durvāravairikulakāminīvaidhavyadīkṣāguro
gururvāraḥ, anavaratavasuviśrāṇanasaṃtarpitasamastātithe tithiḥ pañcamī praṇatabhūpālāṅganāśṛṅgārasamāgamābhayapradānottara uttarānakṣatram, pracaṇḍadordaṇḍamaṇḍanakaṇḍūladviṣṭadānavadamanasaṃpāditajagattrayīharṣaṇa harṣaṇo yogaḥ, śauryadhairyādāryavīryādikṣatriyacaritrakīrtanakathāprathama prathamaṃ karaṇam, nijapratāpaguṇagāyanīkṛtāmaramithuna mithunodayaḥ samayaḥ, sakalalokalocanotsavacandra candra
ekādaśo lagnasya, śrīsarasvatīprasādhitapūrvapāṇigraha grahagaṇaḥ sarvo'pi saptamāṣṭamadvādaśadeśāśrayaśanyo lagnasya, kalyāṇaparamparāsapatsapannai daivamānuṣa
mānuṣo lagnāṃśakaśca, aśeṣaviśvaṃbharedharātiśāyijanmotsavadivasa divasatārātāreśvarānasthāśca prakābhaṃ praśastā, viśeṣeṇa tu gurubalaṃ mahādevyā , devasya cādityanalam | taduttiṣṭhatu devaḥ' iti niniveditasavidyatarotsavasamayaḥ samupamṛtya
vilāsinījanajanyamānamaṅgalālāpaṃ tamabhiṣekamaṇḍapamamarālayamiva saratna rajataṛātasvarakalaśam, īśvaraśvaśuramiva vividhauṣadhisanātham, akūpāramiva samudragāpagāmbhaḥsubhagam, arhannivāsamiva prasādhitasitātapatracāmarasiṃhāsanam ,
ambujāsanaśayamiva kutapāṅkurālaṃkṛtamadhyam, evamapareṣvapi teṣu teṣvabhilaṣiteṣu vastuṣu kalpagrāmamiva paripūritakāmam, anvayāgatakuladevatopakaṇṭhaparikalpitasakalakuladhanāyudham, āptalokāpanīyamānamānavasaṃbādham,
yatpākonmukhamuktaśuktipaṭalairmuktāphalaiḥ sphāritaṃ
yatsadyaḥpravirūḍha kandaladalairullāsitaṃ vidrumaiḥ
yannārāyaṇanābhipaṅkajarajorājībhirāpiñjara
tallakṣmīramaṇīvinoda jaladhe pātho'stu te prītaye

3.210

yatrābhūdamṛtātapaḥ surakarī kalpadrumaḥ kaustubho
lakṣmīrpsarasā gaṇaśca sudhayā sārdhaṃ budhānā mude
yadbhūyo bhuvanopakāricaritairāsevyamānaṃ ghanaistadratnākaravāri majjanavidhau bhūyāttava śreyase

3.211

yannākalokamunimānasakalmaṣāṇāṃ
kāryaṃ karoti sakṛdeva kṛtābhiṣekam
prāleyaśailaśikharāśramatāpasānāṃ
sevyaṃ ca yattava tadambu mude'stu gāṅgam

3.212

yāstīrāśramavāsitāpasakulaiḥ saṃdhyāvidhāvulbaṇā.
sevyante prativāsaraṃ suragaṇairyāḥ puṇyapaṇyāpaṇāḥ
uhyante śaśimaulinā ca śirasā tvanmajjanāyeva yāstā vāraḥ savanāya santu bhavato bhāgīrathīsaṃbhavāḥ

3.213

yamunānarmadāgodācandrabhāgāsarasvatī
sarayūsindhuśoṇotthairjalairdevo'bhiṣicyatām

3.214

iti jalakelivilāsādvaitālikātmajjanāvaravṛttānyākarṇayan,
ullolālakavīcibhirvicalitāpāṅgotpalaśreṇibhiḥ
prakṣubhyatkucacakravākamithunairvyālolanābhīhradaiḥ
vārastrīnivahaiḥ satūryaninadaṃ jātābhiṣekotsavaḥ
kāmaṃ sphāritakāñcideśapulinaiḥ sindhupravāhairiva

3.215

punaḥ sārasvatasarga iva dhṛtadhavaladukūlamālyavilepanālaṃkāraḥ, samārakṣaṇadakṣāṅgarakṣasāraḥ, samāśritya mārjanīyaṃ deśamācaritopasparśanaḥ, kuśapūtapāśatānanda iva śrutibhiḥ, khāṇḍavodyānadeśa iva kalpalatābhiḥ, samudrīyodakābhoga iva velānadībhiḥ, prathamatīrthaṃkarāvatārasamaya iva ratnavṛṣṭibhiḥ,
tridivaparvata iva nakṣatrapaṅktibhiḥ, pārvaṇenduriva kalābhiḥ, sarovakāśa iva
kamalinībhiḥ, mādhava iva vanalakṣmībhiḥ samam
lakṣmīriyaṃ tvamapi mādhava eva sākṣādeṣā śacī surapatistvamapi pratītaḥ
āśāsyate tadiha kiṃ bhavatoridānīṃ
prītiḥ paraṃ ratimanobhavayorivāstu

3.216

eṣā himāṃśumaṇinirmitadehayaṣṭistvaṃ candracūrṇaracitāvayavaśca sākṣāt
evaṃ na cetkathamiyaṃ tava saṃgamena
pratyaṅganirgatajalā sutanuścakāsti

3.217

tvaṃ candrarucireṣā tu satya kamalalocanā
kathaṃ tvayānyathā dṛṣṭā bhavetkuñcalitekṣaṇā

3.218

uktā vakti na kiṃciduttaramiyaṃ nālokitālokate
śayyāyā vihitāgamā ca vivaśaśvāsolbaṇaṃ vepate
narmālāpavidhau sakopahṛdayā gantu punarvānchati
prītiṃ kasya tathāpi no vitanute bālā nave sagame

3.219

kiṃcitkekaravīkṣita kimapi ca bhrūbhaṅgalīlāyitaṃ
kiṃcinmanmathabhāṣita kimapi ca śleṣābhilāpehitam
itthaṃ mugdhatayā bahirvilasita vadhvā nave sagame
cittasthena manobhuvā balavatā nīvī khaḷatvaṃ kṛtam

3.220

vidadalakaghāse lolalīlāvataṃse
navanayanavilāse manmanālāpahāse
kṣitiramaṇa tava syātsphāraśṛṅgāralāsye
sarabhasamabalāsye kāmakelī rahasye

3.221

'
iti māmamṛtamatimahādevī ca pratipaṭhato manojakuñjarāhvandino vacāṃsi
niśamayain, kila tadāha sajjagme saṃpāditadvitīyāthamadīkṣābhiṣekaśca
karituraṅgamamahipurodhasā tadanu dakṣiṇavṛttimiriṅgitai
jaladharānakaśaṅkhapikasvanai śrutisukhairdhvanibhiśca jayāvahai

3.222

samānanditamatirvidhāyāramanastatritayasya ca paṭṭabandhotsavamiti madhukalokavihitamaṅgalānyupacarya rājyalakṣmīcihnāni saṃbhāvya ca
apahasitapuṣpadantaṃ kuvalayakamalāvabodhanādeva
adharitasakalamahīdharamābhāti tavātapatramidamekam

3.223

dvipadvipamadadhvaṃsādbhūbhṛtāṃ śirasi sthitaḥ
ārohatāṃ kṣitīśānā siṃhaḥ siṃhāsanaṃ nṛpaḥ

3.224

mṛgamadatilake'sminnardhacandrāvadāte
jalanidhirasanorvībhājanaiśvaryavarye
janitasakalokānalpakalpapramoda
kṣitiramaṇa lalāṭe paṭṭabandhastavāstu

3.225

vidvigdarpadīpārcirnandanānilapeśalaiḥ
cāmaraiḥ sevyatā deva śrīkaṭākṣopahāsibhi

3.226

lakṣmīvinodakumudākaracandrahāsa
saṅgrāmakelinalinīvanasūryahāsa
vidviṣṭadaityamadamāndyaharāṭṭahāsaḥ
kīrtistriyāstribhuvanodayamodahāsa

3.229

praśāstṛbhiramegūbhiśca goladhanurdharagodhādhiṣṭhitavṛttibhirvātādhairudakyāṣaṇḍakapogaṇḍacaṇḍālādikādṛśīkasamutsāraṇakuśalairviśodhitamārgaḥ sajātaparamotsavasasarga iti puṇyaślokālāpahṛdyālubhiḥ kulavṛddhairāghoṣitapuṇyāhaparamparaḥ
dadhidūrvākṣatapuṣpacandanarasairgorocanālālasairdhvajadīpāvyajanātapatramukurairāpūrṇakumbhotkaraiḥ
vihitānandamahotsavaḥ kulavadhūpītaprasādhairimairnṛpa vādyairapi jātamaṅgalakhaḥ pāyāściraṃ medinīm

3.230

yāvaddyauravaniḥ kulāvanibhṛtaḥ śeṣaḥ payorāśayaḥ
sūryaḥ śītarucirdiśaḥ surapatirbrahmā ca sargaiḥ saha
eteṣāṃ dviguṇīkṛtodayajayastatsāmyabhājātmanā
tāvattvaṃ kṣitipāla pālaya mahīṃ jātotsavaiḥ kāmitaiḥ

3.231

yoṣāḥ subhūṣāḥ kariṇaḥ praśastā narāśca ratnāmbarahemahastāḥ
tava prayāṇe nṛpa saṃmukhāḥ syuḥ prādeśanānīva mahīpatīnām

3.235

uttālaiḥ karṇatālaiḥ kimidamiti manovyākulaṃ dikarīndraiḥ
pratyākṣiptārvagarvaskhalitakarayugaṃ sādinā bhāskarasya
sadyaḥsaṃbhrāntakāntāpāracayacaṭulaiḥ śrutaḥ siddhasārthaiḥ
sa stāddikpālasevāvasaravidhikarastūryaghoṣastavāyam

3.236

pulomātmajānugataḥ surapatirivairāvaṇaṃ tayāmṛtamatimahādevyā sahāruhya taṃ
kuñjeśvaramamarataruprasūnamañjarībhirivobhayataḥ kāminīkaravalayamaṇimarīcimecakarucibhiścāmaraparamparābhirupasevyamānaḥ kaumudīcandramaṇḍalavilāsinātapatrābhogenārambarasarasi parikalpitāparāparapradeśoddaṇḍapuṇḍarīkānīkaḥ sevāgatānekamahāsāmantamukuṭamāṇikyonmukhamayūkhaśekharitācalpallavairvicitraratnacitakāṇḍakoṭibhi vividhākṛtipatākādukūlairaparāmiva divaṃ bhuva cāntarā
tridivadrumodyānaśriya vistārayan jaya jīva rāja nanda vardhasvetyādivandivṛndālāpabahulamūlena veṇuvīṇānugatāṅganāgītapallavitavṛttinā skhalatskhalīnānanahayaheṣāghoṣaghasmareṇa madamandimoḍḍamaragaṇḍamaṇḍalaśuṇḍālagalanālanādasāndraśrutinā dikpālapuraprāsādapālīpraveśamāṃsalena velācalakulaguhāsaṅgasaṃjātamantharimaṇā prakṣobhitāmbhodhinābhīnāṃ dundubhīnāṃ svanenānanditanikhilabhuvanastāṃ mandākṣitāmarāvatīramaṇīyakaṃ rājadhānīmanu kila tadāhaṃ
pratyāvṛtte
tataḥ sainyasīmantinīcaraṇapraṇipātapraṇayimānasāpraṇītaprasṛtāsaṃvāhanavinodakarmāṇaḥ kṛtanitambasthalīkhelakhedāḥ saṃjanitanābhidarakuharaviharaṇāḥ
pratipannavalivahinījalakrīḍāḥ parimalitastanastambaḍambarāḥ paripītādharāmṛtalāvaṇyāḥ parikliṣṭanayanakamalakāntayaḥ samācaritasīmantaprāntacumbanāḥ
sūtritasuratasamāgamāḥ priyatamā iva, punaramarasundarīvadanacandrakavalāḥ kakubaṅganālakaprasādhanapiṣṭātakacūrṇāścaturūdadhivelāvanadevatāpaṭavāsāḥ punaruktadikkaraṭipāṃśupramāthāḥ parikalpitadhūrjaṭijaṭoddhūlanārambhāḥ kulaśailaśikhaṇḍimaṇḍanakadambamakarandāḥ palitāṅkuritāmbaracarakāminīkuntalakalāpāḥ
pradhūsaritaravirathaturagakesarāḥ stimitagaganāpagāpayaḥpravāhāḥ sakaladikpālamaulimaṇimayūkhaprasaranirasananīhārā pāṇḍuritārātikulavilāsinīgaṇḍamaṇḍalāḥ pradarśitāgāmivirahānaladhūmodgamakalāpā iva nikhilarodhontarālamavanimayasargasṛṣṭamiva kartumāvṛttā vyajṛmbhanta ketakīprasavaparāgaspardhino
balasañcaraṇareṇavaḥ
punaḥ karikadalikā nikaranirastātapaprasarāḥ parasparamilatpatākāpaṭapratānavihitavitānāḍambarā, sasaṃrambhasaṃcaradrathakaṭyoḍḍāmarapāṃsavaḥ karaṭikaṭasyandamānamadajalajanitakardamāsturagavegakharakhurakṣodanibiḍabhūmaya, karabhakramasapātamasṛṇatalā padaśramabhrāntasīmantinīghanagharmajalagaladghusṛṇarasaprasādhitasaṃmārjanā senāṅganāstanakṣobhavibhraśyanmuktābharaṇamaṇiracitaraṅgavalayāḥ
puropavanadevatāprakīrṇakusumopahārāḥ samajaniṣata sabhākuṭṭimādapi manoharāḥ
prayāṇamārgāḥ
• tato'tisavidhasainyasamālokottālavilāsinīsaṃkulasaudhaśṛṅgamāvarjitotsavasaparyā saṅgamapahasitasuramandiraṃ puramavalokya haṃho mahākavikāvyakathāvataṃsa sarasvatīvilāsamānasottaṃsahaṃsa prādurāsankila tadā manmatilatāyāstvatsadṛśajanaśravaṇabhūṣaṇocitavidhayaḥ sūktimañjaryaḥ | tathā hinitambaśobhāṃ valabhīrvidhāya kāñcīguṇaṃ toraṇapuṣpamālāḥ
dhvajāvalīrlolabhujāḥ svayaṃ me puraḥ purī nṛttamattānoti

3.237

saudhāgrabhāgeṣu purāṅganānāṃ nīlotpalaspardhibhirīkṣaṇairme
ānandabhāvādiyamambaraśrīḥ puṣpopahārāya kṛtādareva

3.238

gavākṣamārgeṣu vilāsinīnāṃ vilocanairmauktikabimbakāntaiḥ
sadarbhiteyaṃ nagarī cakāsti nakṣatrakīrṇeva sumerubhūmiḥ

3.239

amī puraṃdhrīvadanaiḥ prakāmaṃ vātāyanāḥ pūritarandhrabhāgāḥ
śriyaṃ vahantīva saraḥsthalīnāṃ vīcīvibhaktāmbujaṣaṇḍabhājām

3.240

manobhavavyālaprabodhasudhopalāsārasundaraiḥ kāmadevaprāsādasaṃpādanasūtrapātakāntibhiḥ praṇayakalahaṃsakrīḍanamṛṇālajālairivāpāṅgāvalaॉkitaiḥ, punarukteneva
lājāñjalivarṣeṇātmānaṃ phalārthino lokasya kusumisamiva kurvannambaraśrīnṛtyahastairiva pavamānacañcalacalanasaṃgatāṅgasubhagavṛttibhirvividhavarṇavinirmāṇamanoharāḍambarairantarāntarāmuktakalakvaṇanmaṇikiṅkiṇījālamālābhiḥ mahotsavapatākāṃśukāncalapallavaiḥ pratyāvarttamānamārtaṇḍakaraprasaram, gaganalakṣmīvakṣojamaṇḍalairiva svakīyakāntipiñjaritanabhobhogabhittibhiḥ kāñcanakalaśaiḥ parikalpitābhraṃlihaśikhariborderśikharaparamparāśobham, tridivadīrghikātaraṅgairivetastataḥ
pradhāvadbhiḥ sudhādīdhitiprabandhairdhavalitākhiladigvalayam, ahīśvaraveśmadevatāvilāsadolābhiriva ratnamayastambhāvalambitamuktāpralambaprabalapravālānakadivyadukūlasaṃdohābhiruparitanadeśottambhitadhvajaprāntaprotamarakatamaṇimukurandakiraṇaharitāṅkurapralobhamanditadyumaṇirathaturagavegābhiruttuṅgottaraṅgatoraṇapaṅktibhiḥ
prakāśitakuberapurīrāmaṇīyakāvatāram, mahāmaṇḍaleśvarairanavaratamupāyanīkṛtakarīndramadalakṣmījanitasaṃmārjanam, upāhatājāneyahayānanodgīrṇaḍiṇḍīrapiṇḍapuṇḍarīkavihitopahāram, anekaprahitadūtahastavinyastavastuviracitaraṅgārcanam, avasarpitavāravilāsinīsaṃcaraṇavācālatulākoṭikaṇitākulitavinodavāralam
kiṃ ca prajāpatipuramivāpyadurvāsodhiṣṭhitam, puraṃdarāgāramivāpyapārijātam, citrabhānubhavanamivāpyadhūmaśyāmalam, dharmadhāma ivāpyadurīhitavyavahāram, puṇyajanāvāsamivāpyarākṣasabhāvam, pracetaḥpastyamivāpyajaḍāśayam,
vātodavasitamivāpyacapalanāyakam, dhanadadhiṣṇyamivāpyasthāṇuparigatam,
śambhuśaraṇamivāpyavyālāvalīḍham, bradhnadhaudhamivāpyanekaratham, candramandiramivāpyamṛdupratāpam, harigehamivāpyahiraṇyakaśipunāśam, nāgeśanivāsamivāpyadvijihvaparijanam, vanadevatānivāsamivāpyakuraṅgam,
patākitabhrūḥ sitasaudhakāntirālolanetrāmburuhopahārā
eṣāṅganāvibhramadarbhitāṅgī yāgāvaneḥ saṃvadatīva lakṣmīm

3.241

iyaṃ vilolālakacāmaraśrīrnitambasiṃhāsanamaṇḍitā ca
mama dvitīyaṃ kucakumbhaśobhā saubhāgyasāmrājyamivādadhāti

3.242

evamaparāsāmapi madālokanautsukyamanasā nijavibhramāpahasitanākavīyāvāsavāsitavilāsānāmanaṅgāśramakāmadhenūnāmiva mattakāminīnā smaraśaraniśitaphaliprakāśibhiḥ,
api ca kvacidaśeṣaniśitaśāstraśemuṣīśvaravicāragocarīkriyamāṇasakalajagadvyavahāra dharmarājanagaramiva, kvaciddvijanmajanodāhriyamāṇanigamārtha
brahmālayamiva, kvacidbharatasutābhānīyamānetivṛttaṃ taṇḍubhavanamiva, kvacidbudhapradhānavidhīyamānatattvopadeśaṃ samavasaraṇamiva, kvaciddamyamānasāgaragaṇamaruṇakarasyandanamiva, kvacidvinīyamānasāraṅgasaṅghamaṅgarājaniketanamiva, kvacidāsannāsmadīyadarśanakṣubhitasarvakarmiṇaparivāramanaṅgamitrodayapramodaṃ ratnākaramiva,
kvacicca 'hale vyalīkavilāsavyasanin vasantike, kṛtaṃ kitavakiṃvadantībhiḥ
acilambaṃ yatasva bakulamukulāvalīviracaneṣu | aṅgo nirgalaṃgate lavaṅgi,
mā gāḥ sakhībhiḥ saha saṅgam | akālakṣepaṃ dakṣasva raṅgavallipradāneṣu | api pramādini madane, kimadyāpi nidrāyasi | drutamādriyasvāratīyapraguṇatāyām | ayi
kuraṅgi, kimakāṇḍamitastato hiṇḍase | acirāya tvarakha devasyāṅgarāgasapādaneṣu | ayi vācālalpane mālati, eṣa khalu samīpavartī devaḥ | tallaghu lahvasva bhadrāsanaprasādhaneṣu | aye hasitadohadahṛdaye kalahaṃsi, kiṃ nākarṇayasi
savidhatara tūraśabdam, yato na tūrṇaṃ sajjase tāmbūlakapilikāyām | ahe alakavallarībhaṅgadurvidagdhe madhukari, kiṃ mudhā vidhamasyātmānam | addhā prasādhaya
prakīrṇakāni | varṣadhara, apasara pratūrṇamekataḥ | kirāta, niketa nijanivāse
nibhṛtam | kubja, nyubja śubhāśayaviśiṣṭāmu ceṣṭāsu | vāmana, āmana, sarabhasarasakrīḍā krīḍāḥ | sauvidalla, sollāsamīhasva nijaniyogeṣu | śukapāka[la], sotkaṇṭhamutkaṇṭhasva bhogāvalīpāṭheṣu | sārike, pramodādhikaṃ kīrtaya
maṅgalāni | haṃsi, kuto na haṃsi rasituṃ nirābādhāvakāśam | sārasa, kasa
tārasvaraḥ pradakṣiṇapracāraḥ | kuraṅga, rakṣāhṛpasavyaṃ dvipinā sthāne vijayakuñjara,
udāhara śubhocitānīṅgitāni | jayahaya, sughoṣa heṣasva |' iti mātṛvyañjanābhirjaratībhirvyākulitanikhila parijana tantribhuvanatilakaṃ nāma samantatastuṅgatamaśṛṅgotsaṅgasagatāṅganāpāṅgaprasarapunaruktasitapatākāvasanaṃ rājasadanamāsādayābabhūva kīrtisāhāranāmā vaitālika -
lakṣmīṃ bibhraddhvajaughaiḥ kvacidanilabalollolavīcerdyunadyāśchāyā puṣyansumero kvacidaruṇataraiḥ svarṇakumbhāṃśujālai
kānti kurvatsudhāḍhyaiḥ kvacidatisitimajyotibhirbhittibhāgai
śobhā śliṣyaddhimādre. kvacidiva gaganābhogabhāgibhiśca kūṭai.

3.243

śrīlīlākamalaṃ tavāvaniphte sāmrājyacihnaṃ mahatkīrtyutpattiniketanaṃ kṣitivadhūviśrāmadhāma svayam
lakṣmīvibhramadarpaṇaṃ kulagṛhaṃ rājyādhidevyāḥ punaḥ
krīḍāsthānamidaṃ vibhāti bhavanaṃ vāgdevatāyā iva

3.244

vaśīkṛtamahīpālaḥ śrīlīlākamalākaraḥ
ciramatra sthitaḥ saudhe caturantāmava kṣitim

3.245

citteśa tvaratāṃ puraḥ suratarūdyānaiḥ samaṃ mātale
tūrṇaṃ sañjaya sāmajaṃ kuru guro yānocitāṃ vāhinīm
āsīdittha maśeṣakalpapasupi prādurbhavatkevale
yasminsvargapatermahotsavavidhiḥ so'vyāttrilokīṃ jinaḥ

3.246

karṇāñjalipuṭaiḥ pātuṃ cetaḥ sūktāmṛte yadi
śrūyatāṃ somadevasya navyāḥ kāvyoktiyuktayaḥ

Commentaries (2)

Linked texts (1)

Discussed in (1)