Kavyaratna 1
Kāvyaratna 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.54 — 1 part
1.2
candraprabhaṃ naumi yadaṅgakāntiṃ
jyotsneti matvā dravatīndukrāntaḥ
cakorayūthaṃ pibati sphuṭanti
kṛṣṇe'pi pakṣe kila kairavāṇi
1.3
tamāṃsi hatvā jagataḥ padārthān
prakāśayantaṃ yamiva pradīpam
nanāśa mohādabhipatya kāmaḥ
pataṅgavacchāntijinaṃ bhaje tam
1.4
abodhakāloragalīḍhamūḍhamabūbudhad gāruḍaratnavad yaḥ
jagat kṛpākomaladṛṣṭipātaiḥ
prabhuḥ prasadyānmunisuvrato naḥ
1.5
trāsādidoṣojjhitamuddhajātiṃ
guṇānvitaṃ maulimaṇiṃ yathaiva
vṛttātmakaṃ bhāvalayābhirāmaṃ
kṛtakriyaṃ mūrdhni dadhāmi vīram
1.6
svārthaprakāśiśrutayo'śarīrā
ratnapradīpā iva me vasantu
tamaḥprahāṇyai hṛdi dīpyamānāḥ
kṛtādhivāsāḥ pavanāntare'pi
1.7
nirākṛtāntastamaso niṣevyā
digambaraiḥ santatavṛttadehāḥ
sunirmalāḥ sādhusudhāṃśavo me
harantu santāpamadṛṣṭapūrvāḥ
1.8
ratnatrayātmā sucirāya dharmaḥ
sārthena nāmnā mahitaḥ sa jīyāt
yo dhārayatyacyutadhāmni magnānuddhṛtya sattvān bhavavārirāśeḥ
1.9
vīrādiva kṣīranidheḥ pravṛttā
sudheva vāṇī sudhiyā kalaśyā
vidhṛtya nītā vibudhādhipairme
niṣevitā nityasukhāya bhūyāt
1.10
bhaṭṭākalaṅkād guṇabhadrasūreḥ
samantabhadrādapi pūjyapādāt
vaco'kalaṅkaṃ guṇabhadramastu
samantabhadraṃ mama pūjyapādam
1.11
vīrākarotthaṃ munisārthanītaṃ
kathāmaṇiṃ śrīmunisuvratasya
suvarṇadīpraṃ navayuktiramyaṃ
vidvatkarṇābharaṇaṃ vidhāsye
1.12
sarasvatīkalpalatāṃ sa ko vā
saṃvardhayiṣyan jinapārijātam
vimucya kāñjīratarūpameṣu
nyāropayet prākṛtanāyakeṣu
1.13
gaṇādhipasyaiva gaṇeyametad
bhavāmi codyan bhagavaccaritre
bhaktīrito nanvagacālane'pi
śakto na loke grahelo na lokaḥ
1.14
manaḥ paraṃ krīḍayituṃ mamaitat
kāvyaṃ kariṣye khalu bāla eṣaḥ
na lābhapūjādirataḥ pareṣāṃ
na lālanecchāḥ kalabhā ramante
1.15
śravyaṃ karotyeṣa kila prabandhaṃ
paurastyavanneti hasantu santaḥ
kiṃ śuktayo'dyāpi mahāparādhyaṃ
muktāphalaṃ no suvate vimugdhāḥ
1.16
prabandhamākarṇya mahākavīnāṃ
pramodamāyāti mahānihaikaḥ
vidhūdayaṃ vīkṣya nadīna eva
vivṛddhimāyāti jaḍāśayā na
1.17
upekṣitāro'pi phalantyaniṣṭābhīṣṭāni yad durjanasajjanāstat
vṛthā kṛtā viśvasṛjā śramāya
viṣadrukalpadrumayorhi sṛṣṭiḥ
1.18
santaḥ svabhāvād guṇaratnamanye
gṛhṇanti doṣopalamātmakīyam (?)
yathā payo'sraṃ śiśavo jalūkā
jano vṛthā rajyati kupyatīha
1.19
tikto'sti nimbo madhuro'sti cekṣuḥ
svaṃ nindato'pi stuvato'pi tadvat
duṣṭo'pyaduṣṭo'pi tato'nayorme
nindāstavābhyāmadhikaṃ na sādhyam
1.20
yad varṇyate jainacaritramatra
cintāmaṇirbhavyajanasya yacca
hṛdyārtharatnekanidhiḥ svayaṃ me
tat kāvyaratnābhidhametadastu
1.21
yat sthāpanāṃ nāma bhuvaṃ ca kālaṃ
dravyaṃ ca bhāvaṃ prati ṣaṭprakārā
stutirjinasya kriyate'tra tasmāt
kāvyaṃ mamaitat stutireva bhūyāt
1.22
athāsti jambūviṭapicchalena
dvīpeṣu garvonnatamastakasya
dvīpasya bharmābharaṇe'tra khaṇḍe
ratnāyamāno magadhākhyadeśaḥ
1.23
yadbhūdharā bhūtalāsainyapādā
bhūpā ivākrāntadigantarālāḥ
indanti mattadvipakairavākṣikastūrikākāñcanaratnakhaḍgaiḥ
1.24
nageṣu yasyonnatavaṃśajātāḥ
sunirmalā viśrutavṛttarūpāḥ
bhavyā bhavantyāptaguṇābhirāmā
muktāḥ sadā lokaśirovibhūṣāḥ
1.25
uttuṅgagotraprabhavā bhavatyo
bhajantu bhūcakrabahiskṛtaṃ kim
iti sravantīrudadhiṃ sarantīravaimi yatrāligaṇo ruṇāddhi
1.26
taraṅgiṇīnāṃ taruṇānvitānāmattuṅgapadmācchadalāñchitāni
pṛthūni yasmin pulināni rejuḥ
kāñcīpadānīva nakhāñcitāni
1.27
tamonivāseṣu vaneṣu yasya̍
marandasā(rdā ? ndrā)staraṇimaryūkhāḥ
sphuranti śākhāntaralabdhamārgāḥ
kuntāḥ prayuktā iva śoṇitāmrāḥ
1.28
abhraṃlihāgrāṇi vanāni yasminnauyurdhruvaṃ nākataruṃ nikartum
ko dānavāripratipannavṛtteḥ
kṣameta saṅkalpitadānagarvam
1.29
pākāvanamrāḥ kalamā yadīyāḥ
padāvanamrā iva mātṛbhaktyā
āghrāyamāṇāḥ svaśirassu bhānti
vikāsipadmānanayā dharitryā
1.30
vibhānti sasyāntaritāṃni yasmin
hemāravindāni madhūlvaṇāni
āpāyayantyā iva śāliputrānāttāni dhātryāḥ karasecanāni
1.31
yatrekṣudaṇḍāḥ kusumābhirāmā
vitanvate parvacayāñcitāṅgāḥ
manojarājasya jagajjigīṣoruccāmaroḍḍāmarakuntalīlām
1.32
bhūdevatā yadvibhavaṃ vilokya
bhūyo'vadhūtatridivaṃ dadhāti
nilīnabhṛṅgasthalapadmadambhānnippandatārāṇi vilocanāni
1.33
yasyorvarāsāraguṇasya mūrtāḥ
puñjā ivābhānti samantato'pi
tilātasīkodravamudgamāṣagodhūmavallakṣakaśāliśailāḥ
1.34
yatrārtavattvaṃ phalitāṭavīṣu
palāśitāgrau kusume parāgaḥ
nimittamātre piśunatvamāsīnniroṣṭhyakāvyeṣvapavāditā ca
1.35
strīṇāṃ kace mālyamurojabhāre
śyāmānanatvaṃ jaghane jaḍatvam
apāṅgatā kevalamakṣisamnormadhyapradeśeṣu ca nāstivādaḥ
1.36
bhujaṅgameṣvāgamavakrabhāvo
bhujaṅgahāre'pyajinānurāgaḥ
dhruvaṃ pradoṣānugamo rajanyām
(di ? i)nakṣayaḥ so'pi dināvasāne
1.37
tatrāsti sā rājagṛhābhidhānāṃ
purī vanaiḥ pṛṣṭhagatairudagraiḥ
purārivairapratikārahetoryā muktakeśavratamāditeva
1.38
bahirvaṇe yatra vidhāya vṛkṣārohaṃ pariṣvajya samarpitāsyāḥ
kṛtādhikārā iva kāmatantre
kurvanti saṅgaṃ viṭapairbratatyaḥ
1.39
ārāmarāmāśirasīva kelīśaile latākuntalabhāsi yatra
sakuṅkumā nirjharavāridhārā
sīmantasindūranibhā vibhāti
1.40
kaṇḍūtiśāntyai nijakarṇamūlaṃ
saṅgharṣayantaḥ sarasīṣu mīnāḥ
ambhojadaṇḍeṣu vibhānti yasyāmālānadaṇḍeṣviva hastipotāḥ
1.41
vīthyā hayānāṃ daśayā gajānāṃ
śramairrbhaṭānāṃ karaṇairnaṭānām
bhujāhatairmallagaṇasya yasyā
jayanti vāhyālibhuvo viśālāḥ
1.42
aho nu tīradrumarājirājadvicitrapuṣpodgamavimbitāni
utollasatpannagabhogaratnadyutīni yasyāḥ parikhājalāni
1.43
māṇikyakumbhojjvala gopurāṇāṃ
rūpeṇa yāṃ mūrttitatuṣṭayāttaḥ
āttaḥ samālakṣya vilakṣamāste
pūrvācalaḥ kūṭavibhāsibhāsvān
1.44
surāpagāpūrakṛtāntarāṇi
śṛṅgāṇi sālāgragatāni yasyāḥ
haimāni hemāmburuhāṇi buddhvā
mugdhā jihīrṣanti surarṣikāntāḥ
1.45
prataptacāmīkaravaikṛtāni
prākāraśīrṣāṇi punarna yasyāḥ
patyā diśāṃ bhittiṣu liptaśeṣāḥ
pratāṃpapiṇḍā viyadaṅgaṇe te
1.46
uttoraṇānāṃ kila mandirāṇāmudyaddhvajānāmasameṣu yasyāḥ
dhanuṣmato vāribhṛtaḥ saśampān
nirmāya nirmāya nabhaḥ pramāṣṭiṃ
1.47
yaccandrakāntopala mandirāṇāṃ
jyotsnāpravāhaiḥ parivāhitā dyauḥ
krīḍādhiyāmapsarasāṃ vidhatte
divā divā divyasaraḥpramodam
1.48
tārāphalāyāṃ viyadāmalakyāṃ
kṣeptuṃ vrajantaṃ natadārubuddhyā
yaccandraśālāgatabālacandraṃ
bālaṃ hasanti sphuṭamīśadārāḥ
1.49
naitāni tārāṇi nabhassarasyāḥ
sūnāni tānyādadate sukeśyaḥ
yaduccasaudhāgrajuṣo mṛṣā cet
prage prage kutra nilīnamebhiḥ
1.50
vikāsinetrāṃśubhiraṅganānāṃ
viṣaktagātrairivasaktagātrāḥ
vilāsināṃ sūcigṛhāndhakārā
vitanvate yatra sadā niyuddham
1.51
sadā paṭhatkokilanandanāḍhyāḥ
samullasatpāṇḍukabhadraśailāḥ
jinālayāḥ saumanasālayāste
jayanti merūnapi yatra citram
1.52
yaṃtrāśmagarbhārrkajinālayatviṭchanne'bhramadhye tapano haṭhena
dūrvāmbubuddhyā dravadaśvaraudhakleśāsahaḥ kiṃ kurute'yane dve
1.53
citraṃ jinendrāvasathasthaleṣu
pramodabāṣpodakapiñchileṣu
bhavyaiḥ kiloptāḥ sitataṇḍulaughāḥ
phalanti yasyāṃ bahuśaḥ phalāni
1.54
devīnāṃ maṇigṛhamadhyavarttihemaprāsāde sadalasakarṇikāmbujābhe
āvāse yadadhibhuvaḥ kṛtādhivāsā
śrīrāsīd dhruvamaravindamandirā sā
1.54.p1
ityarhadāmakṛtau kāvyaratne bhagavadabhijanavarṇano nāma prathamaḥ sargaḥ