Kavyaratna 9
Kāvyaratna 9
- Language
- Sanskrit
9.1
ālokya devamatha pāṭitapañcavāṇaṃ
prāyeṇa naśyati madhau madhurājsaṃ? kha)bandhau
velāmupetya kila visphuritapratāpaḥ
sadyo'grahīdaripadaṃ vipinaṃ nidāghaḥ
9.2
vātāśvavegajarajaḥpihitābhrabhāgamāgatya sarvamapahāya bhayoddhutasya
grīṣmastutoda pikabhṛṅgabalānyadhākṣīt
kelīvanāni rujati sma ca puṇḍarīkam
9.3
tadbhāvi duḥkhamiva vīkṣitumakṣamatvāt
kṣipraṃ madhau vrajati tīvranidāghayogāt
saṃtapyamānamakhilaṃ taruvallijātaṃ
tāpajvarīva dadṛśe madhuviprayogāt
9.4
grīṣme vidīrṇavanabhūmiviśāladaryo
rejuḥ kanatkanakaśevadhidīpragarbhāḥ
mānyābhisunnakarapādahateḥ praveṣṭuṃ
klṛptāgnikuṇḍaśatavad vanadevatābhiḥ
9.5
mithyātvakarmakṛtayāśubhayeva dṛṣṭyā
jantuprajāparamatattvadhiyāpyatattvam
graiṣmyā tṛṣā mṛgagaṇā mṛgatṛṣṇikāmbhaḥ
sedurnadīrayadhiyā bata dhāvamānāḥ
9.6
tṛṣṇātturaḥ svayamapi dyumaṇirbabhūva
santāpavāṃśca samaye'tra na cet karāgraiḥ
paṅkāvilānyapi jalānyapivat kimarthaṃ
prāleyaśailataṭamabhyuṣitaśca kasmāt
9.7
śaṅkāmayaṃ janitavān jagato vanāntaḥ
kiṃ pāṭalāḥ kusumitā davapāvakāḥ kim
kiṃ vaillikāḥ stimitabhṛṅgagaṇāḥ kimete
śāntolmukā viśadabhasmacayā itīttham
9.8
santaptareṇunikaraṃ kṛpayeva vātā
ninyuḥ suśītalajalāṃ dyunadīṃ nidāghe
ekāntataptavasudhāsthitibhītabhītā
drāgadravanniva tadā mṛgatṛṣṇikaughāḥ
9.9
hā hanta tṛḍbharavidīrṇagalā mṛgālī
paṅkāviloṣṇasalilaṃ vanapalvalānām
alpaṃ kathañcidapibat kṛpayāvagamya
kenāpyupāhṛtamitrodakapāyatoyam
9.10
dhātrī darīmukhagatairvipinasthalīnāṃ
vyādīrṇaveṇugalitairmaṇibhirvireje
mā lokabhinna ! śikhino mama pīḍayeti
dīnaṃ prakāśitaradeva dinādhipāya
9.11
santāpitāḥ svaripurāhumahārupeva
caṇḍāṃśunā sadṛśarāhukulāḥ phaṇīndrāḥ
śaṅke'gatānyaśaraṇā vyaluṭhaṃstadīye
pādāgra eva kṛtavakrapuṭapramokāḥ
9.12
ityepa tīvratarabhāvanipījyamānaniḥśepajīvanivaho'pi nidāghakālaḥ
ninye'tra jīvanivahaiḥ sukhamāttayogaḥ
puṇye jagadgururavāsthita yatra śaile
9.13
gambhīragarjitabharādatha kampamānacakrāṅgabālavirahivrajamandakālaḥ
chidrāviśatphaṇi sanṛtyamayūrayūthamunmīladoṣṭhapuṭacātakamudbabhūva
9.14
prājījanan prasṛtasarvasamudradeśāḥ
śakraṇa sindhujalamagnanagagrahāya
kṣiptorujāladhipaṇāṃ punarutpatantaḥ
khaṃ nīyamānanagaśemuṣikāṃ navābdāḥ
9.15
no vidma sābhramaparāmvunigheraṭantī
vidyutvatāṃ kimu tatirbaḍavānalārtā
vārdantisantatiruta dyunadīkṣaṇārthaṃ
vyārūḍhapāśivanitāmakarītatirvā
9.16
nīrandhramabhrapaṭalaṃ pihitākhiladyu
bhrejetarāṃ vidhṛtadīrghatarāmvudhāram
devyāḥ kṣiteruparilambitadīrghamuktāmālaṃ viśālamiva dhātṛkṛtaṃ vitānam
9.17
rejuḥ prasṛtya jaladhiṃ parito'pyaśeṣaṃ
meghā muhurmuhurabhiprasṛtāgrabhāgāḥ
ādānavarṣaṇamipāt payasāṃ payodhiṃ
vyomāpi bhānta iva saṃśayino'śayena
9.18
kāntārabhūmiṣu vidīrṇadarīnidhānadedīpyamānamaṇiraśimupopaviṣṭāḥ
aṅgārapuñjamanasā kila sevamānāḥ
śākhāmṛgāḥ śuśubhire navavṛṣṭiśīrṇāḥ
9.19
nīlopalordhvanilayairmaṇitoraṇāgrairantarbahiḥ parimuhurvicaradvadhūvaiḥ
kirmīritā jaladharāḥ suracāpagamyā
vidyudyutā vividire nagareṣu varyaiḥ
9.20
unmārgavartyapi jagajjanamānyavṛttirullāsabhāsurarujo'pyuruvāṣpasītaḥ
ambhomucāmaśamayat pracayo rajāṃsi
pratyāhatāmaladigambaradarśano'pi
9.21
kiṃ ketakī kusumitā kimayaṃ taḍitvān
samboghato jalamucāṃ patitaḥ pṛthivyām
kiṃ vā dhṛtenduśakalastamasāṃ samūhaḥ
kiṃ śākinī śitaradā taruṇādanāya
9.22
gotrārigopakarakā vyarucan dharāyāṃ
meghāgamena dayitena kṛtāṅgapālyāḥ
vyomaśriyaḥ stanataṭatruṭitoruhārasrastāvakīrṇanavavidrumamauktikābhāḥ
9.23
ālapya khalvatitarāṃ caturairamuṣminnārūḍhadhanvani satāmavamānahetau
kāle hi rājavikale kaluṣātmanīti(1)
kāmaṃ piko'bhavadurīkṛtamūkabhāvaḥ
9.24
pratyunmiṣannavakadambarajobhiruccaiścakre digambarahṛdapyanuraktamāśu
cittānyarañjayata rāgijanasya tasyetyāścaryamatra kimu paścimagandhavāhaḥ
9.25
ityambuvāhasamayo'pi vijṛmbhamāṇo
vajrānalaṃ janapadeṣu sasarja naivat
cakre'tivṛṣṭimitarāṃ naca durdināni
tasya drumūlagatalokapateḥ prabhāvāt
9.26
suśliṣṭakāntamatha sītkṛtagarbhakaṇṭhaṃ
niḥsvedadīrghasurataṃ svadamānavahni
karpūrakhaṇḍavikalakramukopabhogaṃ
kaścid babhūva viṣayaḥ samayo janānām
9.27
uccāṭanāya śaradaḥ sitasarpapaudho
nirdagdhamanjanilayānilayaṃ tuṣāriḥ
ālambhacūrṇamasahāyajanasya kāmaṃ
prāleyaśīkaramiṣeṇa kuto'pyapatat
9.28
rejuḥ prabhātasamayeṣu latābanaddhāḥ
kṣoṇīruhastuhinavārikaṇairvikīrṇaiḥ
āliṅgitastabakacārukucā ratāntaprādurbhavadbhiriva gharmalavairyuvānaḥ
9.29
kāle'tra tīvrahimabhāji na vāsarendraḥ
sāndrāṃśuko'pi sahate sma himādrivāsam
dūrasthamapyatha yayau malayācalendraṃ
gośīrṣakoṭaraphaṇiśvasitaiḥ kavoṣṇam
9.30
laudhreṇa saurabhasanadritadiṅmukhena
reṇūtkareṇa pihitāni vanāni rejuḥ
lokātiduḥsahasahasyabhayādivāttapatrāṅgacārutarabhūrinivārakāṇi
9.31
santāpitā ratipatestrijagajjayārthaṃ
nārācikāḥ suniśitā iva nirvicāram
kātaryamambujadṛśo didiśurjanānāṃ
kāśmīrareṇukalitāṅgalratā himattau
9.32
kāntāviyogadahanena nitāntadagdhāḥ
pānthāstupārapatanena viśīryadaṅgāḥ
ūṣmāyamāṇavadanāḥ śvasitairaśaṅkaṃ
cūrṇopalāḥ samabhavan salilopasiktāḥ
9.33
satyaṃ tuṣārapaṭalaiḥ śamino na ruddhāḥ
siddhaiḥ punaḥ paricayāya himartulakṣmyā
channā dukūlavasanairnu paṭīrapaṅkairliptā nu mauktikaguṇairyādi bhūṣitā nu
9.34
itthaṃ suduḥsahatuṣāratuṣāvapātairnirdagghanīrajakule samaye'pi tasmin
mlānāni naiva kamalāni mahānubhāvo
yasyāḥ sthitaḥ sa bhagavān saritaḥ pratīre
9.35
kāyakleśābhidhāne tapasi jinapatirniṣṭhito varṣamekaṃ
bāhyāntarviprahṛddvādaśavidhatapasāṃ madhyame'pyagraca ittham
dīkṣākalyāṇamādau samabhavadabhavad yatra tatraiva bhūyo
nīlāraṇye śaraṇye bhavacakitadhiyāmāttapuṇye vareṇye