Parshvabhyudaya 4
Pārśvābhyudaya 4
- Language
- Sanskrit
4.1
viśramyā'tha kṣaṇamiva bhavān paryaṭetsandidṛkṣuḥ
śobhāṃ tasyāḥ śatamakhapurīṃ hrepayantyāḥ svabhūtyā
snigdhaśyāmaṃ vapurupavahannāgarāṇāṃ phaṇābhṛdbhartuḥ kaṇṭhacchaviriti gaṇaiḥ sādaraṃ vīkṣyamāṇaḥ
4.2
pūrvaṃ tāvaddhavalitanabhobhāgamabhraṃlihāgraṃ
kailāsādrīśriyamiva hasanmohaśatrornihantuḥ
karmārīṇāṃ vijitamadanasyā'rhataḥ sañcicīṣuḥ
puṇyaṃ yāyāstribhuvanagurordhāma caṇḍeśvarasya
4.3
taṃ sevethāḥ kṛtaparigatirvyākiranpuṣpavarṣaṃ
stotrīkurvan stanitamabhito dundubhisvānamandram
vātoddhūtairanibhṛtatarairuttaraṅgaiḥ payobhi —
rdhūtodyānaṃ kuvalayarajogandhibhirgandhavatyāḥ
4.4
satyanyasmin surabhiśiśirasvacchatoyahradādau
nānāsvādau payasi pavite pītinastvadvinodaḥ
vyātaistaiḥ kathamiva bhavedvāribhirgandhavatyāḥ
toyakrīḍāniratayuvatisnānatiktairmarudbhiḥ
4.5
draṣṭuṃ vāñchā yadi ca bhavati pretagoṣṭhīṃ vicitrāṃ
tiṣṭhātiṣṭhannuparinipatadgṛdhrabaddhāndhakāre
doṣāmanye'pyahani nitarāṃ pretagoṣṭhīti rātreranyasmiñjaladhara ! mahākālamāsādya kāle
4.6
tasmājjīrṇadrumaśatabṛhatkoṭarāntaḥprabaddhadhvānolūkapratibhayarave pretaśophātiraudre
tasyopānte pariṇataśivārabdhasāṃrāviṇogre
sthātavyaṃ te nayanaviṣayaṃ yāvadatyeti bhānuḥ
4.7
vidyāsiddhiṃ prati niyamino dhautavastrasya mantrai—
rhuṃphuṅkāraiḥ pitṛvanamabhi bhrāmyataḥ svairviribdhaiḥ
pūjāmāptāsyanaghamadhuraiḥ sādhakaughasya tasmin
kurvan sandhyābalipaṭahatāṃ śūlinaḥ ślāghanīyām
4.8
tatrā'styantarvaṇamapabhiyāmāsitaṃ sanmunīnāṃ
jainaṃ veśma stutikalakalādāttatannāmarūḍhi
taṃ sevitvā stanitapaṭahairūccaradbhistvamuccairāmandrāṇāṃ phalamaviklaṃ lapsyase garjitānām
4.9
sāyāhne cettadupagatavān dhāma tatkālapūjāsaṅgītānte śramajalakaṇairācitāṅgīḥ sukaṇṭhīḥ
mandaṃ yāntīścaturagaṇikāḥ śīkaraiḥ sañjayestvaṃ
pādanyāsakkaṇitarasanāstatra līlāvadhūtaiḥ
4.10
tāstatrāharmaṇimaya raṇannūpūrāḥ paṇyayoṣāḥ
prodgāyantīḥ sulalitapadanyāsamudbhūvilāsāḥ
paśyotpaśyā navajalakaṇadvitrasiktā vilolā
ratnacchāyākhacitavalibhiścāmaraiḥ klāntahastāḥ
4.11
tvāṃ tatrā'rhadbhavanavalabherūrdhvabhāge niṣaṇṇaṃ
sandhyārāgacchuritavapuṣaṃ vidyududbhāsidaṇḍam
drakṣyante tā viracitamiva vyomni līlāvitāraṃ
veśyāstvatto nakhapadasukhān prāpya varṣāmrabindūn
4.12
bhūyaśca tvatstanitacakitāḥ kiṃsvidityāttaśaṅkāḥ
kiñcittiryagvalitavadanāstatra paṇyāṅganāstāḥ
baddhotkampastanataṭaluṭhallolahārāḥ salīlān
āmokṣyanti tvayi madhukaraśreṇīdīrghānkaṭākṣān
4.13
itthaṃ bhaktiprakaṭanapaṭustatra cātodyagoṣṭhīṃ
kṛtvā mandrastanitamuravadhvānamāvirvi tanvan
vandārūṇāṃ śṛṇu sunibhṛtaḥ stotrapāṭhaṃ munīnāṃ
paścāduccairbhujataruvanaṃ maṇḍalenā'bhi līnaḥ
4.14
tasminkāle jaladharapathe svaṃ vitatya praharṣādvidyuddīpairjanamupaharanbhaktibhārāvanamraḥ
draṣṭāsi tvaṃ dadhadiva muhuḥ svāmisevānurāgaṃ
sāndhyaṃ tejaḥ pratinavajapāpuṣparaktaṃ dadhānaḥ
4.15
bhaktiṃ kurvañśatamakha ivā''virbhavaddivyarūpaścitrāṃ vṛttiṃ svarasaracitāṃ śikhinīṃ vā manojñāṃ
kaṇṭhacchāyāṃ svavapuṣi vahanmā sma yan sādhuvādaṃ
nṛttārambhe hara paśupaterārdranāgājinecchām
4.16
nāṭyaṃ tanvansuruciratanurnāṭaya vyomaraṅge
tārāpuṣpaprakararucire saumyavidyunnaṭīṃ tāṃ
nāyaṃ raudro mṛduriti ciraṃ sādhuvādaiḥ priyānte
śāntodvegastimitanayanaṃ dṛṣṭabhaktirbhavānyā
4.17
ālokyaivaṃ śriyamatha mahākāladevālayānāṃ
kṛtvā sāndhyaṃ samucitavidhiṃ cātra bhūyo nagaryām
līlāṃ paśyanvihara śanakai rātrisambhogahetoḥ
gacchantīnāṃ ramaṇavasatiṃ yoṣitāṃ tatra naktam
4.18
garjityuccairbhavati pihitavyomamārge ramaṇyo
gāḍhotkaṇṭhā madanavivaśāḥ puṃsu saṅketagoṣṭhīm
ekākinyaḥ kathamiva ratau gantumīśā niśīthe
ruddhāloke narapatipathe sūcibhedyaistamobhiḥ
4.19
tasmānnoccairdhvaniṣu ca bhavā''ḍambaraṃ saṃharāśu
pratyyūhānāṃ karaṇamasatāmādṛtaṃ nonnatānāṃ
kartavyā te sujana vidhure pratyutopakriyā''sāṃ
saudāmanyā kanakanikaṣasnigdhayā darśayorvīm
4.20
krīḍāhetoryadi ca bhavato garjanenotsukatvaṃ
mandaṃ mandaṃ stanaya vanitānūpurārāvahṛdyam
tāsāmantarmaṇitasubhagaṃ sambhṛtāsāradhāraḥ
toyotsargastanitamukharo mā ca bhūrviklavāstāḥ
4.21
bhrāntvā kṛtsnāṃ puramiti ciraṃ rātrisambhogadhūpairlabdhāmodaḥ sukhamanubhava tvaṃ garīyānaśeṣām
tāṃ kasyāñcidbhavanavalabhau suptapārāvatāyāṃ
nītvā rātrīṃ ciravilasanāt khinnavidyutkalatraḥ
4.22
yadyapyasyāṃ kṣaṇaparicayaḥ svargavāsātiśāyī
tatrā''saktiṃ sapadi śithilīkṛtya vairaṃ ca yogāt
dṛṣṭe sūrye punarapi bhavān vāhayedadhvaśiṣṭaṃ
mandāyante na khalu suhṛdāmabhyupetārthakṛtyāḥ
4.24
pārśvābhyudaye...11
anyaccānyavyasanavidhureṇā''rya mitreṇa bhāvyaṃ
tanmā bhānoḥ priyamalinīsaṃstavaṃ tvaṃ nirundhāḥ
prāleyāstraṃ kamalabadanātso'pi hartuṃ nalinyāḥ
pratyāvṛttastvayi kararudhi syādanalpābhyasūyaḥ
4.25
gambhīreti tvamapi subhagāṃ tāṃ dhunīṃ mā'vamaṃsthāḥ
gatvā tasyā rasamanubhava tvayyatisvacchavṛtteḥ
gambhīrāyāḥ payasi saritaścetasīva prasanne
chāyātmā'pi prakṛtisubhago lapsyate te praveśam
4.26
tasmādevaṃ praṇayaparatāṃ tvayyabhivyañjayantī
līlāhāsāniva vidadhatī sā dhunī śīkarotthān
tasmādasyāḥ kumudaviśadānyarhasi tvaṃ na dhairyā—
nmoghīkartuṃ caṭulaśapharodvartanaprekṣitāni
4.27
jñāsyasyuccaiḥpulinajaghanāduccaratpakṣimālābhāsvatkāñcīmadhuraraṇitāt kāmasevāprakarṣam
tasyāḥ kiñcitkaradhṛtamiva prāptavānīraśākhaṃ
hṛtvā nīlaṃ salilavasanaṃ muktarodhonitambam
4.28
tāmutphullapratatalatikāgūḍhaparyantadeśāṃ
kāmāvasthāmiti bahurasāṃ darśayantīṃ niṣadya
prasthānaṃ te kathamapi sakhe lambamānasya bhāvi
jñātāsvādo vivṛtajaghanāṃ ko vihātuṃ samarthaḥ
4.29
uttīryāmūṃ kathamapi tato gantumudyacchamānaṃ
tvāmunneṣyatyanuvanamasau gandhavāhaḥ sugandhaḥ
tvanniṣyandocchvasitavasudhāgandhasamparkaramyaḥ
sroto randhradhvanitamadhuraṃ dantibhiḥ pīyamānaḥ
4.30
gatvā kiñcicchramaparijuṣastvatkumacchedadakṣaḥ
pratyudyāsuḥ priyasṛhṛdivā rūḍhasaugandhyayogaḥ
nīcairvāsyatyupajigamiṣordevapūrvaṃ giri te
śīto vātaḥ pariṇamayitā kānanodumbarāṇām
4.31
īśomābhyāmapacitapadaṃ taṃ puputrīyiṣubhyāṃ
pūjāṃ jainīṃ viriracayiṣuṃ svaukasi prājyabhaktyā
tatra skandaṃ niyatavasatiṃ puṣpamedhīkṛtātmā
puṣpāsāraiḥ snapayatu bhavānvyomagaṅgājalārdraiḥ
4.32
pūjyaṃ devairjinapatimajaṃ pūjayantaṃ sadainaṃ
dṛṣṭvā pūtaṃ tvamapi bhavatāddevavṛnde divā'gaṇyam
rakṣāhetornavaśaśibhṛtā vāsavīnāṃ camūnāmatyādityaṃ hutavahamukhe sambhṛtaṃ taddhi tejaḥ
4.33
so'pi tvattaḥ śrutipathasukhaṃ garjitaṃ prāpya barhī
tuṣṭaḥ kekāḥ prativikurute vāhanaṃ tasya bhartuḥ
jyotirlekhāvalayi galitaṃ yasya barhaṃ bhavānī
putrapremṇā kuvalayadalaprāpi karṇe karoti
4.34
yaḥ saddarbhātsakalajagatāṃ pāvakāllabdhajanmā
tasya prītyā prathamamucitāṃ satsaparyāṃ vidhehi
dhautāpāṅgaṃ haraśaśirucā pāvakestaṃ mayūraṃ
paścādadrigrahaṇagurubhirgarjitairnartayethāḥ
4.35
hṛdye svacche sarasi vipule dharmasañjñe bhavatvāllabdhāmikhyaṃ bhuvanajanatāmānanīyaṃ vrajā''śu
ārādhyainaṃ śaravaṇabhavaṃ devamullaṅghitādhvā
siddhadvandvairjalakaṇabhayādvīṇibhirmuktamārgaḥ
4.36
pārśvābhyudaye...12
gatvā tasmādaviralagalannirjharāntarmalāṃ tāṃ
prāpyā'kīrtiṃ janavadanajāṃ kṣālayanpuṇyatoyaiḥ
vyālambethāḥ surabhitanayālambhajāṃ mānayiṣyan
srotomūrtyā bhuvi pariṇatāṃ rantidevasya kīrtim
4.37
tasyā madhyejalamupacitāmbhotikāye muhūrtaṃ
chāyāṃ kṛṣṇājinamadaharāṃ sandadhāne samagrām
manye yuktaṃ sariti sutarāṃ tatra carmaṇvatīti
tvayyādātuṃ jalamavanate śārṅgiṇo varṇacaure
4.38
tvayyabhyarṇe harati salilaṃ tatra rāhossavarṇe
nūnaṃ jyotsnābisaravimalaṃ tarkayeyurnabhogāḥ
madhye nīlaṃ sitamiva dukūlottarīyaṃ pṛthivyāḥ
tasyāḥ sindhoḥ pṛthumapi tanuṃ dūrabhāvātpravāham
4.39
vidyudvardhrīvitatavapuṣaṃ kālikākarburāṅgaṃ
tvāmāmandradhvanitasubhagaṃ pūryamāṇaṃ payobhiḥ
krīḍāhetoḥ śitimiva dṛtiṃ kharvadhūbhirvimuktāṃ
prekṣiṣyante gaganagatayo nūnamāvarjya dṛṣṭīḥ
4.40
adhyāsīne tvayi kuvalayaśyāmabhāsi kṣaṇaṃ vā
sindhorasyāḥ śaśadharakaraspardhinaṃ tatpravāham
drakṣyantyasrāddhruvamanimiṣā dūramāvarjya dṛṣṭīḥ
ekaṃ muktāguṇamiva bhuvaḥ sthūlamadhyendranīlam
4.41
evamprāyāṃ salilavihṛtiṃ tatra kṛtvā muhūrttaṃ
vārāṃ puṇyāṃ suragaja iva vyomamārgānusārī
līlāṃ paśyan prajavipavanodbhūtavīcīcayānāṃ
tāmuttīrya vraja paricitabhrūlatāvibhramāṇām
4.42
tasyāḥ sindhoranuvanamudaktīrabhājāṃ latānāmutphullānāṃ tatamadhulihāṃ muktadhāraṃ pravarṣan
sītāpūraṃ vraja laghu tato jātahārdastu mānāt
pakṣmolakṣepāduparvilasatkṛṣṇaśāraprabhāṇām
4.43
gacchanmārge priyamupahareḥ prāṇanāthopayānapratyāśvāsāddayita sudṛśāṃ kṛṣṇaśārodarāṇām
lakṣīkurvan pathikavanitālocanollāsakānāṃ
kundakṣepānugamadhukaraśrīmuṣāmātmabimbam
4.44
tasminnadhvanyanaticirayannadhvanīnaḥ prayāyāḥ
yasminyātrāphalamavikalaṃ lapsyase daivayogāt
jaitraiṣūṇāmiva hṛdiśayasyāyatānāṃ svabimbaṃ
pātrīkurvandaśapuravadhūnetrakautūhalānām
4.45
ramyandeśāniti bahuvidhānsādaraṃ vīkṣamāṇaḥ
deśātithyaṃ vrajatu sa bhavāṃstatra tatrā'pi varṣan
sasyakṣetre giriṣu saritāmantike ca sthale ca
brahmāvartaṃ janapadamatha cchāyayā gāhamānaḥ
4.46
yasminnadyaḥ kṣatajakaluṣāḥ kauravīṇāṃ camūnāṃ
prāvartanta pratiyayudhire yatra cāmoghaśastrāḥ
pāṇḍoḥ putrāḥ pratihananataḥ pāpabhītāḥ saśaṅkaṃ
kṣetraṃ kṣatrapradhanapiśunaṃ kauravaṃ tadbhajethāḥ
4.47
vīrakṣoṇīṃ bhuvanaviditāṃ tāṃ kṣaṇena vyatīyāḥ
kṣātraṃ tejaḥ pratibhayabhaṭastambhanaiḥ sūcayantīm
rājanyānāṃ śitaśaraśatairyatra gāṇḍīvadhanvā
dhārāpātaistvamiva kamalānyabhyavarṣanmukhāni
4.48
puṇyakṣetraṃ tadapi bhajanīyaṃ hi tasyopakaṇṭhe
yasminso'sthāttapasi halabhṛt prāptarājarṣivṛttaḥ
śārṅgiṇyastaṃ gatavati mahīniḥspṛho manmathīyāṃ
hitvā hālāmabhimatarasāṃ revatīlocanāṅkām
4.49
tāste puṇyaṃ vidadhati purā bhūmayo dṛṣṭamātrāḥ
vandyāḥ puṃsāṃ parigamanatastvāṃ punantyeva sadyaḥ
pṛthvīmenāṃ sa kila viharannāttadīkṣaḥ prajāsu
bandhusnehātsamaravimukho lāṅgalī yāḥ siṣeve
4.50
ran saḥ lāṅgalī yāḥ siṣeve tāḥ puṃsāṃ vandyāḥ bhūmayaḥ dṛṣṭamātrāḥ purā te puṇyaṃ vidadhati
parigamanataḥ tvāṃ sadyaḥ punanti eva
sadbhistīrṇāḥ pravimalatarāḥ puṣkalāḥ suprasannāḥ
hṛdyāḥ sadyaḥ kalimalamuṣo yāḥ satīnāṃ sadṛkṣāḥ
kṛtvā tāsāmadhigamamapāṃ saumya sārasvatīnāṃ
antaḥśuddhastvamapi bhavitā varṇamātreṇa kṛṣṇaḥ
4.51
yāstā nadyaḥ kulagiribhavāḥ svardhunīrūḍhibhājaḥ
tāsāmetāḥ pratinidhitayā tatsamākhyāḥ kunadyaḥ
tīrthāloke tvamupasara tāṃ jāhnavīṃ yanmayoktaṃ
tasmādgacchedvitukanakhalaṃ śailarājāvatīrṇām
4.52
mopekṣiṣṭhāstvamupanadiketyāśugatvā praviśya
prāhustīrthapratinidhimapi kṣālanaṃ kaśmalānām
tāṃ sevethāḥ subhaga surasāṃ lokarūḍheḥ pratītāṃ
jahnoḥ kanyāṃ sagaratanayasvargasopānapaṅktim
4.53
tāmevaināṃ kalaya saritaṃ tvaṃ prapāte himādreḥ
gaṅgādevyāḥ pratinidhigatasyādidevasya bhartuḥ
gaurī vakrabhrukuṭiracanāṃ yā vihasyeva phenaiḥ
śambhoḥ keśagrahaṇamakarodindulomormihastā
4.54
svādu svacchaṃ śuci himaśilāsambhavaṃ hāri nīraṃ
prāptāmodaṃ taṭavanapatatpuṣpakiñjalkavāsaiḥ
adhvaśrāntiṃ ślathayitumadhaḥ prāptamātro'dhyavasyeḥ
tasyāḥ pātuṃ suragaja iva vyomni paścārdhalambī
4.55
tīvrodanyāśramaparigato na tvakaṃ cettadānīṃ
tūṣṇīṃ sthitvā kṣaṇamiva gatādhvaśramo jātavarṣaḥ
madhyegaṅgaṃ hṛdamadhivaserbhūri tasyāḥ prapātuṃ
tvaṃ cedacchasphaṭikaviśadaṃ tarkayestiryagammaḥ
4.56
tiṣṭhatvekaṃ kṣaṇamiva bhavānindranīlasya lakṣmīmātanvānaḥ svavapuṣi bhṛśaṃ pītatoyo'pi yena
saṃsarpantyā sapadi bhavataḥ srotasi cchāyayā sā
syādasthānopagatayamunāsaṅgamevābhirāmā
4.57
puṇyāmbūnāmiti bhṛtitaraṃ carmapūraṃ prapūrṇaḥ
kiñcidgatvā himavadacalasyā'nupādaṃ niṣīda
tatparyante vanaparikaraṃ prekṣaṇīyaṃ prapaśyannāsīnānāṃ surabhitaśilaṃ nābhigandhairmṛgāṇām
4.58
viśramyā'tho ghana ghanapathollaṅghikūṭaṃ himāṅgaṃ
paśyodagraiḥ śikharatarubhistvāmivopāntayantam
svasyāḥ kīrteriva vidhuruco nākabhājāṃ sravantyāstasyā eva prabhavamacalaṃ prāpya gauraṃ tuṣāraiḥ
4.59
upāntayantaṃ iva, svasyāḥ kīrteḥ iva vidhurucaḥ tasyāḥ nākabhājāṃ sravantyāḥ eva prabhavaṃ
tuṣāraiḥ gauraṃ himāṅkaṃ acalaṃ prāpya paśya
āruhāvirmadakalamayūrāravaiḥ kṛṣyamāṇaḥ
kuñje kuñje dadhi ghanamiva prekṣamāṇo himānīm
vakṣyasyadhvaśramavinayane tasya śṛṅge niṣaṇṇaḥ
śobhāṃ śubhratrinayanavṛṣotkhātapaṅkopameyām
4.60
adhvakṣāmaṃ śithilitatanuṃ śailamārgādhirohāsvāmaullaṅghye ghaṭayitumasau śaknuyādeva vahniḥ
dhūmaiḥ sāndrairvanaviṭapijairnātivarṣannupeyāḥ
tvaṃ cedvāyau sarati saralaskandhasaṅghaṭṭajanmā
4.61
āśṛṅgāgraṃ kavacitamivārūḍhamūrtiṃ himānyā
tvatsānnidhyādupahitarasaiścauṣadhīnāṃ sahasraiḥ
ākīrṇāntaṃ sarasagahanaṃ śailarājaṃ na cainaṃ
bādhetolkākṣapitacamarībālabhāro davāgniḥ
4.62
tvatto niryansa yadi sahasā vidyuto jātavedāḥ
prāleyādriṃ satuhinavanaṃ nirdidhakṣetadā svaiḥ
arhasyenaṃ śamayitumalaṃ vāridhārāsahasrairāpannārtipraśamanaphalāḥ samṣado hyuttamānām
4.63
mocaistatra stanitaninadānadrikuñje tathāstvaṃ
maiṣāṃ tvadbhaṅgarayamasuharaṃ śauryadarpoddhurāṇām
ye saṃrambhotpatanarabhasāssvāṅgabhaṅgāya tasmin
muktādhvānaṃ sapadi śarabhā laṅghayeyurbhavantam
4.64
yadyapyete stanitarabhasādutpateyurbhavantaṃ
tairyagyonā bhṛśamapadhiyaḥ svāṅgabhaṅgaikaniṣṭhāḥ
tānkurvīthāstamulakarakāvṛṣṭipātāvatīrṇān
keṣāṃ na syuḥ paribhavapadaṃ niṣphalārambhayatnāḥ
4.65
tatra vyaktaṃ dṛṣadi caraṇanyāsamardhendumaule -
rcyaṃ bhartustribhuvanagurorarhataḥ satsaparyaiḥ
śaśvatsiddhairupahṛtabaliṃ bhaktinamraḥ parīyāḥ
pāpāpāye prathamamuditaṃ kāraṇaṃ bhaktireva
4.66
upahṛtabaliṃ bhartuḥ tribhuvanaguroḥ arhataḥ caraṇanyāsaṃ bhaktinamraḥ [ san ] parīyāḥ [yataḥ]
pāpāpāye bhaktiḥ eva prathamaṃ kāraṇaṃ uditaṃ
yasmindṛṣṭe karaṇavigamādūrdhvamuddhūtapāpāḥ
siddhakṣetraṃ vidadhati padaṃ bhaktibhājastamenam
dṛṣṭvā pūtastvamapi bhavatādvai, punardūrato'muṃ
kalpiṣyante sthiragaṇapadaprāptaye śraddadhānāḥ
4.67
tasyopānte riracayiṣavo nūnamātodyagoṣṭhīṃ
śabdayante madhuramanilaiḥ kīcakāḥ pūryamāṇāḥ
tatrāsevāṃ vititanuṣubhirlokabharturjanasya
saṃraktābhistripuravijayo gīyate kinnarībhiḥ
4.68
veṇuṣveṣu sphuṭamiti tadā mandratāraṃ dhvanatsu
prodgāyantīṣvatikalakalaṃ tajjayaṃ kinnarīṣu
nihrādī te murava iva cetkandarīṣu dhvaniḥ syāt
saṅgītārtho nanu paśupatestatra bhāvī samastaḥ
4.69
prāleyādrerupataṭamatikramya tāṃstānviśeṣān
tasyā'dūre kukavikavitākalpitaṃ tatpratīyāḥ
haṃsadvāraṃ bhṛgupatiyaśovartma yat krauñcarandhraṃ
daṇḍenā''viṣkṛtamiva guhādvārakaṃ vaijayārdham
4.70
bahvāścarye himavati kṛtālokanatvādasaṅgaḥ
tenodīcīṃ diśamanusarestiryagāyāmaśobhī
kṛṣṇaḥ sarpo gururiva girergahvarānniṣpataṃstu
śyāmaḥ pādo baliniyamane'bhyudyatasyeva viṣṇoḥ
4.71
tasmāddhūmapracaya iva niḥsṛtya śailasya randhrādgatvā cordhvaṃ daśamukhabhujocchvāsitaprasthasandheḥ
śubhrādabhrasphaṭikaghaṭanāśobhigaṇḍopalasya
kailāsasya tridaśavanitādarpaṇasyā'tithiḥ syāḥ
4.72
kṣīrādacchacchavibhirabhitaḥ procchalannirjharaudhaiḥ
śṛṅgocchrāyaiḥ kumudaviśadairyo vitatya sthitaḥ kham
nṛttārambhe pratikṛtigatasyādibhartuḥ purastād-rāśībhūtaḥ pratidinamiva tryambakasyāṭṭahāsaḥ
4.73
utpaśyāmi tvayi taṭagate snigdhabhinnāñjanābhe
śobhāmadrervaṭatarumato maṇḍalabhrājitasya
sadyaḥkṛttadviradaradanacchedagaurasya tasya
prāleyāṃśorgrasitumanasā rāhuṇevāśritasya
4.74
tvayyārūḍhe śikharamabhito'dhityakāṃ tasya manye
pārrśvāgre vā punarapi daśāsyāvatāraprapañcam
līlābhadreḥ stimitanayanaprekṣaṇīyāṃ bhavitrīmaṃsanyaste sati halabhṛto mecake vāsasīva
4.75
tasminhitvā bhujagavalayaṃ śambhunā dattahastā
samprāpyoccairviracita ivānīlaratnastvayīyam
krīḍāśaile yadi ca viharetpādacāreṇa gaurī
mā sma sphūrjaḥ, sitiphaṇibhayānmā sma saṅkledinī bhūt
4.76
pārśvābhyudaye.... 15
indrāṇī cedupagatavatī jainagehānupātaṃ
tasminbhijyāṃ racayitumanā devabhaktyā tadāsyāḥ
bhaṅgībhaktyā viracitavapuḥ stambhitāntarjalaughaḥ
sopānatvaṃ kuru maṇitaṭārohaṇāyāgracārī
4.77
antastoyocchalanasubhagāṃ bhāvinīṃ tāmavasthāṃ
manvānāstāssunibhṛtataraṃ sānudeśe niṣaṇṇam
tatrāvaśyaṃ valayakuliśodghaṭṭanodgīrṇatoyaṃ
neṣyanti tvāṃ surayuvatayo yantradhārāgṛhatvam
4.78
ākarṣantyo dṛtimiva sarastoyapūrṇāmadhastāt
krīḍiṣyanti tridaśavanitāstvāmitaścāmutaśca
tābhyo mokṣo yadi tava sakhe gharmalabdhasya na syāt
krīḍālolāḥ śravaṇaparuṣairgarjitairbhīṣayestāḥ
4.79
anvayaḥ— adhastāt sarastoyapūrṇāṃ dṛtiṃ iva itaḥ ca amutaḥ ca tvāṃ ākarṣantyaḥ tridaśavanitāḥ krīḍiṣyanti | sakhe ! tābhyaḥ gharmalabdhasya tava mokṣaḥ yadi na syāt tāḥ krīḍālolāḥ śravaṇaparuṣaiḥ garjitaiḥ bhīṣayeḥ
kṛcchrānmukto vividhakaraṇaistatra raṃtvā'tha tābhibhūyaḥ śaile vihara gamito vāyunā''ptavraṇāṅgam
hemāmbhojaprasavi salilaṃ mānasasyā''dadānaḥ
kurvankāmaṃ kṣaṇamukhapaṭaprītimairāvaṇasya
4.80
krīḍādrīṇāṃ kanaka śikharāṇyāvasaṃstatra paśyan
svargastrīṇāṃ nidhuvanalatāgehasambhogadeśān
dhunvankalpadrumakisalayānyāṃśukāni svavātaiḥ
nānāceṣṭairjalada lalitairnirvirostaṃ nagendram
4.81
vidyuddāmnā valayitatanustatra vardhryeva ruddho
dīrghaṃ sthitvā sarati pavane mandamandaṃ dinānte
tasmādadreravatara purīṃ sveṣṭakāmo dhanīśāṃ
tasyotsaṅge praṇayina iva srastagaṅgādukūlām
4.82
dṛṣṭādhyātmasthitiradhigatāśeṣavedyaḥ savidyaḥ
yogābhyāsādbhuvanamakhilaṃ sañcarandūradarśī
lakṣmyā sūtiṃ bhuvanaviditāṃ tāṃ purīṃ tatra sākṣānna tvaṃ dṛṣṭvā na punaralakāṃ jñāsyase kāmacārin
4.83
nirvāṇārthaṃ titapasiṣavo'mī svayaṃ kleśayanti
vyarthodyogā mayi tu vitṛṣaḥ, kintu matto'dhikaṃ tat
ityākūtādvihasitamivāmbhomucāminduśubhraṃ
yā baḥ kāle vahati salilodgāramuccairvimānā
4.84
saudhairyāgrairgaganapariṣatketumālābalākaṃ
ratnodagradyutiviracitendrāyudhaṃ prāvṛṣeṇyam
dhatte yā'sau sajalakaṇikāsāramabhraṃlihaiḥ svaiḥ
muktājālagrathitamalakaṃ kāminīvābhravṛndam
4.85
saudheyāgraiḥ gaganapariṣatketumālābalākaṃ ratnodagradyutiviracitendrāyuṣaṃ prāvṛṣeṇyaṃ sajalakaṇikāsa break
sāraṃ abhravṛndaṃ dhatte
yatrānīlaṃ harimaṇimayāḥ kṣudraśailā nabhogaṃ
prodyaddevadrumaparisaraddhūpamānubandhāḥ
prāsādāśca prathayitumalaṃ sarvadā meghakālaṃ
vidyutvantaṃ lalitavanitāḥ sendracāpaṃ sacitrāḥ
4.86
procaiḥ kekāravamukharitānbhartayanto mayūrān
haṃsānudyatkaruṇavirutānmānase mlānayantaḥ
yatrā'kāle vidadhatitarāṃ devadhiṣṇyeṣu sandhyāsaṅgītāya prahatamurajāḥ snigdhaparjanyaghoṣam
4.87
yatrākīrṇaṃ vitataśikharāḥ, sānakā mandraghoṣaṃ
vidyudbhāsā viracitatanuṃ ratnadīpānuyātāḥ
saudhāmogāstulayitumalaṃ śaśvadodhaṃ ghanānāmantastoyaṃ maṇimayabhuvastuṅgamabhraṃlihāgrāḥ
4.88
kūtocchrāyaistuhinaviśadaiḥ śāradānambudaughān
mandrātodyadhvanibhirudadhīnuccaradvārivelān
ratnodaṃśuprasararucirairbhittibhāgaiḥ kulādrīn
prāsādāstvāṃ tulayitumalaṃ yatra taistairviśeṣaiḥ
4.89
paṅkībhūtāḥ śramajalakaṇairādritaprastarāntā
badvotkaṇṭhastanataṭaparāmṛṣṭavarṇāviśīrṇāḥ
sambhogānte śramamupacitaṃ sūcayantyaṅgarāgāḥ
yatra strīṇāṃ priyatamabhujocchāsitāliṅgitānām
4.90
yasyāmindoranaticarato nātisāndraṃ patanto
gaurībharturvirvaracitajaṭāmauḷibhājo mayūkhāḥ
netuṃ sadyo vilayamamalāḥ śaknuyurdampatīnāmaṅgaglāniṃ suratajanitāṃ tantujālāvalambāḥ
4.91
ekākinyo madanavivaśā nīlavāsovaguṇṭhāḥ
prāptākalpā ramaṇavasatīryātukāmāstaruṇyaḥ
yatrāpāste tamasi vipaṇīrāśrayantyutpathebhyastvatsaṃsrodhāpagamaviśadairindupādairniśīthe
4.92
tāsāṃ pādyaṃ vitaritumivopahvare niṣkuṭānāṃ
dhautopāntā bhavanavalabherindupādābhivarṣāt
yasyāṃ rātrau śramamapathake prastutāḥ kāmukīnāṃ
vyālumpanti sphuṭajalalavasyandinaścandrakāntāḥ
4.93
lavasyandinaḥ, niṣkuṭānāṃ dhautopāntāḥ, bhavanavalabheḥ prastutāḥ candrakāntāḥ rātrau apathake
kāmukīnāṃ śramaṃ vyālumpanti
saṃlakṣyante cirayati manovallabhe kāminīnāṃ
gacchantīnāṃ skhalitaviṣamaṃ rātrisambhogahetoḥ
saubhāgyāṅkairiva vilasitairātatā rājamārgāḥ
gatyutkampādalakapatitairyatna mandārapuṣpaiḥ
4.94
yatrodyāne kusumitalatāmaṇḍapeṣu sthitānāṃ
śayyopāntarvitatamadhupairāttasambhogagandhaiḥ
nīlotsaṃsairnidhuvanapadaṃ sūcyate dampatīnāṃ
klṛptacchedaiḥ kanakakamalaiḥ karṇavibhraṃśibhiśca
4.95
mandākinyāstaṭavanamanu krīḍatāṃ dampatīnāṃ
puṣpāstīrṇāḥ pulinaracitā yatra sambhogadeśāḥ
saṃstūcyante bahutaraphalaiḥ kuṅkumāraktaśobhairmuktājālaiḥ stanaparisaracchinnasūtraiśca hāraiḥ
4.96
gatyāyāsādgalitakavarībandhamuktaiḥ sambhṛṅgaiḥ
kīrṇaiḥ puṣpaiḥ kusumadhanuṣo bāṇapātāyamānaiḥ
lākṣārāgaiścaraṇanihitairapyadhikṣoṇi yasyāṃ
naiśo mārgaḥ saviturudaye sūcyate kāminīnām
4.97
manye yasyā jagati sakale'pyasti naupamyamanya —
tsarvaupamyapraṇihitadhiyā vedhasā nirmitāyāḥ
yāmadhyāste kamalanilayā sampadaśca prajānā —
mānandotthaṃ nayanasalilaṃ yatra nā'nyairnimittaiḥ
4.98
yatratyānāṃ na paraparatā cittabhartuḥ paratra
nānyo bhaṅgaḥ praṇayini jane mānabhaṅgaṃ vihāya
nā'nyo bandhaḥ priyajanatayā saṅgamāśanubandhā—
nnānyastāpaḥ kusumaśarajādiṣṭasaṃyogasādhyāt
4.99
yatrākalpānidhiṣu sakalāneva sampādayatsu
nārthī kaścinna khalu kṛpaṇo nāpi niḥsvo jano'sti
dharmaḥ sākṣānnivasati satīṃ yāmalaṅkṛtya yasmānnāpyanyatra praṇayakalahādviprayogopapattiḥ
4.100
yasyai śakraḥ spṛhayatitarāmiṣṭasarddhibhāje
yatrāsīnāḥ śatamakhapurīṃ vismarantyeva sadyaḥ
nānyañcintyaṃ viharaṇabhayādyatra mṛtyuñjayānāṃ
vitteśānāṃ na ca khalu vayo yauvanādanyadasti
4.101
nūnaṃ kalpadrumasahacarāstatsadharmāṇa ete
sañjātāḥ syuḥ ṣaḍṛtukusumānyekaśo yatradadyuḥ
akṣīṇārddhiṃ dhruvamupagatāḥ pallavollāsitā ye
yattvonmattabhramaramukharāḥ pādapā nityapuṣpāḥ
4.102
tatsātridhyādiva vanalatāḥ śikṣitāstanniyogaṃ
nānābhedaṃ vitaritumalaṃ tāśca divyaṃ prasūnam
tābhiḥ spardhāmiva ca gamitā yatra bhṛṅgopagītā
haṃsaśreṇīracitaraśanā nityapadmā na linyaḥ
4.103
yasyāṃ nityaprahatamuravāmbhojanādaiḥ pratītā
nṛtyantyuccairviracitalayaṃ tāṇḍavaiścitrapicchāḥ
nānāratnairiva ca nidhayo nirmitā jaṅgamāste
krekotkaṇṭhā bhavanaśikhino nityabhāsvatkalāpāḥ
4.104
anvayaḥ— yasyāṃ nityaprahatamuravāmbhodanādaiḥ pratītāḥ, citrapicchāḥ, nānāratnaiḥ
nirmitāḥ jaṅgamāḥ nidhayaḥ iva ca te nityabhāsvatkalāpāḥ kekotkaṇṭhāḥ bhavanaśikhinaḥ
tāṇḍavaiḥ viracitalayaṃ uccaiḥ nṛtyanti
jyotsnamanyeṣvamaravasatiṃ vyāhasatsu svabhūtyā
harmyeṣvicchallabhiṣu sudhāpaṅkadhauteṣu yasyāḥ
nirvikṣyante nidhibhugadhipaiḥ strīsahā yairvitanva—
nityajyotsnāpratihatatamovṛttiramyāḥ pradoṣāḥ
4.105
dṛṣṭvā yasyāḥ prakṛticaturāmākṛtiṃ sundarīṇāṃ
trailokye'pi prathamagaṇanāmīyuṣīṃ jātalajjā
manye lakṣmīḥ sapadi visṛjeddeva saṃlucya keśān
haste līlākamalamalake bālakundānuviddham
4.106
yatra strīṇāṃ smitarucilasajjyotsnayā''baddhaśobhā
- prāleyāṃ śoḥ śriyamupahasatyastadoṣā'kalaṅkā
bhūyo lakṣmīṃ himamahimajāṃ mānayantībhirābhirnītā lodhraprasavarajasā pāṇḍutāmānanaśrīḥ
4.107
yatrākalpe svaruciracite kalpavṛkṣaprasūte
satyeva syātpriyamabhinavaprītimādṛtya kiñcit
yakṣastrīṇāṃ yadupanihitaṃ tābhirāttānurāgaṃ
cūḍāpāśe navakurabakaṃ cāru karṇe śirīṣam
4.108
pāṇau padmaṃ kurabakayutaṃ svocite dhāmni kundaṃ
lodhro reṇuḥ stanaparisare hāri karṇe śirīṣam
vyaktiṃvyaktaṃ vyatikaramaho tatra ṣaṇṇāmṛtūnāṃ
sīmante ca tvadupagamajaṃ yatra nīpaṃ vadhūnām
4.109
śakrammanyāḥ pariṇataśaraccandrakānirmalāni
prottuṅgāni praṇayavivaśāḥ svāpateyoṣmavanti
ākrīḍante priyayuvatibhiḥ sarvakāmābhitṛptā
yasyāṃ yakṣāḥ sitamaṇimayānyetya harmyasthalāni
4.110
yatra jyotsnāvimalitatalānyāśritāḥ kuṭṭimāni
prāsādānāṃ harimaṇimayānyāsavāmodavanti
raṃramyante draviṇapatayaḥ pūrṇakāmā nikāmaṃ
jyotiśchāyākusumaracanānyuttamastrīsahāyāḥ
4.111
lolāpāṅgāḥ surasarasikāḥ pronnatābhrūvikārāḥ
prāneśānāṃ rahasi madanācāryakaṃ kartumīśāḥ
svādhīne'rthe viphalamiti vā vāmanetrā na yasyāmāsevante madhu ratiphalaṃ kalpavṛkṣaprasūtam
4.112
gehe gehe dhanadasacivairyatra dharmānurāgāt
divyairgandhaiḥ surabhikusumaiḥ sākṣatairdhūpadīpaiḥ
saṅgītādyairapi jinamaho vartyate puṇyakāmaistvadgambhīradhvaniṣu madhuraṃ puṣkareṣvāhateṣu
4.113
vāsaḥ kṣaumaṃ jigaliṣu śanairnūnamādeṣṭukāmaṃ
yūnāṃ kāmaprasavabhavanaṃ hāri nābheradhastāt
kāñcīdāmnā kimapi vidhṛtaṃ lakṣyate kāminīnāṃ
nīvībandhocchvasitaśithilaṃ yatra bimbādharāṇām
4.114
yasyāṃ kāmadvipamukhapaṭacchāyamāsrastanīvi
śrīmacchroṇīpulinavaraṇaṃ vāri kāñcīvibhaṅgam
pūrvaṃ lajjā vigalati tato gharmatoyaṃ vadhūnāṃ
kṣaumaṃ rāgādanibhṛtakareṣvākṣipatsu priyeṣu
4.115
ākṣipteṣu priyatamakarairaṃśukeṣu pramohā -
dantarlīlātaralitadṛśo yatra nā'laṃ navoḍhāḥ
śayyotthāyaṃ vadanamarutā''pāsituṃ dhāvamānā
arcistuṅgānāmabhimukhamapi prāpya ratnapradīnām
4.116
vastrāpāye jaghanamabhito dṛṣṭipātaṃ niroddhuṃ
yūnāṃ klṛptā surabhiracitā yatra mugdhāṅganānām
kampāyattātkarakisalayādantarāle nipatya
hrīmūḍhānāṃ bhavati viphalapreraṇā cūrṇamuṣṭiḥ
4.117
pratyāsannaiḥ śikharakhacitairunmayūkhairvicitraiścitrā ratnairnabhasi vitatāḥ śakracāpānukāraiḥ
bibhratyuccaiḥ sajalajaladā sadditānasya līlāṃ
netrā nītāḥ satatagatinā yadvimānāgrabhūmīḥ
4.118
adhyāsīnā bhavanavalabhiṃ śāradī meghamālā
yatrā''muktapratanuvisaracchīkarāsāradhārā
bhītvevā'laṃ vrajati vilayaṃ paśyatāmeva sākṣāt
ālekhyānāṃ svajalakaṇikādoṣamutpādya sadyaḥ
Linked texts (7)
- Critical edition (S. K. De) — Sanskrit
- Meghadūtasamasyālekha — Meghavijaya, Sanskrit
- Meghadūta (Vikrama) — Vikrama, Sanskrit
- Rasārṇavasudhākara — Siṃhabhūpāla, Sanskrit
- Tarkakaumudī — Laugākṣi Bhāskara 1600, Sanskrit
- Śīladūtakāvya — Cāritrasundara, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit