<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Poetry and campū by Jain authors](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya) › [Yaśastilaka](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka) › [Yashastilakacandrika](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara) › 4.117

# Yashastilaka 4.117

Yaśastilakacandrikā 4.117

- **Language:** Sanskrit

### [4.117.1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.1)

taḍumbaraṃ uṅkaṭam | puna kathabhūtam | analparājikāvarjitāvantisomāvasānam analpā pracurā yā rājikā āgu tayā āvarjita miśrita yat avantisoma kāñjika tat avasāne anta yatra tattathoktam | puna baghabhūtam | samāptaglisamakṣārapānīyapānam samā lavaṇokarastasyā sadbhisama udakasadṛśa yat kṣāraṃ pānīya tasya pāna yatra tattathoktam | he rājan, na ca naiva aśanāyā bhubhukṣāyā upaśāntirvināśo manāgapi stokamapi avāpa na prāptavānaham | kevala lavaṇajīrakādisaṃyogarahita tasya siliṣakanāmadheyasya vañcitadṛṣṭipātayā dṛṣṭipāta vañcayitvā svavāsinyā vadhūrūpayā pariviṣṭa pariveṣito bhukta śyāmākabhakta mama prāṇatrāṇa prāṇarakṣaṇa paḍdhānyakrūra akārṣīt cakāra | kathabhūta śyāmākabhakta | mūlāṭīvarāṭotkaṭakaṭūlakālaśeyaviśiṣṭa mūlāṭī dadhimūla varāṭotkaṭa kandapaṃsavṛśa kaṭūla (!) āmlādhika kālaśeyaṃ takra tena viśiṣṭa sayukta | puna kathabhūta | sarvapātrīṇa caulādiyogya | iti ca anena prakāreṇa kṣaṇamātra muhūrte dvayālāpānanditaceta dvayālāpenairmevacanenānanditacetā dṛṣṭamanā ta śalunaka akhaṇḍakṣīṇe janadvayādhāre ekānte śaraṇe gṛha kimapi vivakṣita udantajāta vārtāsamūha āpapracche āpṛṣṭavānaham | sarvaceta ityādi | yeṣā nṛpāṇāṃ sarvacetogatān sarveṣāṃ hṛdayasthitān arthān kāryāṇi dṛṣṭu avalokitu kutūhala kautuka vartate | kṣitīśvarāste rājāna pare niścayena cāraiścaraiścakṣuṣmanto locanavanto bhavantu saṃjāyantu | jātyalakāra || cārasaṃcārata ityādi |

### [4.117.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.2)

yeṣāṃ nṛpāṇāṃ cārasaṃcārato herikapuruṣaprayogata svaparasthiti adhyakṣā pratyakṣā na bhavati teṣāṃ rājñāṃ niyuktārātisaṃpātāt niyuktānāṃ niyogināṃ daṇḍādhipatīnāṃ arātīnāṃ śatrūṇāṃ ca saṃpātāt āgamanān na artho lakṣmīrna bhavati | na ca asava na ca prāṇā bhavanti | nirdhanā santo mriyanta ityartha | jātyalakāra || kadācit kasmiṃścidivasare asmāt kāpaṭikāt śaṅkhrakāt ida vakṣyamāṇalakṣaṇa śrauṣa aśrauṣam | kathabhūtāt kāpaṭikāt | ityamunā prakāreṇa sādaramāpṛṣṭāt ādarasahita yathā bhavatyeva anuyuktāt | itīti kim | he karatalīkṛtasakalasacivaceta kūṭakapaṭa, karatalīkṛta karatalāmalakāvadhijñāta sakala samagra sacivasya mantriṇa cetaso manarā kūṭo arālya kapaṭa pākhaṇḍo yena sa tathoktaḥ | he kāpaṭika he śaṅkhanaka, ya sacivo mantrī | khalu niścayena vākayālakāre vā | mayā yaśodhareṇa tana janapadaviṣaye deśamadhye niyukto'lakṛto adhikārī kṛta sa saciva samprati idānīṃ kīdṛśasthiti kīdṛśācāro vartate | kathabhūte janapadaviṣaye | anvayāgataprajāpraṇaye anvayāgata kulakrameṇāgata prajāsu lokeṣu praṇayo mama sneho yasmin janapadaviṣaye sa tathoktastasmin | ya sacivā mantrī kathabhūta | sarvārddhasamṛddho'pi paripūrṇalakṣmīsayukto'pi vrataprathitāśayatyā vratavinītavicitratayā trividhāsvapi strīpu bālyuvatimadhyamavaya su triprakārāsu strīpu mahārṣārava digambara iva asajātasmaraśaraśaravyahṛdaya na sanāta smaraśarāṇā kamrabāṇānā śaravya vedhya hṛdaya yasya sa asajātasmaraśaraśaravyahṛdaya | yathā maharṣi sarvādiraṇimādikriddhisahito'pi san vratādhīnatayā strīpu mano na karoti |

### [4.117.3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.3)

puna kathabhūta saciva | saṃsāratimirāvasrāveśo'pi na manāgapi prabhālepīmaṇiriva sapannamalinābhiniveśa sasārasya sabandhī yattimiṃraṃ andhakāraṃ daitya tamya avasarasya prastāvasya āveśa praveśo yasya sa sasāratimirāvasarāveśa sasārakṛṣṇāvasarāndhakāro'pi san prathamayauvanatvāt manāgapi stokamapi sapannamalinābhiniveśo na vartate saprāptamantrinābhiprāyo na vartate | ka iva | prabhālepīmaṇiriva vṛddhakhadyotiratnamiva | ya saciva aṅguṣṭhamātrīmapi ekāṅgulapramāṇāmapi dharitrīṃ bhūmi na karṣayati na kheṭayati | kyā | atikāruṇikatayā yato'ya atidayālurvartate | kasmāddharitrīṃ na karṣayati | paya - pātocchvasitasya jalavarṣeṇocchvasitasya mahītalasya garbhiṇījaṭharasammatvāt yathā garbhiṇījaṭhara bījapātena ucchvasita bhavati | ya saciva mahākṛpālutayā sarasakāruṇikatayā sattvasaṃmardabhayena prāṇināṃ campanabhayātpadāt padamapi bhraman ekapadmātramapi bhūmyupari bhraman dāravaṃ kāṣṭhamayaṃ pādaparitrāṇaṃ pādukāṃ nādatte na gṛhṇāti | ka iva | bhavila iva mahāmuniriva | yathā dayālurmuniḥ kāṣṭhapādukāṇaṃ na gṛhṇāti | yaḥ sacivaḥ ekāntataḥ sarvathā prakāreṇa paramapadaspṛhayālutayā mokṣābhilāṣukatayā svairakathāsvapi svecchāvārtāsvapi viṣayasukheṣu na tṛpyati nābhilaṣati | varṣabhūteṣu viṣayasukheṣu | viṣayaviṣamollekheṣu viṣayadālotpalavat viṣamaḥ krūrataraḥ prāṇāpahārakaḥ ullekho agraṃ yeṣāṃ tāni teṣu | ka iva na tṛpyati | karmandīva tapasvīva | yathā karmandī viṣayasukheṣu na tṛpyati |

### [4.117.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.4)

yaḥ sacivaḥ sadaiva sarvakāla śuciriva agniriva brahmacārī vartate yadyapyevaṃ brahmacārī sadā śuciḥ tathāpi lokavyavahārapratipālanārthaṃ lokānāṃ vyavahāraḥ asnāto devān na prapūjayediti vartate tasya pratipālanārthaṃ devopāsanāyāmapi devapūjanārthamapi samāplutya ṣaḍyuṣṇajalena snānaṃ kṛtvā jalajantūdvejanajanitakalmaṣapraśamanāya jalasya saṃbandhino ye jantavaḥ pūyarādayaḥ prāṇinasteṣāmudvejanena bādhākaraṇena janitamutpāditaṃ yat kalmaṣaṃ pāpa tasya praśamanāya śāntyarthaṃ aghamarṣaṇatantrān pāpopaśamasaṃpradāyān mantrān guptabhāṣaṇān japati parāvartayati | ka iva | vaikhānasa iva | yathā vaikhānasaḥ daṇḍyahamān vā mantrān japati | yaḥ sacivaḥ kiṃ karoti | āstāṃ tāvat sattāvattiṣṭhatu yat aśubhasya madyamāṃsacarmacāṇḍālāderdarśanamavalokanaṃ sparśanaṃ ca ābheṭanam, kiṃtu manasāpi cittenāpi asya aśubhasya parāmarṣe saṃbandhe'pi āśaṃ bhojanaṃ pratyādiśati nirākaroti antarāyaṃ vidhatte | ka iva | śaṃsitavrata iva digambara iva | yathā mahāvratadigambaraḥ dṛṣṭonaradarśanasaṃbandhāntarāyān karoti | uktaṃ ca—'māṃsacarmārdradantāsthipūyadarśanatastyajet | mṛtātrikīṇanādam pratyākhyānam sevanāt || mātaṅgaśvapacādīnāṃ darśane taddravaḥśrutau | bhojanaṃ parihartavyaṃ malamūtrādidarśane ||' punaśca yaḥ sacivaḥ kiṃ karoti | asahamavṛttasaṅgeṣu maraṇaṃ gatiḥ sārthe anāgamanaśīleṣu dvi nidhiva bhaṅgeṣu śarīreṣu ko nāma kaścit bharāṇāṃ lālanāya poṣaṇāya āgraha ākṣepa itīdṛśamākalayya samyagvicārya parvarase (divase) ṣu dīpotsavādivivaseṣu śākamuṣṭeḥ śākamātrakavalāt yavasamuṣṭervā yavo-

### [4.117.5](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.5)

danakavalāt vā aparaṃ anyaṃ āhāraṃ modakādikaṃ na āharati na bhuṅkte | ka iva | mumukṣuriva moktumicchurmunireva | yathā mumukṣuḥ śākamātrānnāt aparaṃ snigdhamāhāraṃ nāharati | punaśca yaḥ sacivaḥ kiṃ karoti | dalaṃ phalaṃ vā svayamātmanā vanaspatīn na avacinoti gṛhṇāti vanaspatīnāṃ dalaṃ phalaṃ svayameva na truñcati | 'yācñārthā duhicintipracchidhigbhārijanīvahvavadaṇḍaprahakūpmānadhimupa patrādyāyavau dviṭāra' (?) iti vacanāt ciñdhātoḥ prayoge dvikarmakatvāt vanaspatīniti ṣaṣṭhībādhitā dvitīyā | kasmāt svayaṃ dalaṃ phalaṃ vā na cinoti | ityamunā prakāreṇa dayālubhāvāt kāruṇikatvāt | na kevalaṃ dayālubhāvāt | duritabhīrubhāvācca | itīti kim | īṣadapi stokamapi aśubhaṃ duḥkhaṃ anyatra aparajīve utpāditaṃ janitaṃ janmāntare anyabhave ātmani sasmin śataśaḥ śatavārān sahasravārān lakṣadhā koṭidhā duḥkhaṃ phalati | kimiva | uptabījamiva vapitakaṇa iva | ka iva cinoti | yogīva dhyānavānmuniriva | punaśca kiṃ karoti sacivaḥ | paroparodhāt kuṭumbyādyāgrahāt taddalaṃ phalaṃ vā anubhavaṃścāsvādayan pataṅgapāvakasparśapūtaṃ sūryāgnivaiśvānarasparśanapūtaṃ pavitraṃ vinā nānubhavati nāsvādayati | punaśca kiṃ kṛtavān | na kevalaṃ niṣkevala mayi viṣaye ciraparicayodanvadasīmasnehanirbharatvāt ciraparicayena bālādārabhya saṃgatitayā udanvan utpadyamāno yo'sau asīmasneha aparyantaprītistasminnirbharatvāt tatparatvāt parādhīnatvāt suhṛdiva kuṭumbyaṅga iva vṛttavighnākāramapi cāritrāntarāyamūrtimapi rājyabhāraṃ ūrīkṛtavān svīkṛtakāra | uktaṃ ca—'paratantraḥ parādhīnaḥ paravānprāyavānapi |

### [4.117.6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.6)

adhīno nimna āyatto'svatantro gṛhyako'pyasau ||' mayā kiṃ jñātvā janapadarakṣaṇasacivo niyuktaḥ | iti matvā īdṛśaṃ jñātvā dharmasaṃvardhanaṃ vicintyenā mahākulaprasūteḥ uttamakulodbhavo'sya dharmamūlatvāt dharma vinā uttamakule prasūtirna bhavati iti matvā | tathā ca kiṃ matvā | mahābhāgapadaprādurbhūteḥ rā- rgamokṣapadotpādasya dharmamūlatvāt dharme vinā mahābhāgapadaprasūtirna bhavati iti matvā | asau saciva janapadaviṣaye kimarthaṃ niyukta | iti īdṛśa kārye vyabhicārayitumiva a satya kārayitumiva | itīti kim | iha asmin sasāre alampaṭamanaskāra nirlobhacitta kaścidvipaścidapi ko'pi vidvānapi adhigatādhikāra prāptaniyogo nara pumān nāsti na vartate | ki kṛtvā | sarvamiti matvā | itīti kim | kuśalaśayaṃtayā yatnaparicitatayā ghaṭaśatenāpi kumbhasahasreṇāpi snāti snāna karoti bindunāpi vindupramukhenāpi na spṛśyate | bindumātrajalasyāpi pāpa na bhavatītyartha | punaśca ki kartumicchunā mayā sacivo niyukta | prajāpālana cikīrṣuṇā prajānā lokānāṃ pālana rakṣaṇa cikīrṣuṇā kartumicchatā | kasmāt prajāpālana kartumicchatā kośavṛddherdhanavardhanasya prajāmūlatvāt prajā vinā kośavṛddhirna bhavati iti matvā | punaśca kasmāt niyukta | tantravṛddheśca senādṛddheśca prajāpālana vinā sainyavṛddhirna bhavati iti matvā | punaśca kiṃ kartumicchatā mayā sacivo niyukta | prakṛtiprasaktiṃ utpipādayiṣuṇā prakṛtīnā pūrvoktāṣṭādaśaprakṛtīnā prasaktiṃ prasa nnatā utpipādayiṣuṇā utpādiyitumicchatā | kasmāt prakṛte' ṣāṃ prasannatotpādyate |

### [4.117.7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117.7)

asādhyasādhanasya asādhyasya viṣamasya durgāde sādhanasya kare 1.. ṇasya prakṛtimūlatvāt prakṛtiṃ vinā asādhya na sādhyate iti matvā | na kevala a sādhyasādhanasya ki tu parābādhāvarodhanasya pareṣā śatrūṇā ābādhā upadravastasya avarodhanasya niṣedhanasya prakṛtimūlatvāt | śatrubādhānirodha prakṛtiṃ vinā na bhavatīti bhāva | punaśca kiṃ kartumicchatā mayā sacivo niyukta | satpuruṣān sajighṛkṣuṇā saṅgrahītumicchatā | satpuruṣasaṅgrahaṇecchāpi kasmāt | aśeṣaśāstravyutpatte sakalaśāstraparijñānārthasya viśiṣṭācārapravṛtteśca sadācārapravartanasya ca satpuruṣamūlatvāt sakalaśāstravyutpattirviśiṣṭācārapravṛttiśca satpuruṣān vinā na bhavatīti kāraṇāt | punaśca ki kartumicchatā mayā sacivo niyukta | pratipakṣāpāya śatruvināśa samīcikṣuṇā samīkṣitumicchatā | pratipakṣāpāyasamīkṣaṇecchāpi kasmāt | ājñotkarṣasya pratāpaprakṛṣṭatāyāśca pratipakṣāpāyamūlatvācca śatrūṇāṃ vināśa vinā ājñāviśiṣṭa pratāpaprakarṣaśca na bhavati | punaśca kiṃ kartumicchatā mayā sacivo niyukta | rājyalakṣmīṃ uhlāsayiṣuṇā rājyalakṣmīṃ uhlāsayitumicchatā | rājyalakṣmyullāsecchāpi kasmāt | viṣayasukhopasarpaṇasya viṣayasaukhyapravartanasya arthijanasatarpaṇasya ca

## Linked texts (1)

- [Yaśastilaka](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka.4.117) — Somadevasūri, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117) · Pramāṇa
