[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Poetry and campū by Jain authors](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya) › [Yaśastilaka](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka) › [Yashastilakacandrika](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara) › 4.22 # Yashastilaka 4.22 Yaśastilakacandrikā 4.22 - **Language:** Sanskrit ### [4.22.1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.1) dharanti | abalāsu karṇapālīpradeśe karṇoparitanabhāge navakisalayaśobhā pratyagrapallavaprabhāṃ dadhati | athavā kucakalaśataṭānā stanakumbhapradeśānā kuṅkumasya kāśmīrajasya kesararāgaśobhāmiva dadhati dharanti | upamālakāra || kāśmīrakesararuca ityādi | he deva, bhāno karā tava bhavatavitta vividha cāṭutāyā nānāprakārapremastutitayā āśrayante praviśanti | bhavatacittāya rocata ityartha | kathabhūtā bhāno karā | kāśmīrakesararuca jātyakuṅkumakinjalkasadṛśā | puna kathabhūtā | karajakṣatābhā avalāsu nakhopaśobhitā | puna kathabhūtā | kāntādhara dyutidhṛta kā tānāṃ strīṇā adharadyutiṃ śobhā dharantīti kāntādharadyutidhṛta | puna kathabhū tā | śukavañcarūpā tava krīḍākīratuṇḍasadṛśā | puna kathabhūtā | sindūritāṅgaṇatalā sindūrita raktīkṛtamaṅgaṇatala gṛhāgrabhūmiryaiste sindūritāṅgaṇatalā | upamālakāra || aha kathabhūta san kāryāṇi apaśyam | samācaritagurudevatopāsanavidhi samā carita samyagvihito gurorupādhyāyasya mātrādeśva devatāyāśca upāsanavidhi sevā vidhāna yena | pāghoṣo heṣādhvanistena mukharita vācālita savidhānā nikaṭavartinā saudhānāmutsaṅga aṅko yena sa tathā tam | kathabhūtānā vājinām | itastato yatra tatra kṛtā racitā asaralā aparyantā calasthā paṅktiyepā te itastata kṛtāsaralacalasthāstepām | puna kathabhūtānā vājinām | ### [4.22.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.2) netracīnacitrapaṭīpaṭolarallikādyāvṛtadehānām netrāṇā sūkṣma paṭṭavastrāṇām cīnānā cīnadeśotpannavastrāṇā citrā nānāprakārā yā paṭṭya sūkṣmavastrāṇi tāśca paṭolāni ca paṭṭakūlavastrāṇi rallikāśca rallādikambalaviśeṣāstā ādiryepā tairevādiprāṇāntairāvṛtā veṣṭitā dehā śarīrāṇi yepā te tathā teṣām| puna kathabhūtānā vājinām| pratiyavasaghāsacalacāmaracumbyamānalocanāntānām yavasasya tṛṇasya yo'sau ghāsa kavalaścarvaṇa yavasaghāsa yavasaghāsa prati pratiyavasaghāsa calanti kampamānāni cāmarāṇi mastakaprakīrṇakāni taiścumbyamānāni āspṛśyamānāni locanānā antā prāntā yeṣā vājinā te tathā teṣām | vājinā ki kurvatām | dakṣiṇacaraṇena apasavyaprapadena mahītala bhūmitala ullikhatā utkhanatām | kathabhūtena dakṣiṇacaraṇena | utprekṣyate-muhurmuhurvāravāra vijayaparamparāṇā śatru parājayaśreṇīnā pratipādanapareṇeva sūcanatatpareṇeva | aparaṃ kathabhūtānā vājinām | uttālajaladhikallolalīlānām uttālā ucchritā ye jaladhikallolā samudramahātaraṅgāsteṣāṃ līlā śobhā yeṣā te tayoktāsteṣām | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | aviratadahyamānakālāgurudhūpadhūmodgārabhyamāṇadigvilāsinīkuntalajālam aviratamanavarata dahyamāna bhasmīkriyamāṇa yatkālāguru kṛṣṇakākatuṇḍa tasya dhūpasya yo'sau dhūma tatparyāyāntaraṃ tasyodgama prādurbhāva tena ārabhyamāṇāni racyamānāni digvilāsinīnā digvadhūnā kuntalajālāni yatra maṇḍape sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | ### [4.22.3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.3) uttaralatarapatākāpratānātanyamānāmbarasarohaṃsamālam uttaralatarāścapalatarā yā patākā dhvajāstāsāṃ pratāna samūhastena ātanyamānā vistāryamāṇā ambarasarasi ākāśasarovare haṃsamālā haṃsasamūho yatra yena vā sa tathoktastam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | uttuṅgatamaśṛṅgasaṅgatānekamā- ṇikyotkīrṇakalaśaruciracyamānakhecarīkucavicitrapatrabhaṅgam uttuṅga unnato yo'sau tamaṅgaprāsādastasya śṛṅgāṇi śikharāṇi teṣu sagatā āropitā aneke bahavo ye māṇikyotkīrṇakalaśā ratnaghaṭitaghaṭāhasteṣā rucibhirdīptibhī racyamāna kriyamāṇa khecarīṇā devavidyādharīṇā kuceṣu vicitro manohara patrabhaṅga patrāvalī yasmin āsthānamaṇḍape sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | abhinavotphullaphalitapallavāntarālavilasatkīrakāminīpunaruktavandanasrakprasaṅgam abhinavā pratyagrā utphullā puṣpasahitā phalasahitā ye pallavā vṛkṣaśākhāgrāṇi teṣāmantarāleṣu madhyeṣu vilasantya krīḍantyo yā kīrakāminya śukabhāryāstābhi punarukto dviguṇīkṛta vadanasrakprasaṅga vandanamālāsatatiryena sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | antarāntarāvalambitottaralatārahāramarīcīvīcayapracārācaryamāṇasurasaritsalilasekam antarāntarā madhye madhye avalambitā āropitā uttaralāścapalā mahāmadhyamaṇisahitā vā tārahārā atyujjvalā ye hārā muktāphalamālāsteṣā marīcīvīcayayā kiraṇalaharīsamūhāsteṣā pracārai prasarairācaryamāṇa kriyamāṇa surasaritsalilasya gaṅgājalasya seka secana yatra sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | ### [4.22.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.4) atibahalakāleyakardamonmṛṣṭasphaṭikakuṭṭimatalapravekam atibahala atiśayena pracuro yo'sau kāleyakardama kāśmīrajanmakesaradravastena unmṛṣṭa samārjita chaṭakita yat sphaṭikakuṭṭimatala kāśmīropalabaddhabhūmitala tena praveka pravibhāgo yasya sa tathātam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | analpakarpūraparāgaparikalpitaraṅgāvalividhānam analpena pracureṇa karpūraparāgeṇa ghanasāracūrṇena parikalpita samantādracita raṅgāvalividhāna catuṣkapūraṇa yatra sa tathoktastam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | iṣaddī padunmiṣatkamalamālatībakulatilakamallikāśokādikusumopahārā modamandamadhulihāpādyamānāparamarakatamayavitardikāpratānam kamalāni ca paṅkeruhāṇi, mālatyaśca jātīpuṣpāṇi, bakulāni ca madagandhitarupuṣpāṇi, tilakāni ca puruṣatarupuṣpāṇi, mallikāśca muktabandhanapuṣpāṇi, aśokāni ca śrīvṛkṣapuṣpāṇi, ādiryeṣā campakādīnā tāni kamalamālatīvakulatilakamallikāśokādīni tāni ca tāni kusumāni teṣāmupahāra pūjana tasyāmodena parimalena mandāstallīnā ye madhulihā bhramarāstairāpādyamā- no'paro dvitīyo marakatamayaḥ kīrapakṣanibharatnabhūmayo vitardikāpratāno vedikāvistāro yanna sa tathā tam | uktaṃ ca—'gārutmataṃ marakatamaśmagarbhoṃ harinmaṇiḥ | kālaṃ ca nīlaṃ ca mecakam' iti vacanāt | puṣparāgoddlitā bhramarāstādṛśāḥ saṃjātāḥ | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | avalagnāgacchadagaṇyapaṇyāṅganāstanatuṅgimotsāryamāṇamārgaparijanavalam avalagane sevāyā āgacchantyaḥ upaḍhaukamānānyaḥ yāḥ agaṇyapaṇyāṅganāḥ gaṇanātītā veśyāstāsāṃ stanatuṅgimnā kucoccatvenotsāryamāṇaḥ preryamāṇaḥ... ### [4.22.5](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.5) ..................... ....utpadyamānā ye jayajīvitayaśa prakāśanāśīrvādāḥ jayaśca aparājaya, jīvitaṃ ca dīrghāyuṣkatā, yaśaśca puṇyaguṇānukīrtanaṃ teṣā prakāśanā prakaṭanaparāḥ āśīrvādā āśīrvacanāni teṣu vidagdhāścaturā vandinaḥ stutipāṭhakāḥ abrāhmaṇabhaṭṭāsteṣāṃ vṛndāni samūhāsteṣā vadanāni mukhāni teṣu ucchalantaḥ kalāḥ madhurāḥ karṇomṛtaprāyā. kolāhalāḥ kalakalaśabdā yatra sa tathoktaḥ | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | udīrṇamaṇistambhikāmadhyaprasādhitasiṃhāsanam udīrṇā unnatā yā maṇistambhikā ratnānāmalpastambhāsteṣāṃ madhye antarbhāge prasādhitaṃ śṛṅgāritaṃ siṃhāsanaṃ haryakṣaviṣṭaraṃ yasmin sa tathā tam | puna. kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | amarataruparikaraṃ meruśikharamiva kalpavṛkṣapariveṣṭitaṃ ratnasānumastakamiva | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | lakṣmīkaṭākṣavalakṣobhayapakṣavikṣipyamāṇacāmaraparamparam lakṣmīkaṭākṣavat lakṣmyapāṅgāvalokanavadvalakṣā ujjvalā ubhayapakṣayoḥ savyāsavyapārśvayorvikṣipyamāṇā vividhavījyamānā cāmaraparamparā prakīrṇakaśreṇiryatra maṇḍape sa tathā tam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | kulaśailamiva kulaparvatamiva | kathaṃbhūtaṃ kulaśailam | amṛtodadhidevatāpāṅgadviguṇataraṅgaprasarākulam amṛtodadhiḥ kṣīrodasāgarastasya saṃbandhinyo yāḥ devatāstāsāmapāṅgairlocanaprāntairdviguṇā dvigucchā ye taraṅgāḥ kalolāsteṣāṃ prasarā vistārāstairākulo vyāptastam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | ### [4.22.6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.6) uparīvitatasitadukūlavitānam upari rājamastakyoparitanabhāge vitataṃ vistāritaṃ sitadukūlavitānaṃ śuklapaṭṭakūlacandropakaṃ yatra sa tathā tam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | uditendumaṇḍalam uditaṃ udayaṃ prāptaminduṇḍalaṃ candrabimbaṃ yasmin udayācale sa uditendumaṇḍalastaṃ īdṛgvidhaṃ udayācalamiva udayācalasadṛśamāsthānamaṇḍapam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | adha ūrdhvaṃ adhastānabhāge ūrdhvabhāge ca bhittīnā kuḍyānā ratnaphalakabhāgeṣu māṇikyapaṭṭakadeśeṣu pratibimbitopāsanāgatasamastasāmantasamānam pratibimbita praticchāyāmāgata upāsanāgatānā sevāsamāgatānā samastānā samagrāṇā sāma tānāṃ deśapatīnā rājñā samāna samūhò yatra āsthānamaṇḍape satathā tam| puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | asurāmaradikpāladattayānābhājamiva ye adha pratibimbitāste dikpālasthānīyā ye devāsairdattā kṛtā yātrā gamana tā bhajate śrayatīti asurāmaradikpāladattayātrābhāk tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | vividhamaṇivinyāsavihitabahurūpākṛte raṅgasyāvalokanādbhītamūpālabālakākulitasauvidallam raṅgasyāvalokanāt agrabhūmeravalokanāddarśanāt bhītā bhaya prāptā ye bhūpālānā vālakā sāmantānā śiśavastairākulitā kheda prāpitā sauvidallā sthāpatyā yasmin maṇḍapa tathā tam | bhūpālabālakā kasmādbhītā taddhetugarbhita viśeṣaṇamāha—kathabhū tasya raṅgasya | vividhamaṇivinyāsainānāratnanirmitaiārvahitāni kṛtāni bahūni rūpāṇi siṃ havyāghrādīnā rūpāṇi teṣāmākṛtirākāro yasmin raṅge sa tathā tasya | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | ākhaṇḍalasabhāpratimallam | sudharmapariṣatsamānamityartha | ### [4.22.7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.7) puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | iti amunā prakāreṇa itastato yatra tatra ṭīkamānai sacaradbhi yāṣṭīkai pratīhārairvinīyamānānukasevakam vinīyamānā śikṣyamāṇā anukasevakā pratyāsanasevakā yatra sa vinīyamānānukasevakastam | itīti kim | mā bhajata māgṛhīta vaikṛta savikāramākalpa veṣam | ṭiriṭillitāni ātmana anucitavyavahārān vijahīta viśeṣeṇa muñcata yūyam | kathabhūtāni ṭiriṭillitāni | dhanayauvanamadollāsitāni dhana ca svāpateyam, yauvana ca tāruṇyam, tayormadaścittollāso gavastena ullāsitāni prādurbhāvitāni dhanayauvanamadollāsitāni | anadhikṛtamanīṣā aniyogabuddhaya puruṣā janā, mā praviśata praveśa mā kuruta yūyam | asaṃbādha sāvakāśa yathā bhavatyeva ātmabhūmikāyā nijasthāneṣu samādhva tiṣṭhato yūya viśata yūyam | 'yasya dhe' iti pāṇinisūtreṇa sakāralopa, yadi kātantravyākaraṇābhiprāyeṇa lupyate 'na dadhaṭā tṛtīya-' iti sūtreṇa sasya do bhavati tena samādhva(ddhva)miti sayogākṣaraṃ niṣpadyate | kathā vārttā mā kathayata yūyam | kathabhūtā kathā | mitha prajalpo- tkathāḥ mithaḥ paraspara jalpaḥ pramāpaṇaṃ utpatha unmārgo yāsu tāstathoktāḥ | manomarkaṭasya cittaśākhāmṛgasya cāpalaṃ capalatvaṃ pramuñcata prakarṣeṇa dūrīkuruta yūyam | imān pratyakṣībhūtān indriyahayān sparśanādituragān vākpāṇipādādīn vā pāriplavaplutān cañcalatvotphālān mā kuruta mā vidadhīdhvaṃ yūyam | sevakā bruvanti yadyevaṃ na kurmastarhi kiṃ kurma iti cet iti amunā prakāreṇa kevalaṃ devasya yaśodharamahārājasya vadanaṃ mukhaṃ ekāyanamanasaḥ ekāgracittāḥ santo nirīkṣadhvaṃ avalokayata | ### [4.22.8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.8) kathaṃbhūtāḥ kathāḥ nirīkṣadhvam | devaḥ kiṃ viniyogajātamadhikārasamūhaṃ prakṣyati kimanuyokṣyati praśnaṃ kariṣyati | devaḥ kiṃ pravakṣyati | devaḥ kimādikṣyati kimādeśaṃ dāsyati | vā athavā kiṃ srakṣyati kāṃ sṛṣṭiṃ kariṣyati | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | atividhīyamānāḥ anviṣyamāṇāḥ avalokyamānā āgantukāḥ navatarapuruṣāḥ yasmin maṇḍape sa tathā tam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | akhilalokalocanendīvarānandacandramasam | akhilānā lokānā locanāni tānyeva indīvarāṇi nīlotpalāni teṣāmānande harṣotpādane vikāsane candramāḥ śaśāṅkastam | kathaṃbhūtaḥ san kāryāṇi apaśyam | niḥsaṅgīkṛtadvāradeśaḥ aniṣiddhajanapraveśaḥ | ahaṃ kāryāṇi kathaṃ apaśyam | yathādeśarūpaṃ yathānyāyaṃ bhavatyevam | kathaṃbhūto'ham | anutpiñjalamanāḥ anākulitacittaḥ | kathaṃbhūtairdharmasthaiḥ | sakalavidyāvyavahāravedibhiḥ sakalāḥ samastā yā vidyāścaturdaśavidyāstāsā vyavahāraḥ pravartanaṃ vidanti jānantītyevaṃśīlāste tathā taiḥ | kāstāḥ caturdaśavidyā iti cevit- 'ṣaḍaṅgāni catvāro vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ | dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca vidyāścaitāścaturdaśa ||' śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ jyotiṣaṃ chando niruktaṃ ceti vedānāṃ aṅgāni ṣaṭ | catvāro vedāḥ prasiddhāḥ | punaḥ kathaṃbhūtairdharmasthaiḥ | vigatasarvapathīnanyāyadvāparaiḥ sarvapathīnāḥ sarvamārgānusārastaiṣāṃ nyāyo nītirvyavahāro vigato vinaṣṭaḥ sarvapathīnanyāyasya dvāparaḥ saṃdeho yeṣā te tathā taiḥ | uktaṃ ca- 'vividhitsātusaṃśayaḥ | saṃdehodvāparī ca' | punaḥ kathaṃbhūtairdharmasthaiḥ | ### [4.22.9](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.9) dṛṣṭaśrutānekācāravicārilokaiḥ dṛṣṭā locanābhyā pratyakṣīkṛtāḥ śrutāḥ karṇairākarṇitāḥ anekeṣāmācārāṇāṃ vicāriṇo lokāḥ ## Linked texts (1) - [Yaśastilaka](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka.4.22) — Somadevasūri, Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22) · Pramāṇa