Pramāṇa · Search · About · API

Yashastilaka 4.290

Yaśastilakacandrikā 4.290

Language
Sanskrit

4.290.1

sevāsu durmedhasa ruciratayā sevā na kurvanti | puna kathabhūtā śatrava | hasvoromaṇayaḥ hasvā asthūlā uromaṇaya muktāphalādihāramaṇayo yeṣā te hasvoromaṇaya | ye puna kya bhūtā | kareṣu deyeṣu tanaca tucchā | puna kathabhūtā | sthūlekṣaṇā asūkṣmabuddhaya | tai śatrubhi prāyo bāhulyena mṛgajātihastisadṛśa yathā bhaktyeva samācaryate vyāpyate | kathabhūtāste mṛgajātaya | bahulīkamanasa hīnahṛdayā puna sevāsu durmedhasa yathoktaśikṣā na gṛ hvanti| puna hasvoromaṇaya alpahṛdayā kareṣu guṇḍādaṇḍeṣu tanava abhūmilagnadurbalaguṇḍā daṇḍā | puna sthūlekṣaṇā sthūla vastu paśyanti sūkṣma na paśyati | tairmṛgajātibhirgajai mṛgasama hariṇasadṛśa yathā bhavatyeva prāyo bāhulyena samyakprakāreṇa ācaryate vyāpyate | kathabhūtaistairmṛgajātigajai | alpatanucchaviprabhṛtibhi alpā tanucchaviprabhṛtayo yeṣā te alpatanucchaviprabhṛtaya | śatrubhi kathabhūtai | alpapratāpai | gajai kathabhūtai | śokālubhi vidhyavanādismaraṇaśīlai | śatrubhi kathabhūtai | śokālubhi paścāttāpakāribhi | gajai kathabhūtai | durbherai bhārodvahane asamarthai | śatrubhi kathabhūtai | durbharai hīnātiśayai | gajai kathabhūtai | sakṣiptai sarvaśarīrāvayaveṣu alpai | śatrubhi kathabhūtai | sakṣiptai alpadhanaiḥ alpasainyai | gajai kathabhūtai | aṇuvaśakai avistīrṇapṛṣṭhapradeśe | śatrubhi kathabhūtai | aṇuvaśakai nātikulahīna | śleṣopamālakāra || dvārityādi | he deva he rājan, tava dvāri bhavata siṃhadvāre ete kuñjarā hastino bahubhedā miśrajātayo baddhā santo rājante śobhante | kathabhūtā kuñjarā |

4.290.2

cetasā manasā vapuṣā śarīreṇa ca sakīrṇā | abuddhyā miśritā ityartha | 'sakīrṇo nicitāśuddhau' iti vacanāt | kuñjarā kathabhūtā | śatrava iva śatrusadṛśā | yathā tava śatrava sakīrṇā alpāyatayo bhavanti | kena cetasā vapuṣā ca | bahubhedā nānāprakārāśca bhavanti te śatrava tava dvāre baddhā śobhante | śleṣopamāsamuccaya || kiṃ kṛtvā | pradhāvadharaṇiṣu gajavinayabhūmiṣu karivinodavalokanadohada nāma prāsāda adhyāsya āruhya | katham | sama saha | kayā saha sottālavṛhaṇasacayavyāskāramukhavardhanakaṭavardhanakaṭaśodhanapratibhedanapravardhanacūrṇakaraṇagandhakaroddīpanahāsanavinivartanaprabhedamado pacāropadeśaviśāradāśayasadbhāṅkuśaguṇāṅkuśapramukhācāryapariṣadā sottāla vṛhaṇa ca vardhanam, sacaya karaṇam, vyāskāratha vistārakaraṇam, mukhavardhana ca mukhaśuddhi, kaṭavardhana ca gaṇḍavardhanam, phaṭaśodhanaṃ ghaṭayormadhyapradeśaprakṣālanam, pratibhedana ca vidāraṇam, pravardhanaṃ kaṭasapradarśanam, varṇakaraṇaṃ vilepanam, gandhakaraṇaṃ candanādidānam, uddīpana ca dīptikaraṇam, hāsanaṃ , vinivartanaṃ ca paścātkaraṇam, prabhedakaraṇaṃ te ca te madopacārā mada‌nivartanācikitsā teṣāmupadeśo guhyampa tatra viśārado vicakṣaṇa āśayaścitta teṣāṃ ca śaṅkhāṅkuśaguṇāṅkuśapramukhācāryāsteṣāṃ pariṣat samūha tayā tathoktayā samaṃ prāsādamadhyasya | kathabhūto'ham | ityamunā prakāreṇa anīkasthena senāpatinā viniveditadviradamadāvastha viniveditā vijñāpitā dviradānā hastināṃ madāvasthā yasya sa tathokta | itīti kim |

4.290.3

he deva, vasumatītilaka vasumatītilakanāmā gajendra sañjātatilakāyā madāvasthāyāṃ vartate | paṭṭavardhano nāma hastī āīkapolikāyāṃ madāvasthāyāṃ vartate | uddhatāṅkuśo nāma hastī adhonibandhinyāṃ adhonibandhinīnāmamadāvasthāyāṃ vartate | paracakramamardano nāga hastī gandhacāriṇyā krodhinonāmamadāvasthāyāṃ vartate | ahitakulakālānalo nāma hastī krodhinyāṃ kodhinīnāmamadāvasthāyāṃ vartate | carcarīvataṃsa ativartinyāṃ | vijayaśekharo nāma hastī saṃbhinnamadamaryādāyā saṃbhinnamadamaryādānāmāmadāvasthāyāṃ vartate | ukta ca—'sañjātatilakā pūrvā dvitīyārdrakapolikā | tṛtīyādhonibaddhā tu caturthī gandhacāriṇī || pañcamī krodhinī jñeyā ṣaṣṭhī caiva pravartitā | syātsabhinnakapolā ca saptamī hyekakacchikā | prāhu sapta madāvasthā indrarikṣānakovidā ||' iti | tathā ca madguṇā aṣṭa bhavanti —'praharṣe śīghratā gandho ratirdehasya vṛttatā | krodho vīryaṃ guṇīcandre (?) - raṣṭau madaguṇā smṛtā ||' tathā madasya ṣaḍdoṣā bhavanti —'virāvighāto mūrcchā (?) - strāsodvego bahavyaya | mūḍhatā cātivartitvaṃ ṣaḍdoṣā kīrtitā made ||' ityasya yathāsaṃbhavamarthamāha—nanu mado gaṇḍasthalāśrayatayā na vācya | yata — 'etatsāṇḍuraṇākṣikośebhya cisukābhyāṃ karāttathā | romakūpakaṭibhyaśca prabhinnastvatha gajā ||' tatra — 'ghaṭākṣṇo śravaṇaṃ dviguṇai prayuto madaḥ | mada kodyuto jñeya śīkaraṃ ca kaṭasthanam ||' sevāsu durmedhasa ruciratayā sevā na kurvanti | puna kathabhūtā śatrava | hasvoromaṇaya hasvā asthūlā uromaṇaya muktāphalādihāramaṇayo yepā te hasvoromaṇaya | ye puna kva bhūtā |

4.290.4

karepu deyepu tana va tucchā | puna kathabhūtā | sthūlekṣaṇā asūkṣmabuddhaya | tai śatrubhi prāyo bāhulyena mṛgajātihastisadṛśa yathā bhavatyeva samācaryate vyāpṛtyate | kathabhūtāste mṛgajātaya | bahulīkamanasa hīnahṛdayā puna sevāsu durmedhasa yathoktaśikṣā na gṛ hvanti | puna hasvoromaṇaya alpahṛdayā karepu śuṇḍādaṇḍepu tanatva abhūmilamadurbalaśuṇḍā daṇḍā | puna sthūlekṣaṇā sthūla vastu paśyanti sūkṣma na paśyanti | tairmṛgajātibhirgati mṛgasama hariṇasadṛśa yathā bhavatyeva prāyo bāhulyena samyakaprakāreṇa ācaryate vyāpṛtyate | kathabhūtaistairmṛgajātigajai | alpatanucchaviprabhṛtibhi alpā tanucchaviprabhṛtayo yeṣā te alpatanucchaviprabhṛtaya | śatrubhi kathabhūtai | alpapratāpai | gajai kathabhūtai | śokālubhi vindhyavanādisaṃsmaraṇaśīlai | śatrubhi kathabhūtai | śokālubhi paścāttāpakāribhi | gajai kathabhūtai | durbharai bhārodvahane asamarthai | śatrubhi kathabhūtai | durbharai hīnātiśayai | gajai kathabhūtai | sakṣiptai sarvaśarīrāvayaveṣu alpai | śatrubhi kathabhūtai | sakṣiptai alpadhane alpasainyai | gajai kathabhūtai | aṇuvaśakai avistīrṇapṛṣṭhapradeśai | śatrubhi kathabhūtai | aṇuvaśakai nātikulahīnrai | śleṣopamālakāra || dvārītyādi | he deva he rājan, tava dvāri bhavata siṃhadvāre ete kujarā hastino bahubhedā bhinnajātayo baddhā sa to rājante śobhante | kathabhūtā kuñjarā | cetasā manasā vapuṣā śarīreṇa ca sakīrṇā | abuddhyā miśritā ityartha | 'sakīrṇo niścitānuddhau' iti vacanāt | kuñjarā kathabhūtā | śatrava iva śatrusadṛśā |

4.290.5

yathā tava śatrava saṃkīrṇā alpāyatayo bhavanti | kena cetasā vapuṣā ca | bahubhedā nānāprakārāśca bhavanti te śatrava tava dvāre vaddhā śobhante | śleṣopamāsamuccaya || kiṃ kṛtvā | prathāvaddharaṇiṣu gajavinayabhūmipu karivinodavilocanadohada nāma prāsāda adhyāsya āruhya | katham | sama saha | kayā saha sottālavṛhaṇasacayavyāstāramukhavardhanakaṭavardhanakaṭaśodhanapratibhedanapravardhanavarṇakaraṇagandhakaroddīpanahāsanavinivartanaprabhedamadopacāropadeśaviśāradāśayaśāstrāṅkuśaguṇāṅkuśapramukhāryācāryapariṣadā sottāla vṛhaṇa ca vardhanam, sacaya karaṇam, vyāstāratha vistārakaraṇam, mukhavardhana ca mukhavṛddhi, kaṭavardhana

Linked texts (1)