Pramāṇa · Search · About · API

Yashastilaka 4.430

Yaśastilakacandrikā 4.430

Language
Sanskrit

4.430.1

puraṃdaracāpamaṇḍalamindradhanurvalayaṃ yatra sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kamalāmodasuhṛdi kamalānāṃ padmānāṃ āmodaḥ parimalastenopalakṣitaḥ suhṛt sūryo yatra sa tathā tasmin ( athavā kamalānāmāmodadāne suhṛdupakārakastasmin) | punaḥ kathaṃbhūte | saṃtarpitahaṃsavilāsinīkule saṃtarpitaṃ prīṇitaṃ haṃsavilāsinīnāṃ varaṭānāṃ kulaṃ yena sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | abhinavakalamakaṇiśaparimalini abhinavaḥ pratyagraḥ kalamakiṇaśānāṃ rājabhojanaśālimañjarīṇāṃ parimalaṃ saugandhyaṃ vidyate yasya sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | vikāsitakāśakāntike vikāsitā kāśānā tṛṇaviśeṣapuṣpāṇāṃ kāntiryena sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kuṅkumakusumasubhagabhuvi kuṅkumānāṃ kāśmīrajanmakesarāṇāṃ kusumaiḥ subhagā manoharā bhūryatra sa tathā tasmin | rūpakāśleṣālaṃkāraḥ || pratapatītyādi | he bhūpate, raviḥ sūryaḥ pratapati prakarṣeṇa tāpaṃ karoti | katham | nirmaryādaṃ niravadhi yathā bhavatyevam | kadā pratapati | sāṃprataṃ śaradi | kaiva | bhavāniva tvaṃ yathā pratapasi | he budha, vidhurapi prītiṃ dhatte prīṇayati | kathaṃbhūto vidhuḥ | pravṛddhasudhārasaḥ prāptāmṛtarasaḥ | he bhūpate, tvamapi cāpaṃ prapañcaya vistāraya | kasmāt | guṇāropāt śiñjinyāropaṇāt | kayam | arikarikulakrīḍādhvaṃse haridhvanitoddhure arīṇāṃ kariṇasteṣāṃ kulaṃ tasya krīḍādhvaṃse kelidhvaṃsanimittam | nimittāt karmaṇi saptamī vācyā | haridhvanitoddhure siṃhanādotkaṭaṃ yathā bhavatyevam | avasaropamālaṃkāraḥ ||

4.430.2

jaḍamityādi | yatra yasyāṃ śaradi salilaṃ kharadaṇḍaṃ kamalaṃ dhatte | kathaṃbhūtaṃ saṃlilam | jaḍamapi ajñānamapi | punaḥ kathaṃbhūtam | vigatavijigīṣuḥ vijigīṣārahitam | tatra tasyāṃ śaradi ajaḍavijigīṣucetāḥ ajñānarahitavijigīṣāsaṃyuktamanāḥ kathaṃ kena prakāreṇa kharadaṇḍaṃ tīkṣṇadaṇḍaṃ no dadhīta na dadhyāt na dharati | api tu dadhītaiva | śleṣāhaipālaṃkāraḥ || kadācit kasmiṃścidvasare niśi rātrau pratyakṣatākṣarnāmā hairikaśca praviśya āgatya māṃ prati evaṃ vakṣyamāṇalakṣaṇopalakṣitaprakāreṇa vyajijñapat vijñāpitavān | kathaṃbhūtāyāṃ niśi | prauḍhapradoṣāyāṃ prauḍhaḥ pracaṇḍataraḥ pariṇataḥ pradoṣo rajanīmukhaṃ yasyāṃ niśi sā tathā tasyām | pūrvarātre ityarthaḥ | kasmin sati vyajijñapat | haimane maruti hemante bhavo haimanastasmin haimane | 'hemantasyāpi ṇi' iti takāralopaḥ | maruti vāte | śītavāte ityarthaḥ | parisarpati prasarati | kutaḥ prasarati sati | devadiśaḥ | uttaradigamaṇḍalāt | kathaṃbhūte haimane maruti | tuṣāragirinirjharanīhāraniṣyandini tuṣāragirirhimācalaparvatastasya ye nirjharā jalakṣaraṇāni teṣāṃ nīhāraṃ śītaṃ niṣyandayati sa tathā tasmin | iti kriyākārakasaṃbaṃdhaḥ | punaḥ kathaṃbhūte | gandhamādanavanavibhrājitabhūrjavarakalonmāthamanthare gandhamādanaṃ nāma vanaṃ himācalropakaṇṭhe vartate tatra vibhrājante śobhante ityevaṃśīlā ye bhūrjavarakaḍāḥ bhūrjavṛkṣatvacaḥ teṣāmunmāthamutkampanaṃ tena mantharaḥ sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | mānasaṃsavilāsinīśikhaṇḍamaṇḍalaviḍambini......

4.430.3

.................................................................. | punaḥ kathaṃbhūte | nepālaśailamekhalāmṛganābhisaurabhanirbhare nepālo nāma śailastasya mekhalā vanabhūmistatra yā mṛganābhiḥ kastūrikā tasyāḥ saurabheṇa nirbharaḥ gāḍhabhūto yaḥ sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kulūtakulakāminīkapolalāvaṇyacāmini kulūto nāma maravādeśastatra yāḥ kulakāminyastāsāṃ kapolalāvaṇyaṃ gaṇḍasthalodakaṃ cāmati pibatītyevaṃśīlaḥ sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | lampākapurapuraṃdhrikādharamādhuryapaśyatohare lampākapurapuraṃdhrikāstāsāmadharamādhuryasya paśyatoharaścorastasmin | punaḥ kathaṃbhūte | pākapāṇḍimoḍḍamarapuṇḍrakāṇḍakāriṇi pākena pācanatayā yaḥ pāṇḍimā ujjvalatvaṃ tenoḍḍamarā utkaṭā ye puṇḍrakāṇḍāḥ śvetekṣuparvāṇi tān karotītyevaṃśīlo yaḥ tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | prāleyalavollāsapallavitanavayavāṅkure prāleyaṃ mihikā tasya lavā abhrajalakaṇāsteṣāmullāsena pallavitā navā yavāṅkurāḥ sitaśūkodbhedā yena sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kośakāraśyāmikāpariṇāmapraṇayini kośakārāḥ kṛṣṇekṣavasteṣāṃ śyāmikāṃ pariṇāmaṃ kṛṣṇa- tsvaparyāyaṃ praṇayati karotīti sa tayā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | śiśirasīkarāsārataraṅgitataruṇatarukisalayāgrabhāge śiśirāḥ śītalā ye sīkarāsteṣāmāsāraḥ samūhastena taraṅgitāḥ kampanaśīlā ye taruṇatarūṇāṃ kisalayā agrabhāgā yatra sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte |

4.430.4

rallakalomaniṣpannakambalalokalīlāvilāsini rallakā mṛgaviśeṣāsteṣāṃ romaniṣpannā ye kambalāstairupalakṣitā ye lokā mahāśūdrāsteṣāṃ līlāvilāso vidagdhaceṣṭitakrīḍā yasmin maruti sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | śephāliphullāhlādalālase śephāliphullāni teṣāmāhlādalālasā bhānandakāṅkṣā yatra sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte krauñcakulakarālakekāravasphāriṇi krauñcā utkrośapakṣiṇasteṣāṃ kulānāṃ samūhānā ye karālakekāravā unnataśabdāstān sphārayati pracurīkarotītyevaṃśīaiaiailaḥ sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | nīrandhrarodhrarajaḥprasarapāṇḍuritadiṅmukhe nīrandhraṃ avicchinnaṃ yat rodhrarajaḥ rodhravṛkṣapuṣpaparāgaḥ tasya prasareṇa vyāptyā pāṇḍuritāni śuklīkṛtāni diṅmukhāni yena tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kundakanvalānandini kundānāṃ māghyapuṣpāṇāṃ kandalāni pallavāni ānandayati prīṇayatītyevaṃśīailaḥ sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | lavalīlatārāmarāmaṇīyakaniketane lavalīlatānāṃ candanaśākhānāṃ ārāmasya rāmaṇīyakaṃ tasya niketanaṃ mandiraṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kamalinīdaladahanahimavāhini kamalinīnā dalāni patrāṇi teṣā dahanaprāyaṃ yaddhimaṃ tadvahatītyevaṃśīaiailastasmin | punaḥ kathaṃbhūte | jāhnavījalamajjanajātajaḍabhāve jāhnavījalamajjanena jāta utpanno jaḍabhāvo mandodyamo yasmin sa tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | taraṇitīriṇījalakelivyasaninei taraṇitīriṇī yamunā nadī tasyāḥ jalakelau vyasanaṃ āgraho vidyate yasya sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte |

4.430.5

sarasvatīsalilodavāsatāpase sarasvatī nāma nadī tasyāḥ salilaṃ tatra ya udavāsaḥ udavāso nāma tapastadvidhastāpasaḥ sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | navayauvanāṅganāstanakalaśoṣmaniṣevaṇādeśini navayauvanāṅganānāṃ yo'sau stanakalaśoṣmā kucakumbhoṣṇatvaṃ tasya niṣevaṇamāliṅganaṃ tat ādiśati prayojayatītyevaṃśīaila sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | priyāgurudhūpadhūmodgamanivātavalabhigarbhe priyo hṛdayaṣṭo'gurudhūpaḥ tasya dhūmasyodgamaḥ nivātavalabhigarbhava yatra sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | ghanaghusṛṇarasarāgadviguṇaramaṇīmanasi ghanaḥ pracuro yo'sau ghumṛṇarasastasya rāgeṇa dviguṇāni ramaṇīnāṃ manāṃsi yasmin | punaḥ kathaṃbhūte | bahulaprāvāraparicayaprasādhini bahalo vistīrṇataro yo'sau prāvāro himānilanivāraṇavastram | 'dvau prāvārottarāsaṅgau-himānilanivāraṇe' | tasya paricayastaṃ prasādhayati kārayatītyevaṃśīkaḥ sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | pravardhitapravṛddhadhūmadhvajārādhanānubandhe pravardhitapravṛddhaḥ prajvalito yo'sau dhūmadhvajo'gnistasyārādhane sevāyāṃ anubandhaḥ pravṛttānuvartanaṃ yatra sa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | samastasattvaromāñcakañcukācāriṇi samastānāṃ sattvānāṃ romāñcakañcukaṃ romaharṣaṇaṃ ācārayati ityevaṃśīkaḥ sa tasmin | devadiśaḥ uttaradiśaḥ sakāśāt kimarthaṃ parisarpati haimano marut ityāha | utprekṣate - malayamekhalālatānartanakutūhalita iva malayamekhalā malayācalataṭī tasyā yā latāḥ candanaśākhāstatvāṃ nartanaṃ gātravikṣepaḥ tasmin kutūhalitaḥ saṃjātamanorathaḥ tasmin | ivotprekṣāyām ||

4.430.6

punaśca kasmin sati pratyakṣatākṣaryanāmā heriko māṃ prati evaṃ vyajijñapat | mārtaṇḍamaṇḍale sūryabimbe sati | kathaṃbhūte mārtaṇḍamaṇḍale | mandadyuti mandā atīvā dyut dīptiryasya sa mandadyut tasmin | alpatejasītyarthaḥ | punaḥ kathaṃbhūte | utprekṣate-nalinīvanadainyaduḥkhite iva nalinīnāṃ vanaṃ tasya yat dainyaṃ śītadāhaduḥkhaṃ tena duḥkhito duḥkhaṃ prāpto nalinīvanadainyaduḥkhitastasmin | ivaśanda utprekṣādyotakaḥ | keṣu satsu divaseṣu | laghuṣu hrasveṣu | punaḥ kathaṃbhūte | utprekṣate-śītapātabhayasaṃkuciteṣviva śītapātāt śītāgamāt yadbhayaṃ trāsastasmāt saṃkucitāḥ saṃkocaṃ prāptāsteṣu | kāsu satīṣu | rātriṣu satīṣu | kathaṃbhūtāsu rātriṣu | mandaprayāṇadīrghāsu mandaprayāṇena dīrghā āyatāstāsu | punaḥ kathaṃbhūtāsu | utprekṣate-jāḍyajātajaḍajānuṣviva jāḍyena śītena jāte jaḍe mande jānunī aṣṭhīvantau yāsāṃ tāsu | punaśca kasmin sati | tuṣārakiraṇe sati | kathaṃbhūte | kṣīṇatejasi | aparaṃ kathaṃbhūte | utprekṣate-saratsudhāsārasaṃtarpitanilimpaloke iva sarantī nirgacchantī yā sudhā'mṛtaṃ tasyā āsāraḥ samūhastena saṃtarpitaḥ samyakprīṇito nilimpaloko'marasamūho yena sa tathā tasmin | punaśca kasmin sati | vandibṛndārakabṛnde pradhānastutipāṭhakasamūhe ityevaṃ paṭhati sati | itīti kim | ikṣūllāsinītyādi | he kāmini he priye, kaḥ

Linked texts (1)