Yashastilaka 4.473
Yaśastilakacandrikā 4.473
- Language
- Sanskrit
4.473.1
ślāghyametat | kathaṃbhūtasya tava | bālāstraprāyacāpāñcanacaturavidheḥ bālānāṃ śiśūnāṃ astraṃ dhanustatprāyāṇi tatsadṛśāni yāni cāpāni teṣāmañcanamākarṣaṇaṃ tadvat caturo vicakṣaṇo vidhirvidhānaṃ yasya sa tathā tasya | rūpakopamākṣepālaṃkāraḥ || kadācitkasmiṃściddivasare kavikuraṅgakaṇṭhīravanāmā sahādhyāyī sahapaṭhitavān māṇḍaliko mitraṃ praviśya praveśaṃ kṛtvā samīpamāgatya imāni pratyakṣībhūtāni candrodayavarṇanāni śaśāṅkodayavarṇanakarāṇi vṛttāni ślokāni adhiṃjage apaṭhat papāṭha | kasmin prastāve adhiṃjage | pratidivānehasi pratidivasasyasya anehasi kāle sati | sāyaṃkāle ityarthaḥ | kathaṃbhūte pratidivānehasi | sadhyāyā upāsanaṃ saṃdhyāvandanaṃ tatra utsukāni utsalāṃsi aparakāryaparāṅmukhāni vaikhānasānāṃ tapasvināṃ manāṃsi cittāni yasmin sa tathā tasmin | puna. kasmin sati adhiṃjage | tamasi andhakāre vijṛmbhamāṇe prasarati | kathaṃbhūte tamasi | anyonyeti | adya idānīṃ paśyata avalokayata | śaśini candre tapane ca bhāskare anyonyaviṣayabhāvaṃ parasparagamyatvaṃ yāte prāpte sati ambaralakṣmīḥ aruṇamaṇikuṇḍalaśriyaṃ raktamāṇikyatāṭaṅkaśobhā bibhartīva dharatīya vartate | upamālaṃkāraḥ || api ca tathā ca | kathaṃbhūte tamasi | ākhaṇḍalaśuṇḍālagaṇḍamaṇḍalīmaṇḍanamadamalinaruci ākhaṇḍala indrastasya śuṇḍālī hastī tasya gaṇḍamaṇḍalī kapolasthalī tasyā maṇḍanaṃ śobhākaro yo'sau madastadvat malinā kṛṣṇavarṇā ruk dīptiryasya tamastattayoktaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte tamasi |
4.473.2
śiśirakarakuraṅgekṣaṇacchāye śiśirakaraścandrastasya kuraṅgastasya īkṣaṇayornayanayoriva chāyā kāntiryasya tattayoktaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte tamasi | jāhnavījalajambālamañjarī jālajayini jāhnavījalasya yajjambālaṃ śaivalaṃ tasya mañjaryo vallaryastāsāṃ jālāni jayatītyevaṃśīlaṃ tattathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte tamasi | puraṃdarapurapuraṃdhrīpayodharābhogasaṃgatamṛgamadapatrabhaṅgasubhage puraṃdarasya yatpuraṃ tasya saṃbandhinyo yāḥ puraṃdhyo'marāṅganāstāsā payodharābhogāsteṣu sagataḥ sulagno yo'sau mṛgamadastasya patrabhaṅgāḥ patravallyastadvat subhagaṃ tattathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte tamasi | kiṃpuruṣakāminīkucacūcukapaṭalaśyāmasaṃpadi kiṃpuruṣā aśvamukhā devāsteṣā kāminyastāsā kucacūcukāni teṣā paṭalavat śyāmā sapat śobhā yasya tattathokta tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | pratyaṅgamambaratalāddviraṭipāṃśupramāthapāṃsule pratyaṅgaṃ pratyavayava ambaratalāt ākāśamaṇḍalāt dviraṭinā yo'sau pāśupramāyaḥ rajastāḍanaṃ tadvat pāṃsulaṃ rajobahulaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | digdevatāniketananīlopalakalaśaprakāśabhāsini digdevatānā dikkanyakānā niketanāni mandirāṇi teṣu ye nīlopalakalaśā indranīlamāṇikyakumbhāsteṣā prakāśastadvat bhāsate ityevaṃśīlaṃ tattathā tasmin | punaḥ kathambhūte dikkanyakālakavallarīvilāsaprasare dikkanyakānā alakavallayaṃstāsā vilāsavata prasaravat prasaro yasya tattathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte |
4.473.3
dikpālapuraprāsādapracalākinīkulakalāpakelikale dikpālapurāṇā ye prāsādā gṛhāsteṣā pracalākinīkulāni mayūrīsamūhāḥ teṣā kalāpakelīnāṃ pakṣakrīḍānāṃ kalā śobhā vidyate yasya tattathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte digantarakāntāramadhukarīnikaraśyāmale digantareṣu yāni kāntārāṇi teṣā madhukaryastāsā nikarāstadvat śyāmalaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | pratyantaralagnāśāvalayataṭinītaṭatamāladaladyotakānte pratyantarāle pratyākāśamāśāvalayāt yāstaṭinyo nadyastāsāṃ taṭeṣu ye tamālāsteṣā dalāni teṣā dyotavat prakāśavat kāntaṃ manoharaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | śikharāntaracaracchabarasīmantinīcikuracayarociṣi śikharāntareṣu parvateṣu carantyo yāḥ śabarasīmantinyo'raṇyabhīruvadhvastāsāṃ cikurasteṣā cayastadvat rociḥ śobhā yasya tattathoktaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | nikuñjakuñjarakāyakāntikāle nikuñjā latādipihitodarāsteṣā kuñjarāsteṣāṃ kāyakāntistadvat kālaṃ kṛṣṇaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | girīśagalagarlakalmāṣatviṣi girīśaḥ śrīmanmahādevastasya galaḥ kaṇṭhastatra yadgaralaṃ viṣaṃ tadvat kalmāṣā kṛṣṇā tviṭ dīptiryasya tattathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | sānusārasāraṅgāṅganāpāṅgakṛṣṇe sānusārāstaṭagatā ye sāraṅgāsteṣā aṅganāmdhṛgyastāsāṃ apāṅgā netraprāntāstadvat kṛṣṇaṃ kālavarṇa tasmin | punaḥ kathaṃ- bhūte | pratipradeśamacalacakravālādamisārikāvijṛmbhaṇāndhapaṭapratānatarale pratipradeśaṃ sthāne sthāne acalacakravālāt mānuṣottaraparvatamadhyāt yā abhisārikāḥ kāntārthinyaḥ striyaḥ | 'kāntārthinī tu yā yāti saketa sābhisārikā' ityabhidhānāt |
4.473.4
parapuruṣalampaṭā striyastāsā vijṛmbhaṇe prasare yo'sau andhapaṭaḥ kṛṣṇavastraṃ tasya pratāno vistārastadvattarala capala tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | dharāghariṇīdhammilladhāmadhāvini dharā pṛthivī saiva adhariṇī adharo vidyate yasyāḥ sā adhariṇī strī tasyā dhammillaḥ sayaṃtāḥ kacāstasya dhāma prabhā tadvat dhāvatītyevaśīlaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | mahīmahilāmaulimecakamaṇimahaumānye mahīmaddilayāḥ pṛthivīstriyo maulistasya mecakamaṇiḥ kṛṣṇaratna tasya mahastejastadvanmānya tathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | pārthivapatipastyaprāntapracāricīnāṃśukadhvajāḍambaraviḍambini pārthivānā patiścakravartī tasya pastyaprāntapracārī cīnāṃśukadhvajastasyāḍambaraṃ viḍambayatītyevaṃśīlaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | smarekṣukodaṇḍapalāśapeśale ................................................................ punaḥ kathaṃbhūte | pratipratīkamilācakrādvijadvijivhāśramahomaghūmodgamaspardhini pratipratīkaṃ avayava prati ilācakrāt pṛthavīmaṇḍalāt dvijadvijivhāśrame dvijadantaśatrugṛhe yo'sau homadhūmastasyodgamaḥ prādurbhāvastaṃ spardhate ityevaṃśīlaṃ tattathā tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | virahavegāgatabhujaṅgīśvāsānilamalīmase viraho vipralambhastasya vega utsukatvaṃ tamāgatā prāptā yā bhujaṅgī nāgakanyā tasyāḥ śvāsānilastadvanmalīmasa tasmin | punaḥ kathaṃbhūte | bhoginagaropavanapallavollāsalīlāpahāsini bhoginā nāgadevānā yannagara tasyopavanāni ākrīḍavanāni tasya yāni pallavāni pravālāni teṣā ullāsalīlā apahasatītyevaṃśīlaṃ tasmin | punaḥ kathaṃbhūte |
4.473.5
lelihānānilāvalehajihvājihvakāluṣye lelihānā nāgāsteṣāṃ anilāvalehā marudākhādinī yā jihvā tadvajjihva gurutaraṃ kāluṣyaṃ yasmin | punaḥ kathaṃbhūte | kāliyāhiprabhāprabhāvapāṭavasphuṭi kāliyāhiḥ nārāyaṇanāma tasya prabhāstasyāḥ prabhāvapāṭava māhātmyapaṭutva sphoṭayati tiraskarotītyevaṃśīlaṃ tasmin | pratyavayavaṃ pratipratīka pātālamūlāt pātālatalāt | cakāra uktasamuccayārthaḥ | antarikṣalakṣmyā gaganaśriyastāpicchagucchottaṃse iva kālaskandhavṛkṣagucchasya karṇapūre iva | punaḥ kathaṃbhūte | nakṣatrakṣetrasya ākāśasya saiṃhikeyasaṃcara iva rāhusenavyādhāviva | punaḥ kathaṃbhūte | nīlikopadeha iva tridivadīrghikāyā abhrālopacaye iva | punaḥ kathaṃbhūte | nagadharavimānānā kajjaladravopadrava iva maṣīrasavilepane iva | punaḥ kathaṃbhūte | bhūbhṛtkaṭakasya parvatakaṭinyāḥ kavacopacaya iva bāṇavāravṛddhiriva | punaḥ kathaṃbhūte | kandaraparisarāṇā guhāparyantānāṃ jaladharajavanikāgame tiraskariṇīsamāgame iva | uktaṃ ca-'pratisīrā javanikā syāttiraskariṇī ca sā | kāṇḍapaṭā paryavikā parikaraḥ paryaṅkayā ca ||'......ityanekārthāntaram | punaḥ kathaṃbhūte | bhuvanavalabhīmaṇḍalasya jagatpaṭalādhāravaśāpañjarasya indranīlanicolake iva kṛṣṇamāṇikyapracchadapaṭe iva | punaḥ kathaṃbhūte | kīṭakakuṭīrakāṇāṃ daridragṛhāṇāṃ mahāmohamasarpe iva ajñātarasavijṛmbhaṇe iva | punaḥ kathaṃbhūte | kakubāmogasya diṅmaṇḍalasya paripatpūra iva kardamapravāhe iva | punaḥ kathaṃbhūte | viśvaṃbharābhāgānāṃ pṛthivīdevadeśānāṃ kālindītaraṅgasaṃgame iva............ ............ | punaḥ kathaṃbhūte |
4.473.6
vanasthalīdeśasya rerihāṇanivahavihāra iva rerihāṇānāṃ mahiṣāṇāṃ nivahasteṣāṃ vihāre paryaṭane iva | punaḥ kathaṃbhūte | kānanaviṣayāṇāṃ gocarāṇāṃ śabarasainyasaṃgame iva dhāṭīmelāpake iva | punaḥ kathaṃbhūte | dharādhrarandhrasthānasya parvatacchidrapradeśasya asurasamājasaṃparke iva | punaḥ kathaṃbhūte | nimnāvanītalānāṃ nīcabhūmīnāṃ kuvalayākare iva indīvarasamūhe iva | punaḥ kathaṃbhūte | praphullitārāmasya vikasitakrīḍāvanasya | cañcarīkaparicaya iva bhramarāgame iva | punaḥ kathaṃbhūte | jalanidhīnāṃ kṛṣṇakalāpaparigraha iva nārāyaṇasamūhasvīkāre iva | punaḥ kathaṃbhūte | sakalalokavilokanavyāpārasya sakalānāṃ lokānāṃ vilokanasya vyāpārasya kācakapāṭapuṭo-
Linked texts (1)
- Yaśastilaka — Somadevasūri, Sanskrit