<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Poetry and campū by Jain authors](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya) › [Yaśastilaka](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka) › [Yashastilakacandrika](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara) › 4

# Yashastilaka 4

Yaśastilakacandrikā 4

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [4.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.2) — 4 parts
- [4.22](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22) — 9 parts
- [4.113](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.113) — 14 parts
- [4.117](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.117) — 7 parts
- [4.244](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.244) — 7 parts
- [4.281](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.281) — 5 parts
- [4.283](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.283) — 3 parts
- [4.284](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.284) — 4 parts
- [4.290](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.290) — 5 parts
- [4.374](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.374) — 16 parts
- [4.388](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.388) — 9 parts
- [4.401](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.401) — 5 parts
- [4.402](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.402) — 4 parts
- [4.423](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.423) — 8 parts
- [4.424](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.424) — 3 parts
- [4.430](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.430) — 6 parts
- [4.435](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.435) — 5 parts
- [4.441](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.441) — 7 parts
- [4.473](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.473) — 6 parts

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.1)

athedānīṃ tṛtīyasyāśvāsasya rājyalakṣmīvinodanāmnaḥ prārambhaṃ kurvāṇāḥ śrīsomadevasūrayaḥ ādimaṅgalārthaṃ śrīmadarhatparameśvarasya pañcakalyāṇagarbhitāṃ stutiṃ prāhuḥ | śārdūlavikrīḍitaṃ chandaḥ | śrīlīletyādi | sa jagatprasiddho jinastīrthaṃkaraparamadevaḥ jagattrailokyaṃ apāyāt caturgatirakṣataḥ pāyāt rakṣatu | sa kaḥ | tattadornityasaṃbandhatvāt yo bhagavān jinaḥ śrīlīlāmbujagarbhasaṃbhavatanuḥ śriyo lakṣmyāḥ līlāmyujaṃ krīḍākamalaṃ tasya garbhe karṇikāyāṃ saṃbhavā utpannā tanuḥ śarīraṃ yasya sa tathoktaḥ | bhagavān kila svargāvataraṇakalyāṇe māturgarbhajāṃ śaktimādhāya tatra kamalaṃ kṛtvā tasya karṇikāyāṃ avatarati, tatra kamale vṛddhiṃ yāti, paścānmāturyonimespṛṣṭvā māturbādhāmadattvā janma gṛhṇāti, tena śrīsomadevācāryaḥ prāha—śrīlīlāmbujagarbhasaṃbhavatanuḥ | yaḥ punaḥ kathaṃbhūtaḥ | svarṇācalasnānabhūḥ svarṇācalo merurvataḥ sa snānasya janmābhiṣekasya bhūrbhūmiḥ yasya sa svarṇācalasnānabhūḥ | punaḥ kathaṃbhūto yaḥ | lakṣmīprārthitasaṃgamaḥ lakṣmyā sāmrājyaśriyā prārthito yācitaḥ saṃgamo melāpako yasya sa tathoktaḥ | apiśabdāt ko'pi kumāradīkṣito'pi bhavati tatsūcanārthamapiśabdo vartate | punaḥ kathaṃbhūto bhagavān | parasya utkṛṣṭasya tapaso dīkṣāyāḥ sthānaṃ nivāso abhūdbabhūva | yo bhagavān punaḥ kiṃ kṛtavān | paraṃ jyotiḥ kevalajñānaṃ prāptavān labdhavān | kathaṃbhūtaṃ paraṃ jyotiḥ | samastaviṣayam samasto lokaścālokaśca viṣayo gocaro gamyo yasya paraṃ jyotiṣaḥ tatparaṃ jyotiṣaḥ samastaviṣayam | kathaṃbhūto bhagavān | dhyānāvandhyavidhiḥ dhyānābhyāṃ dharmaśukladhyānābhyāṃ avandhyaḥ sakalo vidhiḥ kartavyaṃ yasya sa dhyānāvandhyavidhiḥ | hariharahiraṇyagarbhādibhirdhyānaṃkṛtaṃ paraṃ phalaṃ na labdhamiti bhāvaḥ | punaḥ kathaṃbhūto bhagavān | taddhāmadhṛtodayaḥ tasmin jagatprasiddhe dhāmni sarvakarmakṣayalakṣaṇe mokṣe dhṛta āropita (utkṛṣṭo ayaḥ) udayaḥ śubhāvaho vidhiryena sa taddhāmadhṛtodayaḥ | cakāra uktasamuccayārthaḥ | tena anantacatuṣṭayādayo navakevalalabdhayādaya anantaguṇāḥ samuccīyante | rūpakātiśayasamuccayālaṃkāraḥ ||

### [4.2.1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.2.1)

lakṣmīpatiprabhṛtibhirityādi | sa jagatprasiddho jinacandradevaḥ jaganti trīṇi bhuvanāni pāyādrakṣatu | anekaviṣamabhavagahanaduḥkhaprāpaṇahetūn karmārātīn jayantīti jināḥ gaṇadharadevādayaḥ | 'iṇikṛśibhyo gak' ityuṇādisūtreṇa ṇakpratyayena jinaśabdaḥ siddhaḥ | jinānāṃ gaṇadharadevādīnāṃ candra āhlādako jinacandraḥ cāsau devaḥ paramārādhyaḥ jinacandradevaḥ | kathaṃbhūto jinacandradevaḥ | yathoktaviśeṣaṇaviśiṣṭaḥ lakṣmīpatiprabhṛtibhiḥ kṛtapādasevaḥ lakṣmyāḥ patirlakṣmīpatirnārāyaṇaḥ sa prabhṛtirmukhyo yeṣāṃ rudrabrahmādīnā te lakṣmīpatiprabhṛtayastairlakṣmīpatiprabhṛtibhiḥ kṛtā paramadharmānurāgeṇa racitā pādayoścaraṇakamalayoḥ sevā vandanā bhaktiryasya sa lakṣmīpatiprabhṛtibhiḥ kṛtapādasevaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ | jayī jayanaśīlaḥ | sa kaḥ | yasya jinacandradevasya harernārāyaṇasya sāmyaṃ tulyatā na vartate | taddhetugarbhitaṃ viśeṣaṇamāha-kathaṃbhūtasya yasya | triviṣṭapadhṛtisthitavikramasya trayāṇāṃ viṣṭapānāṃ lokānā dhṛtau uddharaṇe sthita uddharito vikramaḥ sāmarthya yasya sa tathā tasya | kathaṃbhūtasya hareḥ | daṃṣṭrādhṛtābanitalasya daṃṣṭrayā dhṛta samuccalitamavanitalaṃ pṛthvīmaṇḍalaṃ yena sa tathā tasya | varāhāvatāreṇa yadā nārāyaṇaḥ saṃjātastadā pralayavālabhayāt hastābhyāṃ pṛthvīmuddhartumasamarthatvāt daṃṣṭrayoddhṛtavān ityarthaḥ | vyatirekālaṃkāraḥ | uktaṃ ca vāgbhaṭena mahākavinā-'kenacidyatra dharmeṇa dvayoḥ saṃsiddhasāmyayoḥ | bhavatyekatarādhikyaṃ vyatirekaḥ sa ucyate ||' punarityādi |

### [4.2.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.2.2)

aho māradatta, aho asamasāhasārambha asamaṃ asadṛśaṃ ananyasaṃbhavi yat sāhasaṃ adbhutaṃ karma tasyārambhaḥ prārambho yasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta | aho tribhuvanabhavanastambha tribhuvanameva bhavana gṛhaṃ tasyoddharaṇe stambhaḥ ādhārakāṣṭha tribhuvanabhavanastambhastasya saṃbodhana he tathokta | kadācit kasmiṃściddavasare tadā tasmin kāle niśīthinīśeṣeṣu rātriśeṣeṣu | kileti lokoktau śāstroktau vā | ahaṃ yaśodharamahārājaḥ palyaṅkatalaṃ śayyotsaṅgamamuñcāṃcakāra tatyāja ujjvitavān | kathaṃbhūteṣu niśīthinīśeṣeṣu | samīpasamastalokalocanonmeṣeṣu samīpā idānīmeva bhaviṣyantaḥ samastānāṃ lokānāṃ locanonmeṣāḥ netrāṇāmudghāṭanāni yeṣu te tathā teṣu | kathaṃbhūtaṃ paryaṅkatalam | mṛgamadāṅgarāgabahulaparimalam | mṛgamado nāma kastūrikā tenopalakṣito yo'sāvaṅgarāgo vilepanaṃ tena bahulaḥ pracurataraḥ parimalo vimardottho gandho yatra paryaṅkatale tattathoktam | ka iva paryaṅkatalamutsṛṣṭāṃcakāra | mandākinīpulinaṃ kalahaṃsa iva | yathā kalahaṃso rājahaṃso mandākinyāḥ gaṅgāyāḥ pulinaṃ toyotthitaṃ dvīpaṃ tyajati | kathaṃbhūtaṃ mandākinīpulinam | navollāsamāṃsalasarojakānanam navollāsena pratyagravikasanena māṃsalaṃ manoharasthalaṃ sarojakānanaṃ kamalavanaṃ yatra mandākinīpuline tattathoktam | kiṃ kṛtvā pūrvaṃ paryaṅkatalamutsṛṣṭāṃcakāra | puna rājyapaṭṭābhiṣekādanantaraṃ tatpūrvoktaṃ tribhuvanatilakaṃ nāma rājamandiraṃ rājabhavanamadhyaṃ sthitvā | kathaṃbhūtaṃ rājamandiram |

### [4.2.3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.2.3)

dhīsarasvatīvilāsakamalākaram dhīśca lakṣmīḥ sarasvatī ca bhāratī tayorvilāsakamalākaraṃ krīḍākamalavanam | ahaṃ kiṃ kurvan paryaṅkatalamutsṛṣṭāṃcakāra | iti amunā prakāreṇa vyāvarṇyamānavidhānena prabodhamaṅgalapāṭhakānāṃ prabodhasya jāgaraṇasya ye maṅgalapāṭhakā nagarācāryāḥ prabodhamaṅgalapāṭhakāsteṣāṃ sūktī subhāṣitāni ākarṇayan śṛṇvan | kathaṃbhūtānāṃ prabodhamaṅgalapāṭhakānām | vaibhātikasūktapāṭhakaṭhorakaṇṭhakānām vaibhātakāni yāni sūktāni suvacanasubhāṣitāni teṣāṃ pāṭhenādhyayanena kaṭhorāstīvratarā vācālāḥ kaṇṭhakā galanālāni yeṣāṃ te tathā | kathaṃbhūtāḥ sūktī | avasaraāvedanasundaroktī. avasarasya prastāvasya āvedanaṃ vijñāpanaṃ tena sundarā atimanoharā uktayo vacanāni yāsu sūktiṣu tā avasaraāvedanasundaroktayastāstathoktāḥ | itīti kim | \[himarucirityādi\] - rasatkṛkavākumaṇḍalaṃ śabdāyamānatāmracūḍavṛndaṃ mithuneṣu strīpuruṣadvandveṣu prātaḥ prabhāte kathayatīva sūcayatīva | kṛkavākumaṇḍalaṃ kiṃ kathayati | aho mithunāni, ayaṃ pratyakṣībhūto himaruciścandramā astameti astamayaṃ gacchati | kathaṃbhūto himaruciḥ | niśi rātrau nigaditanijaviniyogasaṃgara. nigadita. sūcito nijaḥ svakīyo viniyogasya saṃgaraḥ pratijñā yena sa tathoktaḥ | aya pratyakṣībhūto ravirapi bhāskaro'pi jagati nayanaviṣayaṃ locanagocaraṃ vā samantāt avati gacchati vā | 'ava rakṣa pālane' ityatra avadhātoraikonaviṃśatyartheṣu vartamānatvāt | tathā hi'pālanagatikāntiprītitṛptyavagamanapraveśaśravaṇasvāmyarthayācanakriyecchādīptyavāptyāliṅganahiṃsādānabhāvavṛddhiṣu' iti | ravi.

### [4.2.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.2.4)

kimarthaṃ nayanaviṣayamāgacchati | nijāya karmaṇe nijayogyāya | tattasmāt kāraṇāt he mithunāni, kalahaṃ jhaṭakakaṃ vihāya parityajya saṃviśata saṃbhogaṃ kuruta yūyam | punaḥ paścāt nanvaho mithunāni dūraṃ antaraṃ vartate rajanī punarapi dūre bhaviṣyatīti bhāvaḥ | utprekṣālaṃkāraḥ ||

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.4)

nidretyādi | he rājan, āliṅgya āliṅganaṃ dattvā sakhīmukhaṃ tava priyakāntāvadanaṃ cumba vakreṇa saṃyojaya | eṣā pratyakṣībhūtā rakheḥ śrībhāskarasya nanu he rājan, prabhā dīptirdṛśyate śrīsūrye udeṣyati | prabhātaṃ jātamityarthaḥ | kathaṃbhūtaṃ sakhīmukham | nidrāśeṣeṇa alpasvāpena nimīlite mudrite ardhanayane locane yasmin sakhīmukhe tattathoktam | aparaṃ kathaṃbhūtaṃ sakhīmukham | kiṃcidvilambākṣaram kiṃcinmanāk vilambaḥ kālakṣepo yeṣāṃ tāni kiṃcidvilambāni akṣarāṇi varṇā yasmin sakhīmukhe tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtam | paryastālakajālakam paryastāni yatra tatra gatāni alakānāṃ kuntalānāṃ jālakāni bahvartho -yatra tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtam | pravilasaddharmāmbumuktāphalam pravilasanti śobhamānāni gharmāmbūni āsvādajalabindavo muktāphalāni vyākaraṇe yāni yasmin sakhīmukhe tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtam | bhrūbhaṅgālasam bhrūbhaṅgeṣu bhrūkṣepeṣu netropariromarājyollāsaneṣu alaso manda udyamo yasmin tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtam | alpajṛmbhaṇavaśāt stokavināmakaraṇāt hāvavidhānāt īṣatprakampādharam īṣat manāk prakampaḥ sphuraṇaṃ adhare dantacchade yasmin tattathoktam | rūpakamanumānālaṃkāraḥ || vikiranikara ityādi | eṣa pratyakṣībhūtaḥ vikiranikaraḥ pakṣisamūho vyākulo vitrastaḥ san pādapānāṃ vṛkṣāṇāṃ śikharāṇi uparitanabhāgāni tirayati jhampati | dvandvaśabdo mithunadhvaniḥ vai preṅgitaścapalo vartate | prastāvāt pakṣiṇāṃ dvandvamiti gṛhyate | iha ca eṣu ca aṅgaṇepu gṛhaprathabhūmiṣu yuvatisārthaḥ strīṇāṃ samūhaḥ saṃcarati gatāgataṃ karoti | kathaṃbhūto yuvatisārthaḥ | sadyakarmaprabandhāt gṛhavyāpārapraghaṭṭāt taralivakucakumbhaḥ śithilitastanakalaśaḥ | jātyalaṃkāraḥ || galati ityādi | he rājan, ayaṃ pratyakṣībhūtaḥ cakranāmnāṃ cakravākānāṃ viyogo

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.7)

vipralambho galati vighaṭate | kimiva | tama iva andhakāraṃ yathā | he rājan, eṣā pratyakṣībhūtā nalinarāṇiḥ kamalasamūhaḥ sphuṭati vikasati | katham | sārthaṃ saha | kayā | saṃdhyayā prabhātakālavat | he rājan, kulavadhūnāṃ kulastrīṇāṃ sārthaḥ samūhaḥ vāsagehāni vilāsamandirāṇi tyajati muñcati | kathaṃbhūtaḥ kulavadhūnāṃ sārthaḥ | agaṇitapatinarmā na gaṇitaṃ manasyānītaṃ patīnāṃ bhartṛṇāṃ narma parihāsaḥ agaṇitapatinarmā | uktaṃ ca—‘dravakaliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca narma ca |’ punaḥ kathaṃbhūtaḥ kulavadhūnāṃ sārthaḥ | kūṇitabhrūlatāntaḥ kūrṇitāḥ kopena kuṭilito bhrūlatānāmantaḥ prānto yena sa tathoktaḥ | upamāsahottyalaṃkāraḥ ||  
aviralapulakālītyādi | he rājan, iha asmin sthāne kāminīnāṃ strīṇāṃ yūthaḥ samūho viharati paryaṭati | kathaṃbhūtānāṃ kāminīnām | aviralapulakālīpāṃśulāsyāmbujānām aviralā avicchinnā yā pulakālī pulakaśreṇistayā pāṃ Schulani militāni āsyāmbujāni mukhakamalāni yāsāṃ tāstathā tāsām | punaḥ kathaṃbhūtānāṃ kāminīnām | navanavanakharekhālakhalolastanīnām navanavāḥ pratyagrāḥ yāḥ nakharekhāḥ punarbhavarājayaḥ tāsāmālekhairvilekhanairlolāścapalāḥ stanāḥ yāsāṃ tāstathā tāsām | punaḥ kathaṃbhūtānāṃ kāminīnām | prakvaṇannūpurāṇām prakvaṇantaḥ śabdāyamānāḥ nūpurā hiñjīrā yāsāṃ tāstathā tāsām | kathaṃbhūtaḥ kāminīnāṃ yūthaḥ | smaranarapatidūtīvibhramaḥ smaranarapateḥ kāmanarendrasya dūtīnāṃ saṃcārikāṇāṃ vibhramaḥ śobhā yasya yūthasya sa tathoktaḥ | rūpakopamālaṃkāraḥ ||  
alakavalayavṛttā ityādi | he rājan, kāminīnāṃ strīṇāṃ kapole gaṇḍasthale sarasakarajarekhāḥ sarasāḥ tatkāladattāḥ karajānāṃ nakhānāṃ rekhāḥ padāni palāśasya

### [4.9](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.9)

kiṃśukataroragraśākhāśikhāyāmuparitanaśākhāyāṃ uparitanabhāge avanatamukulānāṃ cakrakalikānā mañjarīṇāṃ abhikhyāṃ śobhā pravidadhati prakurvanti | kathaṃbhūtāḥ sarasakarajarekhāḥ | alakavalayavṛttāḥ alakānāṃ kuntalānā valayeṣu viṣṭikāsu vṛttāḥ pravṛttāḥ sañjātāḥ | punaḥ kathaṃbhūtāḥ | kiṃcidākuñcitāntāḥ kiṃcinmanāk ākuñcitaḥ varti antaḥ paryanto yāsāṃ karajarekhāṇāṃ tāstathoktāḥ | upamālaṃkāraḥ ||  
dvīpāntareṣvityādi | he nṛpa he rājan, iha asmin loke dvīpāntareṣu pūrvāparavideheṣu yathā yena prakāreṇa nalinīvanavartivṛtte padminīkhaṇḍavartanaśīlācāre bhānau śrīsūrye sati kāpi kriyā kācit ceṣṭā na bhavati na camatkāroti na pravartate | evamamunā prakāreṇa tvayi bhavati priyatamādharapānalole sati vallabhastrīadharāsvādanalampaṭe sati karmavatāṃ kriyāvatāṃ puruṣāṇā prayāsa udyamaḥ kutaḥ kasmāt phalati | na kuto'pi phalavān bhavati | dṛṣṭāntākṣepālaṃkāraḥ ||  
smarabharetyādi | he suratavilāsahaṃsa suratasya saṃbhogakrīḍāyāḥ vilāsahaṃsaḥ krīḍākaraṇe rājahaṃsaḥ suratavilāsahaṃsastasya sabodhanaṃ he tathokta, abalāmukhaṃ vanitāvadana kartṛbhūtaṃ upasi prabhāte tava bhavato nikhilaniśāsu sarvarāniṣu pūrvarātrimadhyarātri-apararātriyu jāgaraṃ jāgaraṇaṃ karmatāpannaṃ kathayati | kathaṃbhūtaṃ abalāmukham | smarabharakalahakeliṃlulitālakavidalitatilakamaṇḍanam smarabhareṇa kandarpātiśayena yo'sau kalaho yuddhaṃ tasya keliḥ krīḍā tayā lulitā luṭhitā ye alakāḥ keśāstairvidalitaṃ cūrṇīkṛta lopitaṃ tilakamaṇḍanaṃ tilakaṃ ca maṇḍanaṃ ca kuṅkumakajjalādikaṃ yasya abalāmukhasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ abalāmukham | navanakhalikhitalekhagaṇḍasthalam navaiḥ

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.11)

pratyagro navaiḥ kāmāṅkuśailikhito vinyāsīkṛtaḥ yo'sau lekho lipiviśeṣastenopalakṣitaṃ gaṇḍasthalaṃ kapolamaṇḍalaṃ yasyābalāmukhasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ abalāmukham | adayānipīḍitādharam adayaṃ dayārahitaṃ yathā bhavatyevaṃ nipīḍitacumbitaḥ adharo dantavāso yasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ abalāmukham | nidrodbhamaranayanam nidrayājāgareṇa udbhamare utkaṭe nayane locane yatra tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ abalāmukham | samanmanākṣaram saha manmanena gadgadaśabdena upalakṣitāni akṣarāṇi varṇā yasmin abalāmukhe tattathoktam | anumānālaṃkāraḥ ||  
vidviṣṭetyādi | he vidviṣṭadarpahara vidviṣṭānāṃ śatrūṇāṃ darpo madastaṃ haratīti vidviṣṭadarpaharastasya saṃbodhana he tathokta he rājan, bhavādṛśeṣu yuṣmāsadṛśeṣu nidrā svāpaḥ kuto bhavati | na kuto'pi bhavati ityarthaḥ | kaḥ pumān tvāṃ bhavantaṃ prabodhayatu jāgarayatu | api tu na kaścit prabodhayatu ityarthaḥ | kathaṃbhūtaṃ tvām | madhyamalokapālaṃ madhyamalokasvāminam | punaḥ kathaṃbhūtam | sarvajagatprabodham sarvasya nikhilasya jagataḥ pṛthvīmaṇḍalasya prabodhaṃ sāvadhānabhavanaṃ yasmāt sa tathā tam | kathaṃbhūteṣu bhavādṛśeṣu | lokatrayoddharaṇadhāmaniketaneṣu lokānāṃ trayaṃ trayīddharaṇaṃ pradyotanaṃ dhāma tejastasya niketanāni gṛhāṇi lokatrayoddharaṇadhāmaniketanāni teṣu | atiśayākṣepālaṃkāraḥ ||  
mantryityādi | he rājan, eṣa pratyakṣībhūtaste tava mantrī āgata āyāto vartate | kathaṃbhūto mantrī | rājyarathasārathiḥ rājyameva rathaḥ tadupadravedutpātasya sārathiḥ | tannivāraka ityarthaḥ | na kevalaṃ mantrī āgataḥ bhiṣak vaidyavidyāvilāsaparanāmā yamanavaidya āgato vartate | kathaṃbhūto bhiṣak | nīrogatāvahitavākpravaṇaḥ nīrogatāyāṃ ādānanidānacikitsābhirārogyatvakaraṇe avahitāḥ sāvadhānāḥ yāḥ vācaḥ āyurvedavacanāni tatra pravaṇo vicakṣaṇaḥ | tathā paurogavo mahānasādhyakṣaḥ samāste uddaṇḍastiṣṭhati | kathaṃbhūtaḥ paurogavaḥ | abhinavapākaparaḥ abhinavaḥ pratyagro yo'sau pāko randhanaṃ viśiṣyanna-

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.13)

niṣpādane parastatparaḥ | tathā he rājan, purohito'pi tava bhavato dvāre ca tiṣṭhati | kathaṃbhūtaḥ purohitaḥ | utsavamatiḥ utsave śāntikarmamahotsave matirbuddhiryasya sa tathā | samuccayālaṃkāraḥ ||  
prābhātiketyādi | he deva he rājādhirāja, gṛhavāpiṣu rājamandirasarovareṣu rājahaṃsāḥ cañcucaraṇalocaneṣu lohitāḥ cakrāṅgā rājahaṃsā ucyante te rasanti śabdaṃ kurvanti | katham | dīrghaṃ tāratare yathā bhavatyevam | kasmāt | prābhātikānakaravaśravaṇaprabodhāt prabhāte bhavāḥ prābhātikāste ca te ānakāḥ paṭahāsteṣāṃ ravaḥ śabdastasya śravaṇenākarṇanena yo'sau prabodho jāgaraḥ prābhātikānakaravaśravaṇaprabodhastasmāt | rājahaṃsāḥ kiṃ kurvāṇāḥ rasanti | iti amunā prakāreṇa bruvāṇāḥ sūcayantaḥ | itīti kim | he deva rājan, tvaṃ uttiṣṭha utthyo bhava | saṃprati idānīṃ rājalakṣmīsaṃpāditaṃ enaṃ pratyakṣībhūtaṃ vibhavaṃ aiśvaryaṃ bhaja tvaṃ āśraya | utprekṣālaṃkāraḥ ||  
supteṣvityādi | he budhāvaloka, vidvajjanalocana, yeṣu supteṣu aiśvaryaṃ bhaja tvaṃ āśraya | eṣa pratyakṣībhūto raviḥ yāvanmātraṃ tamo'ndhakāraṃ dalati vidhvaṃsayati tattamoḥ kila niścayena teṣu puruṣeṣu dhatte dharati | ye puruṣāḥ vitandrāḥ nidrārahitā nirālasyāḥ asya rakheḥ puraḥ pūrvameva punarbodhaṃ dadhati jāgaraṇaṃ kurvanti jāgrati | he nātha, teṣu puruṣeṣu nijāni tejāṃsi dyotān vitanoti vistārayati | jātyalaṃkāraḥ ||  
itītyādi | he rājan, kadācitkasmiṃścidvasare pratyūṣānehasi prabhātaka āsthāna-

### [4.16](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.16)

maṇḍapamāsthāya sabhāyāmupaviśya dharmasyairnyāyādhikāribhiḥ puruṣaiḥ saha sarveṣā āśramiṇā brahmacārigṛhivānaprasthabhikṣūṇā itaravyavahāravidhāyiṇā ca brāhmaṇakṣatriyavaṇikśūdrāṇāṃ varṇānā ca kāryāṇi apaśya ahaṃ vicārayāmāsa iti kriyākārakasabandhaḥ | kathaṃbhūte pratyūpānnehasi | āsannodayadyumaṇimahasi āsanna samīpavarti udayācalasya dyumaṇeḥ śrīsūryasya mahastejo yatra pratyūpānehasi sa āsannodayadyumaṇimahāstasmin tathokte | kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | budhaprakāṇḍamaṇḍalīvidhīyamānadharmāṃgamālāpam budhānā vidūjanānā madhye prakāṇḍaṃ praśasta budhaprakāṇḍaṃ tasya maṇḍalī melapakastayā vidhīyamānāḥ kriyamāṇāḥ dharmāṃgamālāpāḥ smṛtiśāstrapravacanāni yasminnāsthānamaṇḍape sa tathā tam | aha kiṃ kurvan kāryāṇi apaśyam | iti amunā prakāreṇa sauraśāyanikānā mukhaśayanaṃ pṛcchantīti ye te pauraśāyanikāsteṣā sūktagītāmṛtarasa suvacanakathitāmṛtadrava karṇapūratā nayan | ākarṇayannityarthaḥ | itīti kimvyomāmbudhāvityādi | he rājan, prabhāte prabhātasamaye prathama pūrve rāgaḥ śrīsūryasya teja. ābhāti śobhate | kathabhūto rāgaḥ | vyomāmbudhau ākāśasamudre vidrumakānanaśrīḥ vidrumāṇāṃ pravālānā kānanasya śrī. śobhā yasya rāgasya sa tathā | puna. kathabhūto rāgaḥ | viyadvane ākāśakānane kiṃśukapuṣpakāntiḥ kiśukānā palāśavṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi kusumāni kiṃśukapuṣpāṇi teṣā kāntiḥ śobhā yasya sa tathā | punaḥ kathabhūto rāgaḥ | surebhasindūritakumbhaśobhaḥ surebhasya airāvaṇagajasya sindūritaḥ sindūreṇāruṇīkṛto'sau kumbhaḥ śiraḥpiṇḍastasya śobhā upamā yasya rāgasya sa tathā | rūpakoṣamālakāraḥ || niśe ityādi | he niśe he rātre, niśīthinīśa candraṃ vihāyāpi parityajyāpi iha asmin sasāre tava atyanta ratiḥ prasiddhā vikhyātā vartate | iya ahaśrīrdinaśrīḥ dineśa vinā śrībhāskaramantareṇa sūryāhave nimeṣārdhamapi svatantrā svacchandacāriṇī nāste na tiṣṭhati | jātyalaṃkāraḥ || ata ityādi | ataḥ etasmāt kāraṇāt nisargotsvabhāvena niśi rātrau pāṃśulatvaṃ sāndhakāreṇa saha vyabhicāriṇī nāste na tvaṃ divasaśriyaśca dinalakṣmyāḥ śuddhasthititvaṃ

### [4.18](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.18)

avyabhicāriṇītvaṃ matvaiva vijñāyaiva tayorniśādinadhiyoḥ strīṣu madhye vidhirvidhātā saṃdhyāṃ puraiva sasarja cakre | kasmāt | saṃsargabhayādiva vyabhicāriṇyā avyabhicāriṇyāśca saṃparkaśaṅkādiva | utprekṣālaṃkāraḥ ||  
pūrvamityādi | aya pratyakṣībhūto raviḥ udayati udracchati | kathaṃbhūto raviḥ | pūrvaṃ prathamataḥ sarasakarajarekhākṛtiḥ sarasā tatkāladattā yā karajarekhā tasyā ākṛtiryasya sa tathoktaḥ | punaḥ kathabhūto raviḥ | tatastadanantaraṃ adhararuciḥ strīṇāṃ dantacchadākāraḥ | tadanu tadanantaraṃ ghusṛṇapiṇḍakhaṇḍadyutiḥ kuṅkumapiṇḍakhaṇḍadyutiḥ ardhapiṇḍasadṛśaḥ | tatastadanantaraṃ abjacayacchaviḥ raktakamalasadṛśaḥ | punastadanantaraṃ aruṇaratnamukuraśrīḥ padmarāgamaṇidarpaṇasamānaśobhaḥ | raviḥ kiṃ kurvan | rāganirbharaiḥ raktimabahulairaṃśubhiḥ kṛtvā kakubhi kakubhi diśi diśi bandhūkamayīṃ sṛṣṭiṃ kurvanniva vidadhadiva | upamālaṃkāraḥ | durvaīchandaḥ ||  
śatamakhadhāmetyādi | raviḥ śrīsūryaṃ udayatyudracchati udeti | kathaṃbhūtaḥ samudeti | śatamakhadhāmahemakumbhākṛtiḥ pūrvadikpālaprāsādasuvarṇakumbhasadṛśaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ | indrasamudravidrumastambastimitakāntiḥ pūrvasamudrapravālasamūhavanniścaladīptiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ | ahurutsavasamayasuvarṇadarpaṇaḥ ahno divasasya utsavasamayo mahotsavakālastasya saṃbandhī suvarṇadarpaṇaḥ kāñcanādarśaḥ | raviḥ kiṃ kurvan | karaiḥ kiraṇaiḥ kṛtvā digdayitāmukhāni digvadhūvadanāni piñjarayan raktapītāni kurvan | kathaṃbhūtaiḥ karaiḥ | udāraharirohaṇarucirucirotkaraiḥ udāramatimanoharaṃ yaddharirohaṇaṃ haricandanaṃ tasya rucirdīptistadvat rucirā manoharā utkarāḥ samūhā yeṣāṃ karāṇāṃ te tathoktāstaiḥ | kathaṃbhūto raviḥ | aruṇitajaladhimaṇḍalaḥ śvetaraktīkṛtasamudrābhogaḥ | rūpakālaṃkāraḥ || durvaīchandaḥ ||

### [4.21](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.21)

ardhakāvyakaviḥ samasyākārakaḥ kaścidbrūte | kiṃ brūte-aruṇakiraṇetyādi | he kṣitipa he rājan, aruṇakiraṇamadhye aruṇānāmavyaktarūpāṇāṃ kiraṇānāṃ mayūkhānāṃ madhye madhyavartī vidrumastambabimbaḥ pravālasadṛśamaṇḍalo bhānuḥ śrīsūrya udayan udayaṅgacchati | kimiva kīdṛśīṃ śobhāṃ bibharti dhatte | rājā brūte-he budha he vidvan, yudhi saṃgrāme śoṇitāpūritāyāṃ rudhirānvitāyāṃ upari pratarat unmajjat mama śatrorāsyaṃ mukhaṃ kopāt pāṭalaṃ śvetaraktaṃ yadvadyādṛśaṃ bhavati tadvat bhānuḥ śobhāṃ bibharti | praśnotparoṣamālaṅkāraḥ || niśītyādi | he deva he rājan, tapanaḥ śrīsūryaḥ te tava sāmānyavṛttiḥ sādṛśyapravṛttirudayati | kathaṃbhūtastvam | gāḍhamatiśayena udriktanidraḥ gatanidraḥ | kasmāt | niśi rātrau madanavinodāt kāmakrīḍanāt vāsare ca divase prajānāṃ lokānāṃ udayananiyogāt vṛddhikaraṇādhikārāt | udriktanidra ityevaṃ tvaṃ kiṃ kurvan | iti amunā prakāreṇa vapuṣi śarīre nitāntamatiśayena ambhojalakṣmīṃ raktakamalaśobhāṃ bibhrat dharan tena kāraṇena tapana śrīsūryaḥ sāmānyatayā udayati | tvatsakāśāddhīnatayā udayaṃ karoti ityarthaḥ | vyatirekatulyayogitālaṃkāraḥ || alaketyādi | ete pratyakṣībhūtāḥ ravimayūkhāḥ sūryakiraṇāḥ prātaḥ prabhātasamaye alakavalayamadhye cūrṇakuntalamaṇḍalāntare padmarāgaprasūtiṃ raktamaṇīnāmutpattiṃ dadhati

### [4.22.1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.1)

dharanti | abalāsu karṇapālīpradeśe karṇoparitanabhāge navakisalayaśobhā pratyagrapallavaprabhāṃ dadhati | athavā kucakalaśataṭānā stanakumbhapradeśānā kuṅkumasya kāśmīrajasya kesararāgaśobhāmiva dadhati dharanti | upamālakāra || kāśmīrakesararuca ityādi | he deva, bhāno karā tava bhavatavitta vividha cāṭutāyā nānāprakārapremastutitayā āśrayante praviśanti | bhavatacittāya rocata ityartha | kathabhūtā bhāno karā | kāśmīrakesararuca jātyakuṅkumakinjalkasadṛśā | puna kathabhūtā | karajakṣatābhā avalāsu nakhopaśobhitā | puna kathabhūtā | kāntādhara dyutidhṛta kā tānāṃ strīṇā adharadyutiṃ śobhā dharantīti kāntādharadyutidhṛta | puna kathabhū tā | śukavañcarūpā tava krīḍākīratuṇḍasadṛśā | puna kathabhūtā | sindūritāṅgaṇatalā sindūrita raktīkṛtamaṅgaṇatala gṛhāgrabhūmiryaiste sindūritāṅgaṇatalā | upamālakāra || aha kathabhūta san kāryāṇi apaśyam | samācaritagurudevatopāsanavidhi samā carita samyagvihito gurorupādhyāyasya mātrādeśva devatāyāśca upāsanavidhi sevā vidhāna yena | pāghoṣo heṣādhvanistena mukharita vācālita savidhānā nikaṭavartinā saudhānāmutsaṅga aṅko yena sa tathā tam | kathabhūtānā vājinām | itastato yatra tatra kṛtā racitā asaralā aparyantā calasthā paṅktiyepā te itastata kṛtāsaralacalasthāstepām | puna kathabhūtānā vājinām |

### [4.22.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.2)

netracīnacitrapaṭīpaṭolarallikādyāvṛtadehānām netrāṇā sūkṣma paṭṭavastrāṇām cīnānā cīnadeśotpannavastrāṇā citrā nānāprakārā yā paṭṭya sūkṣmavastrāṇi tāśca paṭolāni ca paṭṭakūlavastrāṇi rallikāśca rallādikambalaviśeṣāstā ādiryepā tairevādiprāṇāntairāvṛtā veṣṭitā dehā śarīrāṇi yepā te tathā teṣām| puna kathabhūtānā vājinām| pratiyavasaghāsacalacāmaracumbyamānalocanāntānām yavasasya tṛṇasya yo'sau ghāsa kavalaścarvaṇa yavasaghāsa yavasaghāsa prati pratiyavasaghāsa calanti kampamānāni cāmarāṇi mastakaprakīrṇakāni taiścumbyamānāni āspṛśyamānāni locanānā antā prāntā yeṣā vājinā te tathā teṣām | vājinā ki kurvatām | dakṣiṇacaraṇena apasavyaprapadena mahītala bhūmitala ullikhatā utkhanatām | kathabhūtena dakṣiṇacaraṇena | utprekṣyate-muhurmuhurvāravāra vijayaparamparāṇā śatru parājayaśreṇīnā pratipādanapareṇeva sūcanatatpareṇeva | aparaṃ kathabhūtānā vājinām | uttālajaladhikallolalīlānām uttālā ucchritā ye jaladhikallolā samudramahātaraṅgāsteṣāṃ līlā śobhā yeṣā te tayoktāsteṣām | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | aviratadahyamānakālāgurudhūpadhūmodgārabhyamāṇadigvilāsinīkuntalajālam aviratamanavarata dahyamāna bhasmīkriyamāṇa yatkālāguru kṛṣṇakākatuṇḍa tasya dhūpasya yo'sau dhūma tatparyāyāntaraṃ tasyodgama prādurbhāva tena ārabhyamāṇāni racyamānāni digvilāsinīnā digvadhūnā kuntalajālāni yatra maṇḍape sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam |

### [4.22.3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.3)

uttaralatarapatākāpratānātanyamānāmbarasarohaṃsamālam uttaralatarāścapalatarā yā patākā dhvajāstāsāṃ pratāna samūhastena ātanyamānā vistāryamāṇā ambarasarasi ākāśasarovare haṃsamālā haṃsasamūho yatra yena vā sa tathoktastam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | uttuṅgatamaśṛṅgasaṅgatānekamā- ṇikyotkīrṇakalaśaruciracyamānakhecarīkucavicitrapatrabhaṅgam uttuṅga unnato yo'sau tamaṅgaprāsādastasya śṛṅgāṇi śikharāṇi teṣu sagatā āropitā aneke bahavo ye māṇikyotkīrṇakalaśā ratnaghaṭitaghaṭāhasteṣā rucibhirdīptibhī racyamāna kriyamāṇa khecarīṇā devavidyādharīṇā kuceṣu vicitro manohara patrabhaṅga patrāvalī yasmin āsthānamaṇḍape sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | abhinavotphullaphalitapallavāntarālavilasatkīrakāminīpunaruktavandanasrakprasaṅgam abhinavā pratyagrā utphullā puṣpasahitā phalasahitā ye pallavā vṛkṣaśākhāgrāṇi teṣāmantarāleṣu madhyeṣu vilasantya krīḍantyo yā kīrakāminya śukabhāryāstābhi punarukto dviguṇīkṛta vadanasrakprasaṅga vandanamālāsatatiryena sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | antarāntarāvalambitottaralatārahāramarīcīvīcayapracārācaryamāṇasurasaritsalilasekam antarāntarā madhye madhye avalambitā āropitā uttaralāścapalā mahāmadhyamaṇisahitā vā tārahārā atyujjvalā ye hārā muktāphalamālāsteṣā marīcīvīcayayā kiraṇalaharīsamūhāsteṣā pracārai prasarairācaryamāṇa kriyamāṇa surasaritsalilasya gaṅgājalasya seka secana yatra sa tathā tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam |

### [4.22.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.4)

atibahalakāleyakardamonmṛṣṭasphaṭikakuṭṭimatalapravekam atibahala atiśayena pracuro yo'sau kāleyakardama kāśmīrajanmakesaradravastena unmṛṣṭa samārjita chaṭakita yat sphaṭikakuṭṭimatala kāśmīropalabaddhabhūmitala tena praveka pravibhāgo yasya sa tathātam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | analpakarpūraparāgaparikalpitaraṅgāvalividhānam analpena pracureṇa karpūraparāgeṇa ghanasāracūrṇena parikalpita samantādracita raṅgāvalividhāna catuṣkapūraṇa yatra sa tathoktastam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | iṣaddī padunmiṣatkamalamālatībakulatilakamallikāśokādikusumopahārā modamandamadhulihāpādyamānāparamarakatamayavitardikāpratānam kamalāni ca paṅkeruhāṇi, mālatyaśca jātīpuṣpāṇi, bakulāni ca madagandhitarupuṣpāṇi, tilakāni ca puruṣatarupuṣpāṇi, mallikāśca muktabandhanapuṣpāṇi, aśokāni ca śrīvṛkṣapuṣpāṇi, ādiryeṣā campakādīnā tāni kamalamālatīvakulatilakamallikāśokādīni tāni ca tāni kusumāni teṣāmupahāra pūjana tasyāmodena parimalena mandāstallīnā ye madhulihā bhramarāstairāpādyamā- no'paro dvitīyo marakatamayaḥ kīrapakṣanibharatnabhūmayo vitardikāpratāno vedikāvistāro yanna sa tathā tam | uktaṃ ca—'gārutmataṃ marakatamaśmagarbhoṃ harinmaṇiḥ | kālaṃ ca nīlaṃ ca mecakam' iti vacanāt | puṣparāgoddlitā bhramarāstādṛśāḥ saṃjātāḥ | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | avalagnāgacchadagaṇyapaṇyāṅganāstanatuṅgimotsāryamāṇamārgaparijanavalam avalagane sevāyā āgacchantyaḥ upaḍhaukamānānyaḥ yāḥ agaṇyapaṇyāṅganāḥ gaṇanātītā veśyāstāsāṃ stanatuṅgimnā kucoccatvenotsāryamāṇaḥ preryamāṇaḥ...

### [4.22.5](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.5)

..................... ....utpadyamānā ye jayajīvitayaśa prakāśanāśīrvādāḥ jayaśca aparājaya, jīvitaṃ ca dīrghāyuṣkatā, yaśaśca puṇyaguṇānukīrtanaṃ teṣā prakāśanā prakaṭanaparāḥ āśīrvādā āśīrvacanāni teṣu vidagdhāścaturā vandinaḥ stutipāṭhakāḥ abrāhmaṇabhaṭṭāsteṣāṃ vṛndāni samūhāsteṣā vadanāni mukhāni teṣu ucchalantaḥ kalāḥ madhurāḥ karṇomṛtaprāyā. kolāhalāḥ kalakalaśabdā yatra sa tathoktaḥ | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | udīrṇamaṇistambhikāmadhyaprasādhitasiṃhāsanam udīrṇā unnatā yā maṇistambhikā ratnānāmalpastambhāsteṣāṃ madhye antarbhāge prasādhitaṃ śṛṅgāritaṃ siṃhāsanaṃ haryakṣaviṣṭaraṃ yasmin sa tathā tam | puna. kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | amarataruparikaraṃ meruśikharamiva kalpavṛkṣapariveṣṭitaṃ ratnasānumastakamiva | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | lakṣmīkaṭākṣavalakṣobhayapakṣavikṣipyamāṇacāmaraparamparam lakṣmīkaṭākṣavat lakṣmyapāṅgāvalokanavadvalakṣā ujjvalā ubhayapakṣayoḥ savyāsavyapārśvayorvikṣipyamāṇā vividhavījyamānā cāmaraparamparā prakīrṇakaśreṇiryatra maṇḍape sa tathā tam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | kulaśailamiva kulaparvatamiva | kathaṃbhūtaṃ kulaśailam | amṛtodadhidevatāpāṅgadviguṇataraṅgaprasarākulam amṛtodadhiḥ kṣīrodasāgarastasya saṃbandhinyo yāḥ devatāstāsāmapāṅgairlocanaprāntairdviguṇā dvigucchā ye taraṅgāḥ kalolāsteṣāṃ prasarā vistārāstairākulo vyāptastam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam |

### [4.22.6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.6)

uparīvitatasitadukūlavitānam upari rājamastakyoparitanabhāge vitataṃ vistāritaṃ sitadukūlavitānaṃ śuklapaṭṭakūlacandropakaṃ yatra sa tathā tam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | uditendumaṇḍalam uditaṃ udayaṃ prāptaminduṇḍalaṃ candrabimbaṃ yasmin udayācale sa uditendumaṇḍalastaṃ īdṛgvidhaṃ udayācalamiva udayācalasadṛśamāsthānamaṇḍapam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | adha ūrdhvaṃ adhastānabhāge ūrdhvabhāge ca bhittīnā kuḍyānā ratnaphalakabhāgeṣu māṇikyapaṭṭakadeśeṣu pratibimbitopāsanāgatasamastasāmantasamānam pratibimbita praticchāyāmāgata upāsanāgatānā sevāsamāgatānā samastānā samagrāṇā sāma tānāṃ deśapatīnā rājñā samāna samūhò yatra āsthānamaṇḍape satathā tam| puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | asurāmaradikpāladattayānābhājamiva ye adha pratibimbitāste dikpālasthānīyā ye devāsairdattā kṛtā yātrā gamana tā bhajate śrayatīti asurāmaradikpāladattayātrābhāk tam | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | vividhamaṇivinyāsavihitabahurūpākṛte raṅgasyāvalokanādbhītamūpālabālakākulitasauvidallam raṅgasyāvalokanāt agrabhūmeravalokanāddarśanāt bhītā bhaya prāptā ye bhūpālānā vālakā sāmantānā śiśavastairākulitā kheda prāpitā sauvidallā sthāpatyā yasmin maṇḍapa tathā tam | bhūpālabālakā kasmādbhītā taddhetugarbhita viśeṣaṇamāha—kathabhū tasya raṅgasya | vividhamaṇivinyāsainānāratnanirmitaiārvahitāni kṛtāni bahūni rūpāṇi siṃ havyāghrādīnā rūpāṇi teṣāmākṛtirākāro yasmin raṅge sa tathā tasya | puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | ākhaṇḍalasabhāpratimallam | sudharmapariṣatsamānamityartha |

### [4.22.7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.7)

puna kathabhūtamāsthānamaṇḍapam | iti amunā prakāreṇa itastato yatra tatra ṭīkamānai sacaradbhi yāṣṭīkai pratīhārairvinīyamānānukasevakam vinīyamānā śikṣyamāṇā anukasevakā pratyāsanasevakā yatra sa vinīyamānānukasevakastam | itīti kim | mā bhajata māgṛhīta vaikṛta savikāramākalpa veṣam | ṭiriṭillitāni ātmana anucitavyavahārān vijahīta viśeṣeṇa muñcata yūyam | kathabhūtāni ṭiriṭillitāni | dhanayauvanamadollāsitāni dhana ca svāpateyam, yauvana ca tāruṇyam, tayormadaścittollāso gavastena ullāsitāni prādurbhāvitāni dhanayauvanamadollāsitāni | anadhikṛtamanīṣā aniyogabuddhaya puruṣā janā, mā praviśata praveśa mā kuruta yūyam | asaṃbādha sāvakāśa yathā bhavatyeva ātmabhūmikāyā nijasthāneṣu samādhva tiṣṭhato yūya viśata yūyam | 'yasya dhe' iti pāṇinisūtreṇa sakāralopa, yadi kātantravyākaraṇābhiprāyeṇa lupyate 'na dadhaṭā tṛtīya-' iti sūtreṇa sasya do bhavati tena samādhva(ddhva)miti sayogākṣaraṃ niṣpadyate | kathā vārttā mā kathayata yūyam | kathabhūtā kathā | mitha prajalpo- tkathāḥ mithaḥ paraspara jalpaḥ pramāpaṇaṃ utpatha unmārgo yāsu tāstathoktāḥ | manomarkaṭasya cittaśākhāmṛgasya cāpalaṃ capalatvaṃ pramuñcata prakarṣeṇa dūrīkuruta yūyam | imān pratyakṣībhūtān indriyahayān sparśanādituragān vākpāṇipādādīn vā pāriplavaplutān cañcalatvotphālān mā kuruta mā vidadhīdhvaṃ yūyam | sevakā bruvanti yadyevaṃ na kurmastarhi kiṃ kurma iti cet iti amunā prakāreṇa kevalaṃ devasya yaśodharamahārājasya vadanaṃ mukhaṃ ekāyanamanasaḥ ekāgracittāḥ santo nirīkṣadhvaṃ avalokayata |

### [4.22.8](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.8)

kathaṃbhūtāḥ kathāḥ nirīkṣadhvam | devaḥ kiṃ viniyogajātamadhikārasamūhaṃ prakṣyati kimanuyokṣyati praśnaṃ kariṣyati | devaḥ kiṃ pravakṣyati | devaḥ kimādikṣyati kimādeśaṃ dāsyati | vā athavā kiṃ srakṣyati kāṃ sṛṣṭiṃ kariṣyati | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | atividhīyamānāḥ anviṣyamāṇāḥ avalokyamānā āgantukāḥ navatarapuruṣāḥ yasmin maṇḍape sa tathā tam | punaḥ kathaṃbhūtamāsthānamaṇḍapam | akhilalokalocanendīvarānandacandramasam | akhilānā lokānā locanāni tānyeva indīvarāṇi nīlotpalāni teṣāmānande harṣotpādane vikāsane candramāḥ śaśāṅkastam | kathaṃbhūtaḥ san kāryāṇi apaśyam | niḥsaṅgīkṛtadvāradeśaḥ aniṣiddhajanapraveśaḥ | ahaṃ kāryāṇi kathaṃ apaśyam | yathādeśarūpaṃ yathānyāyaṃ bhavatyevam | kathaṃbhūto'ham | anutpiñjalamanāḥ anākulitacittaḥ | kathaṃbhūtairdharmasthaiḥ | sakalavidyāvyavahāravedibhiḥ sakalāḥ samastā yā vidyāścaturdaśavidyāstāsā vyavahāraḥ pravartanaṃ vidanti jānantītyevaṃśīlāste tathā taiḥ | kāstāḥ caturdaśavidyā iti cevit- 'ṣaḍaṅgāni catvāro vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ | dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca vidyāścaitāścaturdaśa ||' śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ jyotiṣaṃ chando niruktaṃ ceti vedānāṃ aṅgāni ṣaṭ | catvāro vedāḥ prasiddhāḥ | punaḥ kathaṃbhūtairdharmasthaiḥ | vigatasarvapathīnanyāyadvāparaiḥ sarvapathīnāḥ sarvamārgānusārastaiṣāṃ nyāyo nītirvyavahāro vigato vinaṣṭaḥ sarvapathīnanyāyasya dvāparaḥ saṃdeho yeṣā te tathā taiḥ | uktaṃ ca- 'vividhitsātusaṃśayaḥ | saṃdehodvāparī ca' | punaḥ kathaṃbhūtairdharmasthaiḥ |

### [4.22.9](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.22.9)

dṛṣṭaśrutānekācāravicārilokaiḥ dṛṣṭā locanābhyā pratyakṣīkṛtāḥ śrutāḥ karṇairākarṇitāḥ anekeṣāmācārāṇāṃ vicāriṇo lokāḥ

### [4.24](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.24)

śuddhavidvāṃso yaiste tathā tai | puna kathabhūtairdharmasthai | satyavādibhi yathoktakathakai | punakathabhūtairdharmasthai | tamopahālokairiva tamopahasya sūryasya ālokā udyotā tamopahalokā taiḥ śrībhāskaradyotasadṛśai | kāryāṇi svaya kasmādapaśya tatkāraṇamāha - hi yasmāt kāraṇāt rājā pṛthivīpatirdurdarśa du khena mahatā kaṣṭena draṣṭumaśakyo durdarśa | 'īṣadva supu' iti kṛcchrārthe khala| āsannai puruṣai kāryākāryaviparyāsa kṛtya vaiparītya kāryate nirdhāryate dvipadbhi śatrubhiśca rājā atisadhīyate parābhūyate | hi yasmāt kāraṇāt niyoginā mantriṇā bharturnarendrasya vyasanāt du khāt apara ko'pi jīvanopāya jīvanahetu prāyeṇa bāhulyena na nāsti | kiṃtu svāmino vyasanameva niyoginā jīvanopāya | keṣāmiva jīvanopāyo nāsti | asatījanānāmiva puścalīlokavat | yathā puścalīlokānā kāntasya vyasane sati svecchayā paryaṭana bhavati | svāmino vā rājña niyuktānā niyogināṃ atiprasaraṇanivāraṇāt ativyāptiniṣedhanādanyo apara ko'pi prāyeṇa jīvanopāyo nāsti | kāsāmiva | strīṇāmiva yathā strīṇā atiprasaraṇanivāraṇāt apara svāmino jīvanopāyo nāsti | bhavanti cātra ślokā vṛttāni bhavanti || niyuktetyādi | ye kṣitīndrā ye rājāno niyuktahastārpitarājyabhārā niyoginā mantriṇā haste arpito datto rājyabhāro yaiste tathoktā tiṣṭhanti āsate | kathabhūtā santastiṣṭhanti | svairavihārasārā svairavihāra svecchāpravartana sāro manonurañjano yeṣā te tathoktā | te kṣitīndrā mūḍhadhiyo nirvivekā svapanti nidrā kurvanti | kathabhūtā santa svapanti | biḍālavṛndāhitadugdhamudrā biḍālānā mārjārāṇā vṛndeṣu āhitā āropitā dugdharakṣaṇe mudrā sākṣaramaṅgulibhūṣaṇa yaiste tathoktā | viḍālavṛndeṣu dugdharakṣādhikāraṃ dattvā svapanti niścintā santo nidrāṃ kurvanti | dṛṣṭāntālakāra | ākṣepo vā || jñāyetetyādi | timīnāṃ matsyānā mārga salile jñāyeta viceta | patatriṇā pa-

### [4.26](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.26)

kṣiṇāmeva mārgo vyomnyākāśe kadācit kasmiṃścitkāle jñāyeta budhyeta | paraṃ amātyajanasya vṛttiḥ mantrilokasya vṛttirācāro na jñāyate nāvabudhyate | kathaṃbhūtā amātyajanasya vṛttiḥ | adhyakṣasiddhe'pi pratyakṣaniṣpanne'pi | karttavye ityadhyāhāraḥ | kṛtāvalopā kṛto racitaḥ avalopaḥ samantādadarśanaṃ yayā sā tathoktā | svabhāvoktijātyalaṃkāraḥ ||  
vyādhivṛddhāvityādi | yathā yena prakāreṇa vaidyo bhiṣak śrīmatāṃ lakṣmīvatpuruṣāṇāṃ vyādhivṛddhau rogavardhane āhitodyamaḥ racitopāyo bhavati, tathā tena prakāreṇa niyogino mantriṇo rājño nṛpasya vyasaneṣu duḥkhopanipāteṣu kṛtayatnā bhavanti racitopāyā bhavanti | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ | upamā vā ||  
niyogibhirityādi | niyogibhirvinā sacivairantareṇa kevale bhūpe bhūpāle rājyaṃ nāsti na vidyate | katham | hi sphuṭaṃ niścayena | tasmāt kāraṇāt amī niyogino vidhātavyāḥ kartavyāḥ yatnataḥ sāvadhānatayā rakṣitavyāśca rakṣaṇīyā bhavanti | jātyalaṃkāraḥ ||  
kadācitkasmiṃścidavasare mantrakāleṣu pañcavidhamantrāvasareṣu yathākālaṃ avasaramyanatikramaṇena ṣaḍapi ṣaṭsaṃkhyopetānapi guṇān saṃdhivigrahayānāsanasaṃśrayadvaidhībhāvasaṃjñān anvatiṣṭha anuṣṭhitavānahaṃ cakāra | kathaṃbhūteṣu mantrakāleṣu | sacivasevāvasarānukūleṣu sacivānāṃ mantriṇāṃ sevā ārādhanaṃ tasyā avasaraḥ kālastasya anukūlitā ye mantrakālāste tathoktāsteṣu | kiṃ kṛtvā pūrvaṃ ṣaḍguṇānanvatiṣṭham | iti amunā prakāreṇa daivavādinaḥ puṇyakarmasthāpakasya vidyāmahodadheḥ vidyāmahodadhināmakāt sacivāt mantriṇaḥ sakāśāt itikartavyatākriyāṃ kāryanirdhārakaraṇaṃ hastekṛtya gṛhītvā | kathaṃbhūtāṃ itikartavyatākriyām | gāṅgeyormikāṃ lakṣmīmudrāṅkām | lakṣmīmudrāyā aṅguththidaṃ yasyāṃ sā lakṣmīmudrāṅkā tām | kathaṃbhūtaḥ san ṣaḍguṇānanvatiṣṭham | pratipannadharmavijayaikabhāvaḥ | vijigīṣavastāvattrayo vartante—dharmavijayī lobhavijayī ......ceti | tatra dharmavijayī śatroḥ pādapatanamātreṇa tuṣyati, lobhavijayī śatroḥ sarvaṃ saṃgṛhyītvā tuṣyati,............... | teṣu trividheṣvāpa vijayiṣvahaṃ kathaṃbhūtaḥ | pratipannadharmavijayaikabhāvaḥ pratipanno'ṅgīkṛto dharmavijayino narendrasya eko niṣkevalo bhāvaḥ pariṇāmo yena sa tathoktaḥ | ka iva | satyavāgiva yatireva | yathā yatiḥ dharme vijayamekamadvitīyaṃ bhāvaṃ pratipadyate iti kriyākārakasabandhaḥ | itīti kim | vidyāmahodadhirevaṃ kathayati | evaṃ kathamiti cet—

### [4.27](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.27)

yataḥ—

### [4.30](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.30)

viśodhayetyādi | he mahīpāla pṛthvīpate, mantraśālāṃ mantragṛhaṃ aśeṣataḥ sarvaprakāreṇa viśodhaya mantraśālāyāmanadhikāriṇaṃ puruṣaṃ niṣkāsaya | asyāṃ mantraśālāyāmayuktaḥ pumān mantrabhedako jīvaḥ sthātuṃ sthitiṃ kartuṃ nārhati na yogyo bhavati | kiṃvat | ratirahasyavat | yathā ratirahasye saṃbhogakrīḍāyāṃ ayukto na sthātumarhati | upamaiva || yato yasmāt kāraṇāt | ekamityādi | viṣaraso hālāhaladravaḥ ekaṃ puruṣaṃ hanti mārayati | śastreṇa ca āyudhena ca ekaḥ pumān hanyate māryate | mantraviplavo mantrabheda eko'dvitīyo rājānaṃ nṛpaṃ hanti mārayati | kathaṃbhūtaṃ rājānam | sabandhurāṣṭram bandhavaśca kuṭumbavargaḥ rāṣṭraṃ ca deśaḥ bandhurāṣṭreḥ saha vartate iti sabandhurāṣṭram | vyatirekālaṃkāraḥ || tavetyādi | vidyāmahodadhiḥ sacivaḥ prāha—he deva rājan | nāmeti saṃbhāvanāyām | kaḥ pumān tava mantraṃ darśayed jñāpayet | api tu na kaściddarśayedityarthaḥ | kathaṃbhūtasya tava | tejonidheḥ jñānanidhānasya | punaḥ kathaṃbhūtasya tava | sarvalokaikacakṣuṣaḥ sarveṣāṃ lokānāmekamadvitīyaṃ yaccakṣurlocanaṃ sarvalokaikacakṣustasya | kasya kamiva | dyumaṇeḥ śrīsūryasya pradīpamiva jyotiriva | yathā dyumaṇeḥ sarvalokalocanaprāyasya pradīpaṃ kaḥ pumān darśayati | api tu na kaścit | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ || candrādityādi | he nātha he rājan, tvatto bhavatsakāśāt mādṛśi madṛkṣaṇe jane matirbuddhiḥ jāyate utpadyate | kathaṃbhūtāttvattaḥ | guṇanidherjñānanidhānāt | kasmāt kimiva | candrāt tatkānte candrakāntamaṇau ambu dravamiva jalamiva | yathā candrakānte maṇau candrādambu jāyate tathā tvatto'smāsu matirutpadyate | punaḥ kasmāt kimiva | sūryāt tadaśmani sūryakāntamaṇau teja iva udyota iva | yathā sūryakāntaratne sūryāt teja utpadyate | upamālaṃkāraḥ dṛṣṭānto vā ||

### [4.34](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.34)

svasyetyādi | he rājan, svayamātmanā kiṃtu kiṃcit manāk nigadyate vijñāpyate | kimartham | svasyaiva ātmana eva buddhiśuddhyarthaṃ buddhivijñāpanātham | yukto'yamarthaḥ | suvarṇaparīkṣaṇaṃ kanakakarṣaṇaṃ nikaṣāśmopakārāya kaṣapaṭṭikāpāṣāṇasya upakārāya na bhavati | arthāntaranyāsālaṃkāraḥ || svayamityādi | he rājan, svayamātmanā nayānabhijñasya nayo hitāhitalābhaparihāropāyaḥ taṃ na abhijānāti iti nayānabhijñastasya nītiśāstrāvijñāpakasya nisargāt svabhāvena sajjanadviṣaḥ sajjanān dveṣṭīti sajjanadviṭ tasya sajjanadviṣa evaṃ viśeṣaṇadvayaviśiṣṭasya kṣitipaternareṃdrasya puro'grata | nāmeti saṃbhāvanāyā saṃbodhane vā | mānyairjñānavṛddhaiḥ mano jñānaṃ tatra niyuktā mānyāstairmānyai. maunaṃ mūkatvaṃ vidhīyate | jātyalaṃkāra. || samastetyādi | he rājan, tvayi bhavati vācayaṃmakriyaḥ maunavānpumān ko bhavati | api tu na kaścit bhavati | katham | hi sphuṭam | kathaṃbhūte tvayi | samastaśāstrasaṃdarbhapragalbhapratibhe samastānāṃ samagrāṇāṃ śāstrāṇāṃ dharmārthakāmamokṣagranthānāṃ saṃdarbhaḥ samūhastasmin pragalbhā prauḍhā kuśāgrīyā antarbhedinī pratibhā buddhiryasya sa tathoktastasmin | punaḥ kathaṃbhūte tvayi | santo vidvāṃsaste lokāḥ sallokā. | vidvajjanā ityarthaḥ | teṣāṃ locanāni teṣāmānandaḥ sallokalocanānandastasmin | ākṣepālaṃkāraḥ || kiṃ ca—ukte ityādi | yaḥ svāmī yo rājā yukte'pyukte hite durāgrahāt duṣṭābhiprāyāt kāraṇāt viparyasyet viparītaṃ manyate | tatra tasmin rājani kaḥ pumān saṃbodhayituṃ samarthaḥ | yaḥ saṃbodhayati sa eva mriyata ityarthaḥ | kathaṃbhūte tatra svāmini | pratyarthivedicetaṇḍasame pratyarthinaṃ śatruṃ vettyevaṃśrīlaḥ pratyarthivedī sa cāsau cetaṇḍo gajastena samaḥ sadṛśaḥ pratyarthivedicetaṇḍasamastasmin | yathā pratyarthivedī gajo ya. kaścit hitaṃ śikṣayati tameva śatruṃ jñātvā mārayati | upamākṣepālaṃkāraḥ ||

### [4.39](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.39)

daivamityādi | nṛpo rājā utsāhtā karotu | kiṃ kṛtvā | pūrvaṃ ādau prathamataḥ daivaṃ pūrvabhavapuṇyaṃ vicintya paryālocya | tatastadanantaraṃ amīṣāṃ pratyakṣībhūtānāṃ grahāṇāmādityādīnāṃ anukūlatāṃ uccāditvaṃ vicintya ca | anyat | svamātmānaṃ dhanaṃ vā vicintya | anyat dharmānubandhaṃ dharmasya anubandhaṃ avirodhakatvaṃ vicintya samyag vicārya | samuccayālaṃkāraḥ ||  
āgarbhādityādi | āgarbhāt (sva) garbhamādiṃ kṛtvā iyaṃ pratyakṣībhūtā yāvat śrīḥ rājyalakṣmīḥ yena purā daivena pūrvapuṇyena cintā lakṣmīhṛddaṇḍitā taddaivaṃ pūrvopārjitaṃ puṇyaṃ dehināṃ jīvānāṃ uttaratrāpi āgāmini kāle jāgariṣyati sāvadhānaṃ bhaviṣyati | anumānālaṃkāraḥ ||  
evamevetyādi | he rājan, loko janaḥ evameva vṛthaiva paraṃ kevalaṃ ātmānaṃ nijajīvaṃ kliśnāti duḥkhayati | atra asmin saṃsāre yadbhāle lalāṭe likhitaṃ tat sthitasyāpi udyamarahitasyāpi jāyate utpadyate | anumānālaṃkāraḥ ||  
maghona ityādi | he rājan, maghonaḥ maghavataḥ śakrasya tridivaiśvarye svargarājye śeṣasya dharaṇendrasya bhuvaḥ pṛthivyāḥ uddharaṇe ullalane | nāmeti saṃbhāvanāyām | kaḥ pauruṣārambhaḥ | tattasmāt kāraṇāt atra asmin saṃsāre vidhirdevameva śaraṇaṃ ārtimayanasamarthaḥ | ākṣepālaṃkāraḥ ||  
tasmādityādi | he rājan, tasmāt devo rājā imāṃ pratyakṣībhūtāṃ śriyaṃ rājyalakṣmīmānayatāṃ bhuṅktām | katham | yathāsukhaṃ sukhyāmanatikramaṇena sukhai riktaḥ kālaḥ śaukhyai rahitaḥ kālo yadi gatastarhi jantuṣu jīveṣu punarbhūyo'pi nāyāti nāgacchati | anumānālaṃkāraḥ ||

### [4.43](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.43)

vārtayetyādi | he rājan, śatrūṇā anabhimatānāṃ vārtayāpi na kevalaṃ yuddhena manombudhircittasāgaraḥ prakṣubhyati calati tān śatrūn ko naraḥ puruṣo dṛṣṭipathe locanagocare kuryādvidadhyāt | api tu na kaścana kuryādityarthaḥ | kathaṃbhūtān tān śatrūn | kumbhīnasāniva sarpasadṛśān | ākṣepopamālaṃkāraḥ || durgemityādi | he nṛpa he rājan, ayaṃ pratyakṣībhūto devapatirdevendraḥ prāyo bāhulyena tathāpi tadapi daivād karmayogāt pareṣā śatrūṇā vaśa parādhīnatvaṃ agājjagāma | tathāpi katham | yadyapi asya devapate' mandarakandarāṇi meruvivarāṇi durge vartate | te jagatprasiddhā gotradhātrīdharāḥ kulaparvatā. parīdhi prākāro vartate | saptapayodhayaḥ saptasamudrāḥ kheyaṃ khātikā vartate | svaviṣayo nijo deśa svargaloko vartate | sainikākiṃkarāḥ surāḥ devāḥ vartante | gururbṛhaspati. mantrāya dhīsacivo vartate | tatastasmāt kāraṇāt atra asmin saṃsāre tantreṇa sainyena mantreṇa vā pañcāṅgamantreṇa kim | na kimapi | daivamevātra pradhānamityartha. | samuccayālaṃkāra. || yā naivetyādi | he deva he rājan, sā jagatprasiddhā iyaṃ pratyakṣībhūtā lakṣmī rājyalakṣmīḥ svayamāgatā vartate | yadi svayamevāgatā tarhi atra asmin saudhe tribhuvanatilakanāmni prāsāde sukhena niścintatayā niṣevyatā anubhūyatā bhavatā | sā lakṣmīḥ kā | yā lakṣmī. tridaśānuvṛttyā devatāsevayā naiva labhyā na labhyā na prāpyā vartate | tathā manorathairapi dohadaipi āstā tāvat pratyakṣeṇa manasāpi anavāpanīyā alabhyā | atiśayālaṃkāraḥ || yastatprasādādityādi | he rājan, yaḥ pumān tatprasādāt puṇyaprasādāt lakṣmīmadhigamya prāpya punaḥ punarapi dharme puṇyakarmaṇi mandatarādaraḥ śithilaḥ syādbhavet |

### [4.47](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.47)

tasmāt puruṣāt iha asmin sasāre aparo'nya ka kṛtaghno nirguṇo'sti | purojanmanyāgāmini bhave tasmāt paro manuṣya ki rikto vartate | api tu sa eva rikta ityartha | ākṣepālakāra || dhanamityādi | he rājan, dharmavilopena dharmocchedanena parabhogāya parabhoganimitta bhūpate narendrasya dhana bhavati | pāpa tu ātmani rājani jāyeta utpadyata | kasmādiva | hare siṃhasya dvipavadhādiva hastighātādiva | yathā siṃho dvipavadha karoti pāpamupārja yati, dvipamāsa śṛgālādaya khādanti | upamālakāra || he māradattamahārāja, ityamunā prakāreṇa pauruṣabhāṣiṇa pauruṣavādina sakāśāt cārvākāvalokanāt nāstikamatavādino mantriṇa sakāśāt itikartavyatā hastaikṛtya pahuṇānahamanvatiṣṭham | itīti kim | ceṣṭamāna ityādi | cārvākamatānusaciva uvāca--he rājan, ceṣṭamāna udyama kurvāṇa sarvā kriyā bhojanādikāryāṇi prāpnoti labhate, na puna sthito na punarniśchala pumān kāmapi kriyā labhate | evamīdṛgvidhā pauruṣīṃ śaktiṃ dṛṣṭvā udyamaguṇa vilokya ka | na ko'pi adṛṣṭāgrahe daivavāde graho duṣṭābhiprāya | api tu na kaścit | ākṣepalakāra || puṇyapāpe ityādi | he deva he rājan, nṛṇā manuṣyāṇā puṇyapāpe dve vartete | te ca dve puṇyapāpe daivaśabdvācye svābhāvike prākṛttike na vartete | kiṃ tu ubhaya puṇyapāpadvaya samīhāta pauruṣāt bhavati | tattasmāt kāraṇāt ka sudhī ko vidvān daiva bhajet | api tu na kaścidbhajedityartha | pauruṣameva karaṇīyamiti bhāva | katham | hi sphuṭamiti śeṣa | ākṣepālakāra || narasyetyādi | he rājan, narasya puruṣasya baddhahastasya sayatitahastadvayasya bhakte odane pura agrata kṛte'pi pariviṣite'pi sati yat daiva mukhanikṣepe mukhānayane aśa-

### [4.51](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.51)

ktamasamarthe vartate tadīdṛśaṃ daiva kaḥ pumān samāśrayet avalambeta | api tu na kaścit | ākṣepālaṃkāraḥ ||  
daivaikaśaraṇa ityādi | he rājan, daivaikaśaraṇe karmaikagatike puṃsi puruṣe kṛṣyādayaḥ kriyāḥ vṛthā antargaḍavo bhavanti | kaṃcitkamapi ārambhaṃ udyamaṃ akṛtvā avidhāya ākāśakavalo bhavet gaganagrāsaḥ syāt | upamālaṃkāraḥ ||  
daivāvalambanetyādi | he rājan, daivāvalambanavataḥ daivāśrayiṇaḥ puruṣasya narasya āsāditānyapi dhanāni prāptānyapi svāpateyāni hastāt dūre bhavanti viprakṛṣṭe bhavanti | amumevārthaṃ dṛṣṭāntadvāreṇa draḍhayati- ratnanicayaṃ ratnasamūhaṃ māṇikyapuñjaṃ ānīya āhṛtya pathike jātanidre utpannatandre adhvage sati tatra tasmin ratnanicaye daivaṃ jātu kadācit na jāgarti na rakṣakaṃ bhavati | katham | hi sphuṭamiti śeṣaḥ | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ ||  
- kiṃ cāsti kaścidviśeṣaḥ | vihāyetyādi | he rājan, yaḥ pumān pauruṣaṃ vihāya udyamaṃ parityajya daivamekameva avalambate āśrayati tasya puruṣasya mūrdhni mastake vāyasāḥ kākāḥ tiṣṭhanti samyagāsate | kiṃvat | prāsādasiṃhavat yathā prāsādasiṃhasya mūrdhni mastake vāyasāḥ tiṣṭhanti | nirudyamaḥ pumān śatrubhirmāryata ityarthaḥ | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ ||  
tejohīna ityādi | he rājan, tejohīne udyamahite pauruṣavivarjite mahīpāle rājani svāḥ kuṭumbavargāḥ dāyinaḥ pare ca śatravaśca vikurvate | amumevārthaṃ arthāntaranyāseṇa draḍhayati-anūṣmaṇi uṣṇatvarahite bhasmani rakṣāyāṃ kaḥ pumān niḥśaṅkaṃ nirbhayaṃ yathābhavatyevaṃ padaṃ caraṇaṃ ko na dhatte ko na dharati | api tu sarvo'pi dharati | katham | hi sphuṭamiti śeṣaḥ | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ ||

### [4.56](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.56)

ahaṃkāretyādi | he rājan, ahaṃkāravihīnasya pauruṣarahitasya bhūbhujo rājño vivekena kiṃcit jñānena kim | na kimapi | kātaracitte nare bhīrumanasi puṃsi astraparigraha āyudhagrahaṇaṃ kaḥ syāt | api tu na kaścitsyādityarthaḥ | katham | hi sphuṭamiti śeṣaḥ | ākṣepālaṃkāraḥ || harṣa ityādi | he rājan, yasya rājño narendrasya harṣo dhanāya na bhavati | amarṣaḥ krodhaśca nidhanāya mṛtyave no bhavet | tasya rājñaḥ citragatasya ca citralikhitasya ca rājñaḥ ko viśeṣaḥ | api tu na kaścidviśeṣa ityarthaḥ | yathāsaṃkhyamalaṃkāraḥ, ākṣepaśca || yeṣāmityādi | he deva, yeṣāṃ bāhubalaṃ dordaṇḍamaṇḍalapauruṣaṃ nāsti na vidyate, tathā yeṣāṃ manobalaṃ cittotsāho nāsti na jāgarti na cakāsti, teṣāṃ puruṣāṇāmambare ākāśe sthitaṃ āsīnaṃ candrabalaṃ janmādisthitaṃ kiṃ kuryāt kiṃ vidadhyāt | api tu na kimapi kuryādityarthaḥ | ākṣepālaṃkāraḥ || udyāstetyādi | he rājan, udayārambhe astamayārambhe grahāṇāṃ sūryādīnāṃ ko'paro graho vartate | api tu na kaścit | jagatsraṣṭuḥ śrīmahādevasya kaḥ anyaḥ sraṣṭā vartate | jagatsraṣṭuḥ kiṃ kurvataḥ | kapāle mṛtake karovyāṃ bhaikṣyaṃ bhikṣāsamūhaṃ aśnato bhuñjānasya | pauruṣameva pradhānamityarthaḥ | ākṣepālaṃkāraḥ || tadvikrametyādi | he deva māradatta, tattasmāt kāraṇāt vidviṣṭadānavocchedāt śatrudaityadarpadalanāt vijayī bhava jayavān jāyasva | kathaṃbhūtaḥ san | vikramakramākrāntasamastabhuvanasthitiḥ vikramakrameṇa parākramapādena ākrāntā svāyattīkṛtā samastabhuvanasthitiḥ sthānaṃ yena sa tathoktaḥ | kiṃvadvijayī bhava | harivat nārāyaṇavat | yathā harirdānavocchedādadhaḥ karoti | upamālaṃkāraḥ ||

### [4.61](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.61)

kāmapītyādi | he deva, kāmapi śriyamāsādya kāmapi lakṣmīṃ labdhvā yaḥ pumān tadvṛddhyai talakṣmyṛddhyarthe na ceṣṭate na pauruṣaṃ kurute, tasya puruṣasya āyatiṣu uttarakāleṣu śreyaḥ śubhaṃ na bhavati | kiṃvat | bījabhojikuṭumbivat bījabhakṣakakarṣakasyeva | upamālaṃkāraḥ || sukhamityādi | he rājan, sukhaṃ ānandaṃ śrībhyo bhavati, śriyaḥ śauryāt saubhagyāt bhavanti, śauryaṃ saubhāgyaṃ svāyattajanmakaṃ ātmāyattaṃ na tatparādhīnam | tathāpi tadapi nareśvarā rājāno yatsīdanti dāridyraduḥkhamanubhavanti etat atrāścaryaṃ vartate | heturalaṃkāraḥ || labdhetyādi | he rājan, lakṣmīrlabdhāpi satī prāptāpi satī ananyasāmānyasāhasaṃ nāyakaṃ vinā anupamapauruṣaṃ svāminamantareṇa nirbharārleṣā gāḍhāliṅganā na bhavati | keva | jaratpatau jarājīrṇe bhartari pramadeva strīva | upamālaṃkāraḥ || punaśca kiṃ kṛtvā śauryaṣaḍguṇānanvatiṣṭham | iti amunā prakāreṇa dvayāśrayiṇaḥ daivapauruṣadvayasthāpakāt kavikulaśekharāt kavikulaśekharanāmakāt sacivāt itikartavyatāṃ hastekṛtya gṛhītvā | itīti kim | kavikulaśekharamāha—daivamiti | he rājan, asya lokasya phalāptiṣu phalalābheṣu daivaṃ pūrvopārjitaṃ karma mānuṣaṃ karma ca pauruṣadvayaṃ vartate | niṣkevalaṃ daivaṃ niṣkevalaṃ pauruṣaṃ ca lābhāya na bhavati | anyathā samaceṣṭiṣu samānodyameṣu puruṣeṣu vicitrāṇi nānāprakārāṇi phalāni uccāvacāni phalāni kutaḥ | na kuto'pi | ākṣepālaṃkāraḥ || aprekṣetyādi | he nṛpa, yatra kārye aprekṣāpūrvikā abuddhipūrvikā kāryasiddhiḥ

### [4.65](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.65)

prajāyate utpadyate, tatra tasyāṃ kāryasiddhau daivaṃ pradhānam | anyatra prekṣāpūrvikā kāryasiddhiḥ prajāyate, tatra pauruṣaṃ pradhāna bhavet | uktaṃ ca sāmantabhadreṇa bhagavatā—'ayuddhipūrvāpekṣāyāmiṣṭāniṣṭaṃ svapauruṣāt' | jātyalaṃkāraḥ ||  
suptasyetyādi | he deva, suptasya nidrāṃ prāptasya puruṣasya sarpasaṃparke sati sarpasparśe sati āyuṣi jīvitavyakāraṇaṃ pauruṣaṃ bhavati | jātyalaṃkāraḥ ||  
parasparopakāreṇetyādi | daivapauruṣayoḥ karmodyamayoḥ phalajanmani phalotpattau parasparopakāreṇa anyonyaguṇena vṛttiḥ pravṛttirmanyatāṃ jñāyatām | kimiva | jīvitāauṣadhayoriva | yathā jīvitaṃ āyuḥ karma auṣadhasya upakārakaṃ bhavati, auṣadhaṃ tu jīvitasyopakārakaṃ bhavati, sati jīvite auṣadhaṃ lagati, auṣadhe sati jīvitaṃ sthirībhavati, evaṃ sati daive pauruṣaṃ phalati sati pauruṣe daivaṃ phalati | upamālaṃkāraḥ ||  
tathāpītyādi | he deva, yadyapyevaṃ tathāpi tadapi sattvānāṃ prāṇināṃ sakalāḥ samagrāḥ kriyāśceṣṭāḥ pauruṣāyattā bhavanti | ataḥ kāraṇāt taccintyaṃ prārabdhaṃ anyatra daive kā cintā na kācit cintā | kathaṃbhūte daive | atīndriyātmani cakṣurādīndriyāṇāmagocare | ākṣepālaṃkāraḥ ||  
punarapi ityā pūrvaṃ yaduktamananvayiṣṭam | ityamunā prakāreṇa nṛpadvāt navīnatvāt upādasarvajñanāmnaḥ sacivād iti kartavyatākriyāṃ hastaiścala gṛhītvā | upādasarvajño mantrī kathayati | kiṃ kathayati—maṭhasthānamityādi | he rājan, idaṃ maṭhasthānaṃ chātrādīnāṃ vidyābhyāsanivāso na vartate | athavā vādasamayo'pi guruśiṣyayoścābhyāsanimittaṃ kālo na vartate | kiṃ tu iyaṃ mantraniṣadyā mantraśālā vartate | tattasmāt kāraṇāt prastutaṃ prastāveocitaṃ iha asyāṃ mantraśālāyāṃ ucyatāṃ vyāhriyatām | jātyalaṃkāraḥ ||

### [4.70](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4.70)

vijigīṣurityādi | he rājan, iti amunā prakāreṇa eṣā pratyakṣībhūtā viṣayasthitirviṣayasya sthitirmaryādā dhāraṇā vartate | itīti kim | eko vijigīṣuḥ rājā ātmadravyaprakṛtisaṃpanno nayasyādhiṣṭhānaṃ vijigīṣū rājā, aṅgerdvayayoḥ pratikūlavṛttirariḥ, cittavittābhyāmanukūlācāraṃ mitram, paścātprakopakārī pāṇigrāhaḥ, etebhyo vikalo madhyamaḥ | tadadhikavalatara udāsīnaḥ vijigīṣorarermadhyo durbalaḥ antarddhiriṣyate | jātyalaṃkāraḥ ||  
sa evetyādi | he rājan, sa eva rājā teṣāṃ vijayinā vijayī jetā vartate | sa kaḥ | yasya śaurya bhavati | kathaṃbhūtaṃ śauryam | nayānugam | tattasmāt kāraṇāt | he deva, tvayā kiṃ asādhyam | na kimapyasādhyam | kathaṃbhūtena tvayā | tadvayasadmanā śauryanayanivāsena | ākṣepālaṃkāraḥ ||  
deśakāletyādi| hedeva he rājan, yatra yasmin mantre deśakālavyayopāyasahāyaphalaniścayaḥ deśaśca kālaśca vyayopāyaśca sahāyaśca phalaṃ ca deśakālavyayopāyasahāyaphalāni teṣāṃ niścayodharaḥ yatra mantre sa tathoktaḥ | sa mantraḥ anyat itarat tuṇḍakaṇḍūvinodanaṃ mukhasarjunasyoṭanameva na tu mantraḥ | rūpakālaṃkāraḥ ||  
mantra ityādi | he rājan, yeṣāṃ mantriṇā mantraḥ paryālocalakṣaṇaḥ kāryānugaḥ kāryakārakaḥ kāryaṃ kartavyaṃ svāmihitānugaṃ bhavati svāmino hitakārakaṃ bhavati rājñā nṛpāṇāṃ ta eva mantriṇaḥ | na tu ye galaphullanā vāgjālabhāṣiṇaḥ | jātyalaṃkāraḥ ||  
nṛpa ityādi | nṛpo narendrastadarthaṃ pūrvoktamantrārthaṃ ca udyacchet utsāhaṃ kuryāt | kiṃ kṛtvā | pūrva dīrghasūtritāṃ kālakṣepaṃ akṛtvā vidhāya | anyathā dīrghasūtritākaraṇe tasya rājño mantrakriyā mantraparyāloco nirarthā antargaḍurbhavati | keṣviva | kṛpaṇe'ṣviva

_First 35 of 315 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4)_

## Linked texts (4)

- [Yaśastilaka](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka.4.1) — Somadevasūri, Sanskrit
- [Amarakośasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sesa.amarakosasangraha.2.171-2) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi)](https://indike.org/pramana/in.purana.agni*nag.240.8) — Sanskrit
- [Laghukośasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p991) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.yasastilaka!srutasagara.4) · Pramāṇa
