Yashastilaka 4.30
Śrutasāragani 4.30
- Language
- Sanskrit
4.30.1
māyitvaṃ na vartate | bhrūlatāsu bhaṅgasaṃgamo bhrūvallīṣu bhaṅgasaṃgama utkṣepasaṃgatiḥ, na parasparamaitrīṣu anyonyaprītiṣu vināśaḥ | locaneṣu netreṣu varṇasaṃkaraḥ śuklakṛṣṇatāmravarṇamiśratā vartate, na kulācāreṣu vivāhādiṣu varṇasaṃkaro vartate | payodhareṣu vivekavikalatā payodhareṣu staneṣu vivekavikalatā parasparasaṃlagnatā vartate, na pareṣāṃ paribhāṣaṇeṣu ālāpeṣu vivekavikalatā vartate cāturyarahitatā na vartate | madhyadeśeṣu udarapradeśeṣu daridratā kṣāmatā vartate, na manīṣiteṣu vāñchitavastuṣu dāridryaṃ nāsti | nitambeṣu strīkaṭipaścādbhāgeṣu jaḍatā gurutvaṃ vartate, na vidyāvyatikareṣu śāstrābhyāsapraghaṭṭakeṣu jaḍatā mūrkhatvaṃ nāsti | caraṇanakheṣu pādanakhareṣu vṛddhivilopadarśanaṃ nakhakṣunā lavananirīkṣaṇaṃ vartate, na vibhavamahotsaveṣu na lakṣmīṇāṃ mahotsaveṣu vṛddhervardhanasya kālāntaradānasya vā vilopadarśanaṃ na vartate | pādataleṣu caraṇādhobhāgeṣu pāṃsulatā dhūlidhūsaratvam, na vṛtteṣu cāritreṣu pāṃsulatā puṃścalatvaṃ na vartate | śeṣaparisaṃkhyālaṃkāraḥ || yā devāyatanairityādi | yā purī devāyatanairdevaprāsādaiḥ kṛtvā svargāvāsapurīva svargalokanagarīva bhāti śobhate | kathaṃbhūtairdevāyatanaiḥ | mahadbhirmahāmānaiḥ yā purī vibhāti kiṃ tu vanairudyānaiśca svargāvāsapurīva śobhate | kathaṃbhūtairvanaiḥ | amarakrīḍāvatāraiḥ amarāṇāṃ devānāṃ krīḍāyāḥ kūrdanasyāvatāraḥ praveśo yeṣu vaneṣu tāni amarakrīḍāvatārāni taiḥ | tathā satrairdānaśālābhiḥ svargāvāsapurīva śobhate | kathaṃbhūtaiḥ satraiḥ |
4.30.2
prīṇitapānthasārthahṛdayaiḥ prīṇitāni tarpitāni pānthasārthānāṃ pathikasamūhānāṃ hṛdayāni cittāni yaiḥ satraistāni taiḥ | tathā gṛhairmandiraiḥ svargāvāsapurīva śobhate | kathaṃbhūtaiḥ gṛhaiḥ | lakṣmīnāṃ nivāsaḥ sthitiryeṣu gṛheṣu tāni lakṣmīnivāsāni taiḥ tathā vāpībhirdīrghikābhiḥ svargāvāsapurīva śobhate | kathaṃbhūtābhirvāpībhiḥ | jaladevatānāṃ vasatibhirnivāsabhūmibhiḥ tathā janairmanuṣyaiḥ svargāvāsapurīva śobhate | kathaṃbhūtairjanaiḥ | devānāmupamānaṃ yeṣāṃ te devopamānāstaiḥ | tathā anyaiśca aparairapi taistairjagatprasiddhairvibhavaiḥ saṃpadbhiḥ kṛtvā svargāvāsapurīva bhāti | upamāsamuccayālaṃkāraḥ || aho saujanyaratnaparāyaṇa saujanyameva satpuruṣaiva ratnaṃ anarghyamāṇikyam| tribhuvanodyotakārakatvāt| tasmin parāyaṇastatparasya saṃbodhanaṃ he saujanyaratnaparāyaṇa| he āmuṣyāyaṇa he prasiddhātpatyurupanna| rājan māradatta| tasyāṃ ujjayinyāṃ puryo yaśorghordhanāmā yaśorghābhidhānaḥ kṣitipatiḥ pṛthivīpatirbhūva saṃjātaḥ| kathaṃbhūto yaśorghanāmā kṣitipatiḥ| parākramakuṭhārakhaṇḍitasamastārātisaṃtānataruḥ parākramaḥ śaktiḥ| prāṇa iti yāvat| sa eva kuṭhāraḥ paraśustīkṣṇadhāratvātkuṭhān vṛkṣān iyarti gacchatīti kuṭhāraḥ karmatvāt iti vyutpattistena khaṇḍitāḥ dvidhākṛtāḥ samastānāmarātīnāṃ saṃtānataravaḥ kulavṛkṣā yena sa tathā| punaḥ kathaṃbhūto yaśorghanāmā kṣitipatiḥ| sakalavarṇāśramāṇāṃ brahmacārigṛhasthavānaprasthabhikṣācārāṇāṃ paripālane guruḥ pitṛsadṛśaḥ| rājyalakṣmīvinayopadeśasya rājyalakṣmīviśiṣṭānāṃ nayānāṃ nītīnāṃ upadeśasya vicārasya gururiva bṛhaspatiriva|
4.30.3
saccaritrasya sadācārasya prathamayugāvatāra iva kṛtayugapravṛttiriva| satyavratasya anṛtavirativratapratipālasya dharmamūrtiriva dharmākara iva| paralokāśrayaṇasya paralokaprāperbrahmālaya iva mokṣa iva| manobhilaṣitasya manovāñchitaprāpteḥ tridaśāvāsa iva svargaloka iva| utsavaparamparāgamanasya mahotsavaśreṇīnāmāgamanasya puṣpākara iva| sarvapārthivaguṇānāṃ samavāyaḥ sarveṣāṃ pārthivānāṃ narendrāṇāṃ guṇānāṃ tyāgādīnāṃ samavāyo milāpakaḥ bhūsarge iva bhūmeḥ sṛṣṭiriva| yathā bhūsarge bhūmeḥ sṛṣṭau sarve pārthivaguṇā bhavanti bhārakṣamādayaḥ samudrabhūbhṛduddharaṇādayaśca bhavanti| labdhavarṇānāṃ paṇḍitānāṃ yaśasvināṃ dhuri ādau varṇanīyaḥ ślāghanīyaḥ| ka iva| prajāpatiriva ādinātha iva| 'prajāpatiryaḥ prathamaṃ jijīviṣuḥ' iti vacanāt| caturudadhimadhyavartinaścatuḥsāgarāntavartinaḥ kuvalayasya pṛthvīmaṇḍalasya prasādhayitā sādhakaḥ| ka iva| tāreśvara iva candramā iva| yathā tāreśvaraḥ kuvalayasya utpalasamūhasya prasādhayitā alaṃkartā bhavati| pratāpavardhitamitramaṇḍalaḥ pratāpena vardhitāni mitrāṇāṃ ekadeśāntaritanṛpāṇāṃ maṇḍalāni deśā yena sa tathā| ka iva| śaratsamaya iva āśvinakārtikakāla iva| yathā śaratsamayaḥ prakarṣeṇa tāpena vardhito mitramaṇḍalo vṛddhiṃ nītaḥ sūryamaṇḍalo bhavati| pallavitāśritakundakandalaḥ pallavitāni
Linked texts (1)
- Yaśastilaka — Somadevasūri, Sanskrit