Pramāṇa · Search · About · API

Namamala 6

Nāmamālā 6

Language
Sanskrit

Contents

6.2

śivaṃ pānīyamuddiṣṭaṃ śivaṃ jñeyaḥ śivaṃ sukham | śivaṃ vyomapatiṃ prāhuḥ śivaṃ śreṣṭhaṃ pracakṣate

6.21

śaraṃ jalaṃ vijānīyātkvacinmeghaṃ viduḥ śaram | tvagbharma cāmbu nirdiṣṭaṃ svāgabhaśca mahāravaḥ

6.22

kṛtsnaṃ tamaḥ samākhyātaṃ kṛṣṇaścāvokavastathā | amṛtaṃ kṣīramityuktaṃ kvacicceva sudhām

6.23

ghṛtaṃ ca salilaṃ proktaṃ mṛtamannaṃ havistathā | toyaṃ ghṛtamiti proktaṃ ghṛtaṃ sarpiḥ kvacidbhavet

6.24

pānīya ca viṣaṃ proktaṃ kvaciddhalāhalaṃ viṣam | hastihastaḥ karaḥ proktaḥ karo hastaḥ pracakṣyate

6.25

kīlālaṃ rudhiraṃ proktaṃ nīraṃ caiva prakṣasyate | bhuvanaṃ salilaṃ proktaṃ ākāśaṃ bhuvanaṃ smṛtam

6.26

pravālaṃ komalaṃ jñeyaṃ komalaṃ skandhavācakam | savanaṃ ca smṛtaṃ toyaṃ savanaṃ veśma ucyate

6.27

toyaṃ sadyati vaktiṃ mitrayaṃ sadya nigadyate | śaṃbaraṃ ca jalaṃ proktaṃ śaṃbaraḥ parvato bhavet

6.28

śaṃbaraścā'suraḥ khyāto yo bibharti rasāṃ priyām | svaravākcamāsviḍāṃ prāhuriḍā cāmbaradevatām

6.29

patnīṃ candrariḍāṃ prāhuriḍā tatsaptatāṃ gatā | aditiḥ pṛthivī jñeyā devamātā'ditiḥ kvacit

6.3

jambukā bhāryā parityaktā tvaṅgiriṣva nirudyate | vṛṣo dharmaḥ kvacijjñeyo evāmapi patim va

6.31

vṛṣā karṇaśca paṭhito vṛṣā coktaḥ śatakratuḥ | rauhiṇeyo balaḥ prokto rauhiṇeyo budhaḥ kvacit

6.32

baladevo mataḥ śeṣo nāgo vā śeṣa ucyate | rāmastu bhārgavo jñeyo rāmo dāśarathiḥ kvacit

6.33

rāmaśca śuklo varṇo rāmaśca balanāśanaḥ | varāhaḥ keśavaḥ khyāto varāho jaladaḥ kvacit

6.34

varāhaḥ sūkaro jñeyo vindhyurmegho haristathā | gajārāitsmarenmegho jñeyāścinnemaścāpyajo mataḥ

6.35

ajaḥ paśuśca vikhyāto tathājo brahmakeśavau | śarīrakaḥ smṛto rogaḥ putraścāpi śarīrakaḥ

6.36

śayaṃ puṣkaramabjaṃ ca śayanāsādyameva ca | kañjaṃ namaḥ samākhyātaṃ kañjaṃ roma pracakṣate

6.37

khaṃ cānantamiti proktamanantaṃ ca balaṃ kvacit | viṣṇuḥ kvacijjanantaḥ syānnāgaścānanta ucyate

6.38

prajāpatiḥ smṛto rājā brahmā cāpi prajāpatiḥ | prajāpatiḥ smṛtaḥ kṣattā kṣattā ca cara ucyate

6.39

vāmaḥ payodharaḥ prokto vāmaḥ syādvyavidyaṃ haraḥ | vāmaśca bhavanaḥ prokto vāmaśca pratikūḷake

6.40

āgopo gopako jñeyaḥ kvacidāgopako dhvajaḥ | uraścāṅgaḥ samākhyātaḥ sthānamaṅgaḥ smṛtastathā

6.41

vāsarastu smṛto nāgo vāsaro divaso mataḥ | vibhāvaturniśā jñeyā śarvaryaśca kvacinmataḥ

6.42

śarvaryo rātrayaḥ proktāḥ śarvaryaśca striyo matāḥ | sāmaṃ dharmamiti proktaṃ snigdhaṃ sāmaṃ nigadyate

6.43

svaḥ svargasya mataṃ nāma svaḥ śukraṃ kvaciducyate | sva ātmā caiva nirdiṣṭaḥ svaḥ prokto gṛhamuccikaḥ

6.44

kakupchandoviśeṣo mataḥ śāstrepi nā kakup | kakupmahīdhraḥ prokto jñeyāstu kakubho diśaḥ

6.45

kṣayaṃ veśma samuddiṣṭaṃ kṣayaṃ rogaṃ pracakṣate | vakṣastu plavo jñeyaḥ plavo jñeyastathoḍupaḥ

6.46

prāsādo maṇḍapaḥ prokto vihāraścāpi kathyate | ghanaṃ dharmaṃ vijānīyād ghanaṃ vipulamucyate

6.47

prayujyate ca kasmiṃścid ghanaṃ saṅghātavādyayoḥ | vakraṃ svalbanārthaṃ syādvakraṃ veśma ucyate

6.48

camūśca varma sahasā pravadanti manīṣiṇaḥ | madirāśca surā jñeyā kvaciddevāyo'surāḥ

6.49

nāgāśca dviradā jñeyā pannagāśca kvacinmatāḥ | gandharvaśca tathā vāyuḥ kvacitsyād devagāyanaḥ

6.50

tārkṣyo hayaḥ samuddiṣṭastārkṣyaścāpi patatrirāṭ | bāleyānasurānāhurbaliyāṃśca kvacit kharān

6.51

śūnī vanaspatiḥ proktā kvacidārdrāśca kathyate | śikharī vṛkṣa uddiṣṭaḥ śikharī parvataḥ smṛtaḥ

6.52

dvijo vipraśca dantaśca dvijaḥ pakṣī nigadyate | cauro malimluco jñeyo vātaścāpi malimlucaḥ

6.53

bhāsmajaṃ rajasamuddiṣṭaṃ śrutaṃ kāmastathaiva ca | kīnāśo mṛtako jñeyaḥ kīnāśaścāpi rākṣasaḥ

6.54

kīnāśo'gniḥ kṛtaghnaśca kṛpaṇo yama eva ca | kīnāśaḥ karṣako jñeyaḥ kīnāśaśca vṛkodaraḥ

6.55

avadātaṃ pradhānaṃ syādavadātaṃ ca pāṇḍuram | jyotirlocanamuddiṣṭaṃ jyotirnakṣatramucyate

6.56

jyotiśca gadito vahniḥ kāvyeṣu munipuṅgavaiḥ | pradhānaṃ sajjanaṃ jñeyaṃ pradhānaṃ śvetamucyate

6.57

abdaḥ saṃvatsaro jñeyo meghaścāpi kvacinmataḥ | valāhakā mahāmeghāḥ śikharī ca valāhakaḥ

6.58

toyadaṃ jaladaṃ prāhustoyadaṃ kathyate ghṛtam | jīmūtaśca mato nāgo jīmūtaḥ kvacidambudaḥ

6.59

pītastvaṃ tu mataṃ putraṃ pītastvaṃ pītakaṃ śiśuḥ | śucirhyajaścaiva prokto nirayaṃ burdhaṃ rataḥ

6.60

parjanyaṃ jaladaṃ prāhuḥ parjanyaṃ tu śatakratum | śilīmukhāḥ smṛtā bāṇā bhramarāśca śilīmukhāḥ

6.61

lekhā sīmeti vijñeyā lekhā citrakṛto matā | mandaro'yaṃ kvacidvādyaṃ kvacidyuddhaṃ nigadyate

6.62

pustvaṃ cāpi mataṃ yuddhaṃ pustvaṃ pauruṣamucyate | vidvāṃso'ripavo jñeyā vidvāṃsastvasavo matāḥ

6.63

māyā'vidyeti vijñeyā kvacinmāyā tu śarvarī | madhu drākṣeti vijñeyā kvacitsyāmadhu mākṣikam

6.64

sakṛtkāmbuḥ kṣamākhyātaṃ kṣudrā ca sakṛdaṃśakā | kṣaṃ raṃdhramiti vijñeyaṃ kṣaṃ yuddhaṃ kṣatra eva ca

6.65

nabhiśriyamiti khyātaṃ kṣaṃ ca nakṣatramucyate | dhārtarāṣṭrā mahāhaṃsā dhṛtarāṣṭrasutāḥ kvacit

6.66

prabhākaro mataḥ sūryo vahniścāpi prabhākaraḥ | sitaṃ śuklamiti jñeyaṃ sitaṃ baddhaṃ pracakṣate

6.67

asitaṃ kṛṣṇamityuktaṃ asitaṃ bhakṣitaṃ smṛtam | vabhrastu nakulo jñeyaḥ pāṇḍavo nakulastathā

6.68

vigrahaṅkumāhurmāṃsauramuciścāpi taveṣyate | yamastu vāyaso jñeyo yamaḥ pretādhipastathā

6.69

lakṣmaṇaṃ sārasaṃ vidyāttathā daśarathātmajam | lakṣma candrasya kārṣṇyaṃ syāllakṣma ketuḥ prakīrtitaḥ

6.70

ketuścāpi mataḥ kāvye lakṣmeti munipuṅgavaiḥ | mādaneyaḥ smṛto datto dakṣaścācetasaḥ kvacit

6.71

māmukārī bhavedvṛkṣaḥ syādalī tomaraḥ smṛtaḥ | ādityaṃ ca raviṃ vidyād vaivasvatyāmaditeḥ sutaḥ

6.72

ropī rajastathā reṇu rajo lohitamucyate | skandho nitambasaṃjñaḥ syānnitambaṃ jaghanaṃ taṭam

6.73

hema vasviti vijñeyaṃ vasu tejo nigadyate | śāraṅgaṃ cātakaṃ prāhuḥ svarṇaṃ cāpi sitāsitau

6.74

rambhāśca kadalīḥ prāhu rambhā svargānanā matā | grāvāṇo girijaḥ proktā meghāścāpi manīṣibhiḥ

6.75

nigadyate | sauvarṇaṃ rasamuddiṣṭamṛtaṃ satyamapi kvacit

6.76

akṣa ātmeti vijñeyaḥ sevibāhuvinītakram | jñeyamindriyamakṣaṃ ca dyūtadravyaṃ karṣa eva ca

6.77

akṣaṃ ca pāśakaṃ vidyātpāśahārikameva ca | padmamindriyamityuktaṃ padmaṃ tāmarasaṃ viduḥ

6.78

caityamāyatanaṃ proktaṃ nīḍamāyatanaṃ tathā | puṣpaṃ lohitamuddiṣṭaṃ puṣpaṃ ca kusumaṃ tathā

6.79

vājī turaṅgamo jñeyo vājī śyeno vihaṅgamaḥ | vilvavajratihumamyūrababhrāvilpāṃstu vānarān

6.80

vajraśivāmityahṛyān harīnicchanti kovidāḥ | puṃstvamavajitajñeṣu hayamudyatatanmaṣu

6.81

rāmagopāvanīndreṣu sannāmaṃ navasu smṛtam | muktā smṛtā'tidoyonā savallī mañjarī tathā

6.82

vakravaktra śuko jñeyaḥ kokilā vakranapriyā | puṃstvaṃ balavicchede paṅkajaṃ syātkuśeśayam

6.83

rataṃ pāpamiti jñeyaṃ satvaraṃ śīghramucyate | piṅgaṅgaṃ rocanārthaṃ syānmecakastilako mataḥ

6.84

lalāṭe'vasthitaṃ cihnaṃ vihaṅgastilakaṃ matam | paricaryaṃ ca kaṭakaṃ nirugastu kapo mataḥ

6.85

nānāgalaracacitā mañjūṣa rāpiṇī smṛtā | vimṛṅgājitiheṣu kesaritvaṃ vidhīyate

6.86

manmantho mathuraḥ śabdaḥ kala ityabhidhīyate | alātamulmukaṃ jñeyaṃ chedo nāma bhayaruk

6.87

bhāvaḥ śṛṅgāramāpūrvaṃ bhāvo'vasthāprapañcam | vilāsaḥ kāmajo doṣastadeva lalitaṃ matam

6.88

uttamāṅgaṃ vinā dehaṃ kabandhaṃ ceti śasyate | śirasī cendhanaṃ yadvai tadulpīyaṃ nigadyate

6.89

āhataṃ samadīrghaṃ syānnibiḍaṃ pīḍinonnatam | maṇḍūko bhekasaṃjñaḥ syādvarṣābhūruccāṭako mataḥ

6.90

śivā piṅgavatī jñeyā śṛgālaṃ sabalaṃ matam | kuṇḍalī tripiviṣṭaḥ syātkarṇakastu kṛṣīvalaḥ

6.91

vandhyājātaśca vālīno daṇḍa klība iti smṛtaḥ | utkuṣṭaḥ śvaśuraḥ syāttāṃ sniṣṭamavyaktāvācakam

6.92

radanī hastidanta syāddānaṃ kaṭakasaṃjñitam | todanaṃ cāṅkuśaṃ vidyādāsānaṃ hastibandhanam

6.93

ghanāghana iti khyātaḥ śāstreṣvadhikaśauṭyaḥ | apācīnaṃ manojñaṃ ca buddhirmedhā tu śemuṣī

6.94

markastu vāḍave jñeyo nado syātkenavāhinī | maṇḍāroho mahānāgojavāto hṛdaye dhvani

6.95

ākanda iti vijñeya surāśca śakrasaṃjñitā | āmamārthaṃ bhavetkathyaṃ vaktraṃ pidhānamucyate

6.96

śuṣkaṃ tu virasaṃ jñeyaṃ śuṣkaṃ sarasamucyate | śṛṅgaṅgaṃ suśitajñaṃ caiva vārāhaṃ timimīśinakram

6.97

vaṃgrāvāgīvivāmnāpāgnīmṛtāśca tavāṣṭamam | lokato balino jñeyau balinaśca suraḥ smṛtaḥ

6.98

āyataṃ tu ghanaṃ vidyātkandharaṃ gahanaṃ matam | āyataṃ cāpune bhadre tripuraṃ cāpi śasyate

6.99

pāra śyāma iti prokto babhrustu kapilo mataḥ | spaṣṭiṣṭaṃ svāvare caiva iviṣṭaṃ dūramucyate

6.100

parameṣṭhī mataḥ śreṣṭhaḥ prama priyamṛdāhṛtam | prakāśa strīpuṭeraśca pīlūpa iti rājitaḥ

6.101

paṭṭavastramalaṃkāra syānnāvinarababhrayaḥ smṛtaḥ | lāvaṇyabāhurnācaryaṃ citraṃ ca śubhrakanmaṃjam

6.102

vyāpapañcāpayaḥ proktā vānīpaṃ tu samuccayaṃ | āyapastu smṛtā prājñaścittītyantā upaprathā

6.103

raṃho vegaḥ samākhyātaḥ satraṃ sañcaritaṃ smṛtam | ānadānaṃ smṛtaṃ tadvannirato vegavidāraṇam

6.104

caṭara carmavaddhū syātumbaṃ savṛśamucyate | vitānaṃ cāndaraṃ jñeyaṃ dolā preṅkheti śasyate

6.105

madiraṃ mandaraṃ jñeyaṃ trinataṃ cāpi madiram | sahasravapamo'sāri prathanaṃ buddhamucyate

6.106

palāśo hariṇo vandyo mecako nīrṇāvañjaraḥ | ukṣānaṃ vṛṣabhaṃ vidyātpalāpo jalpito mataḥ

6.107

uttānāyā vasā dehan vṛttoho dakṣiṇī hi sā | vyānjālo māvaro veṇustvavimāra prakīrtitaḥ

6.108

rina rātra śataṃ caiva rocanāharṣamīcina | vanabhojyavayo bhāva venavaṃ cādinaṃ matam

6.109

varjitaṃ rahitaṃ vidyātprajñāṃ rākā ca bhuktayo | ratnaṃ yaśo vijānīyātpiyālā khajarā matā

6.110

doṣa jñānaṃ vijānīyād dugdhaṃ kṣīramucyate | bhūri prajanamaddiṣṭamabhitaḥ sarvavācakam

6.111

vadanādyānino jñeya vadanāvācako mataḥ | priyavākyo bhavedāryaṃ snānāca prakīrtitaḥ

6.112

āhāvaraśca ya ho syājjalaṃ toyaṃ matam | śibī vānarī khyātā sītā caiva nigadyate

6.113

mātalī subhagā jñeyā subhagā mahiṣī mataḥ | vallarī mañjarī khyātā prajñā śālā prakīrtitā

6.114

āyurnidadhyate toyaṃ tena jīvati padyajam | tasya patrākṣimālega rāmo rājīvalocanaḥ

6.115

utkṛtya kavacaṃ dehādattārya ca yatpurā | indrāya dattavānkarṇastena vaikartanaḥ smṛtaḥ

6.116

tīkṣṇaścaiva pracaṇḍaśca vṛko nāmānalo mataḥ | sa pāṇḍavasya jaṭhare tena bhīmo vṛkodaraḥ

6.117

yasya śrutimukhā vāṇī puṇyaślokaḥ sa ucyate | yaḥ kṣetrī cātivartī ca yuddhaśauṇḍaḥ sa ucyate

6.118

mahāsattvaṃmahāsattvaṃ maheṣvāsaṃ pracakṣate | tvadhikaṃnastāpayecca paraṃ pūrvaṃ tāpayet

6.119

pūrva tāpayedyastaṃ vinepyacca sa yūthapaḥ | tasmādapi ca yo varyaḥ sa tu yūthapayūthapaḥ

6.120

siṃhāsitāntasauvīraḥ sa nṛsiṃha iti smṛtaḥ | ye hi spaṣṭapravaktāro matāste vyaktavādinaḥ

6.121

yo'mitaṃ ca nāśnāti sa kīnāśa iti smṛtaḥ | yo'nṛjuśco'lpabuddhiśca sa tu manda iti smṛtaḥ

6.122

upakāraṃ tu yo hanti sa kṛtaghna iti smṛtaḥ | harṣe garve sukhe khede jaḍau ca pratijāgrate

6.123

snehamātmakṣaye caiva mandagāmī nigadyate | narttarīya varttate yatra tadadhyātmaṃ pracakṣate

6.124

cetasaśca samādhānaṃ samādhiriti paṭhyate | sarvakleśavinirmukto sa hi dānta iti smṛtaḥ

6.125

nirmamo niṣkuṅkārī vineyaḥ chinnasaṃśayaḥ | pradātā deśakālajñaḥ samādhisthaḥ sa ucyate

6.126

muktarojjvanatiryastu sakośaścaiva kīṭakaḥ | śrutiryatra tu śṛṅgāṇāṃ parokṣe dṛṣṭiḥ tatkriyā

6.127

āhāravyavahāreṣu yā prītirnibadhaskarā | parasparaṃ svadāreṣu satāṃ maitrī pravarttate

6.128

viṣamamātmanaścāpi sā prītirniṣkaṇṭakā | yadā syāditi proktaṃ tadyopākhyāhurucyate

6.129

kīrtikhyātipraśaṃsānāṃ pragalbhamiti cocyate | priyadāneṣu yaḥ śuddhaḥ sa udāra iti smṛtaḥ

6.130

rajasvalā tu yā nārī sā codakyā prakīrtitā | prītirbhāvakriye svaccharaktākṣigiṃtanuṃ vipum

6.131

tejo retasi vīryau tapo hi syād vṛṣārthakaḥ | procyajāto hato yonaḥ sa dāraka iti smṛtaḥ

6.132

mithyādṛṣṭirdurātmā nāstika ityaḥ prakīrtitaḥ | kāmaḥ krodhaśca vai pūrvaṃ lobho'tarpya ca madhyame

6.133

matto moho viṣādaśca yasya jñeyaḥ sa pañcavadaḥ | amṛte jārajaḥ kuṇḍo mṛte bhartari golakaḥ

6.134

agamyām̐ gacchatīti sa vyavāyī nigadyate | bhrūṇaghnī garbhiṇī bālā brāhmaṇī brahmaghātinī

6.135

daridrate yavīyān yoḥ jyeṣṭhapatnīṃ varāmukṣan | yaḥ parivindaśca jyeṣṭho'pi daridritaḥ sa ucyate

6.136

puṣpajaṃ kṣaumajaṃ carmakīṭajaṃ bhasmajaṃ tathā | tṛṇajaṃ ca samuddiṣṭaṃ taddeyā vastrādiṣu

6.137

bimbākāradharā yā strī bimboṣṭhīṃ tāṃ vinirdiśet | yā syāt saṃkrīḍanaparā lalanāṃ tāṃ vinirdiśet

6.138

dūrvākāṇḍapratīkāśā kuṃbhī yasyāstanu kucī | sarvakarmaviviktāṅgī tāṃ bhavedvaravarṇinī

6.139

lāvaṇyayuktā yā nārī rucirāṃ tāṃ vinirdiśet | yā mattā mattavatprayotiḥ sā jñeyā mattakāsinī

6.140

bhūriśca bhūrimuddiṣṭaṃ annaṃ anna iti smṛtam | bhūri dhano dadātīha tasmād bhūridhano hi saḥ

6.141

catuṣpārśvavistīrṇamukho lohitagrīva eva ca | nisargāddāvanātkrūrādravaṇān rāvaṇaḥ smṛtaḥ

6.142

raupajā yā bhavennārī bhāminīṃ tāṃ vinirdiśet | nyagrodhalakṣaṇaṃ vidyādbālā parimaṇḍalam

6.143

tābhyāmupetā vanitā nyagrodhaparimaṇḍalā | tattulye cākṣiṇī yasyāḥ sā strī rājīvalocanā

6.144

varṇapramāṇanirdopo'chinnarvāpsunirīkṣitaḥ | rājīvanamye daṃtanti sitāñcana sitasitam

6.145

kiñcidunnatatadyopāttītā rājīvalocanā | amimipavitramimuṃktā satkukkṣī udāhṛtā

6.146

carācarākāraṃ svasvabhāvavibhāvataḥ | vastave ti tanjñeyaṃ tasyevārthaṃ

6.147

taṃ marmasaṃyuttaṃ tattvāktimucyate | dahane dhāraṇe tāne vāhane dharmasaṃyutā

6.148

ramaṇe krīḍane saṅge bhāryā nāma pravarttate | mūḍhatāyāṃ haviṣāyāṃ lajjāvastvaṃśukādini

6.149

viṣamākṣadharā ete jñeyāyaṃ tai visaṃsthitāḥ | koṭarasthā iti jñeyāḥ sarpakīṭakhagādayaḥ

6.150

balātprapanno yastu vṛkṣāṇāmadhirohaṇam

6.151

saukumāryaṃ snigdhatvaṃ komalatvaṃ ca tatsmṛtam | chatānāṃ ca caturhastaṃ gatvaṃ tadvihṛtaṃsthitam

6.152

gulmau bāhu prastha samaṃ nakhma iti vidhīyate | vipinaṃ śūnyamityuktaṃ vipinaṃ guhameva ca

6.153

vaktraṃ vartma ca jñānaṃ ca darśanīyārthavācakaḥ | sarvāvaṃdyātpuvardhaśca vāmoyaṃ śītamucyate

6.153.p1

nīhāraṃ śītabhityuktaṃ pradoṣātto niśāvaka

6.153.p2

iti mahākaviśrīdhanañjayakṛte nighaṇṭusamaye śabdasaṃkīrṇe anekārthaprakapano dvitīyaparicchedaḥ ||2

Linked texts (1)