Namamala 6
Nāmamālā 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.153 — 2 parts
6.2
śivaṃ pānīyamuddiṣṭaṃ śivaṃ jñeyaḥ śivaṃ sukham | śivaṃ vyomapatiṃ prāhuḥ śivaṃ śreṣṭhaṃ pracakṣate
6.21
śaraṃ jalaṃ vijānīyātkvacinmeghaṃ viduḥ śaram | tvagbharma cāmbu nirdiṣṭaṃ svāgabhaśca mahāravaḥ
6.22
kṛtsnaṃ tamaḥ samākhyātaṃ kṛṣṇaścāvokavastathā | amṛtaṃ kṣīramityuktaṃ kvacicceva sudhām
6.23
ghṛtaṃ ca salilaṃ proktaṃ mṛtamannaṃ havistathā | toyaṃ ghṛtamiti proktaṃ ghṛtaṃ sarpiḥ kvacidbhavet
6.24
pānīya ca viṣaṃ proktaṃ kvaciddhalāhalaṃ viṣam | hastihastaḥ karaḥ proktaḥ karo hastaḥ pracakṣyate
6.25
kīlālaṃ rudhiraṃ proktaṃ nīraṃ caiva prakṣasyate | bhuvanaṃ salilaṃ proktaṃ ākāśaṃ bhuvanaṃ smṛtam
6.26
pravālaṃ komalaṃ jñeyaṃ komalaṃ skandhavācakam | savanaṃ ca smṛtaṃ toyaṃ savanaṃ veśma ucyate
6.27
toyaṃ sadyati vaktiṃ mitrayaṃ sadya nigadyate | śaṃbaraṃ ca jalaṃ proktaṃ śaṃbaraḥ parvato bhavet
6.28
śaṃbaraścā'suraḥ khyāto yo bibharti rasāṃ priyām | svaravākcamāsviḍāṃ prāhuriḍā cāmbaradevatām
6.29
patnīṃ candrariḍāṃ prāhuriḍā tatsaptatāṃ gatā | aditiḥ pṛthivī jñeyā devamātā'ditiḥ kvacit
6.3
jambukā bhāryā parityaktā tvaṅgiriṣva nirudyate | vṛṣo dharmaḥ kvacijjñeyo evāmapi patim va
6.31
vṛṣā karṇaśca paṭhito vṛṣā coktaḥ śatakratuḥ | rauhiṇeyo balaḥ prokto rauhiṇeyo budhaḥ kvacit
6.32
baladevo mataḥ śeṣo nāgo vā śeṣa ucyate | rāmastu bhārgavo jñeyo rāmo dāśarathiḥ kvacit
6.33
rāmaśca śuklo varṇo rāmaśca balanāśanaḥ | varāhaḥ keśavaḥ khyāto varāho jaladaḥ kvacit
6.34
varāhaḥ sūkaro jñeyo vindhyurmegho haristathā | gajārāitsmarenmegho jñeyāścinnemaścāpyajo mataḥ
6.35
ajaḥ paśuśca vikhyāto tathājo brahmakeśavau | śarīrakaḥ smṛto rogaḥ putraścāpi śarīrakaḥ
6.36
śayaṃ puṣkaramabjaṃ ca śayanāsādyameva ca | kañjaṃ namaḥ samākhyātaṃ kañjaṃ roma pracakṣate
6.37
khaṃ cānantamiti proktamanantaṃ ca balaṃ kvacit | viṣṇuḥ kvacijjanantaḥ syānnāgaścānanta ucyate
6.38
prajāpatiḥ smṛto rājā brahmā cāpi prajāpatiḥ | prajāpatiḥ smṛtaḥ kṣattā kṣattā ca cara ucyate
6.39
vāmaḥ payodharaḥ prokto vāmaḥ syādvyavidyaṃ haraḥ | vāmaśca bhavanaḥ prokto vāmaśca pratikūḷake
6.40
āgopo gopako jñeyaḥ kvacidāgopako dhvajaḥ | uraścāṅgaḥ samākhyātaḥ sthānamaṅgaḥ smṛtastathā
6.41
vāsarastu smṛto nāgo vāsaro divaso mataḥ | vibhāvaturniśā jñeyā śarvaryaśca kvacinmataḥ
6.42
śarvaryo rātrayaḥ proktāḥ śarvaryaśca striyo matāḥ | sāmaṃ dharmamiti proktaṃ snigdhaṃ sāmaṃ nigadyate
6.43
svaḥ svargasya mataṃ nāma svaḥ śukraṃ kvaciducyate | sva ātmā caiva nirdiṣṭaḥ svaḥ prokto gṛhamuccikaḥ
6.44
kakupchandoviśeṣo mataḥ śāstrepi nā kakup | kakupmahīdhraḥ prokto jñeyāstu kakubho diśaḥ
6.45
kṣayaṃ veśma samuddiṣṭaṃ kṣayaṃ rogaṃ pracakṣate | vakṣastu plavo jñeyaḥ plavo jñeyastathoḍupaḥ
6.46
prāsādo maṇḍapaḥ prokto vihāraścāpi kathyate | ghanaṃ dharmaṃ vijānīyād ghanaṃ vipulamucyate
6.47
prayujyate ca kasmiṃścid ghanaṃ saṅghātavādyayoḥ | vakraṃ svalbanārthaṃ syādvakraṃ veśma ucyate
6.48
camūśca varma sahasā pravadanti manīṣiṇaḥ | madirāśca surā jñeyā kvaciddevāyo'surāḥ
6.49
nāgāśca dviradā jñeyā pannagāśca kvacinmatāḥ | gandharvaśca tathā vāyuḥ kvacitsyād devagāyanaḥ
6.50
tārkṣyo hayaḥ samuddiṣṭastārkṣyaścāpi patatrirāṭ | bāleyānasurānāhurbaliyāṃśca kvacit kharān
6.51
śūnī vanaspatiḥ proktā kvacidārdrāśca kathyate | śikharī vṛkṣa uddiṣṭaḥ śikharī parvataḥ smṛtaḥ
6.52
dvijo vipraśca dantaśca dvijaḥ pakṣī nigadyate | cauro malimluco jñeyo vātaścāpi malimlucaḥ
6.53
bhāsmajaṃ rajasamuddiṣṭaṃ śrutaṃ kāmastathaiva ca | kīnāśo mṛtako jñeyaḥ kīnāśaścāpi rākṣasaḥ
6.54
kīnāśo'gniḥ kṛtaghnaśca kṛpaṇo yama eva ca | kīnāśaḥ karṣako jñeyaḥ kīnāśaśca vṛkodaraḥ
6.55
avadātaṃ pradhānaṃ syādavadātaṃ ca pāṇḍuram | jyotirlocanamuddiṣṭaṃ jyotirnakṣatramucyate
6.56
jyotiśca gadito vahniḥ kāvyeṣu munipuṅgavaiḥ | pradhānaṃ sajjanaṃ jñeyaṃ pradhānaṃ śvetamucyate
6.57
abdaḥ saṃvatsaro jñeyo meghaścāpi kvacinmataḥ | valāhakā mahāmeghāḥ śikharī ca valāhakaḥ
6.58
toyadaṃ jaladaṃ prāhustoyadaṃ kathyate ghṛtam | jīmūtaśca mato nāgo jīmūtaḥ kvacidambudaḥ
6.59
pītastvaṃ tu mataṃ putraṃ pītastvaṃ pītakaṃ śiśuḥ | śucirhyajaścaiva prokto nirayaṃ burdhaṃ rataḥ
6.60
parjanyaṃ jaladaṃ prāhuḥ parjanyaṃ tu śatakratum | śilīmukhāḥ smṛtā bāṇā bhramarāśca śilīmukhāḥ
6.61
lekhā sīmeti vijñeyā lekhā citrakṛto matā | mandaro'yaṃ kvacidvādyaṃ kvacidyuddhaṃ nigadyate
6.62
pustvaṃ cāpi mataṃ yuddhaṃ pustvaṃ pauruṣamucyate | vidvāṃso'ripavo jñeyā vidvāṃsastvasavo matāḥ
6.63
māyā'vidyeti vijñeyā kvacinmāyā tu śarvarī | madhu drākṣeti vijñeyā kvacitsyāmadhu mākṣikam
6.64
sakṛtkāmbuḥ kṣamākhyātaṃ kṣudrā ca sakṛdaṃśakā | kṣaṃ raṃdhramiti vijñeyaṃ kṣaṃ yuddhaṃ kṣatra eva ca
6.65
nabhiśriyamiti khyātaṃ kṣaṃ ca nakṣatramucyate | dhārtarāṣṭrā mahāhaṃsā dhṛtarāṣṭrasutāḥ kvacit
6.66
prabhākaro mataḥ sūryo vahniścāpi prabhākaraḥ | sitaṃ śuklamiti jñeyaṃ sitaṃ baddhaṃ pracakṣate
6.67
asitaṃ kṛṣṇamityuktaṃ asitaṃ bhakṣitaṃ smṛtam | vabhrastu nakulo jñeyaḥ pāṇḍavo nakulastathā
6.68
vigrahaṅkumāhurmāṃsauramuciścāpi taveṣyate | yamastu vāyaso jñeyo yamaḥ pretādhipastathā
6.69
lakṣmaṇaṃ sārasaṃ vidyāttathā daśarathātmajam | lakṣma candrasya kārṣṇyaṃ syāllakṣma ketuḥ prakīrtitaḥ
6.70
ketuścāpi mataḥ kāvye lakṣmeti munipuṅgavaiḥ | mādaneyaḥ smṛto datto dakṣaścācetasaḥ kvacit
6.71
māmukārī bhavedvṛkṣaḥ syādalī tomaraḥ smṛtaḥ | ādityaṃ ca raviṃ vidyād vaivasvatyāmaditeḥ sutaḥ
6.72
ropī rajastathā reṇu rajo lohitamucyate | skandho nitambasaṃjñaḥ syānnitambaṃ jaghanaṃ taṭam
6.73
hema vasviti vijñeyaṃ vasu tejo nigadyate | śāraṅgaṃ cātakaṃ prāhuḥ svarṇaṃ cāpi sitāsitau
6.74
rambhāśca kadalīḥ prāhu rambhā svargānanā matā | grāvāṇo girijaḥ proktā meghāścāpi manīṣibhiḥ
6.75
nigadyate | sauvarṇaṃ rasamuddiṣṭamṛtaṃ satyamapi kvacit
6.76
akṣa ātmeti vijñeyaḥ sevibāhuvinītakram | jñeyamindriyamakṣaṃ ca dyūtadravyaṃ karṣa eva ca
6.77
akṣaṃ ca pāśakaṃ vidyātpāśahārikameva ca | padmamindriyamityuktaṃ padmaṃ tāmarasaṃ viduḥ
6.78
caityamāyatanaṃ proktaṃ nīḍamāyatanaṃ tathā | puṣpaṃ lohitamuddiṣṭaṃ puṣpaṃ ca kusumaṃ tathā
6.79
vājī turaṅgamo jñeyo vājī śyeno vihaṅgamaḥ | vilvavajratihumamyūrababhrāvilpāṃstu vānarān
6.80
vajraśivāmityahṛyān harīnicchanti kovidāḥ | puṃstvamavajitajñeṣu hayamudyatatanmaṣu
6.81
rāmagopāvanīndreṣu sannāmaṃ navasu smṛtam | muktā smṛtā'tidoyonā savallī mañjarī tathā
6.82
vakravaktra śuko jñeyaḥ kokilā vakranapriyā | puṃstvaṃ balavicchede paṅkajaṃ syātkuśeśayam
6.83
rataṃ pāpamiti jñeyaṃ satvaraṃ śīghramucyate | piṅgaṅgaṃ rocanārthaṃ syānmecakastilako mataḥ
6.84
lalāṭe'vasthitaṃ cihnaṃ vihaṅgastilakaṃ matam | paricaryaṃ ca kaṭakaṃ nirugastu kapo mataḥ
6.85
nānāgalaracacitā mañjūṣa rāpiṇī smṛtā | vimṛṅgājitiheṣu kesaritvaṃ vidhīyate
6.86
manmantho mathuraḥ śabdaḥ kala ityabhidhīyate | alātamulmukaṃ jñeyaṃ chedo nāma bhayaruk
6.87
bhāvaḥ śṛṅgāramāpūrvaṃ bhāvo'vasthāprapañcam | vilāsaḥ kāmajo doṣastadeva lalitaṃ matam
6.88
uttamāṅgaṃ vinā dehaṃ kabandhaṃ ceti śasyate | śirasī cendhanaṃ yadvai tadulpīyaṃ nigadyate
6.89
āhataṃ samadīrghaṃ syānnibiḍaṃ pīḍinonnatam | maṇḍūko bhekasaṃjñaḥ syādvarṣābhūruccāṭako mataḥ
6.90
śivā piṅgavatī jñeyā śṛgālaṃ sabalaṃ matam | kuṇḍalī tripiviṣṭaḥ syātkarṇakastu kṛṣīvalaḥ
6.91
vandhyājātaśca vālīno daṇḍa klība iti smṛtaḥ | utkuṣṭaḥ śvaśuraḥ syāttāṃ sniṣṭamavyaktāvācakam
6.92
radanī hastidanta syāddānaṃ kaṭakasaṃjñitam | todanaṃ cāṅkuśaṃ vidyādāsānaṃ hastibandhanam
6.93
ghanāghana iti khyātaḥ śāstreṣvadhikaśauṭyaḥ | apācīnaṃ manojñaṃ ca buddhirmedhā tu śemuṣī
6.94
markastu vāḍave jñeyo nado syātkenavāhinī | maṇḍāroho mahānāgojavāto hṛdaye dhvani
6.95
ākanda iti vijñeya surāśca śakrasaṃjñitā | āmamārthaṃ bhavetkathyaṃ vaktraṃ pidhānamucyate
6.96
śuṣkaṃ tu virasaṃ jñeyaṃ śuṣkaṃ sarasamucyate | śṛṅgaṅgaṃ suśitajñaṃ caiva vārāhaṃ timimīśinakram
6.97
vaṃgrāvāgīvivāmnāpāgnīmṛtāśca tavāṣṭamam | lokato balino jñeyau balinaśca suraḥ smṛtaḥ
6.98
āyataṃ tu ghanaṃ vidyātkandharaṃ gahanaṃ matam | āyataṃ cāpune bhadre tripuraṃ cāpi śasyate
6.99
pāra śyāma iti prokto babhrustu kapilo mataḥ | spaṣṭiṣṭaṃ svāvare caiva iviṣṭaṃ dūramucyate
6.100
parameṣṭhī mataḥ śreṣṭhaḥ prama priyamṛdāhṛtam | prakāśa strīpuṭeraśca pīlūpa iti rājitaḥ
6.101
paṭṭavastramalaṃkāra syānnāvinarababhrayaḥ smṛtaḥ | lāvaṇyabāhurnācaryaṃ citraṃ ca śubhrakanmaṃjam
6.102
vyāpapañcāpayaḥ proktā vānīpaṃ tu samuccayaṃ | āyapastu smṛtā prājñaścittītyantā upaprathā
6.103
raṃho vegaḥ samākhyātaḥ satraṃ sañcaritaṃ smṛtam | ānadānaṃ smṛtaṃ tadvannirato vegavidāraṇam
6.104
caṭara carmavaddhū syātumbaṃ savṛśamucyate | vitānaṃ cāndaraṃ jñeyaṃ dolā preṅkheti śasyate
6.105
madiraṃ mandaraṃ jñeyaṃ trinataṃ cāpi madiram | sahasravapamo'sāri prathanaṃ buddhamucyate
6.106
palāśo hariṇo vandyo mecako nīrṇāvañjaraḥ | ukṣānaṃ vṛṣabhaṃ vidyātpalāpo jalpito mataḥ
6.107
uttānāyā vasā dehan vṛttoho dakṣiṇī hi sā | vyānjālo māvaro veṇustvavimāra prakīrtitaḥ
6.108
rina rātra śataṃ caiva rocanāharṣamīcina | vanabhojyavayo bhāva venavaṃ cādinaṃ matam
6.109
varjitaṃ rahitaṃ vidyātprajñāṃ rākā ca bhuktayo | ratnaṃ yaśo vijānīyātpiyālā khajarā matā
6.110
doṣa jñānaṃ vijānīyād dugdhaṃ kṣīramucyate | bhūri prajanamaddiṣṭamabhitaḥ sarvavācakam
6.111
vadanādyānino jñeya vadanāvācako mataḥ | priyavākyo bhavedāryaṃ snānāca prakīrtitaḥ
6.112
āhāvaraśca ya ho syājjalaṃ toyaṃ matam | śibī vānarī khyātā sītā caiva nigadyate
6.113
mātalī subhagā jñeyā subhagā mahiṣī mataḥ | vallarī mañjarī khyātā prajñā śālā prakīrtitā
6.114
āyurnidadhyate toyaṃ tena jīvati padyajam | tasya patrākṣimālega rāmo rājīvalocanaḥ
6.115
utkṛtya kavacaṃ dehādattārya ca yatpurā | indrāya dattavānkarṇastena vaikartanaḥ smṛtaḥ
6.116
tīkṣṇaścaiva pracaṇḍaśca vṛko nāmānalo mataḥ | sa pāṇḍavasya jaṭhare tena bhīmo vṛkodaraḥ
6.117
yasya śrutimukhā vāṇī puṇyaślokaḥ sa ucyate | yaḥ kṣetrī cātivartī ca yuddhaśauṇḍaḥ sa ucyate
6.118
mahāsattvaṃmahāsattvaṃ maheṣvāsaṃ pracakṣate | tvadhikaṃnastāpayecca paraṃ pūrvaṃ tāpayet
6.119
pūrva tāpayedyastaṃ vinepyacca sa yūthapaḥ | tasmādapi ca yo varyaḥ sa tu yūthapayūthapaḥ
6.120
siṃhāsitāntasauvīraḥ sa nṛsiṃha iti smṛtaḥ | ye hi spaṣṭapravaktāro matāste vyaktavādinaḥ
6.121
yo'mitaṃ ca nāśnāti sa kīnāśa iti smṛtaḥ | yo'nṛjuśco'lpabuddhiśca sa tu manda iti smṛtaḥ
6.122
upakāraṃ tu yo hanti sa kṛtaghna iti smṛtaḥ | harṣe garve sukhe khede jaḍau ca pratijāgrate
6.123
snehamātmakṣaye caiva mandagāmī nigadyate | narttarīya varttate yatra tadadhyātmaṃ pracakṣate
6.124
cetasaśca samādhānaṃ samādhiriti paṭhyate | sarvakleśavinirmukto sa hi dānta iti smṛtaḥ
6.125
nirmamo niṣkuṅkārī vineyaḥ chinnasaṃśayaḥ | pradātā deśakālajñaḥ samādhisthaḥ sa ucyate
6.126
muktarojjvanatiryastu sakośaścaiva kīṭakaḥ | śrutiryatra tu śṛṅgāṇāṃ parokṣe dṛṣṭiḥ tatkriyā
6.127
āhāravyavahāreṣu yā prītirnibadhaskarā | parasparaṃ svadāreṣu satāṃ maitrī pravarttate
6.128
viṣamamātmanaścāpi sā prītirniṣkaṇṭakā | yadā syāditi proktaṃ tadyopākhyāhurucyate
6.129
kīrtikhyātipraśaṃsānāṃ pragalbhamiti cocyate | priyadāneṣu yaḥ śuddhaḥ sa udāra iti smṛtaḥ
6.130
rajasvalā tu yā nārī sā codakyā prakīrtitā | prītirbhāvakriye svaccharaktākṣigiṃtanuṃ vipum
6.131
tejo retasi vīryau tapo hi syād vṛṣārthakaḥ | procyajāto hato yonaḥ sa dāraka iti smṛtaḥ
6.132
mithyādṛṣṭirdurātmā nāstika ityaḥ prakīrtitaḥ | kāmaḥ krodhaśca vai pūrvaṃ lobho'tarpya ca madhyame
6.133
matto moho viṣādaśca yasya jñeyaḥ sa pañcavadaḥ | amṛte jārajaḥ kuṇḍo mṛte bhartari golakaḥ
6.134
agamyām̐ gacchatīti sa vyavāyī nigadyate | bhrūṇaghnī garbhiṇī bālā brāhmaṇī brahmaghātinī
6.135
daridrate yavīyān yoḥ jyeṣṭhapatnīṃ varāmukṣan | yaḥ parivindaśca jyeṣṭho'pi daridritaḥ sa ucyate
6.136
puṣpajaṃ kṣaumajaṃ carmakīṭajaṃ bhasmajaṃ tathā | tṛṇajaṃ ca samuddiṣṭaṃ taddeyā vastrādiṣu
6.137
bimbākāradharā yā strī bimboṣṭhīṃ tāṃ vinirdiśet | yā syāt saṃkrīḍanaparā lalanāṃ tāṃ vinirdiśet
6.138
dūrvākāṇḍapratīkāśā kuṃbhī yasyāstanu kucī | sarvakarmaviviktāṅgī tāṃ bhavedvaravarṇinī
6.139
lāvaṇyayuktā yā nārī rucirāṃ tāṃ vinirdiśet | yā mattā mattavatprayotiḥ sā jñeyā mattakāsinī
6.140
bhūriśca bhūrimuddiṣṭaṃ annaṃ anna iti smṛtam | bhūri dhano dadātīha tasmād bhūridhano hi saḥ
6.141
catuṣpārśvavistīrṇamukho lohitagrīva eva ca | nisargāddāvanātkrūrādravaṇān rāvaṇaḥ smṛtaḥ
6.142
raupajā yā bhavennārī bhāminīṃ tāṃ vinirdiśet | nyagrodhalakṣaṇaṃ vidyādbālā parimaṇḍalam
6.143
tābhyāmupetā vanitā nyagrodhaparimaṇḍalā | tattulye cākṣiṇī yasyāḥ sā strī rājīvalocanā
6.144
varṇapramāṇanirdopo'chinnarvāpsunirīkṣitaḥ | rājīvanamye daṃtanti sitāñcana sitasitam
6.145
kiñcidunnatatadyopāttītā rājīvalocanā | amimipavitramimuṃktā satkukkṣī udāhṛtā
6.146
carācarākāraṃ svasvabhāvavibhāvataḥ | vastave ti tanjñeyaṃ tasyevārthaṃ
6.147
taṃ marmasaṃyuttaṃ tattvāktimucyate | dahane dhāraṇe tāne vāhane dharmasaṃyutā
6.148
ramaṇe krīḍane saṅge bhāryā nāma pravarttate | mūḍhatāyāṃ haviṣāyāṃ lajjāvastvaṃśukādini
6.149
viṣamākṣadharā ete jñeyāyaṃ tai visaṃsthitāḥ | koṭarasthā iti jñeyāḥ sarpakīṭakhagādayaḥ
6.150
balātprapanno yastu vṛkṣāṇāmadhirohaṇam
6.151
saukumāryaṃ snigdhatvaṃ komalatvaṃ ca tatsmṛtam | chatānāṃ ca caturhastaṃ gatvaṃ tadvihṛtaṃsthitam
6.152
gulmau bāhu prastha samaṃ nakhma iti vidhīyate | vipinaṃ śūnyamityuktaṃ vipinaṃ guhameva ca
6.153
vaktraṃ vartma ca jñānaṃ ca darśanīyārthavācakaḥ | sarvāvaṃdyātpuvardhaśca vāmoyaṃ śītamucyate
6.153.p1
nīhāraṃ śītabhityuktaṃ pradoṣātto niśāvaka
6.153.p2
iti mahākaviśrīdhanañjayakṛte nighaṇṭusamaye śabdasaṃkīrṇe anekārthaprakapano dvitīyaparicchedaḥ ||2
Linked texts (1)
- Nāmamālā — Dhanañjaya, Sanskrit