<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Shastravartasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya) › 4.2

# Shastravartasamuccaya 4.2: (2) bhāva abhāva bana jātā hai isa mata kā khaṃḍana

Śāstravārtāsamuccaya 4.2

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [4.2.275](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.275) — 1 part

### (2) bhāva abhāva bana jātā hai isa mata kā khaṃḍana

### [4.2.248](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.248)

nābhāvo bhāvatāṃ yāti śaśaśṛṅge tathāgateḥ  
bhāvo nābhāvam etīha tadutpattyādidoṣataḥ //

### [4.2.249](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.249)

sato 'sattve tadutpādas tato nāśo 'pi tasya yat  
tannaṣṭasya punarbhāvaḥ sadā nāśo na tatsthitiḥ //

### [4.2.250](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.250)

sa kṣaṇasthitidharmā ced dvitīyādikṣaṇasthitau  
yujyate hy etad apy asya tathā coktānatikramaḥ //

### [4.2.251](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.251)

kṣaṇasthitau tadaivāsya nāsthitir yuktyasaṃgateḥ  
na paścād api sā neti sato 'sattvaṃ vyavasthitam //

### [4.2.252](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.252)

na tad bhavati cet kiṃ na sadā sattva tad eva yat  
na bhavaty etad evāsya bhavanaṃ sūrayo viduḥ //

### [4.2.253](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.253)

kādācitkamado yasmād utpādyasya tad dhruvam  
tucchatvān nety atucchasyāpy atucchatvāt kathaṃ nanu ? //

### [4.2.254](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.254)

tadā bhūter iyaṃ tulyā tannivṛtter na tasya kim  
tucchatāpterna bhāvo 'stu nāsat sat sadasat katham ? //

### [4.2.255](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.255)

svahetor eva tajjātaṃ tatsvabhāvaṃ yato nanu  
tadanantarabhāvitvād itaratrāpy adaḥ samam //

### [4.2.256](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.256)

nāhetorasya bhavanaṃ na tucche tatsvabhāvatā  
tataḥ kathaṃ nu tadbhāva iti yuktyā kathaṃ samam ? //

### [4.2.257](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.257)

sa eva bhāvas taddhetus tasyaiva tathāsthiteḥ  
svanivṛttiḥ svabhāvo 'sya bhāvasyeva tato na kim ? //

### [4.2.258](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.258)

jñeyatvavat svabhāvo 'pi na cāyukto 'sya tadvidhaḥ  
tadabhāve na tajjñānaṃ tannivṛtter gatiḥ katham ? //

### [4.2.259](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.259)

tat tadvidhasvabhāvaṃ yat pratyakṣeṇa tathaiva hi  
gṛhyate tadgatis tena naitat kvacid aniścayāt //

### [4.2.260](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.260)

samāropādasau neti gṛhītaṃ tattvatas tu tat  
yathābhāvagrahāt tasyātiprasaṃgādado 'pyasat //

### [4.2.261](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.261)

gṛhītaṃ sarvam etena tattvato niścayaḥ punaḥ  
mitagrahasamāropād iti tattvavyavasthiteḥ //

### [4.2.262](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.262)

ekatra niścayo 'nyatra niraṃśānubhavād api  
na tathā pāṭavābhāvād ity apūrvam idaṃ tamaḥ //

### [4.2.263](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.263)

svabhāvakṣaṇato hy ūrdhvaṃ tucchatā tannivṛttitaḥ  
nāsāv ekakṣaṇagrāhijñānāt samyag vibhāvyate //

### [4.2.264](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.264)

tasyāṃ ca nāgṛhītāyāṃ tat tatheti viniścayaḥ  
na hīndriyam atītādigrāhakaṃ sadbhir iṣyate //

### [4.2.265](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.265)

ante 'pi darśanaṃ nāsya kapālādigateḥ kvacit  
na tad eva ghaṭābhāvo bhāvatvena pratītitaḥ //

### [4.2.266](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.266)

na tadgater gatis tasya pratibandhavivekataḥ  
tasyaivābhavanatve tu bhāvāvicchedato 'nvayaḥ //

### [4.2.267](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.267)

tasmād avaśyam eṣṭavyaṃ tad ūrdhvaṃ tuccham eva tat  
jñeyaṃ sad jñāyate hy etad apareṇāpi yuktimat //

### [4.2.268](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.268)

notpattyādes tayor aikyaṃ tucchetaraviśeṣataḥ  
nivṛttibhedataś caiva buddhibhedāc ca bhāvyatām //

### [4.2.269](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.269)

etenaitat pratikṣiptaṃ yad uktaṃ nyāyamāninā  
na tatra kiñcid bhavati na bhavaty eva kevalam //

### [4.2.270](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.270)

bhāve hy eṣa vikalpaḥ syād vidher vastvanurodhataḥ  
na bhāvo bhavatīty uktam abhāvo bhavatīty api //

### [4.2.271](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.271)

etenāhetukatve 'pi hy abhūtvā nāśabhāvataḥ  
sattānāśitvadoṣasya pratyākhyātaṃ prasañjanam //

### [4.2.272](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.272)

pratikṣiptaṃ ca yat sattā'nāśitvāgo 'nivāritam  
tuccharūpā tadāsattā bhāvāpternāśitoditā //

### [4.2.273](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.273)

bhāvasyābhavanaṃ yat tad abhāvabhavanaṃ tu yat  
tattathādharmake hy uktavikalpo na virudhyate //

### [4.2.274](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.274)

tad eva na bhavatyetad viruddhamiva lakṣyate  
tad eva vastusaṃsparśād bhavanapratiṣedhataḥ //

### [4.2.275](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.275)

sato 'sattvaṃ yataś caivaṃ sarvathā nopapadyate  
bhāvo nābhāvametīha tataś caitad vyavasthitam //

### [4.2.275.p1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2.275.p1)

isa mata kā khaṃḍana

## Linked texts (1)

- [Pramāṇavārttika (ed. Rāhula Sāṅkṛtyāyana)](https://indike.org/pramana/in.bauddha.sanskrit.darsana.pramana.pramanavarttika*sankrtyayana.3.281) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.sastravartasamuccaya.4.2) · Pramāṇa
