Kalpah 2.1.15
Kalpaḥ 2.1.15
- Language
- Sanskrit
2.1.15.1
rājño rājasūyo 1 aniṣṭino vājapeyena 2 iṣṭisomapaśavo bhinnatantrāḥ kālabhedāt 3 pavitraścaturdīkṣaḥ sahasradakṣiṇaḥ 5 māghīpakṣayajanīye dīkṣā 6 tadante pūrṇāhutirgṛheṣvicchato varadakṣiṇā 7 śvaḥ prabhṛtyanvahaṃ pañcottarāṇi 8 aṣṭākapālo'numatyai 9 śamyāyāḥ paścāddhavipyaskannaṃ sruve kṛtvā dakṣiṇāgnyulmukamādāya dakṣiṇā gatvā svayaṃ pradīrṇa īriṇe vā'gnau juhotyeṣa te niṛta iti 10 anapekṣametyā'numatasya saṃvapanādi karoti 11 vāso deyam 12 hiraṇyamāgnāvaiṣṇave 13 punarutsṛṣṭo gauragnīṣomīye 14 anaḍvān sāṇḍa aindrāgne 15 gaurāgrayaṇe 16 cāturmāsyaprayogaḥ phālgunyām 17 paurṇamāsena kṛṣṇapakṣānetyā'māvāsyena śuklānāśunā-sīrīyāt 18 pavitradīkṣāsthāne śunāsīrīyam 19 pañcavātīyamāhavanīyaṃ pratidiśaṃ vyujya madhye ca sruveṇā'gniṣu juhotyagninetrebhya iti pratimantram 20 uttarāḥ samasya ye devā iti pratimantram 21 triyukto'śvaratho dakṣiṇā 22 vyādhitasyā'pyevam 23 indra turīyam 24 āgneyaḥ 25 vāruṇo yavamayaścaruḥ 26 anyatrā'pi 27 raudra śca gāvedhukaḥ 28 vahinīdadhyaindram 29 saiva dakṣiṇā 30 1 15.1
2.1.15.2
apāmārgahomaḥ 1 sruve pālośe vaikaṅkate vā'pāmārgataṇḍulān kṛtvā 2 tr! yambakavaddigagnī 3 prācī vā 4 agne sahasvetyulmukā'dānam 5 devasya tveti juhoti 6 rakṣasāṃ tveti sruvamasyati tāṃ diśaṃ yasyāṃ juhotyavadhiṣma rakṣa ityāyantyanapekṣam 7 triṣaṃyukteṣu 8 āgnāvaiṣṇava aindrā vaiṣṇavo vaiṣṇavo vāmano dakṣiṇā 9 aliṅgagrahaṇe gauḥ sarvatra 10 āgrāpauṣṇa aindrā pauṣṇaḥ pauṣṇaḥ śyāmo dakṣiṇā 11 agnīṣomīya aindrā saumyaḥ saumyo babhrurdakṣiṇā 12 ekādaśakapālaḥ prathamaḥ prathamaścarava itare 13 vaiṣṇavastrikapālo vā 14 śvo vaiśvānaro dvādaśakapālo vāruṇaścaikatantre 15 śvo vaikaḥ 16 ṛṣabhaḥ pūrvasya dakṣiṇā kṛṣṇaṃ vāsa uttarasyābhāve'kṛṣṇam 17 2 15.2
2.1.15.3
dvādaśottarāṇi ratnahavīṃ'ṣi 1 pratigṛhamekaikaṃ śvaḥ śvaḥ 2 samārūḍha-nirmathite'gnaye'nīkavate senānyaḥ 3 bārhaspatyaścaruḥ purohitasya 4 aindro yajamānasya 5 adityai mahiṣyāḥ 6 vāruṇaḥ sūtasya 7 māruto grāmaṇyaḥ 8 sāvitraḥ kṣattuḥ 9 āśvinaḥ saṅgrahītuḥ 10 pauṣṇo bhāgadughasya 11 raudro yajamānasyā'kṣāvāpagovikarttagṛhebhyo gavedhukānām 12 caturgṛhītaṃ juṣāṇo'dhvājyasya vettviti dūtasya 13 nairṛtaḥ parivṛttyai kṛṣṇavrīhīṇāṃ nakhanirbhinnānāṃ darvihoma eṣa te nirṛta iti juhoti vaṣaṭkṛte vā 14 yathāsaṃkhyaṃ dakṣiṇā hiraṇyaṃ śitipṛṣṭharṣabho dhenuraśvaḥ pṛṣañchyeto'naḍvā-nyamāvabhāve'nupūrvajau śyāmastridakṣiṇo raudraḥ śitibāhuśitibālayoranyataraḥ 15 asirnarakharaḥ 16 vāladāmabaddhamakṣāvapaṇam 17 uttara-syā'pyukṣṇaveṣṭitaṃ dhanuḥ 18 carmatūṇyaḥ seṣukāḥ 19 lohita uṣṇīṣaḥ 20 kṛṣṇā vatsataryapahatottamasya 21 parivṛttīṃ cāha mā'medyeśāyāṃ vātsīditi 22 saumāraudro 'taścaruḥ śuklāpayasi śuklavatsāyāḥ 23 saiva dakṣiṇā 24 anūcāno'pyayaśā yajeta 25 kilāsābādhaṃ tu 26 maitrābārhaspatyaścaruḥ 27 bārhaspatyamadhiśrityā'śvatthī yā svayaṃ bhagnā prācyudīcī vā śākhā tatpātreṇā'pidadhāti 28 vināṭādra thaparyūḍhānnavanītaṃ svayaṃ jātamājya-māsicya pātre tasminsthaviṣṭhāṃstaṇḍulānmitrāyā'vapati 29 ūṣmaṇā śṛto bhavati 30 aṇiṣṭhānitarasminnekaṃ pradānam 31 gaurdakṣiṇā 32 abhiṣecanīyadaśapeyayordakṣiṇottare devayajane 33 dakṣiṇamabhiṣecanīyasya 34 phālgunīpakṣayajanīye'bhiṣecanīyāya dīkṣate 35 3 15.3
2.1.15.4
bhārgavo hotā 1 pañcāpavargaḥ 2 somaṃ krītvā dvaidhamupanahya paryuhyaikaṃ brahmāgāre nidadhāti 3 agnīṣomīyasya paśupuroḍāśamanu devasūhavīṃṣi nirvapati yajapraiṣāṇi 4 plāśukānāṃ savitre satyapratyasavāya 5 āśūnāmagnaye gṛhapataye 6 uttare caravaḥ 7 śyāmākaḥ somāya vanaspataye 8 naivāro bṛhaspataye vāce 9 hāyanānāmindrā ya jyeṣṭhāya 10 rudrā ya paśupataye 11 nāmbo mitrāya satyāya 12 varuṇāya dharmapataya iti 13 uttamena caritvā savitā tvetyāha yajamānabāhuṃ dakṣiṇaṃ gṛhītvā nāmā'sya gṛhṇāti mantre yathāsthānam 14 mātāpitrośca 15 yasyāśca jāte rājā bhavati 16 deśasyā'navasthitatvāt 17 paśupuroḍāśatantraṃ prādhānyāt 18 itareṣāṃ vā bhūyastvāt 19 sviṣṭakṛcchruteśca 20 iḍānte'po gṛhṇāti 21 yūpamuttareṇa naimittikīrasambhavāt 22 gatvetarāḥ 23 pṛthakpātreṣvaudumbareṣu sārasvatīḥ 25 avagāhyā'vagāḍhātpaśoḥ puruṣādvā pūrvāparā ūrmī 26 syandamānāḥ 27 pratilomāḥ 28 apayatīḥ 29 nadīpatiṃ sadyāḥ kāṣṭaṃ vocchritoḍham 31 niveṣyāḥ 32 syandamānānāṃ sthāvarāḥ pratyātape 33 antarikṣātpratigṛhya ātapavarṣyāḥ 34 sarasyāḥ kūpyāḥ pruṣvāḥ madhu goruṃlbyāḥ payo ghṛtam 35 sarasvatīrgṛhṇātyapo devā iti 36 juhotyuttarāsu caturgṛhītāni vṛṣṇa ūrmyādibhiḥ svāhākārāntaiḥ pūrvaiḥ pūrvaiḥ pratimantramuttarairuttarairgṛhṇāti 37 āpaḥ svarājaityañjalinā sarvāsu saṃsṛjati 38 audumbare pātre samāsiñcatyenā madhumatīriti 39 maitrāvaruṇadhiṣṇyasya purastānnidadhātyanādhṛṣṭāḥ sīdateti pātrāṇi ca tūṣṇīṃ pālāśaudumbaranaiyagrodhapādā'śvatthānyabhiṣekāya 41 ukthyaḥ śvaḥ 42 śataṃ sahasrāṇi dakṣiṇā 43 4 15.4
2.1.15.5
marutvatīyānte pātrāṇi pūrveṇa vyāghracarmā'stṛṇāti somasya tviṣiriti 1 apare'nte sīsaṃ nidadhāti 2 pārthānāmagnaye svāheti ṣaḍjuhoti pratimantram 3 pavitre kṛtvā hiraṇyamenayoḥ pravayati tābhyāmutpunātyapaḥ saviturva iti 4 abhiṣecanīyeṣvenā vyānayati sadhamāda iti 5 tārpyaṃ paridhāpayati 6 kṣaumam 7 tripāṇaṃ vā 8 ghṛtonnameke . yajñarūpasyūtam 10 pāṇḍvaṃ ca nivaste 11 adhīvāsaṃ pratimucyoṣṇīṣaṃ saṃveṣṭya nivīte nābhideśe pariharate vā 12 tārpyaprabhṛtīni kṣatrasyeti pratimantram 13 dīkṣitavasananivṛttirviro dhānmāhendrā dau vā punaḥ paridhānaṃ nidhāyaitāni 14 indra sya vārtradhnamiti dhanurātanoti 15 mitrasya varuṇasyetyasya bāhū vimārṣṭi 16 dhanuḥ prayacchati tvayā'yamiti 17 dṛbā'sīti pratimantramādāya tisraḥ iṣūḥ prayacchati pātainamiti pratimantram 18 āvirmaryā iti vācayati 19 aveṣṭā iti lohāyasamāvidhyati keśavāsye sado'nta upaviṣṭāya 20 sunvantamākramayan diśaḥ prācīmāroheti vācayati pratidiśaṃ yathāliṅgam 21 ākramya pādena sīsaṃ nirasyati pratyastamiti 22 vyāghracarmā'rohayati somasya tviṣiriti 23 rukmamadhaḥ padaṃ kurute mṛtyoriti 24 śirasi ca navatardmaṃ śatatadr maṃ vaujo'sīti 25 bāhū udgṛhṇāti hiraṇyarūpā iti 26 mitro'si varuṇo'sīti vā 27 sthitaṃ prāñcamabhiṣiñcati purohito'dhvaryurvā purastātpālāśena prathamaṃ paścāditare dvitīyena svastṛtīyena mitr! yo rājanyo vaiśyaścaturthena somasya tvā dyumnenoti pratimantram 28 abhiṣiñcāmīti sarvatra sākāṅkṣatvāt 29 kṣatrāṇāṃ kṣatripatiredhīti ca 30 imamamuṣyeti ca prathamo devasūvat 31 pārthānāmindrā ya svāheti ṣaḍjuhoti pratimantram 32 5 15.5
2.1.15.6
śaunaḥśepaṃ ca preṣyati 1 dyūtānte vā 2 o3mityṛcāṃ pratigarastatheti gāthānām 3 hotā'dhvaryū hiraṇyayyoḥ kaśipunorupaviṣṭhau 4 śaunaḥśepānte pṛthak śate dadāti 5 sahasraṃ vā 6 āsane ca 7 kaṇḍūyanyā'bhiṣekeṇa pralimpate pra parvatasyeti 8 carmaṇi trirvikramayati viṣṇoriti pratimantram 9 pālāśe śeṣānāsicya putrāya prayacchati priyatamāyedaṃ me karmedaṃ vīryaṃ putro'nusantanotviti 10 śālādvārye juhoti putre'nvārabdhe prajāpata iti putrayajamānayornāma gṛhṇāti pitṛśabdaṃ putre kṛtvā yathāyathaṃ paścāt 11 āgnīdhrīye pālāśena śeṣān juhoti rudra yatta ityuttarārdhe 12 gavāṃ śatamadhikaṃ vā svasyā'havanīyasyottarataḥ sthāpayati 13 pūrvāgnivahanaṃ ca sāgnim 14 vājapeyavadra thamavahṛtya dakṣiṇasyāṃ vediśroṇau yunakti pūrvavanmitrāvaruṇayoriti caturbhiḥ 15 dakṣiṇāpathena yātvā'pareṇa cātvālaṃ sthāpayati 16 avyathāyai tveti sunvannārohati 17 marutāmiti dakṣiṇadhuryaṃ prājati 18 gavāṃ madhye sthāpayatyāpāmeti 19 dhanurārtnyopaspṛśati gāṃ yajamānaḥ samindri yeṇeti 20 jināmīmāḥ kurva imā iti cāha 21 tāvad bhūyo vā gosvāmine dattvā pūrveṇa yūpaṃ parītyāntaḥpātyadeśe sthāpayati mā ta iti 22 agnaye gṛhapataya iti catvāri rathavimocanīyāni juhoti pratimantraṃ paśūnāṃ raso'sīti varāhopānahā upamuñcate 23 bhūmimavekṣate pṛthivi mātariti 24 avarohati haṃsaḥ śuciṣaditi 25 vimucya sayantṛkaṃ rathavāhaṇe karotyanastatkarma śālāyā dakṣiṇataḥ 26 avatarate yantā 27 rathavāhaṇasya dakṣiṇe'nte śatamānāvāsajati vṛttau 28 anuvartmamaudumbarīṃ śākhāmupagūhatyupaspūśati śatamānāviyadasīti 29 tau brahmaṇe dattvorgasīti śākhāmupaspṛśati 30 indra sya vāmityabaharate bāhū payasyāyāṃ vyāghracarmadeśe sthitāyām 31 seṣukaṃ dhanuḥ prayacchati 32 uttaravediṃ hṛtvā payasyayā pracarati prāk sviṣṭakṛtaḥ 33 6 15.6
2.1.15.7
khādirīmāsandīṃ rajjūnāṃ vyāghracarmadeśe nidadhāti syonā'sīti 1 adhīvāsamasyāmāstṛṇāti kṣatrasya yoniriti 2 sunvantamasyāmupaveśayati syonāmāsīdeti 3 niṣasādetyuro'syā'labhate 4 abhibhūrityasmai pañcākṣān pāṇāvādhāya paścādenaṃ yajñiyavṛkṣadaṇḍaiḥ śanaistūṣṇīṃ ghnanti 5 pāpmānaṃ te'pahanmo'ti tvā badhaṃ nayāmīti vā 6 varaṃ vṛtvā brahmannityāmantrayate pañcakṛtvaḥ 7 pratyāha vyatyāsaṃ savitā varuṇa indro rudra iti tvaṃ brahmā'sītyādibhiḥ 8 ādinaivāntyam 9 bahukāreti ca hvayatyevaṃ nāmānam 10 sphyamasmai prayacchati purohito'dhvaryurvā indra sya vajra iti 11 rājā rājabhrātā sūtasthapatyoranyataro grāmaṇīḥ sajātaścaivaṃ pūrvaḥ pūrva uttarasmai 12 prattena sajātaḥ pratiprasthātā ca pūrvāgnisahitāḥ śukrapurorucā dyūtabhūmiṃ kurutaḥ 13 manthino vimitam 14 dyūtabhūmau hiraṇyaṃ nidhāyā'bhijhoti caturgṛhītenāgniḥ pṛthuriti 15 akṣānnivapati svāhākṛtā iti 16 gāṃ dīvyadhvamityāha 17 kṛtādi vā vidadhyādrā japrabhṛtibhyaḥ 18 sajātāya kalim 19 gāmasyā'nīya ghnanti 20 pūrvāgnivāho dakṣiṇā 21 payasyāsviṣṭakṛdiḍaṃ karoti māhendrā di ca 22 avaruhya gacchati stotrāya prahitaḥ 23 avabhṛthamekena tārpyādīni cet 24 udaityekena 25 dīkṣitavasanaṃ ca prāsyati 26 anūvandhyavapāhomānte dadyādenāni 27 udavasānīyāyāṃ vā 28 traidhātavyudavasānīyā aindrā vaiṣṇavo dvādaśakapālo vrīhiyavānām 29 tṛtīyaṃ yavānāṃ madhye 30 adhiśrayaṇaṃ ca 31 tisrastisro dakṣiṇā dadāti śatamānāni brahmaṇe dhenūrhotre vāsāṃsyadhvaryave gāmagnīdhe 32 bhaiṣajyā'bhicārayorapyeṣā 33 7 15.7
2.1.15.8
daśottarāṇi saṃsṛpāhavīṃṣi nirvapati 1 devayajanāntaramekaikenotsarpati 2 śālāyāmantyam 3 sāvitrasārasvatatvāṣṭrapauṣṇendra bārhaspatyavāruṇā-'gneyasaumyavaiṣṇavāni yathoktam 4 pratīṣṭi puṇḍarīkāṇi prayacchati 5 hiraṇmayāni vā 6 uttamāsu tisṛṣu pañca 7 teṣāṃ srajaṃ pratimuñcate 8 taddīkṣo bhavati 9 ekatantrau krayaikatvāt 10 nānā vā'vabhṛthadī-kṣāśrutibhyām 11 ekaṃ tvā'nupūrvyayogāt 12 avabhṛthadīkṣābhyāso vacanāt 13 saptamyāṃ brahmāgārātsomamāhṛtyā'sandyabhimarśanādi karo-tyupasaddevatāhavīṃṣi nirvapatyupasadanta icchanyathoktam 14 pitāmahadaśagaṇaṃ somapānāṃ saṃkhyāya sarpaṇam 15 savitreti vā'nuvākamuktvā 16 daśa daśakaikaṃ camasamanu bhakṣayanti 17 yajamānasya rājanyāḥ 18 brāhmaṇā vā śruteḥ 19 tulyāḥ saṃkhyāyogāt 20 brahmaṇe dadātthaṃśuvaddakṣiṇā 21 hiraṇmayīṃ srajamudgātre rukmaṃ hotre hiraṇmayau prākāśāvadhvaryubhyāmaśvaṃ prastotre vaśāṃ maitrāvaruṇāyarṣabhaṃ brāhmaṇācchaṃsine vāsasī neṣṭākpotṛbhyāmanyataratoyuktaṃ yavacitamacchāvākāya gāmagnīdhe 22 abhiṣecanīyā'nte keśavapanārthe nivarttanaṃ saṃvatsaram 23 bhūmyanadhiṣṭhānaṃ ca 24 anupānatkasya yāvajjīvam 25 8 15.8
2.1.15.9
uttare śukle pañcavilaḥ 1 āgneya aindra ḥ! saumyo vā vaiśvadevaścaruḥ payasyā maitrāvaruṇī bārhaspatyaścaruḥ 2 pratidiśamāsādanamāgneyaṃ purastātpradakṣiṇa-mitarāṇi madhye'ntyam 3 pūrvaiścaritvā caritvā madhyame saṃsravāsecanam 4 āgneyo hiraṇyadakṣiṇo'gnīdhe dadātyaindra sya ṛṣabhaḥ saumyasya babhrurbrahmaṇe vaiśvadevasya pṛṣanhotre payasyāyā vaśā'bhāve'pravītā'dhvaryubhyāṃ bārhaspatyasya śitipṛṣṭho brahmaṇe 5 annādyakāmasyā'pyeṣā 6 dvādaśottarāṇi prayugghavīṃṣi 7 māsāntarāṇi 8 āhavanīyādvā purastācchamyāprāse śamyāprāsa āgne-yasaumasāvitrabārhaspatyatvāṣṭravaiśvānarā yathoktam 9 evamāvṛttasya caravaḥ sārasvatapauṣṇa maitrakṣaitrapatyavāruṇā''dityāḥ 10 ṣaṭ ṣaḍ vaikatantre 11 pūrvā'gnivāhau dvau dvau ṣaṇṇāṃ ṣaṇṇāṃ dakṣiṇā 12 aṣṭāpadīvatpaśuvandhau garbhiṇībhyāṃ svaguṇadakṣiṇau 13 śyenyādityebhyo'dityai vā 14 vaiśvadevī pṛṣatī mārutī vā 15 tadante keśavapanīyo'tirātraḥ paurṇamāsīsutyaḥ 16 uttare ca māsāntarāḥ 17 vyuṣṭidvirātraḥ 18 agniṣṭomā'tirātrau 19 kṣatraghṛtiḥ 20 tamubhayata eke triṣṭomajyotiṣṭomau 21 abhiṣecanīyādvā saṃvatsarātkeśavapanīyo'tirātraḥ somāpavargaḥ 22 uttare śukle sautrāmaṇī 23 vrīhīnvirūḍhāvirūḍhānkṣauma upanahya krīṇāti klīvātsīsena 24 paktvaudanaṃ virūḍhāṃścūrṇīkṛtyā'śvibhyāṃ pacyasveti saṃsṛjati 25 siṃhavṛkavyāghralomāni cā'vapati 26 paśuṣu vā 27 puroḍāśadharmā dra vyasāmānyāt 28 yāvaduktaṃ saumikā guṇatvāt 29 9 15.9
2.1.15.10
tripaśuḥ paśubandhaḥ śvaścaturthyām 1 pakvāyāṃ vā 2 āśvino'jaḥ śyetaḥ 3 malhā'viḥ sārasvatī 4 ṛṣabhamindrā ya sutrāmṇe tadguṇā'bhāve'jāḥ 5 prathamo lohitaḥ 6 triyūpo vaikādaśiniliṅgāt 7 agnī varuṇapraghāsavat 8 avedirdakṣiṇaḥ 9 vapāmārjanānte kuśaiḥ parisrutaṃ punāti vāyuḥ pūta iti 10 kuvalakarkandhubadaracūrṇāni cā'vapati 11 grahaṃ gṛhṇāti kuvidaṅgeti trīnvā pratidevatametayaiva 12 samasyānu vācanaṃ yajeti ca 13 prathamasyā'nuhomamitarau 14 parisruddhomo dakṣiṇe'gnau 15 bhakṣamāhṛtya parisruccheṣamāsicya rukmavacchidraṃ kumbhaṃ śikye kṛtvopari dakṣiṇasya dhārayantsravantamupatiṣṭhate tṛcaiḥ somavatāṃ barhiṣadāmagniṣvāttānāmiti 16 havīṃṣi nirvapati sāvitravāruṇaindrā ṇi yathoktaṃ paśupuroḍāśārthe 17 napuṃsako dakṣiṇā rathavāhī vā vaḍavā 18 somātipūtasyā'pyeṣā 19 anuyājānte paśupuroḍāśārthaiścaratyāśvinena prāgavadānebhyaḥ 20 havirbhirvā 21 āśvinā'bhāvastu 22 rājasūyayājinaḥ karmā'pavarge yā sautrāmaṇī 23 traidhātavyānupūrvyayogāt 24 10 15.10
2.1.15.11
iti kātyāyanasūtre pañcadaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit