Kalpah 2.1.20
Kalpaḥ 2.1.20
- Language
- Sanskrit
2.1.20.1
rājayajño'śvamedhaḥ sarvakāmasya 1 aṣṭamyāṃ navamyāṃ vā phālgunīśuklasya 2 grīṣma eke 3 bahmaudanaṃ pacati caturṇāṃ pātrāṇāmañjaliprasṛtānāṃ ca 4 aktvainamādyartvigbhyaḥ prayacchati 5 tebhyaścatvāri sahasrāṇi dadāti śatamānāṃśca tāvataḥ 6 aktvā''jyaśeṣeṇa raśanāṃ dvādaśāratniṃ trayodaśāratniṃ vā nidadhāti 7 ādānakāle vā'ñjanam 8 niṣkaṃ pratimuñcanvācayati tejo'sīti 9 vācaṃ yaccheti 10 ā varadānādvāgyamanam 11 patnyaścā'yantyalaṅkṛtā niṣkiṇyo mahiṣī vāvātā parivṛktā pālāgalī sānucaryaḥ śatena śatena 12 rājaduhitaraḥ prathamāyāḥ 13 rājanyānāṃ dvitīyāyāḥ 14 sūtagrāmaṇyāṃ tṛtīyāyāḥ 15 kṣātrasaṃgrahītṛṇāṃ caturthyāḥ 16 agnyādheyavatpraviśya hute'gnihotre'pareṇa gārhapatyamudakśirāḥ saṃviśatyūrvantare vāvātāyā brahmacārī 17 itarāścā'nvak 18 prātarāhutyāṃ hutāyāṃ pūrṇāhutyante varadānaṃ brahmaṇe 19 adhvaryave ca pratimuktaṃ niṣkam 20 puroḍāśo'gnaye pathikṛte 21 śatamānaṃ dakṣiṇā sauvarṇam 22 hiraṇyaparimāṇe'nyatrāpi 23 pauṣṇaṃ caruṃ nirvapati vāsaḥśataṃ dakṣiṇā 24 devasya tveti raśanāmādāya brahmannaśvaṃ bhantsyāmītyāha 25 taṃ badhāneti brahmā-'nujñāto'bhidhā'asīti badhnātyaśvaṃ trirūpam 26 sarvarūpaṃ vā 27 śīghram 28 dakṣiṇadhuryasamam 29 sāhasram 30 lalāmam 31 kṛttikāṃjiṃ vā 32 pūrvakāyakṛṣṇaṃ śuklā'param 33 kṛṣṇasāraṅgaṃ vā 34 sthāvarā apo gatvā prajāpataye tveti prokṣatyaśvaṃ pratimantram 35 āyogavamāha śvānaṃ caturakṣamabhihanyasveti 36 pum̐ ścalūmeke 37 sidhrakamusalenainaṃ hanti 38 1 20.1
2.1.20.2
so'arvantamiti vācayati 1 vetasakaṭenā'dho'śvaṃ plāvayati paro marta iti 2 agnisamīpamānīyā'gnaye svāheti juhotyanuvākena pratimantram 3 sahasraṃ vā'vartam 4 ā'śvasravaṇaviramaṇādvā 5 dvādaśa kapālānnirvapati bhinna-tantrāñchatamānadakṣiṇānmadhyamasya rājataḥ savitre prasavitre savitra'āsavitre savitre satyaprasavāyeti 6 prayājeṣu dakṣiṇato brāhmaṇo yajamānasya yajñadānayuktāḥ svayaṃkṛtāstisro gāthā gāyatyuttaramandrā yām 7 rājanyo dhṛtiṣu yuddhajayayuktāḥ 8 adhvaryuyajamānau dakṣiṇe'śvakarṇe japato vibhūrmātreti 9 paśuvadutsarjanaṃ niraṣṭe'śvaśate 10 devā āśāpālā iti rakṣiṇo''syā'diśatyanucarījātīyāṃstāvatastāvataḥ kavaciniṣaṅgikalāpidaṇḍino yathāsaṃkhyam 11 vaḍavābhyo vāraṇam 12 prasneyāccodakāt 13 brāhmaṇo'śvamedhe'vidvānvṛttiḥ sa vaḥ 14 pakvānnaṃ ca sarveṣu 15 rathakāragṛhavāsāśca 16 abhiṣekyā bhaviṣyata samāpnuvanta ityāha rājaputrān 17 dakṣiṇato vederhiraṇyamayeṣūpaviśanti 18 adhvaryuyajamānau kūrcayoḥ 19 phalakayorvā 20 hotṛbrahmodgātāraḥ kaśipuṣu 21 hotarbhūtānyācakṣva bhūteṣvimaṃ yajamānamadhyūheti pāriplavaṃ preṣyati 22 2 20.2
2.1.20.3
haiva hotariti pratigṛṇāti 1 tadante preṣyati vīṇāgaṇagino rājarṣibhiryajamānaṃ saṅgāyateti 2 dakṣiṇāgnau juhoti hiṅkārāya svāheti prakramān 3 āhavanīye'stamite catasro dhṛtīriha rantiriti 4 vāvātāsamveśanasāvitryuttaramandrā gānapāriplavadhṛtīḥ saṃvatsaram 5 ardhamāsamāsatraimāsya-ṣaṇmāsyāni caike 6 vīṇāgāthibhyāṃ pṛthakśate dadāti 7 rājarṣibhiḥ saṅgāyanamā dīkṣaṇīyāyāḥ 8 dīkṣānte devairaupavasathyāt 9 paśvādau prajāpatinā sutyāsu 10 ante ca 11 aśvāpadījyā carubhiḥ sāvitr! yante 12 pauṣṇaḥ srāme 13 sauryo'kṣyāmaye 14 vāruṇo'psu mṛte 15 bhūmikapālo vaiśvānaro'riṣṭyāmaye 16 loṣṭakapālaṃ jātūkarṇyo bhedāt 17 nāśe tantreṇa dyāvāpṛthivyaḥ payo vāyavyaṃ sauryaḥ 18 anyatrā'pi 19 prajāte vāyavyam 20 3 20.3
2.1.20.4
mṛtādarśanayoranyasya raśanādānādi karotyaśvayuktam 1 paśvālambhanādyā''dhvaradīkṣaṇīyāyāḥ kṛtvā catvāryodgrabhaṇāni juhotyādhvarikāṇi 2 kāya svāheti cā'śvamedhikāni trīṇi 3 kṛṣṇājinadīkṣā'taḥ 4 adhvaradīkṣaṇīyāyāścatvāri trīṇi trīṇi cā'śvamedhikāni 5 kṛṣṇājinānta-manvaham . prākṛtavrato'kṛtatvāt 6 āgnike ca saptamyāṃ nirvapati 7 abhyañjanaprabhṛti karoti 8 ṣaḍāgnikāni catuḥsthāne 9 daśamaṃ viśvo devasyeti 10 kṛṣṇājinādyā samidādhānātkṛtvā ā brahmanniti japati 11 utsargakāla eke 12 dīkṣā dvādaśopasadaśca 13 nityodakaṃ devayajanaṃ purastāt 14 ādyo'gnirdviguṇastriguṇa ekaviṃśatividho vā 15 ekādaśinīvadekaviṃśatiryūpāḥ 16 rājjudālo madhye 17 abhitaḥ paitudāravau 18 ṣaṭ ṣaḍ bailvakhādirapālāśāḥ 19 trayastrayo'bhitaḥ 20 pratiyūpamagnīṣomīyāḥ 21 prātaragniṣṭomaḥ 22 ekādaśinyau savanīyāḥ paśavo bhavanti 23 madhyama āgneyau 24 uttarayośca 25 uttame gāvo bahurūpāḥ 26 vijayamadhyāddhotuḥ prācī dik dakṣiṇā brahmaṇo'dhvaryoḥ pratīcyudgātu-rudīcī 27 tṛtīyaṃ tṛtīyamanvahaṃ dadāti bhūmipuruṣabrāhmaṇasvavarjam 28 tṛtīyasavanaṃ ukthyaṃ gṛhītvā''gnimārutakāle traidhaṃ vigṛhṇāti 29 taccamasānanu homabhakṣau 30 vasatīvarīrgṛhītvā gṛhītvā pratidiśaṃ samā-sicya pariharati 31 ājyasaktudhānālājānāmekaikaṃ juhoti prāṇāya svāheti pratimantraṃ sarvarātramāvartam 32 vyuṣṭyā iti vyuṣṭāyām 33 svargāyetyudite 34 4 20.4
2.1.20.5
prātarukthyaḥ 1 mahimānau gṛhṇāti sauvarṇena pūrvaṃ hiraṇyagarbha iti dvitīyaṃ rājatena yaḥ prāṇata iti 2 bahiṣpavamānāya sarpaṇamaśvamālambhya 3 vaḍavāṃ darśayatyabhirasati tatstotram 4 stuvīranvā 5 śatamānaṃ dadāti 6 aśvenā-''kramayantyāstāvam 7 aikādaśinānupākṛtyā'śvādīṃśca 8 hotaraśvama-bhiṣṭuhīti preṣyati 9 yunaktyenaṃ yuṃjanti bradhnāmiti 10 itarāṃśca yuñjantyasyeti 11 aśvāḥ sauvarṇālaṅkārāḥ 12 rathaśca 13 apo yātvā'vagāḍheṣu vācayati yadvāta iti 14 āyāya vimuktamaśvaṃ mahiṣī vāvātā parivṛktā''jyenābhyañjanti pūrvakāyamadhyā'parakāyān yathādeśaṃ vasavastveti pratimantram 15 abhraṃśyamānānmaṇīntsauvarṇanekaśatamekaśataṃ kesarapuccheṣvāvayanti bhūrbhuvaḥ svariti pratimahāvyāhṛti 16 anucaryaśca tūṣṇīmekeṣām 17 aśvāya rātrihutaśeṣaṃ prayacchati lājīṃśchācīśniti 18 apsvavaharaṇamakhādati 19 brahmā pṛcchati hotāraṃ yūpamabhitaḥ kaḥ svidekākīti 20 sūrya'ityācaṣṭe 21 hotā brahmāṇaṃ kā svidāsīditi 22 dyauriti pratyāha 23 5 20.5
2.1.20.6
agnimanthanādi karoti 1 agniṣṭhe'śvatūparagomṛgānniyunakti 2 yathoktamaśvādau devatāḥ 3 paryaṅgyānaśve 4 pañcadaśa pañcadaśa rohitādīntsauryāntānitareṣu 5 kapiñjalādīnpṛṣatāntāṃstrayodaśa trayodaśa yūpāntareṣu 6 aśvaprokṣaṇa-madbhayastvā vāyuṣṭveti 7 upagṛhṇātyapāmperuragniḥ paśuriti 8 kapiñjalādīnutsṛjanti paryagnikṛtāt 9 hiraṇyavāso'dhīvāseṣvaśvasaṃjñapanam 10 paripaśavye hutvā prāṇāya svāheti tisro'parāḥ 11 vācayati patnī-rnayannamaste'mba'iti 12 aśvaṃ tristriḥ pariyanti pitṛvanmadhye gaṇānāṃ priyāṇāṃ nidhīnāmiti 13 prakṣāliteṣu mahiṣyaśvamupasaṃviśatyā'hamajānīti 14 adhīvāsena pracchādayati svarge loka'iti 15 aśvaśiśnamupasthe kurute vṛṣā vājīti 16 utsakthyā'ityaśvaṃ yajamāno'bhimantrayate 17 adhvaryu-brahmodgātṛhotṛkṣattāraḥ kumārīpatnībhiḥ saṃvadante yakā'sakāviti daśarcasya dvābhyāṃ dvābhyāṃ haye haye'sāvityāmantr! yāmantrya 18 sānucaryaḥ pratyāhuḥ 19 anucarya'ekeṣām 20 mahiṣīmutthāpya puruṣā dadhikrāvṇa'ityāhuḥ 21 6 20.6
2.1.20.7
tisraḥ patnyo'sipathānkalpayantyaśvasya sūcībhirlauharājatasauvarṇībhirmaṇi-saṃkhyābhirgāyatrī triṣṭubiti 1 rajatasuvarṇasīsābhirvā mantrāmnānāt 2 sauvarṇāsiraśvaḥ 3 lauhāḥ paryaṅgyāṇām 4 āyasā'itareṣām 5 aśvaṃ viśāstyanuvākena kastvā''cchayatīti 6 medo'syoddharanti vapārthe 7 lohitaṃ cā'sya śrapayanti 8 prājāpatyavapānāmuttarataḥ śrapaṇaṃ homo haviṣaśca 9 prāgvapāhomādghotā'dhvaryū ca sadasi saṃvadete catasṛbhiḥ kaḥ svidekākīti pūrvavat 10 brahmodgātārau ca pṛcchāmi tveti 11 punaḥ pūrvāvapareṇottaravediṃ kā svidāsīditi 12 uttarau ca katyasyeti 13 yajamāno'dhvaryu pṛcchāmi tveti 14 iyaṃ vedirityadhvaryuḥ 15 sarvahutena mahimnā carati yaste'hanniti juhoti 16 atra vā grahaṇam 17 vapābhiścarati 18 chāgosrameṣāḥ paśva-bhidhānādyathāliṅgam 19 guṇavacanāccodanāśabdasya 20 prakṛtau cā'vacanāt 21 ekaviṃśatipradānāneke'nvakcāturmāsyadevatāḥ pitṛtraiyambakapunaruktavarjam 22 aindrāgnavaiśvadevakāyāneke 23 devatātantreṇa tu 24 na kālabhedāt 25 vapānte dvitīyena pūrvavadyaste rātrāviti juhoti 26 śūle'śvaśeṣaśrapaṇam 27 sarpaṇaprabhṛtyāpaśvāsādanāt kṛtvā 28 7 20.7
2.1.20.8
lohitamavadyati gomṛgakaṇṭhāśvaśaphayorayasmaye carau 1 vetasaśākhāsu prājāpatyānām 2 aśvasya vā 3 sviṣṭakṛdvadanaspatyantare śūlyaṃ hutvā devatā'śvāṅgebhyo juhotyamuṣmai svāheti pratidevataṃ śādaprabhṛtitvagantebhyaḥ 4 vimukhācca parebhyaḥ 5 mā no mitra iti ca pratyṛcamanuvākābhyām 6 antyāṃ dyāvāpṛthivīyām 7 sviṣṭakṛdante'gnibhiḥ sviṣṭakṛdbhyaḥ svāheti lohitaṃ juhoti yathāvattam 8 aśvaśaphena vā'nuyājānte 9 ayasmayena vā patnīsaṃyājānte 10 imā nu kamiti ca dvipadāḥ 11 atirātra uttamaḥ 12 sarvastomo jytorgaurāyurabhijidviśvajinmahāvratamaptoryāmo vā 13 āptoryāme tiro'hnīyebhyo rātriparyāya uttamaḥ 14 agniṣṭhe prājāpatyau ca 15 avabhṛ-theṣṭyante'psu magnasya piṅgalakhalativiklidhaśuklasya mūrdhani juhoti jumbakāya svāheti 16 utkrānte yajamāne pāpakṛto'bhyavayantyacaritvā vratāni 17 aśvamedhapūtākhyāste 18 nānā'vabhṛthāni vā 19 kumbho-pamāraṇāntaṃ pūrvayoḥ 20 śeṣe dīkṣāvratā'bhāvāt 21 sarvaṃ vā śruteḥ 22 ekaviṃśatiranūbandhyāḥ 23 udavasānīyānte bhāryā dadāti yathāsamvādaṃ sānucarīḥ 24 kumārīṃ pālāgalīṃ cādhvaryave 25 anucarīrvā phalā-dhikārāditarāsām 26 anārabhyatvācca 27 dvādaśāhamāgneyaḥ puroḍāśaḥ 28 brahmaudano vā 29 pratyṛtu paśūnālabhate ṣaṭ ṣaḍ vasantādyāgneyānaindrānpārjanyānmārutānvā maitrāvaruṇānaindrā vaiṣṇavānaindrā bārhaspatyān 30 8 20.8
Linked texts (1)
- Kātyāyanaśrautasūtra — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit