Kalpah 2.1.26
Kalpaḥ 2.1.26
- Language
- Sanskrit
2.1.26.1
dīkṣāsu mahāvīrāntsambharati 1 antaḥpātyadeśe sambhārānnidadhāti 2 mṛdaṃ valmīkavapāṃ varāhavihataṃ pūtīkānajāpayo gavedhukāḥ kṛṣṇājinamabhriṃ cottarataḥ 3 devasya tvetyabhrimādāyaudumbarīṃ vaikaṅkatīṃ vā'ratnimātrīṃ savye kṛtvā dakṣiṇenālabhya japati yuñjata iti 4 mṛdamādatte piṇḍavaddevī dyāvāpṛthivī iti 5 kṛṣṇājine nidadhātyuttarataḥ 6 devyo vamrya iti valmīkavapām 7 iyatyagra iti varāhavihatam 8 indrasyaujasyeti pūtīkān 9 makhāyeti payaḥ 10 tūṣṇīṃ gavedhukāḥ 11 sambhṛtānabhimṛśati makhāyeti 12 kṛṣṇājinaṃ parigṛhyottarataḥ parivṛtaṃ gacchanti praitu brahmaṇaspatiriti 13 parivṛte nidadhāti sambhārānudghatāvokṣite sikatopakīrṇe prāgdvāre makhāyeti 14 sambhāraiḥ saṃsṛjāti makhāyeti 15 mṛdamādāya makhāyeti mahāvīraṃ karoti prādeśamātramūrddhvamāsecanavantaṃ mekhalāvantaṃ madhyasaṃgṛhītamūrddhvaṃ mekhalāyāstr! yaṅgulam 16 niṣṭhitamabhimṛśati makhasya śira iti 17 ādānameke 18 evamitarau pratimantram 19 srukpuṣkarākṛtī pinvane rauhiṇakapāle parimaṇḍale mṛdamupaśayānnidadhāti 20 gavedhukābhiḥ śla-kṣṇayati makhāyeti pratimantram 21 aśvaśakṛtā dhūpayatyaśvasya tveti pratimantram 22 ukhāvadagniḥ pradahanaṃ ca makhāyeti pratimantram 23 pakvānudgharatyṛjave tveti pratimantram 24 ajāpayasāvasiṃcati makhāyeti pratimantram 25 tūṣṇīṃ pinvanādīnāṃ karaṇābhimarśanaślakṣṇanadhūpanapradahano-dgharaṇāvasecanāni 26 1 26.1
2.1.26.2
upasadā cariṣyaṃścariṣyanpravargyeṇa carati sapravargye 1 apihitadvāre pra-vargyacaraṇam 2 patnyadarśanam 3 ananūktibhiśca 4 yāvaduktam 5 parigharmya-maudumbaram 6 mauñjaṃ trivṛdra jjavyam 7 bālvajaṃ vivānamāsandyaudumbaryāskandhamātryāḥ 8 pūrveṇa gārhapatyaṃ prācaḥ kuśānāstīryya pātrāsādanaṃ dvandvam 9 upayamanīṃ mahāvīraṃ parīśāsau pinvane rauhiṇakapālau rauhi-ṇahavanyau ca srucāvanutkīrṇe sthūṇāmayūkhaṃ ghṛṣṭī śatamāne muṃjapralavānvi-kaṅkataśakalānviṃśatiṃ prādeśamātrān sruvaṃ muṃjavedaṃ dhavitrāṇi paridhīṃśca rajjusandānamāsandīṃ kṛṣṇājinamabhriṃ sikatāḥ kharārthā arthavacca 10 prokṣaṇīḥ saṃskṛtyodyamyotthāyāha brahmanpracāriṣyāmo hotarabhiṣṭuhi prastotaḥ sāmāni gāyeti 11 brahmānujñāto yamāya tveti mahāvīraṃ prokṣati 12 pratimantraṃ vā vākyabhedāt 13 paridharmyaṃ ca tūṣṇīm 14 pūrvayā dvārā sthūṇāmayūkhaṃ nirhṛtya dakṣiṇato nikhanati hotuḥ sandarśane 15 gārhapatyāhavanīyā uttareṇa kharau nivapati . dakṣiṇato'nubhittyucchiṣṭakharam 16 pūrveṇāhavanīyaṃ samrāḍāsandīṃ paryāhṛtya dakṣiṇataḥ prācīmāsādayati rājāsandyā uttarataḥ . kṛṣṇājinamasyāmāstṛṇāti . tasminnabhyupaśaye nidadhāti . mahāvīrau cāvacchādayedvā 17 anyo vā parigharmyayojanamadhvaryoḥ kālasampatteḥ 18 aṃjantītyucyamāne devastvetyanakti mahāvīramājyaṃ saṃskṛtya 19 rajataśatamānaṃ khara upagūhati pṛthivyāḥ saṃspṛśa iti 20 2 26.2
2.1.26.3
śukraṃ gāyeti preṣyati 1 patnī śiraḥ prorṇute 2 saṃsīdasvetyucyamāne muṃja-pralavān dviguṇānādīpya pratidiśaṃ khare karoti 3 teṣu mahāvīramājya-vantamarcirasīti 4 anādhṛṣṭeti vācayati prādeśamadhyadhidhārayantam 5 pratidiśameke 6 viśvābhyo meti dakṣiṇata uttānaṃ pāṇiṃ nidadhāti 7 manoraśveti prādeśamuttarataḥ 8 dhṛṣṭibhyāṃ bhasmanā parikīryāṅgāraiśca vikaṅkata-śakalaiḥ pariśrayati trayodaśabhiḥ prāgudagbhiḥ svāhā marudbhiriti 9 adhikaṃ dakṣiṇato dvau mantreṇa suvarṇaśatamāne vāpidadhāti divaḥ saṃspṛśa iti 10 3 26.3
2.1.26.4
candraṅgāyeti ca preṣyati 1 kṛṣṇājināvakṛttairddhavitrairupavājayati tribhirdaṇḍavadbhirmadhumadhviti 2 ekaṃ prayacchati pratiprasthātre'paramagnīdhe dhūnva-ntastristriḥ parikrāmanti pitṛvaddevavacca 3 rucite vottaram 4 arciṣi prāpte suvarṇaśatamānaṃ nidhāyājyena mahāvīraṃ pariṣiṃcati sruveṇa pratipraṇavam 5 rauhiṇāvadhiśrayati tūṣṇīṃ grāmapiṣṭānām 6 ājyadharmāḥ sthānāpattaḥ 7 auṣadhadharmā vā saṃskāraśabdāt 8 īḍe dyāvāpṛthivī ityucyamāne paridhīnparidhāya rauhiṇau udvāsya srucorāsādayatyāhavanīyāddakṣiṇottarau 9 apnasvatīmityucyamāne rucito gharma ityāhopottiṣṭhangharmasya tanvau gāyeti preṣyati 10 parikramyopottiṣṭhante'kṛntaṃ cedgarbho devānāmiti 11 aporṇauti patnī śiraḥ 12 tvaṣṭṛmanta ityenāṃ vācayati mahāvīramīkṣamāṇām 13 ahaḥ ketuneti dakṣiṇaṃ rauhiṇaṃ juhoti mantrakrameṇottaram rātririti sāyam 14 4 26.4
2.1.26.5
devasya tveti rajjusandānamādāyeḍa ehīti gāmāhvayati nāmnā ca triruccairapareṇa gārhapatyaṃ gacchan 1 dhenuṃ gāyeti preṣyati 2 adityai rāsneti gāṃ pāśena pratimucya sthūṇāyāṃ badhvā pūṣāsīti vatsamutsṛjati 3 sandāya gharmāya dīṣveti vatsamunnayati 4 aśvibhyāṃ pinvasveti pinvane dogdhi 5 svāhendravaditi vipruṣo'bhimantrayate 6 yaste stana iti stanamālabhate 7 evaṃ pratiprasthātā'jāṃ mayūkhe tūṣṇīm 8 payo gāyeti preṣyati 9 uttiṣṭha brahmaṇaspata ityucyamāne upottiṣṭhati 10 upadrava payasetyucyamāne gacchatyurvantarikṣamiti 11 parīśāsāvadatte gāyatram chando'sīti pratimantram 12 vaśiṣṭhaśaphau gāyeti preṣyati 13 tābhyāṃ mahāvīraṃ pratigṛhṇāti dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmīti 14 udyamya muṃjavedenopamṛjyopaya-manyopagṛhṇātyantarikṣeṇopayacchāmīti 15 ajāpayasāvasicya śānte goḥ payo'vanayatīndrāśvineti 16 praitu brahmaṇaspatiripyucyamāne samudrāya tveti vātanāmāni japati gacchannāhavanīyam 17 5 26.5
2.1.26.6
svāhā gharmāyetyupayamanyāsiṃcati gharme 1 svāhā gharmaḥ pitra iti japitvātikramyāśrāvyāha gharmasya yajeti 2 vaṣaṭkṛte juhoti viśvā āśā iti 3 divi dhāṃ iti trirutkampayati 4 svāhāgnaya ityanuvaṣaṭkṛte 5 aśvinā gharmamiti brahmānumantrayate 6 apātāmiti yajamānaḥ 7 iṣe pinvasveti pinvamānamamumantrayate 8 gharmāsītyutkrāmatyuttarapūrvārdham 9 amenyasme iti khare karoti 10 vikaṅkataśakalairjuhoti gharme nyajya nyajya svāhā pūṣṇe śarasa iti pratimantram 11 hutvā hutvā prathamaparidhā upaśrayati 12 caturthamahutamudaṅṅīkṣamāṇo dakṣiṇato barhiṣyupagūhati 13 saptamaṃ ca sarvalepāktaṃ dakṣiṇekṣamāṇaḥ pratiprasthātre prayacchati 14 taṃ sa uttarataḥ śālāyā udaṃcaṃ nirasyati 15 svāhā saṃ jyotiṣetyupayamanyāmāsiṃcati gharmyam 16 rauhiṇaṃ juhoti 17 upaśritāni ca praharati 18 agnihotrāvṛtā hutvā vājinavadbhakṣayanti madhu hutamiti 19 ucchiṣṭakhare prakṣālyopayamanīṃ nidadhāti atra vopaśritapraharaṇaṃ saṃsādyamānāyānuvācayati 20 saṃsādya-mānebhya ityeke 21 sūyavasādbhagavatītyucyamāne yavasodake dhenave praya-cchantyeke 22 sarvamāsandyāṃ karoti 23 abhīmamiti mahāvīram 24 sakṛdāsādanaprokṣaṇe kharasthūṇāmayūkhakṛṣṇājinābhryupaśayāsandīnām 25 āvṛttirvā pradhānakālatvāt 26 6 26.6
2.1.26.7
upasadante pravargyotsādanam 1 antaḥpātye parigharmya nidhāya dakṣiṇena nirhṛtyocchiṣṭakharam 2 āhavanīye trīṃcchālākān pradīpya pradīpyāgnīdhro dhārayati śatarudri yavatpratilomaṃ pramāṇeṣu . caturgṛhītenābhijuhoti yā te gharma divyā śugiti pratimantram 3 prāsya tṛtīyamupaviśya 4 kṣatrasya tveti niṣkramaṇaṃ purastātpatnīmantardhāya 5 sāma preṣyatyavamṛthavaddeśāḥ 6 nidhanaṃ ca 7 utsādanadeśaṃ gacchantyanagnā uttaravedim 8 triḥ pariṣicyā-cikradaditi 9 mantrakrameṇa vā 10 nābhispṛśaṃ pravṛṃjanīyaṃ nidadhāti catuḥ-sūktiriti 11 prāṃcāvitarau 12 upaśayāṃ ca tūṣṇīm 13 parīśāsāvabhitaḥ 14 rauhiṇahavanyau cāvakṛṣṭe bāhye 15 abhrimuttarata āsandīṃ dakṣiṇataḥ kṛṣṇājinamuttarataḥ sarvato dhavitrāṇi paridhīṃśca rajjusandānaṃ vedamupayama-nyāmādhāya paścāt 16 paścātpinvane cābhito daṇḍam 17 sthūṇāmayūkhaṃpaścāt 18 rauhiṇakapāle ca 19-20 madhye'nyat 21 kharā uttarataḥ . dakṣiṇato mārjālīyadeśaṃ bahirvedyucchiṣṭakharam 22 āsecanavanti payasaḥ pūrayati gharmaitatta iti 23 śeṣaṃ vratamiśraṃ dīkṣitāya prayacchati 24 prattaṃ cetkevalam 25 atra vā pariṣecanam 26 vārṣāhareṣṭāhotrīye sāmanī gāyeti preṣyati 27 cātvāle mārjayante sapatnīkā sumitriyā na iti . udvayamityukrāma-tyuttarapūrvārdhamanapekṣametyaidho'sīti samidhamādāyāhavanīye'bhyādadhāti sa-midasīti patnī ca gārhapatye tūṣṇīm pravṛñjanīyau śatamānau brahmaṇe dadāti 28 gharmadughāmadhvaryave . yajamānavratadughāṃ hotre . patnyā udgātre'gnīdhe'jām 21 gharmabhede yathoktam 30 ukhāvaccānyaṃ kuryāt 31 abhinnena caret 32 svāhā prāṇebhyaḥ sādhipatikebhya iti pūrṇāhutimādyāmuttamāṃ ca manasaḥ kāmamākūtimiti 33 prajāpatiḥ saṃbhriyamāṇa iti ca yathākālam 34 savitā prathame'hanniti ca pratyaham 35 avakāśyasya pravṛñjayāt 36 na prathamayajñe 37 yāvatī dyāvāpṛthivī iti dadhigharmagrahaṇaṃ mayi tyaditi bhakṣaṇam 38 tviṣaḥ saṃvṛgiti mahāvratīye 39 cātvāle mārjanam 40 śāntikaraṇamādyantayoḥ . svādhyāyadarśanāt 41-42 26.7
2.1.26.8
iti kātyāyanaśrautasūtram