Kalpah 2.1.3
Kalpaḥ 2.1.3
- Language
- Sanskrit
2.1.3.1
hotṛṣadanaṃ kṛtvā'pareṇa vediṃ śroṇiṃ vottareṇedhmātsamidhamādāyā'gnaye samidhyāmānāyā'nubrūhītyāha 1 hotarityeke 2 prathamasthānena prāk sviṣṭakṛtaḥ 3 madhyameneḍāyāḥ 4 śeṣamuttamena 5 santanvanniva me'nubrūhītyāha yajamānaḥ 6 aṅguṣṭhābhyāṃ cā'vabādhate pādyābhyāṃ vedamahamamumavabādha iti dveṣyam 7 abhāve dviṣantaṃ bhrātṛvyamiti vā 8 yāvatsāmidheni vededamahaṃ tāvatithena vajreṇeti 9 pratipraṇavamādhānam 10 samiddha iti prāgataḥ sarvamidhmamekavarjamanuyājāścet 11 anuvacanānte vedenā'havanīyaṃ trirupavājya struveṇa pūrvamāghāramāghāryā'ha agnimagnītsammṛ-ḍḍhīti 12 idhmasannahanairanuparidhi sammārṣṭi agne vājajiditi tristriḥ parikrāmam 13 tūṣṇīmupari 14 aparamāhavanīyādañjaliṃ karoti namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti dakṣiṇata uttānam 15 apa upaspṛśya suyame ma iti juhūpabhṛtāvādāyottarāṃ juhūṃ kṛtvā dakṣiṇā'tikrāmatyaṅghriṇā viṣṇaviti 16 paridhīnaparo sañcaro hoṣyataḥ 17 savyeneto dakṣiṇenā'mutaḥ 18 vasumatīmityavasthāya 19 1 3.1
2.1.3.2
ita indra iti juhotyuttarāghāram 1 āghāryā'saṃsparśayan srucāvetya juhvā dhruvāṃ samanakti sañjyotiṣeti 2 nidhāyedhmasannahanānyādāya ośrāvayetyāha 3 astu śrauṣaḍiti agnīt 4 vedibarhiridhmaśakalamapacchidyaike 5 evaṃ sarvatrā'śrutapratyāśruteṣu 6 atha pravṛṇīte agnirdevo daivyo hotā devā-nyakṣadvidvāṃi!nmā!nuṣvadbharatavat 7 amuvadamuvaditi yajamānā-'rṣeyāṇyāha parastādarvāñci trīṇi 8 yāvanto vā mantrakṛtaḥ 9 purohitā'rṣeyeṇa vā 10 kṣatriyavaiśyayośca nityam 11 manuvaditi vā sarveṣām 12 brahmaṇvadā ca vakṣad brāhmaṇā asya yajñasya prāvitāro'sau mānuṣa iti hotṛnāmagrahaṇam 13 upāṃśu vā 14 sammṛṣṭā upaviśataḥ 15 agnirhoteti srugādāpanaṃ prayājeṣu sannidheḥ 16 ghṛtavatīmityukte srucāvādāyā'ti-kramyā'śrāvyā'ha samidho yajeti pañca prayājānsamidhhatame 17 yaja yajeti śeṣam 18 dhruvastiṣṭhan 19 pūrvaṃ pūrvaṃ vā'bhikrāmam 20 upabhṛto juhvāmānayatyanavamṛśaṃścaturtham 21 evaṃ pravṛddhau 22 anuyājeṣu ca 23 uttarāṃ juhūmadhyuhya prācīmavahṛtya juhoti 24 evaṃ sarvatra 25 2 3.2
2.1.3.3
nābhideśe dhāraṇam 1 prayājā'numantraṇameko mamikā tasya yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti 2 evaṃ mithunairyathāsaṃkhyam 3 na tasya kiñcaneti pañcame 4 tviṣimānapacitimān yaśasvī brahmavarcasyannāda iti ca 5 āgantūnāṃ caturthapañcamābhyāṃ sthānāt 6 prathamacaturthābhyāṃ vā yathāliṅgam 7 sarvānvottamenopāyitvāt 8 etya juhavā'bhighāraṇaṃ dhruvāyā haviṣa upabhṛtaśca 9 ājyabhāgābhyāṃ caratyāgneyena saumyena 10 caturavattaṃ savaṣaṭkārāsu 11 anidhāyā'vadāyā'vadāya dhruvāmabhighārayatyāpyāyatāṃ dhruvā haviṣā yajñaṃ prati devayaḍbhyaḥ . sūryāyā ūdho adityā upastha urudhārā pṛthivī yajñe'sminniti 12 anubrūhītyuktvā nā'pavyāhareddhotā cā'śrāvaṇāt 13 āśrāvite'gnīdāpratyāśravaṇāt 14 pratyāśrāvite'dhvaryurāhotṛpraiṣāt 15 hotā āvaṣaṭkārāt 16 some ca grahaṃ gṛhītvopākaraṇāt 17 upākṛta udgātāra āhotṛpreṣāt 18 hotā āvaṣaṭkārāt 19 āgneyamuttarapūrvārddhe dakṣiṇapūrvārddhe saumyam 20 samiddhatame vā 21 havirbhyāṃ ca 22 puroḍāśāvantareṇā'gnīṣomā upāṃśvājyasya 23 viṣṇurvā amāvāsyāyāṃ hotrā'mnānāt 24 yāvaddhaviruttarārddhātsviṣṭakṛtaḥ 25 tata eva homaḥ 26 nā'jyādaśeṣāt 27 asaṃsṛṣṭāmāhutibhiḥ 28 nidhāya 29 3 3.3
2.1.3.4
sañcaramabhyukṣya prāśitramavadyati yavamātraṃ pippalamātraṃ vā'nyatarata ājyamubhayato vā'gneyāt 1 bhāgāṃśca 2 adhvaryusañcareṇa brahmaṇe pradāya pūrvaṇaike'pa upaspṛśyeḍāṃ pañcāvattāṃ dakṣiṇato madhyācca yāvaddhaviḥ sviṣṭakṛdvadājyam 3 yajamānabhāgaṃ pūrvārddhāddīrghaṃ praśīrya purastād dhruvāyāḥ karoti 4 iḍāṃ hotre pradāya visṛjandakṣiṇā'tikrāmati 5 iḍāṃ pratigṛhya hoturaṅguliparvaṇī anakti 6 avāntareḍāmādadhāti pūrvavat 7 iḍāṃ ca 8 sarve'nvārabhante 9 iḍopahūtetyucyamāna āgneyaṃ varhiṣadaṃ karoti bradhna pinvaramā'yurme dhukṣva prajāṃ me dhukṣva paśūnme dhukṣva brahma me dhukṣva kṣatraṃ me dhukṣva viśo me dhukṣva yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastasya prajayā paśubhirāpyāyasveti taṃ caturddhā kṛtvā 10 barhiṣi ṛtvigbhya ādiśati 11 ubhau vā'viśeṣāt 12 atra pitara iti yajamāno japati 13 visṛjyā'mīmadanteti 14 ekaikamāharati 15 dyāvāpṛthivyorupahvāne'gnīdhe ṣaḍavattam 16 prāśnātyupahūtā pathivīti 17 āśāsāne mayīdamiti yajamāno japati 18 upahūtāṃ prāśnati yuktāḥ 19 yajamānaśca 20 pavitrayormārjayante'pareṇa vediṃ sumitriyā na iti 21 yajamānasya prāṇāpānau pātamiti prastare te karoti 22 tūṣṇīṃ vā 23 atra vā brahmā prāśnāti 24 bhāgamasmai pariharati 25 yajamānabhāgaṃ cā'proṣite 26 anvāhāryamabhighāryodvāsyā'ntarā brahmayajamānau hṛtvā vedyāṃ nidhāyā'labhate prajāpaterbhāgo'syūrjasvān payasvān prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhyudānavyānau me pāhyūrgasyūrjaṃ mayi dhehyakṣitirasi mā me kṣeṣṭā'mutrā'muṣmin loka iha ceti 27 sā dakṣiṇā 28 udagudvāsayati haviśca 29 4 3.4
2.1.3.5
samasyolmuke samidhamādāya brahmanprasthāsyāmi samidhamādhāyāgni-magnītsammṛḍḍhīti 1 eṣā ta iti hotā'numantrayate 2 ajānati yajamānaḥ 3 sammārṣṭi pūrvavadaparikrāmaṃ sakṛtsakṛtsasṛvāṃsamiti 4 brahmā'nujñāto-'nuyājaistribhiścaratyaupabhṛtaṃ samānīya 5 atikramyā'śrāvyā'ha devānyajeti 6 yajña yajetyuttarau 7 devāndevāniti vā sarvatra niyamaśabdāt 8 vikṛtidarśanācca 9 pratīco juhoti 10 upasatsu ca 11 dhruvaḥ 12 caturthaṃ samānīya prācīm 13 abhicarannanuyājā'numantraṇam aśanyamuṃ jahi hlādunyamuṃ jahi utkuṣyamuṃ jahi iti 14 evaṃ pravṛddho samaṃ vibhajet 15 svasthānā'ntyena vopāyitvāt 16 etya juhūpabhatau vyūhatyagnīṣomayoriti juhūṃ prācīṃ dakṣiṇenottānenā'gnīṣomau tamitītareṇetarāṃ nīcā pratīcīm 17 yathādevatamanyat 18 adhvaryurvā'nūjjayatvayaṃ yajamāno vājasyainamiti pūrve yamayaṃ yajamāno dveṣṭi yaścainaṃ dveṣṭītyuttare 19 abhyukṣya juhvā paridhīnanakti yathāpūrvam 20 5 3.5
2.1.3.6
vasubhya iti pratimantram 1 prathamaṃ paridhiṃ gṛhītvā āśrāvyā'heṣitā daivyā hotāro bhadra vācyāya preṣito mānuṣaḥ sūktavākāya sūktā brūhi iti 2 paśau preṣyeti 3 sañjānāthāmiti prastarā'dānam 4 vidhṛtī sthāne kṛtvā'naktyenaṃ vyantu vaya iti 5 agraṃ juhvāmupabhṛti madhyaṃ mūlamitarasyām 6 marutāmiti nīcairhṛtvā tṛṇamādāyā'nupraharati 7 hastenā'carati 8 yajamānabhāgaṃ ca proṣite 9 kṣatriyavaiśyayośca nityam 10 ahaṃ tvadasmi madasi tvametanmama tvaṃ yonistava yonirasmi . mamaiva sandivi deveṣvadhi putraḥ pitr! ye lokakṛjjātavedaḥ svāheti 11 sūktavākā'nte 12 agnīdāhā'nuprahareti 13 prāsya tṛṇaṃ cakṣuṣpā ityātmānamālabhate 14 saṃvadasvā'gānagnī-dagañcchrāvaya śrauṣaṭ svagā daivyā hotṛbhyaḥ svastirmānuṣebhyaḥ śaṃyorbrūhi iti eteṣāṃ saṃvadasvā'gañchraṣaḍityagnīccheṣamitaro vyatyāsaṃ brūtaḥ 15 paridhīnanupraharati yaṃ paridhimiti prathamamitarau ca yugapadagneḥ priyamiti 16 srucau pragṛhṇāti saṃsravabhāgā iti saṃsravāñjuhoti 17 ghṛtācī iti dhuri nidadhātyanasi ced grahaṇam 18 sphye pātr! yāṃ cet 19 yajña namaśca ta iti vedimālabhate 20 vedaṃ hotā sruksurvamadhvaryurājyasthālīmagnīdādāya 21 6 3.6
2.1.3.7
patnīsaṃyājebhyo gārhapatyaṃ gacchanti 1 adhvaryuḥ pūrvadakṣiṇena gārhapatyametya pūrveṇā'pareṇāntareṇa patnīmikeṣām 2 upaviśya dakṣiṇaṃ jānvācya 3 evaṃ sarvatropaviṣṭahomeṣu 4 upāṃśu caranti 5 caraṇaśabde sarve devatā'nyatra 6 yajati somaṃ tvaṣṭāraṃ devānāṃ patnīragniṃ gṛhapatimiti 7 tṛtīye'ntardhānaṃ purastāt 8 patnyanvārabhate'dhvaryum 9 śaṃyvantaṃ bhavatīḍāntaṃ vā 10 śaṃyvante vedatṛṇamādāyā'nakti prastaravatsruci sruve sthālyāṃ ca 11 agnīdā-hā'nuprahareti 12 prāsya tṛṇādi pūrvavat 13 śaṃyvante pragṛhṇātyagne'dabdhāyo iti 14 savyenā'vṛtya dakṣiṇāgnau juhotyagnaya iti sarasvatyā iti ca 15 ulūkhale musale yacca śūrpa āśiśleṣa dṛṣadi yatkapāle utpruṣo vipruṣaḥ saṃjuhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāheti piṣṭalepāñjuhoti 16 7 3.7
2.1.3.8
patnī vedaṃ muñcati vedo'sīti yoktam 1 pra mā muñcāmi varuṇasya pāśādyena mā badhnātsavitā suśeva . ṛtasya yonau sukṛtasya loke'riṣṭāṃ mā saha patyā dadhātviti 2 stṛṇātyāvedeḥ 3 dhrauvaṃ samiṣṭayajurjuhoti devā gātuvida iti 4 barhiḥ sambarhiriti 5 vedyāṃ praṇītā ninayati parītya kastveti 6 puroḍāśakapālena kaṇānapāsyatyadhaḥ kṛṣṇājinaṃ rakṣasāmiti 7 pūrṇapātraṃ ninayati parītya santataṃ yajamāno'ñjalinā pratigṛhṇāti saṃvarcaseti 8 mukhaṃ vimṛṣṭe 9 viṣṇukramān kramate divi viṣṇuriti pratimantraṃ pṛthivyāmitīta ūrdhvo vā 10 asmādannāditi bhāgamavekṣate 11 asyai pratiṣṭhāyai iti bhūmim 12 aganma svar iti prāṅ 13 sañjyotiṣetyāhavanīyam 14 svayambhūriti sūryam 15 varcodā iti yaṃ vā kāmaṃ kāmayate 16 sūryasyetyāvartate pradakṣiṇam 17 grahagrahaṇa-pratigarahomeṣu ca 18 gārhapatyamupatiṣṭhate gṛhapata iti śataṃ himā iti brūyādvā 19 sūryasyetyāvartate pradakṣiṇam 20 gacchati prāṅuru viṣṇaviti 21 tato'si tanturasyanu mā tanuhyasminyajñe'syāṃ sādhukṛtyāyāmasmim̐ lloka idaṃ me karmedaṃ vīryaṃ putro'nu santanotviti putrasya nāma gṛhṇāti 22 ātmano'viodyamāne tantave tvā jyotiṣe tveti vā 23 āhavanī-yamupatiṣṭhate tūṣṇīm 24 vrataṃ visṛjate yenopeyāt 25 saṃ yajñapatirāśiśeti bhāgaṃ prāśnāti 26 brāhmaṇaṃ tarpayitavai brūyādyajñamevaitattarpayatīti śruteḥ 27 8 3.8
iti kātīye śrautasūtre tṛtīyo'dhyāyaḥ 3
Linked texts (2)
- Kātyāyanaśrautasūtra — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit