Kalpah 2.1.8
Kalpaḥ 2.1.8
- Language
- Sanskrit
2.1.8.1
ātithyaṃ nirvapati vaiṣṇavaṃ navakapālam 1 patnyanvārabdhastūrṇamekavimukte vā nirvapedagnestanūriti pañcakṛtvaḥ pratimantram 2 sāvitranivṛttiḥ śruti-virodhābhyām 3 agnyanvādhānavratopayanā''raṇyabhojanadānabrahmavaraṇādīni dīkṣaṇīyāprabhṛti prāgudavasānīyāyāḥ some kṛtatvāt 4 patnīsannahanaṃ ca sayoktrāyāḥ 5 yajamānabhāgaśca bhakṣapratiṣedhāt 6 na karmaguṇatvāt 7 upasarjanīradhiśrayāti madantīśca vratavat 8 āmuṣṭivisargādudakārthastataḥ 9 kārṣmaryamayāḥ paridhaya āśvabālaḥ prastara aikṣavyau vidhṛtī barhiśca 10 etadevā'gnīṣomīyopasatsvapi catuṣṭayam 11 āsādyā'gnimanthanamāho-mātkaroti 12 iḍāntaṃ bhavati 13 dhrauvaṃ vratapradāne gṛhṇātyāpataya iti 14 dviśca sthālyāḥ sruveṇa tanūnaptre śākvarāyeti śakvana ojiṣṭhāyeti 15 gṛhṇāmīti sarvatra sākāṅkṣatvāt 16 pūrvaśeṣau vottarau 17 pratipuruṣaṃ ca grahaṇamājyāni gṛhṇānā iti śruteḥ 18 tānūnaptrametat 19 dakṣiṇasyāṃ vediśroṇau nidhāyā'vamṛśantyṛtvijo yajamānaścā'nādhṛṣṭamiti 20 adro hastebhyo na satānūnaptriṇe dro gdhavyamiti śruteḥ 21 1 8.1
2.1.8.2
palyaṅgaya nidadhātyapidhāyā'mṛnmayena 1 aparāhṇe vratamiśraṃ dīkṣitāya prayacchati 2 bṛhuṣu gṛhapataye 3 agne vratapā ityāhavanīye samidhamādāya madantīrupaspṛśya gāḍhataraṃ muṣṭimekhalaṃ kurute 4 patnī ca gārhapatye tūṣṇīm 5 madantīrupaspṛśya yajamānaṣaṣṭhāḥ somamāpyāyayantyaṃśuraṃśuriti 6 ājyamālabhyopaspṛśedapaḥ somamālipsyamānastathā viparyasya 7 pratyetya prastare nihnuvata uttānahastā dakṣiṇottānā veṣṭā rāya iti 8 vyūhanaparidhyañjane kṛtvaike 9 samullupya prastaramaktvā paridhīṃścā'dāyā'hāgnīnmadantyāpa iti 10 madantītyagnīt 11 tābhirehīti bruvannadhyadhyāhavanīyaṃ hṛtvā-'bhyukṣyā'gnīdhe prayacchati nidhānāya 12 subrahmaṇyāṃ ca preṣyati 13 pravargyopasadāvataḥ 14 upasadeva vā'pravargye 15 praṇītādyupasat 16 haviṣkṛtamāhūyā'nāhananamapeṣaṇe tīkṣṇārthatvāt 17 syādvā dharmamātratvāt 18 śruteśca 19 paristaraṇapātrasaṃsādanaprokṣaṇā'jyanirvapaṇā'dhiśrayaṇāni kṛtvā sphyādi karoti 20 barhiṣaḥ pracchedaṃ harati 21 madantīriti vā preṣyati 22 mātrāvadidhmābarhiḥ 23 sruvatṛtīyāḥ srucaḥ saṃmāṣṭi 24 aṣṭagṛhītaṃ juhvāṃ caturupabhṛti 25 yathāprakṛti vā 26 ekavṛtstaraṇam 27 ājyasthālī dhruvārthe 28 sruvāghāramāghārya saṃmṛṣṭa āśrāvya sīda hotarityeva brūyāt 29 prasūto'tikramannagnaye'nuvācayati 30 arddhaṃ hutvā somāya viṣṇave samānīya 31 sādayitvā srucau somā'pyāyanādyā-subrahmaṇyāpraiṣāt 32 aktvā prastaramupasadaṃ juhoti sruveṇa yā ta ityayaḥ-śayāmanvārabdhe 33 dvirekayā carati 34 susāyaṃ supūrvāhṇe ca 35 evamitare anvahaṃ rajaḥśayāṃ hariśayāṃ ca 36 ekāhasvyupasatkaḥ 37 dvḍaśa vā 38 2 8.2
2.1.8.3
tristanaṃ prathamāyāṃ dohayati 1 ekāpacayenotarayoḥ 2 viparyasya vā'nagnicitye 3 evaṃ pravṛddhau samaṃ vibhajet 4 svasthānavivṛddhiḥ 5 aupavasathyātpūrve'hani paurvāhṇikyā pracarya vediṃ mimīte 6 pūrvārddhyātstambhātpurastāt triṣu prakrameṣu śaṅkuṃ nihanti so'ntaḥpātyaḥ 7 tasmātpurastātṣaṭtriṃśati 8 dakṣiṇottarau ca pañcadaśasu pañcadaśasu 9 ardhasaptadaśeṣu vā 10 pūrvārddhyācca dvādaśasu dvādaśasu 11 pṛṣṭhyāmāyamya sphyādi karoti khādireṇā'cchādanāt 12 uparavadeśātstambayajurharati 13 uttarāṃsātpaścādadhyardhe pade cātvālam 14 yathoktaṃ vā 15 prātarupasadau samasya paurvāhṇikyā pracaryā'rddhavrataṃ prayacchati 16 sarvaṃ vā'gnau 17 ubhābhyāṃ carite pravargyamutsādayati yathoktaṃ kuryāccet 18 agniṃ praṇayatyaoṃpani-vapanātkṛtvā havirdhāne sthāpayati pṛṣṭhyāmubhayato dvyaratnyantare prakṣālite prācī ubhayataḥ śālāmāvarttya varpīyo dakṣiṇam 19 tayośchadiradhyasyati 20 bhittiṃ vā'bhāve 21 anyatrā'pi 22 rarāṭyāṃ purastādāsajatyaiṣīkīm 23 ucchrāyībhyāṃ parivārya chadiḥ paścācca 24 caturgṛhītaṃ śālādbārye juhoti yuñjata iti 25 sa gārhapatyo'taḥ 26 aparaṃ dakṣiṇe vartmani dakṣiṇasyā'naso hiraṇyaṃ nidhāyā'bhijuhotīdaṃ viṣṇuriti 27 dakṣiṇayā dvārā'nītā patnī pāṇibhyāṃ śeṣaṃ pratigṛhyā'kṣadhurāvanakti parāgdevaśrutāviti yugapa-ttadvacanatvāt 28 bhede manprāvṛttiḥ sānnipātitatvāt 29 sruksthālyau pratigṛhya pratiprasthātottarasyerāvatī iti pūrvavat 30 patnī cā'pareṇāgnīnparī-tyottarasyā'nakti pūrvavat 31 3 8.3
2.1.8.4
havirddhānābhyāṃ pravarttyamānābhyāmanuvācayati 1 triruktāyāmudgṛhyeva varttanam 2 prācī pretamiti vācayati 3 svaṃ goṣṭhamiti ca kharjati 4 paścāduttaravedestriṣu prakrameṣu matvā vā nabhyasthe abhimantrayate'tra ramethāmiti 5 uttareṇa parikramya dakṣiṇamupastabhnāti viṣṇornu kamiti 6 dakṣiṇataḥ sthūṇāmupanihanti viṣṇave tvā iti 7 divo vettyuttaraṃ pratiprasthātā 8 uttarataḥ sthūṇāṃ pūrvavat 9 ubhe vā dakṣiṇataḥ 10 itaratastataḥ 11 yadu ca mānuṣa iti śruteḥ 12 pratadviṣṇuriti vācayati madhyamaṃ chadirālabhya 13 uttare ca 14 viṣṇo rarāṭamiti rarāṭyām 15 viṣṇoḥ śnaptre stha ityucchrāyyau 16 udagagrāṇi chadīṃṣi paścācchruteḥ 17 dvāryāḥ pariṣīvyati laspūjanipratihṛtayā rajjvā viṣṇoḥ syūrasīti 18 viṣṇordhruvo'sīti granthiṃ karoti 19 upakrānte pramuñcati 20 prāgvaṃśaṃ havirddhānam 21 niṣṭhāpya vaiṣṇavamasītyālabhate 22 bhojanabhakṣaṇe cā'sminna kuryuḥ 23 advāreṇa sadohavirddhāne prekṣamāṇaṃ brūyānmā prekṣathā iti 24 pṛṣṭhyāmubhayato dvārye 25 dakṣiṇasyā'naso'dhaḥ praugaṃ khanatyuparavān 26 4 8.4
2.1.8.5
abhryādi karotyavaṭavadāparilekhanāt 1 caturaḥ 2 akṣṇayā vyāghāraṇavat 3 uttarā'paraṃ vā prathamam 4 samyagvā 5 uttarapūrvaṃ tvantyam 6 prādeśa-mātrāṃstadantarān 7 bṛhannasīti yathāparilikhitaṃ khanati 7 idama-hamityutkirati yathākhātaṃ pratimantram 8 utkṛtyāṃ kirāmīti paścātsarvebhyaḥ 9 bāhumātrān 10 akṣṇayā sambhindyādaśaktau samyak 11 svarā-ḍityavamarśayati yathākhātaṃ pratimantram 12 adhvaryuyajamānau sammṛśete pūrvadakṣiṇe'dhvaryuraparottare yajamānaḥ 13 adhvaryuḥ pṛcchati yajamāna kimatreti 14 bhadra mityāha 15 tannau sahetyadhvaryurupāṃśu 16 punardakṣiṇāpare'dhvaryuḥ pūrvottare yajamāno yajamānaḥ pṛcchatyadhvaryo kimatreti bhadra miti prokte tanma iti yajamānaḥ 17 prokṣatyenān rakṣohaṇa iti 18 bhede mantrāvṛttiḥ sānnipātitvāt 19 avanayanā'vastaraṇe cā'vaṭavadra kṣohaṇo rakṣohaṇa iti 20 tanūnupari kuśānkṛtvā'dhiṣavaṇe phalake dvyaṅgulāntare prakṣālite prācī aratnimātre santṛṇṇe vopadadhāti paryūhati ca rakṣohaṇau rakṣohaṇāviti 21 tayoścarmādhiṣavaṇaṃ parikṛttaṃ sarvarohitaṃ nidadhāti vaiṣṇavamasīti 22 tasmin grāvṇaḥ pañca vaiṣṇavā stheti 23 kharaṃ pustātkarotyuddhatā'vokṣite sikatopakīrṇaṃ caturaśram 24 antaḥpātyātṣaṭ prakramānprāṅ yātvā dakṣiṇā saptamaṃ mahāntaṃ 25 tatraudumbarīṃ minoti yajamānamātrīm 26 yūpavacchete 27 abhryādi karotyā'vastaraṇāt 28 uddivamityucchrayati 29 dyutāna iti minoti 30 paryūhaṇādyopasecanātkṛtvā dhruvā'sīti vācayatyaudumbarī-mālambhya prajayā bhūyāditi paśubhiriti vā 31 sruveṇa viśākhe juhoti ghṛtena dyāvāpṛthivī iti bhūmiprāpte svāhā karoti sarvatra mantravatsu juhotyupadeśāt 32 anāmnātapratiṣedhācca 33 5 8.5
2.1.8.6
nābhidaghnaṃ sadaḥ 1 matyā vā 2 udagvaṃśam 3 aṣṭādaśāratnyekaviṃśatiścaturviṃśatirvā 4 nava tiryagardhāyāmo vā 5 audumbarīṃ madhye pṛṣṭhyāmeke 6 indra sya cchadiriti madhyamaṃ cchadirāropyā'parapūrve ca 7 trivargau cottarataḥ 8 paritveti parivārya pariṣīvaṇagranthyabhimarśanānyaindraiḥ 9 havirddhānāparāntamuttareṇā'gnīdhramagnyagāradvāramantarvedyarddhaṃ bhūyaḥ sarvaṃ vā 10 niṣṭhāpya vaiśvadevamasītyālabhate 11 dhiṣṇyānnivapatyuddhatā'vokṣite purīṣaṃ nivapati sphyenā'nvārabdha udaṅṅupaviśya vibhūrasīti pratimantram 12 āgnīdhrīyaṃ pūrvam 13 sikatāścopari 14 raudre ṇeti sarvatra 15 ṣaṭ sadasi 16 pratyaṅmukho dvāramapareṇa hotuḥ 17 dakṣiṇapūrveṇaudumbarīṃ maitrāvaruṇasya 18 hotṛdhiṣṇyamuttareṇa caturaḥ samāntarānbrāhmaṇācchaṃsipotṛneṣṭracchāvākānām 19 āgnīdhrāddakṣiṇaṃ samprati vedyante dakṣiṇāmukho mārjālīyam 20 sadodvāraṃ pūrveṇa tiṣṭhannanudiśatyāhavanīyabahiṣpavamānadeśacātvālaśāmitraudumbari-brahmāsanaśālādvāryaprājahitāntsammrāḍasīti pratimantram 21 utkaraṃ sa-mūhyo'si viśvavedā ūnātiriktasya pratiṣṭheti 22 paristaraṇapātrasaṃsādana-prokṣaṇā'jyanirvapaṇāni kṛtvottaraparigrahādi karoti 23 antaḥpātya-sahitam 24 barhirantaṃ preṣyati . tatra sarvamāsādayati 25 atraiva prokṣaṇam 26 idhmaṃ nidhāyā'gnīṣomīyāya vedeḥ staraṇamagrahaṇaṃ prastarasyā'parāhṇe 27 arddhavrate pratte praviśya praṇayanīyā'dhānam 28 ājyā'dhiśrayaṇa-sruksammārjanodvāsanā'vekṣaṇāni kṛtvā śālādbāryamapareṇā'ste yajamāna upasthe somaṃ kṛtvā 29 śālādvāryamapareṇa somakrayaṇīpadaṃ parikirati 30 caturddhaike āhavanīyasyopayamanīṣvāgnīdhrīyasyā'kṣopāñjane ca 31 ājya-prokṣaṇīrantaḥpātyadeśe utpūya paśvājyagrahaṇam 32 dhārayantyājyāni 33 apivratāścā'nvārabhante yajamānam 34 vāsasā chādayatyenān 35 caratsu nā'dri yeta 36 6 8.6
2.1.8.7
pradīptamidhmaṃ tvaṃ someti pracaraṇyā'bhijuhoti 1 juṣāṇo apturiti dvitīyām 2 agnaye prahriyamāṇāyā'nuvācayati 3 somāya praṇīyamānāyeti vā 4 āhavanīyaṃ gacchantyādāya grāvadro ṇakalaśasomapātrāṇīdhmacatuṣṭayaṃ ca sannaddhaṃ vapāśrapaṇyau raśane śakalavṛṣaṇamaraṇī ca 5 agne nayeti vācayati 6 uttareṇa sado hṛtvā'gnīdhre'gniṃ nidadhāti 7 grāvadro ṇakalaśasomapātrāṇi ca 8 ayanna iti juhotyasmin 9 uttareṇa parikramyā'havanīyasyottarato nidadhātyanyadājyasomavarjam 10 dhiṣṇyā'vyavāyo'dhvaryoḥ 11 idhma-prokṣaṇādi karoti 12 kharottarārddha ekavṛtstaraṇaṃ paścādvottaravedeḥ 13 ā'havanīyekṣaṇātkṛtvoru viṣṇaviti juhoti 14 purastādvā samidhā-vādhāyeti śruteḥ 15 āsādyā'jyāni dakṣiṇe'nasi kṛṣṇājinamāstīrya tasmintsomaṃ nidadhāti deva savitariti 16 etattvamiti visṛjyopatiṣṭhate 17 svāhā niriti niṣkramyā'gne vratapā ityāhavanīye samidhamādhāya madantīrupaspṛśyā'ṅgulīrvisṛjate 18 patnī ca gārhapatye tūṣṇīṃ madantī-rupaspṛśya 19 cātvāle madantīḥ kṛtvā 20 nāmagrahaṇabhojane asyātaḥ kurvanti 21 vratyanivṛttiḥ 22 haviḥśeṣabhakṣaḥ 23 agnīṣomīyo'taḥ paśuḥ 24 taddevatyaḥ paśupuroḍāśaḥ 25 7 8.7
2.1.8.8
abhryādi karoti 1 dakṣiṇena havirddhānaṃ paśviḍāṃ harati 2 gudatṛtīyaṃ ca 3 mārjālīyaṃ dakṣiṇena jāghanīm 4 pratyāhṛtya vā somā'havanī-yayoravyavāyāt 5 yūpaikādaśinī cedra thākṣamātrāṇyantarāṇi 6 pūrvārddha vā samaṃ vibhajya 7 pakṣasammitā vā'gnau 8 yūpāhutyabhryādā-nayavā'vapanāni sakṛt 9 bhedenā'nyatsānnipātitvāt 10 madhyamaṃ pari-likhyottaraṃ dakṣiṇaṃ vā vyatyāsamitarān 11 ā'vaṭahomātkaroti 12 añjanādyācaṣālekṣaṇātkṛtvaikaikasya 13 śvo vā dakṣiṇottarāṇāmava-gūhanāntamālambhanā'sambhavāt 14 parivīya madhyamamavagūhanāntam 15 agniṣṭhe caiṣāṃ raśanāḥ pariveṣṭya vāsayati 16 abhyañjanaprabhṛti karoti 17 yathākhātamucchrayati 18 varṣiṣṭho dakṣiṇo'nupūrvā itare 19 tīvrasutyagniṣṭhaḥ prācī ca 20 yathāyūpaṃ vedivarddhanam 21 varṣiṣṭhāddakṣiṇaṃ vitaṣṭaṃ dvādaśaṃ nidadhātyeṣa ta iti 22 prokṣaṇādyā'vagūhanātkarotyanarthaluptam 23 anucchritya vottaram 24 yathocchritaṃ savanīyānālabhata ekatṛṇenopākṛtyā-'gneyasārasvatasaumyapauṣṇabārhaspatyavaiśva devaindra mārutaindrā gnasāvitravāruṇān 25 ekayūpe paśvekādaśinyāmāgneyaṃ niyujya tasmiṃstasminnitarānudīcaḥ 26 āgneyaḥ prathamo gacchatyanvārabdho'nupūrvyā itare 27 dakṣiṇaṃ ca nighnantyenamuttaramitarān 28 samānamupapreṣyaparipaśatye saṃjñapayā'nva-ganprokṣaṇyulmukā'siśāmitrā'ntarddhānapracchedastokasaṃpraiṣaśāmitrā'nuśāsanasaṃvādavanaspatisviṣṭakṛdiḍādigvyādhāraṇaṃ samāsicya prabhūtatvāt 29 ukhāśūlaṃ vapāśrapaṇyau ca 30 na vasāsandehāt 31 sautrāmaṇīdarśanācca 32 nā'virodhāt 33 pākavaiṣamyātsautrāmaṇyām 34 manotāvasāhomau pṛthakkālabhedāt 35 yūpaikādaśinyā vaśāvapāmārjanāntaṃ kṛtvā śālādvārye patnīyūpocchrayaṇaṃ nābhimātrasya 36 paristaraṇapātrasaṃsādanaprokṣaṇā'jyani-rvapaṇā'dhiśrayaṇāni kṛtvā sphyādi karoti 37 8 8.8
2.1.8.9
tvāṣṭro bastaḥ paryagnikṛtamutsṛjanti 1 ājyena saṃsthāpayantīti śruteḥ 2 paśuparyagnikaraṇācca 3 tadantaṃ vā karmanāmadheyāt 4 tvaṣṭṛvanaspatyośca prayājeṣvijyādarśanāt 5 agnīṣomīyasya vapamārjanānte vasatīvarīgrahaṇaṃ syandamānānāmanastamite 6 astamitaścennināhyātpurejānaścet 7 anījā-no'nyasyāpi samīpā'vasitasya purejānasya 8 ubhayā'bhāva ulkuṣīṃ hiraṇyaṃ voparyupari dhārayanhaviṣmatīriti 9 agnerva iti nidadhāti śālā-dvāryamapareṇa 10 subrahmaṇyāṃ ca preṣyati paitāputrīyām 11 ādityā-'bhyaye'hutayāmāpi 12 dakṣiṇāgnihomāntamagnīṣomīyamastamite saṃsthāpya vyutkrāmatetyāha triḥ 13 śālādvāryamapareṇā'ste patnyuttaravedimapareṇa yajamāna upasthe somaṃ kṛtvā 14 śālādvāryamapareṇa vasatīvarīḥ pariharati 15 dakṣiṇena nirhṛtya dakṣiṇasyāmuttaravediśroṇau nidadhātīndrā gnyoriti 16 āhṛtya sthāne nidadhāti 17 kalaśaṃ patnyālabhate 18 uttareṇa parikramyottarasyāṃ pūrvavat 19 mitrāvaruṇayoriti vā 20 viśveṣāṃ devānāmityāgnīdhre 21 somaṃ cā'sandyām 22 dīkṣitaśca tatra tāṃ rātriṃ rakṣati 23 subrahmaṇyāṃ ca preṣyati 24 parivāpyāyai dohanam 25 āvasathonmardanā'laṅkaraṇadantaprakṣālanānyadhvaryoradīkṣitasyādhvaryoradīkṣitasya 26 9 8.9
2.1.8.10
iti kātīye śrautasūtre'ṣṭamo'dhyāyaḥ 8
Linked texts (1)
- Kātyāyanaśrautasūtra — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit