Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.2.11

Kalpaḥ 2.2.11

Language
Sanskrit

2.2.11.1

athaikādaśaḥ praśnaḥ
pravargyam̐ saṃbhariṣyannudagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre paurṇamāsyāmamāvāsyāyāṃ vā tūṣṇīṃ kāṇṭakī m̐! samidhamādhāya yuñjate manaḥ iti caturgṛhītaṃ juhoti yadyadīkṣito bhavati 1 atha yadi dīkṣitaḥ kāṇṭakīmevaitayā samidhamādadhyāt . na juhuyād yajureva vadedityaparam 2 tato'bhrimādatte khādirīmaudumbarīṃ vaiṇavīṃ vaikaṅkatīṃ vā 3 tasyāstatpramāṇaṃ yadāgnikyāḥ 4 devasya tvā savituḥ prasave ityabhrimādāya brahmāṇamāmantrayate uttiṣṭha brahmaṇaspate iti 5 upottiṣṭhati brahmā 6 ubhāvuttaramardharcaṃ japataḥ 7 ādadate kṛṣṇājinam 8 anunayantyajāṃ puṃcchagalāmaśvaṃ vṛṣāṇamiti 9 aśvaprathamāḥ prāñco'bhipravrajanti praitu brahmaṇaspatiḥ iti 10 api vāsyaite saṃbhārāḥ pariśrite'bhyudāhṛtā bhavanti 11 agreṇāhavanīyaṃ mṛtkhanaḥ . pūrvaḥpūrva itaraḥ 12 uttareṇa mṛtkhanaṃ kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīva-muttaralomāstīrya dyāvāpṛthivī abhimantrayate mṛtkhanaṃ vā devī dyāvāpṛthivī anu me mam̐ sātām iti 13 mṛtkhane'bhriyā praharati ṛdhyāsamadya makhasya śiraḥ iti 14 harati makhāya tvā makhasya tvā śīrṣṇe iti 15 tūṣṇīṃ kṛṣṇājine nivapati 16 evameva dvitīyam̐ harati . evaṃ tṛtīyam 17 tūṣṇīṃ caturthaṃ yāvatīṃ mṛdaṃ pravargyapātrebhya āptāṃ manyate 18 11.1

2.2.11.2

tato varāhavihatamabhimantrayate iyatyagra āsīḥ iti 1 samānamata ūrdhvam 2 tato valmīkavapāṃ devīrvamrīḥ iti 3 samānamata ūrdhvam 4 tataḥ pūtīkān indra syaujo'si iti 5 samānamata ūrdhvam 6 kṛṣṇājinalomānyajalomāni ca sam̐ sṛjya agnijā asi prajāpate retaḥ iti 7 samānamata ūrdhvam 8 athainānaśvenāvaghrāpayati āyurdhehi prāṇaṃ dhehi iti 9 athainānajayābhidohayati madhu tvā madhulā karotu iti 10 abhidohanameke'vaghrāpaṇāt pūrva m̐! samāmananti 11 bahava āryāḥ parigṛhya haranti 12 uttareṇa vihāramuddhate-'vokṣite sikatopopte pariśrite nidadhati 13 athainān madantībhirupasṛjati madhu tvā madhulā karotu iti 14 ye ke cokhāsam̐ sarjanāḥ saṃbhārā yaccānyad dṛḍhārthamupārdhaṃ manyate 15 tatraiṣo'tyantapradeśaḥ . yat kiṃ ca pravargya udakakṛtyaṃ madantībhireva tat kriyate 16 nainam̐ strī prekṣate na śūdra ḥ! 17 na kurvannabhiprāṇyāt 18 apahāya mukhamanabhiprāṇan veṇunā karoti 19 na pravargyaṃ cādityaṃ ca vyaveyāt 20 yatra kva ca viprakrānte pravargya ādityo'stamiyāt kṛtāntādeva viramet . śvo bhūte śeṣam̐ samāpnuyāt 21 saṃplomnāya mṛdaṃ piṇḍaṃ karoti makhasya śiro'si iti 22 yajñasya pade sthaḥ ityaṅguṣṭhābhyāṃ nigṛhya mahāvīraṃ karoti prādeśamātramaparimitaṃ vā vāyavyākṛtiṃ tr! yuddhiṃ pañcoddhiṃ vā 23 gāyatreṇa tvā chandasā karomi iti prathamam . traiṣṭubhena iti dvitīyam . jāgatena iti tṛtīyam 24 api vā sarvairekaikam 25 upabilam̐ rāsnāṃ karoti makhasya rāsnāsi iti 26 aditiste bilaṃ gṛhṇātu iti veṇuparvaṇā bilaṃ karoti yāvaddaivatāya sauviṣṭakṛtāyāgnihotrāya bhakṣāyāptaṃ manyate 27 11.2

2.2.11.3

tṛtīyavelāṃ pratinayati 1 uttarataḥ sikatāsu pratiṣṭhāpayati sūryasya harasā śrāya makho'si iti 2 evameva dvitīyaṃ pratiṣṭhāpayatyevaṃ tṛtīyam 3 tūṣṇīmitarāṇi 4 etasyā eva mṛdo dogdhre karoti hastyoṣṭhye prasecanavatī yathā srugadaṇḍaivam 5 varṣīya ādhvaryavam̐ hrasīyaḥ pratiprasthānam 6 etasyā ājyasthālī m̐! rauhiṇakapāle ca parimaṇḍale ghoṭaprakāre 7 gharmeṣṭakāṃ kulāyinīmiti yadi sāgnicityo bhavati 8 athainān ślakṣṇīkaraṇaiḥ ślakṣṇīkurvantyahatacaṇḍā-takairgavīdhukaiḥ klītakābhirveṇuparvabhirājyeneti 9 athainān dhūpanakāle vṛṣṇo'śvasya śakṛdgārhapatye pradīpya prathamakṛtaṃ mahāvīram̐ śaphābhyāṃ parigṛhya dhūpayati vṛṣṇo aśvasya niṣpadasi iti 10 evameva dvitīyaṃ dhūpayatyevaṃ tṛtīyam 11 tūṣṇīmitarāṇi 12 śaphābhyāmevāta ūrdhvaṃ mahāvīrānādatte 13 agreṇa gārhapatyamavaṭaṃ khātvā lohitapacanīyaiḥ saṃbhārairavastīrya tatra prathamakṛtaṃ mahāvīramupāvaharati arcirasi iti 14 śocirasi iti dvitīyam . jyoti-rasi tapo'si iti tṛtīyam 15 tūṣṇīmitarāṇyanvavadhāya lohitapacanīyaiḥ saṃbhāraiḥ pracchādya gārhapatye muñjanādīpyopoṣati . arciṣe tvā iti purastāt . śociṣe tvā iti dakṣiṇataḥ . jyotiṣe tvā iti paścāt . tapase tvā ityuttarataḥ 16 11.3

2.2.11.4

api vā sarvaiḥ sarvataḥ 1 pacyamānānupacarati abhīmaṃ mahinā divam itye-tayottarayā vā 2 sarvāṇyupacāraṇāni mantravanti bhavanti 3 pakveṣu siddhyai tvā iti dhṛṣṭī ādāyādhvaryuḥ prathamakṛtaṃ mahāvīramudvāsayati devastvā savitodvapatu iti 4 uttarataḥ sikatāsu pratiṣṭhāpayati apadyamānaḥ pṛthivyāmāśā diśa āpṛṇa iti 5 athainamanvīkṣate sūryasya tvā cakṣuṣānvīkṣe iti 6 evameva dvitīyamudvāsayatyevaṃ tṛtīyam 7 tūṣṇīmitarāṇi 8 athainān sikatābhiḥ pradakṣiṇaṃ paryūhati idamahamamumāmuṣyāyaṇaṃ viśā paśubhirbrahmavarcasena paryūhāmi iti 9 viśā iti rājanyasya . paśubhiḥ iti vaiśyasya 10 athainān prabhūtenājāpayasā chṛṇatti gāyatreṇa tvā chandasā chṛṇadmi ityetairmantraiḥ . tribhistribhirekaikam 11 api vā sarvairekaikam 12 athainān kṛṣṇājina upanahyāsajati deva puraścara sadhyāsaṃ tvā iti 13 upariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatītyaparam 14 11.4

2.2.11.5

pravargyeṇa pracariṣyantaḥ saṃvṛṇvanti dvārāṇi 1 pariśrayanti patnyāḥ 2 paścā-ddhotopaviśati . purastādadhvaryuḥ . dakṣiṇato brahmā yajamānaḥ prastotā ca . uttarata āgnīdhraḥ pratiprasthātā ca 3 madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvottareṇa vihāraṃ darbhān sam̐ stīrya tatraitān mahāvīrānupāvaharati deva puraścara madhyāsaṃ tvā iti 4 upariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatītyaparam 5 atraiva sarvaṃ parigharmyamupāvaharati 6 audumbarī m̐! samrāḍāsandīṃ nitarām 7 rājāsandyā varṣīyasīmeke samāmananti 8 mauñjībhī rajjubhirekasarābhirvyutām 9 catasra audumbarīḥ srucaḥ 10 tāsāṃ dve aniṣṭubdhe 11 niṣṭubdhayorvarṣīyasyupayamanī hrasīyasī prokṣaṇīdhānī 12 audumbarau sruvau . audumbarau śaphau mahā-vīrasaṃmitāvraskyau . audumbarī dhṛṣṭī . audumbarī methī . trīnaudumbarān mayūkhān . ṣaḍaudumbarān śakalān 13 trayodaśa vaikaṅkatān paridhīn kāṇḍakīṃ ca samidham 14 prabhūtāni gharmendhanāni khādirāṇyaudumbarāṇi vaikaṅkatāni kārṣmaryamayāṇi vā 15 trīṇi kārṣṇājināni dhavitrāṇi yeṣām̐ śukla-kṛṣṇalomāni syuḥ 16 vaiṇavā daṇḍā bāhumātrā bhavantīti vijñāyate 17 audumbaradaṇḍānītyaparam 18 dvau rukmau rajatasuvarṇau 19 śatamānau bhavataḥ 20 mauñjau vedau . tayoranyataraḥ parivāsitaḥ 21 mauñjīmabhidhānīm . mauñje nidāne . trīṇi mauñjāni viśākhadāmāni 22 dvayān muñjapralavāna-pratiśīrṇāgrān 23 rauhiṇayoḥ piṣṭānyaphalīkṛtānām 24 kharebhyaḥ sikatāḥ 25 mauñje pavitre ityekam . darbhamaye ityaparam 26 11. 5

2.2.11.6

tūṣṇīṃ prokṣaṇīdhānyāṃ prokṣaṇīḥ sam̐ skṛtya brahmāṇamāmantrayate brahman pravargyeṇa pracariṣyāmaḥ . hotargharmamabhiṣṭuhi . agnīdrau hiṇau puroḍāśāvadhiśraya . pratiprasthātarvihara . prastotaḥ sāmāni gāya iti 1 brahmā prasauti yajuryuktam̐ sāmabhirāktakham ityupām̐ śūktvā omindra vantaḥ pracarata ityuccaiḥ 2 api vā pracarata ityuccaiḥ sarvamanyadupām̐ śu 3 prasūto brahmaṇā sarvaṃ parigharmyaṃ prokṣati 4 yamāya tvā .. makhāya tvā ityetairmantraistriḥ prokṣati 5 abhipūrvaṃ prokṣati 6 prokṣitāni vyāyātayatīti vijñāyate 7 athaitām̐ samrāḍāsandīmagreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya purastād rājāsandyāḥ pratiṣṭhāpya tasyāṃ kṛṣṇājinaṃ prācīna-grīvamuttaralomāstīrya tasminnapracaraṇīyau mahāvīrāvupāvaharati deva puraścara saghyāsaṃ tvā iti 8 upariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatītyaparam 9 athaitāṃ methīṃ mayūkhān viśākhadāmānītyādāyāgreṇa hotāraṃ jaghanena gārhapatyaṃ dakṣiṇayā dvāropaniṣkramya dakṣiṇena dakṣiṇāṃ dvāraṃ methīṃ nihanti hotuḥ samīkṣāyai 10 etasyaiva dvārasya pūrvasyā dvāryāyā dakṣiṇato vatsāya śaṅkuṃ nihanti 11 etasyaivāparasyai dvāryāyai dakṣiṇato'jāyai . uttarato'bhyantaraṃ barkarāya 12 teṣu trīṇi viśākhadāmāni vyāyātayati 13 tairenān kāle badhnanti 14 tataḥ kharānupavapati 15 uttareṇa gārhapatyamekam . uttareṇāhavanīyamekam . uttarapūrvamavāntaradeśaṃ pratyucchiṣṭakharaṃ bāhyato niḥṣecanavantam 16 evaṃ vyāyātitānyeva bhavantyodvāsanāt 17 11.6

2.2.11.7

etasmin kāle pratiprasthātā darvihomasam̐ skāreṇājyasthālyāmājyam̐ sam̐ skaroti 1 naitasya sam̐ skāro vidyata ityaparam 2 adhiśrayatyāgnīdhro rauhiṇau puroḍāśau tūṣṇīmupacaritau 3 śaphābhyāṃ mahāvīraṃ parigṛhya vedenāparivāsitena bhasma saṃmārṣṭi deva puraścara saghyāsaṃ tvā iti 4 sruveṇāhavanīye saptaikādaśa vā prāṇāhutīrjuhoti prāṇāya svāhā .. vyānāya svāhā iti 5 athainamājyenā-nakti devastvā savitā madhvānaktu iti 6 aparasmin khare rājatam̐ rukmaṃ nidhāya pṛthivīṃ tapasastrāyasva iti pratiṣṭhāpya mahāvīramanyasmai vā pradāya dvayān muñjapralavānādāya dakṣiṇeṣāmagrāṇi gārhapatye pradīpayati arciṣe tvā iti 7 teṣāmagrairuttareṣāṃ mūlāni śociṣe tvā iti 8 teṣāṃ mūlairdakṣiṇeṣāṃ mūlāni jyotiṣe tvā iti 9 teṣāṃ mūlairuttareṣāmagrāṇi tapase tvā iti 10 tān vyatyastānupari rukme nidadhāti arcirasi śocirasi iti 11 dakṣiṇānuttarān karotīti vijñāyate 12 teṣūpariṣṭānmahāvīraṃ pratiṣṭhāpayati sam̐ sīdasva mahām̐ asi iti 13 athainamājyenābhipūrayati añjanti yaṃ prathayantaḥ iti 14 adhyadhi mahāvīramasam̐ spṛśan yajamānaḥ prāñcaṃ prādeśaṃ dhārayamāṇo japati anādhṛṣyā purastāt ityetairmantrairyathārūpam 15 manoraśvāsi bhūriputrā ityuttarataḥ pṛthivī-mabhimṛśati 16 11.7

2.2.11.8

siddhyai tvā iti dhṛṣṭī ādāyādhvaryuḥ pratiprasthātā ca gārhapatyādudīco'ṅgārān nirūhataḥ tapo ṣvagne antarām̐ amitrān iti 1 tairenaṃ pradakṣiṇaṃ paryūhataḥ citaḥ stha paricitaḥ iti 2 athainaṃ trayodaśabhirvaikaṅkataiḥ paridhibhiḥ paridhattaḥ . mā asi iti prāñcāvadhvaryurnidadhāti . pramā asi ityudañcau pratiprasthātā 3 evamevottarairuttarairmantraiḥ paridhattaḥ . pūrveṇapūrveṇādhvaryuruttareṇottareṇa pratiprasthātā 4 adhvaryureva dakṣiṇatastrayodaśaṃ nidadhāti antarikṣasyāntardhirasi iti 5 athainam̐ sauvarṇena rukmeṇāpidadhāti divaṃ tapasastrāyasva iti 6 athaina-mabhimantr! yate ābhirgīrbhiḥ iti tisṛbhiḥ 7 tato dhavitrāṇyādatte . gāyatramasi iti prathamam . traiṣṭubhamasi iti dvitīyam . jāgatamasi iti tṛtīyam 8 tairenaṃ trirūrdhvamupavājayati madhu madhu iti 9 teṣāmekaṃ pratiprasthātre prayaccha-tyekamāgnīdhrāya 10 āgnīdhraprathamāstriḥ pradakṣiṇamūrdhvaṃ dhūnvantaḥ pariyanti 11 athainaṃ paryupaviśanti purastādadhvaryurdakṣiṇataḥ pratiprasthātottarata āgnīdhraḥ 12 avyatiṣaṅgaṃ dhūnvantaḥ praṇavaiḥ sam̐ rādhayanta indhānāḥ samañjanta āsate 13 prajvalite rukmamapādatta iti vijñāyate 14 yatrābhijānāti yābhirvartikāṃ grasitāmamuñcatam iti tadadhvaryurmahāvīramāmantrayate daśa prācīrdaśa bhāsi dakṣiṇāḥ ityanuvākena 15 yatrābhijānāti apnasvatīmaśvinā vācamasme iti tadupottiṣṭhannadhvaryurāha rucito gharmaḥ iti 16 tato'dhvaryuprathamāstriranabhidhūnvantaḥ pratipariyanti 17 dhavitrāṇyādāya pratiprasthātre prayacchati 18 tat prati-prasthātāgreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyāṃ nidadhāti 19 yathālokama-vasthāya sarva ṛtvijo yajamānaścādhīyanto mahāvīramavekṣante apaśyaṃ gopām iti 20 anuvākaśeṣaṃ tu pratiprasthātā pariśrite patnīṃ vācayati tvaṣṭīmatī te sapeya iti 21 11.8
tataḥ saṃpreṣyati agnīdrau hiṇau puroḍāśāvāsādaya iti 1 aniṣṭubdhayoḥ sruco-rupastīrṇābhighāritau puroḍāśāvāsādayati 2 dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvekam . uttaraṃ paridhisaṃdhimanvitaram 3 sāvitreṇa raśanāmādāya pūrvayā dvāropaniṣkramya trirupām̐ śu gharmadughamāhvayati iḍa ehyadita ehi sarasvatyehi iti 4 pratyetya dogdhre nidāne ityādāya dakṣiṇayā dvāropaniṣkramya triruccaiḥ asāvehyasāvehi iti yathānāmā bhavati 5 adityā uṣṇīṣamasi iti raśanayā gharmadughamabhidadhāti . vāyurasyaiḍaḥ iti vatsam 6 pūṣā tvopāvasṛjatu ityupāvasṛjati 7 yaste stanaḥ śaśayaḥ iti gharmadughamabhimantrayate 8 usra gharma m̐! śim̐ ṣa iti nidāya vatsamupasīdati bṛhaspatistvopasīdatu iti 9 dānavaḥ stha peravaḥ iti stanān saṃmṛśati 10 varṣīyasi dogdhre dogdhi aśvibhyāṃ pinvasva sarasvatyai pinvasva iti 11 tūṣṇīṃ pratiprasthātā hrasīyasyajām 12 agnīdhe payasī pradāya pūrvāvatidrutya śaphopayamānādadāte . gāyatro'si iti prathamam . traiṣṭubho'si iti dvitīyam . jāgatamasi ityupayamanaṃ pratiprasthātā 13 yatrābhijānāti uttiṣṭha brahmaṇaspate iti tadāgnīdhra upottiṣṭhati 14 yatrābhijānāti upadra va payasā godhugoṣam iti tat paya āharati 15 āhriyamāṇamabhimantrayate sahorjo bhāgenopa mehi iti 16 indrā śvinā madhunaḥ sāraghasya iti mahāvīre gopaya ānayati 17 svāhā tvā sūryasya raśmaye vṛṣṭivanaye juhomi ityūṣmāṇa-mudyantamabhimantrayate 18 madhu havirasi ityajāpayaḥ 19 11.9

2.2.11.9

ajāpayasa eke pūrvamānayanam̐ samāmananti 1 dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmi iti śaphābhyāṃ mahāvīraṃ parigṛhya vedena parivāsitena bhasma pramṛjya prati-prasthātopayamanenopayacchati antarikṣeṇa tvopayacchāmi iti 2 devānāṃ tvā pitṝṇāmanumato bhartu m̐! śakeyam ityudyamya harati tejo'si tejo'nu prehi iti 3 gacchannevānavānaṃ pañca vātanāmāni vyācaṣṭe samudrā ya tvā vātāya svāhā iti 4apānya pañcottarāṇi agnaye tvā vasumate svāhā iti 5 etasmin kāle pratiprasthātā dakṣiṇam̐ rauhiṇam̐ srucā pratiṣṭhitaṃ juhoti aharjyotiḥ ketunā juṣatām̐ sujyotirjyotiṣām̐ svāhā iti 6 dakṣiṇātikrāmannadhvaryurbrahmāṇamīkṣate viśvā āśā dakṣiṇasat iti 7 viśvān devānayāḍiha iti hotāram 8 svāhākṛtasya gharmasya iti gharmamabhimantr! yāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati gharmasya yaja iti 9 vaṣaṭkṛte juhoti aśvinā gharmaṃ pātam iti 10 anuvaṣaṭkṛte dvitīyam svāhendrā vaṭ iti 11 hutaṃ yajamāno'numantrayate gharmamapātamaśvinā ityanuvākaśeṣeṇa 12 athainamuparyāhavanīye dhārayan śṛtadadhnābhipūrayati 13 vikṣarantamabhimantrayate iṣe pīpihyūrje pīpihi iti 14 athainaṃ diśo'nuprahāvayati . tviṣyai tvā iti purastāt . dyumnāya tvā iti dakṣiṇataḥ . indra yāya tvā iti paścāt . bhūtyai tvā ityuttarataḥ 15 pratyākramyopayamane śeṣamānīyāntarvedyupayamanaṃ nidhāya pūrvasmin khare rājatam̐ rukmaṃ nidhāya tasmin mahāvīraṃ pratiṣṭhāpayati 16 11.10

2.2.11.10

dharmāsi sudharmā me nyasme brahmāṇi dhāraya iti 1 kṣatrāṇi dhāraya iti rājanyasya . viśaṃ dhāraya iti vaiśyasya 2 net tvā vātaḥ skandayāt iti 3 yadyabhicaret amuṣya tvā prāṇe sādayāmyamunā saha nirarthaṃ gaccha iti brūyādyaṃ dviṣyāt 4 atra pratiprasthātā pūrvavaduttaram̐ rauhiṇaṃ juhoti 5 upayamane'ñjan śakalānādadhāti pūṣṇe śarase svāhā ityetaiḥ pratimantram 6 ṣaṣṭham̐ śakalam̐ sarveṣu lepeṣvaktvā-nanvīkṣamāṇa udañcaṃ nirasyati rudrā ya rudra hotre svāhā iti 7 apa upaspṛśati 8 purastādrau hiṇahomācchakalāneke samāmananti 9 tūṣṇīṃ kāṇṭakī m̐! sami-dhamādhāya tūṣṇīmagnihotraṃ juhoti 10 bhūḥ svāhā iti vā 11 upayamane śeṣam̐ sarve samupahūya bhakṣayanti . hotāgre'thādhvaryuratha brahmātha pratiprasthātāthāgnī-dhro'tha yajamānaḥ 12 sarve pratyakṣam . api vā yajamāna eva pratyakṣamavaghreṇetare 13 hutam̐ havirmadhu haviḥ iti bhakṣayitvopayamanaṃ pratiprasthātre prayacchati 14 tat pratiprasthātocchiṣṭakhare mārjayitvāntarvedyupayamanaṃ nidhāya tasmin rājatasuvarṇau rukmāvavadhāya madantīrānīyottamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā ninīyāpa upayamane sarvaṃ parigharmya m̐! samavadhāya saṃpreṣyati 15 11.11

2.2.11.11

gharmāya sam̐ sādyamānāyānubrūhi iti 1 ā yasmintsapta vāsavāḥ ityabhijñā-yāgreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyām̐ sādayati . svāhā tvā sūryasya raśmibhyaḥ iti prātaḥ . svāhā tvā nakṣatrebhyaḥ iti sāyam 2 yatrābhijānāti addhi tṛṇamaghniye viśvadānīm iti tadgāmavasṛjati 3 evameva sāyaṃprātaḥ pravargyeṇa pracarati 4 tr! yupasatke ṣaṭkṛtvaḥ ṣaḍupasatke dvādaśakṛtvo dvādaśo-pasatke caturvi m̐! śatikṛtvaḥ 5 etāvannānā 6 uttareṇa mantreṇa sāyam̐ rauhiṇaṃ juhoti 7 apīparo māhṇo rātriyai mā pāhi iti sāyaṃ kāṇṭakī m̐! sami-dhamādadhāti . apīparo mā rātriyā ahno mā pāhi iti prātaḥ 8 agnirjyotirjyotiragniḥ svāhā iti sāyamagnihotraṃ juhoti . sūryo jyoti-rjyotiḥ sūryaḥ svāhā iti prātaḥ 9 sam̐ sṛṣṭahomaṃ vā 10 agniṣṭome pravṛṇakti 11 nokthye pravṛñjyāt 12 viśvajiti sarvapṛṣṭhe pravṛṇakti 13 na prathamayajñe pravṛñjyāt 14 pravṛñjyādvā 15 yo'nūcānaḥ śrotriyastasya pravṛñjyāt 16 pravṛñjyād durbrāhmaṇasya 17 brahmavarcasakāmasyetyekeṣām 18 taṃ pravṛjya saṃvatsaraṃ na mām̐ samaśnīyānna rāmāmupeyānna mṛnmayena pibennāsya rāma ucchiṣṭaṃ pibet 19 teja eva tat sam̐ śyatīti vijñāyate 20 11.12

2.2.11.12

pravargyamudvāsayiṣyannajāmagnīdhe dadāti paṣṭhauhīṃ brahmaṇe dhenum̐ hotre rukmāvadhvaryave 1 samopyāparaṃ kharaṃ pūrvasmin khare nivapati 2 athaitām̐ samrāḍā-sandīmuttareṇāhavanīyaṃ pratiṣṭhāpya tasyām̐ sarvaṃ parigharmyaṃ samavadadhāti 3 audumbaryā m̐! sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvāhavanīye tisra āhutīrjuhoti gharma yā te divi śuk ityetairmantraiḥ 4 api vā pratiprasthātā trīn saṃnakhān śalā-kāmuṣṭīnādāya teṣāmekamāhavanīye pradīpyāsyadaghne dhārayati . tamadhva-ryurabhijuhoti gharma yā te divi śuk iti 5 tasminnaparaṃ pradīpyāhavanīye pūrvaṃ prahṛtya nābhidaghne dhārayati . tamadhvaryurabhijuhoti gharma yā te'ntarikṣe śuk iti 6 tasminnaparaṃ pradīpyāhavanīye pūrvaṃ prahṛtya jānudaghne dhārayati . tama-dhvaryurabhijuhoti gharma yā te pṛthivyām̐ śuk iti 7 āhavanīya evainamanupraharati 8 etasmin kāle pratiprasthātā pariśrite patnīmudānayati anu no'dyānumatiḥ iti 9 anvidanumate tvam ityupaniṣkrāmanti 10 āharanti methīm . anuharanti mayūkhān . ādadate kharau 11 dakṣiṇata ucchiṣṭakharaṃ pariharati 12 athaitasyāḥ samrāḍāsandyā dvāvantarvedi pādau dvau bahirvedi pratiṣṭhāpya saṃpreṣyati prastotaḥ sāmāni gāya iti 13 saha patnyā triḥ sāmno nidhanamupayanti 14 ardhādhve dvitīyam . apreṇottaravediṃ tṛtīyam 15 divastvā paraspāyāḥ iti prathame'bhipravrajanti . brahmaṇastvā paraspāyāḥ iti dvitīye . prāṇasya tvā paraspāyāḥ iti tṛtīye 16 11.13

2.2.11.13

athaitām̐ samrāḍāsandīmuttareṇottaravediṃ pratiṣṭhāpya saṃpreṣyati prastotarvāṣāharam̐ sāma gāya . iṣṭāhotrīyam̐ sāma gāya iti 1 iṣṭāhotrīyasya sāmno nidhanamupayanti na vārṣāharasya 2 yadyupariṣṭāt pariṣiñcet tatra vārṣāharaṃ codayet 3 udakumbha-mādāya pradakṣiṇamuttaravediṃ triḥ pariṣiñcan paryeti valgurasi śaṃyudhāyāḥ iti 4 trirapariṣiñcan pratiparyeti śaṃ ca vakṣi pari ca vakṣi iti 5 catuḥ-sraktirnābhirṛtasya ityuttaravedimabhimṛśyottareṇottaranābhiṃ kharau nyupyānuvyūhati sado viśvāyuḥ iti 6 mārjālīyadeśa ucchiṣṭakharaṃ nivapati apa dveṣo apa hvaraḥ iti 7 apa upaspṛśyottareṇottaranābhiṃ khare hiraṇyaṃ nidhāya tasmin pracaraṇīyaṃ mahāvīramupāvahṛtyetarāvupāvaharati pūrvāparau dakṣiṇottarau vā 8 athaitasmin pracaraṇīye gopaya ānayati mahīnāṃ payo'si vihitaṃ devatrā iti 9 jyotirbhā asi vanaspatīnāmoṣadhīnām̐ rasaḥ iti madhu 10 vājinaṃ tvā vājino'vanayāmaḥ iti dadhi 11 evameva dvitīyaṃ pūrayatyevaṃ tṛtīyam 12 api vājyameva prathama ānayenmadhu dvitīye dadhi tṛtīye 13 gharmaitat te'nnametat purīṣam iti dadhnā madhumiśreṇa yānyāsecanavanti tāni pūrayati 14 abhyukṣatītarāṇyariktatāyai 15 ādityākṛtiṃ karoti 16 11.14

2.2.11.14

atha yadi puruṣākṛtiṃ cikīrṣedatraivetarāvupāvahṛtya śiraso rūpaṃ karoti 1 upariṣṭānmauñjavedamapracchinnāgram̐ śikhāyai rūpam 2 hiraṇyaśakalāvājyasruvau vākṣyo rūpam 3 sruvau nāsikayo rūpam 4 dogdhre karṇayo rūpam 5 prokṣaṇīdhānīṃ mukhasya rūpam 6 ājyasthālīṃ grīvāṇām̐ rūpam 7 dhṛṣṭī jatrūṇām̐ rūpam 8 śaphāvam̐ sayo rūpam 9 rauhiṇahavanyau bāhvo rūpam 10 daśaudumbarīḥ samidho'ṅgulīnām̐ rūpam 11 prācīṃ methīṃ pṛṣṭīnām̐ rūpam 12 abhito dhavitre pārśvayo rūpam 13 madhye tṛtīyamuraso rūpam 14 madhya upayamanamudarasya rūpam 15 tasmin sarva m̐! rajjumayam̐ samavadadhātyāntrāṇām̐ rūpam 16 paścādabhriṃ tiraścī m̐! śroṇyo rūpam 17 abhitaḥ śaṅkū sakthyo rūpam 18 madhye tṛtīyaṃ meḍhrasya rūpam 19 rauhiṇakapāle pārṣṇyo rūpam 20 daśaudumbarīḥ samidho'ṅgulīnām̐ rūpam 21 rauhiṇapiṣṭaśeṣamabhidhvam̐ sayati majjānām̐ rūpam 22 upariṣṭānmauñjavedaṃ visrasya nidadhāti snāvnām̐ rūpam 23 avakābhirdhūpatṛṇairiti pracchādayati mām̐ sasya rūpam 24 dadhnā madhumiśreṇāvokṣati lohitasya rūpam 25 kṛṣṇājinena prācīnagrīveṇottaralomnā pracchādayati tvaco lomnām̐ rūpam 26 upariṣṭāt samrāḍāsandīṃ visrasya nidadhāti . sāmrājyasya rūpaṃ karoti 27 11.15

2.2.11.15

uttaravedyāmudvāsayet tejaskāmasya . uttaravedyāmannādyakāmasya 1 puro vā paścādvodvāsayet 2 nadīdvīpa udvāsayet 3 yadi nadīdvīpa udvāsayenna pariṣiñcet 4 yaṃ dviṣyādyatra sa syāt tasyāṃ diśyaudumbaryā m̐! śākhāyāmudvāsayet idamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasya śucā prāṇamapidahāmi iti 5 śucaivāsya prāṇamapidahati . tājagārtimārchatīti vijñāyate 6 yatra darbhā upadīkasaṃtatāḥ syustadudvāsayed vṛṣṭikāmasya 7 uttaravedyāṃ nityaṃ kalpaṃ bruvate 8 nainamudvāsitaṃ vayām̐ si paryāsīrannāgneḥ praṇayanāt 9 atraike pariṣecanam̐ samāmananti 10 athainamapatiṣṭhante rantirnāmāsi divyo gandharvaḥ iti pratipadya saha prajayā saha rāyaspoṣeṇa 11 mārjālīyadeśa ucchiṣṭakhare mārjayante sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu iti 12 udvayaṃ tamasaspari ityādityamupasthāya udu tyam .. citram iti dvābhyāṃ gārhapatye hutvopatiṣṭhante imamū ṣu tyamasmabhyam iti 13 11.16

2.2.11.16

yadi gharmaḥ skandet askān dyauḥ pṛthivīm iti dvābhyāmenamabhimantrayeta 1 yadi gharmeṇa caratsu vidyudāpatet yā purastādvidyudāpatat ityetairyathāliṅgaṃ juhuyāt 2 atha yadi sarvataḥ sarvā juhuyāt 3 athaitāni gharmaprāyaścittāni juhoti prāṇāya svāhā .. pūṣṇe svāhā ityanuvākābhyām 4 gharmeṣṭakāmupadadhāti udasya śuṣmādbhānuḥ ityanuvākena 5 kulāyinīṃ yāste agne ādrā r! yonayaḥ ityanuvākena 6 saṃcitamagnimaiḍikyābhimṛśati agnirasi vaiśvānaro'si ityanuvākena 7 bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti sarvaprāyaścittāni 8 yadi mahāvīraḥ padyeta ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaye iti dvābhyāmenamucchrayet 9 yadi bhidyeta vidhuṃ dadrā ṇam iti saṃdhāya yāni dṛḍhārthe sam̐ śleṣaṇāni tairenamabhidihyedyadanyanmāṣebhyo mām̐ sācca yadṛte cidabhiśriṣaḥ iti 10 yadyapracaraṇīyaḥ saṃpadyetānyasmai sthānamapidadhyāt 11 yadi gharmamatiparīyuḥ na vā pratiparīyuḥ punarūrjā .. saha rayyā ityetābhyāmenaṃ pratiparīyuḥ 12 11.17

2.2.11.17

athaitāni gharme vyathite prāyaścittāni juhoti mā no gharma vyathito vivyatho naḥ ityaṣṭau 1 yadi gharmeṇa caratsvādityo'stamiyādaparasyāṃ dvāri darbheṇa hiraṇyaṃ prabadhya udvayaṃ tamasaspari ityupasthāya udu tyam .. citram iti dvābhyāṃ gārhapatye hutvā pravṛjya śvo bhūta ādityamupatiṣṭhate vayaḥ suparṇāḥ ityetayā 2 dadhigharmaṃ bhakṣayanti bhūrbhuvaḥ suvaḥ ityanuvākena 3 yadi gharmadhug dohanakāle nāgacchedanyāṃ dugdhvā pravṛjya tām̐ sutyāyāṃ brāhmaṇāya dadyāt 4 yadi gharmadughi payo na syād dṛteścaturthaṃ pādam̐ stanaṃ kṛtvā pinvayet 5 yadi dadhi duhīta bārhaspatyam̐ śam̐ set . yadi paya āśvinam̐ sodarkam 6 yadi lohitaṃ duhyetānyadvā vivarṇamanvā-hāryapacanaṃ pariśritya agnaye rudra vate svāhā iti juhuyāt 7 yadi niṣī-deddhāturṛgbhyāṃ juhuyāt 8 yadyamedhyamayajñiyaṃ vābhyupaviśedāgnivāruṇyarcā juhuyāt . āgneyyā vā 9 yadyenāṃ vayo'bhivikṣipedvāyavyarcā juhuyāt 10 yadyudvā patet pra vā mīyeta saṃ vā śīryeta śārdūlo vā hanyādarkakṣīramajākṣīra āścotya pracaret 11 11.18

2.2.11.18

athātaḥ sutyāyāṃ pravṛñjanam 1 yadi purastādaruṇā syādatha pravṛjyaḥ 2 upakāśa upavyuṣam̐ samayāviṣita uditānudita udite vā 3 prātaḥ saṃgave vā 4 mādhyaṃdine vā pavamāne stute 5 sakṛdevāgnīdhre pravṛjya iti vijñāyate 6 tānyetāni pravṛñjanānyaupasadaiḥ pravṛñjanairvikalperan 7 vyākhyātā ghorāstanvaḥ . araṇye'nuvākyaśca gaṇa uttarau cānuvākau 8 yadi gharmeṇa caratsvekasṛka uttiṣṭhet vi gā indra vicaran spāśayasva ityenamabhimantrayeta 9 ubhayata ādī-pyolmukamasmai pratyasyet agne agninā saṃvadasva iti 10 athainamabhimantrayate sakṛt te agne namaḥ ityanuvākaśeṣeṇa 11 yadi gṛdhraḥ sālāvṛkī bhayeḍako dīrghamukhulūko bhūtopasṛṣṭaḥ śakunirvā vadet asṛṅmukhaḥ .. yadetat .. yadīṣitaḥ .. dīrghamukhi .. itthādulūkaḥ .. yadetadbhūtānyanvāviśya .. prasārya sakthyau ityetairyathāliṅgamabhimantr! yolmukapratyasanādi samānam 12 11.19

2.2.11.19

yadi gharmadhuk krimīṇā syāt atriṇā tvā krime hanmi ityanuvākenāsyāḥ krimīn hanyāt 1 api vā sārvatrikamevaitat prāyaścittaṃ kriyeta 2 yamabhicaret tasya lohitamavadānaṃ juhuyāt āharāvadya śṛtasya ityanuvākena 3 yama-bhivyāhariṣyan syāt trirātrāvaraṃ brahmacaryaṃ caritvā gatvainamabhivyāharet brahmaṇā tvā śapāmi ityanuvākena 4 yaṃ dviṣyāt tasya goṣṭhaṃ gatvā svajamoṣadhīṃ nikhanet uttuda śimijāvari ityanuvākena 5 api vā goṣṭhasyaiva dakṣiṇāṃ dvārasthūṇāṃ vicālayet 6 yadyudgātā puruṣasāma na gāyet svayamevādhvaryurudgāyet bhūrbhuvaḥ suvaḥ ityanuvākena 7 11.20

2.2.11.20

athāto'vāntaradīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 parvaṇyudagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre'parāhṇe keśaśmaśru vāpayitvā prācīṃ vodīcīṃ vā diśamupaniṣkramya khile'chadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīrya pūrvavadupākṛtya madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā catasra audumbarīḥ samidho ghṛtānvaktā ādadhāti pṛthivī samit ityetairmantraiḥ 2 atha devatā upatiṣṭhate agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi iti 3 athainam̐ sarveṣāmanuvākānāṃ prabhṛtīrabhivyāhārayati . prathamottamayorvā 4 uttamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā tataḥ saṃmīlati vācaṃ ca yacchati 5 athāsyāhatena vāsasā śiraḥ saṃmukhaṃ veṣṭayitvāstamite grāmaṃ prapādayati 6 vāgyata etām̐ rātriṃ tiṣṭhatyāste vā 7 śvo bhūte khile'chadi-rdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīryāthāsya ṣaṭtayamabhividarśayati . sapta-tayamityeke . agnimādityamudakumbhamaśmānaṃ vatsaṃ mahānagnām̐ hiraṇyam̐ saptamam 8 api vāditastrīṇyabhividarśayati . yathopapātamitarāṇyabhividarśayati 9 tata ādityamupatiṣṭhate vayaḥ suparṇāḥ ityetayā 10 atraitadvāso gurave dattvā 11 athāsya brahmacaryamadhi 12 nitye 13 na naktaṃ bhuñjīta 14 yadi bhuñjītā-pajvalitaṃ bhuñjīta 15 na mṛnmayaṃ pratidhayīta 16 na striyā na śūdre ṇa vā saṃbhāṣeta 17 na cakrīvadārohet 18 nopānahau na chatraṃ dhārayīta 19 na samājamīkṣeta na harmyāṇi na śarīrāṇi na śavaṃ nāntāvasāyinam 20 11.21

2.2.11.21

aṣṭamyāṃ parvaṇi copavasati vāgyataḥ 1 na ca saṃviśet 2 saṃvatsarametad vrataṃ caret 3 etasminneva saṃvatsare'dhīyīta 4 yadyetasmin saṃvatsare nādhīyīta yāvadadhyayanametad vrataṃ caret 5 saṃvatsarasya parastāt khile'chadirdarśe'gni-mupasamādhāya saṃparistīrya pūrvavadvisṛjyāvṛttairmantraiḥ samidha ādhāyāvṛttairdevatā upasthāyātra gurave varaṃ dattvā keśaśmaśru vāpayate 6 athāsya svādhyāyamadhi 7 nitye 8 nānutsṛṣṭādhyāyo'dhīyīta na naktaṃ nābhidoṣamabrahmacaryamāpadya na mām̐ saṃ khāditvā na keśaśmaśru vāpayitvā na lomāni kārayitvā na nakhāni na dataḥ prakṣālya 9 nākto nābhyakto nādro r! nārde nānavavṛṣṭe na haritayavān prekṣamāṇaḥ 10 na grāmyasya paśorante nāraṇyasya nāpāṃ nābhre na chāyāyāṃ na paryāvṛtta āditye 11 nāśṛtamutpatitaṃ na lohitaṃ dṛṣṭvā na harmyāṇi na śarīrāṇi na śavaṃ nāntā-vasāyinam 12 khile'chadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīryāpareṇāgniṃ darbheṣvāsīno darbhān dūrvā vā dhārayamāṇaḥ parācīnamadhīyīta 13 varaṃ vā dattvaupāsane 14 adhyeṣyamāṇaḥ prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvādhīyīta 15 adhītya cottamena 16 adhīyāno nānyā vāco vadet 17 yatra kva cāśāntiṃ kṛtaṃ paśyet punareva śāntiṃ kṛtvādhīyīta 18 pravargyāyopaniṣkramya nāprati-praviśyānyadadhīyītānyadadhīyīta 19 11.22
ityekādaśaḥ praśnaḥ

Linked texts (3)