Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.2.12

Kalpaḥ 2.2.12

Language
Sanskrit

2.2.12.1

atha dvādaśaḥ praśnaḥ
yadātithyāyā dhrauvamājyaṃ tat kam̐ se camase vā pañcagṛhītaṃ tānūnaptram̐ samavadyati āpataye tvā gṛhṇāmi ityetairmantraiḥ 1 tadyajamānasaptadaśā ṛtvijaḥ saṃmṛśanti yajamānapañcamā vā mahartvijaḥ anādhṛṣṭamasyanādhṛṣyaṃ devānāmojo'bhiśastipā anabhiśastenyam iti 2 anu me dīkṣāṃ dīkṣāpatirmanyatām iti yajamāno-'vamṛśati 3 tadyajamānastriravajighret prajāpatau tvā manasi juhomi iti 4 api vānvahamekaikasmin vrate pratinayet 5 tataḥ saṃpreṣyati agnīnmadantyāpā3 iti 6 madanti devīramṛtā ṛtāvṛdhaḥ ityāgnīdhraḥ 7 tābhirādra va ityadhvaryuḥ 8 madantībhirmārjayitvā visrasya rājānam̐ sahiraṇyaiḥ pāṇibhirāpyāyayanti ye tānūnaptram̐ samavamṛśanti am̐ śuram̐ śuste deva somāpyāyatām iti pratipadya svasti te deva soma sutyāmaśīya ityantena 9 dakṣiṇe vedyante prastare nihnavante dakṣiṇānuttānān pāṇīn kṛtvā savyān nīcaḥ eṣṭā rāyaḥ preṣe bhagāya iti 10 tataḥ saṃpreṣyati subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvaya iti 11 evameva sarvāsu subrahmaṇyāsu saṃpreṣyati 12 subrahmaṇyāyāṃ yajamānaṃ vācayati sāsi subrahmaṇye tasyāste pṛthivī pādaḥ . sāsi subrahmaṇye tasyāste'ntarikṣaṃ pādaḥ . sāsi subrahmaṇye tasyāste dyauḥ pādaḥ . sāsi subrahmaṇye tasyāste diśaḥ pādaḥ . parorajāste pañcamaḥ pādaḥ . sā na iṣamūrjaṃ dhukṣva teja indri yaṃ brahmavarcasamannādyam iti 13 evameva sarvāsu subrahmaṇyāsu yajamānaṃ vācayati 14 12.1

2.2.12.2

tato'vāntaradīkṣāmupaiti 1 dakṣiṇatastiṣṭhannāhavanīyamabhimantrayate agne vratapate tvaṃ vratānāṃ vratapatirasi iti 2 saṃtarāṃ mekhalām̐ samāyacchate 3 saṃtarāṃ muṣṭiṃ karṣate 4 taptavrato bhavati 5 madantībhirmārjayate 6 yā te agne rudri yā tanūḥ iti vratayati 7 yadātithyāyā barhistadupasadāṃ tadagnīṣomīyasya . tadeva prastaraparidhīti vijñāyate 8 pravargyeṇa pracaryopasadastantraṃ prakramayati . upasadā vā pūrvam 9 tatstīrṇameva barhirbhavati . tatparihitāḥ paridhayaḥ 10 daśadārumidhmaṃ karoti 11 vedaṃ kṛtvāgnīn paristīrya hastāvavanijya pātrāṇi prayujyolaparājī m̐! stīrtvā pavitre kṛtvā saṃpreṣyati yajamāna vācaṃ yaccha 12 vāgyataḥ pātrāṇi saṃmṛśati 13 prokṣaṇīḥ sam̐ skṛtya brahmāṇamāmantr! ya pātrāṇi prokṣya haviṣkṛtā vācaṃ visṛjya barhiṣo darbhāneva stambayajurharati 14 sphyam̐ stabdhvā saṃpreṣyati prokṣaṇīrāsādayedhmamupasādaya sruvaṃ ca srucaśca saṃmṛḍḍhyā-jyenodehi iti 15 samānamājyānāṃ grahaṇāt 16 dhruvāyāmeva gṛhṇāti 17 prokṣaṇīrabhimantr! ya brahmāṇamāmantr! yedhmaṃ vediṃ ca prokṣya prokṣaṇyavaśeṣaṃ ninīyāgnimabhimantr! ya pūrvāmāghārasamidhamādhāyāntarvedi dhruvām̐ sādayitvā sruvam̐ sādayati . eṣāsadat iti mantram̐ saṃnamati 18 viṣṇvasi vaiṣṇavaṃ dhāma prājāpatyam ityājyamabhimantrayate 19 12.2

2.2.12.3

agreṇa dhruvāṃ vedam̐ sādayitvā sāmidhenībhyaḥ saṃpreṣyati 1 nava sāmidhenyo bhavanti 2 srauvamāghāramāghārya saṃpreṣyati agnīt paridhī m̐! ścāgniṃ ca tristriḥ saṃmṛḍḍhi iti 3 samānamā pravarāt 4 āśrāvyāha sīda hotaḥ iti 5 etāvān pravaraḥ 6 yatrābhijānāti ghṛtavatīmadhvaryo srucamāsyasva iti tad dhruvāyā gṛhṇātyaṣṭagṛhītaṃ juhvāṃ caturgṛhītamupabhṛti 7 gṛhṇan saṃpreṣyati agnaye'nubrūhi iti 8 atyākramyāśrāvyāha agniṃ yaja iti 9 vaṣaṭkṛte'rdhaṃ juhvā juhoti 10 apunaratikrāman saṃpreṣyati somāyānubrūhi iti 11 āśrāvyāha somaṃ yaja iti 12 vaṣaṭkṛte sarvaṃ juhoti 13 atraiva tiṣṭhan saṃpreṣyati viṣṇave'nubrūhi iti 14 juhvāmaupabhṛtaṃ paryāsicyāśrāvyāha viṣṇuṃ yaja iti 15 vaṣaṭkṛte juhoti 16 pratyākramya sruveṇopasadaṃ juhoti yā te agne'yāśayā tanūḥ ityetām 17 yadi puro yudhyeyurayaḥ prathamāyāmavadhāya juhuyādra jataṃ madhyamāyām̐ haritamuttamāyā-miti vijñāyate 18 yadi saṃgrāmaṃ yudhyeyurityekeṣām 19 upasadam̐ hutvā tathaiva rājānamāpyāyayanti tathā nihnavante 20 athopasadā caranti 21 tataḥ saṃpreṣyati agnīd devapatnīrvyācakṣva subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvaya iti 22 apareṇa gārhapa-tyamupaviśyāgnīdhro devapatnīrvyācaṣṭe senendra sya ityetamanuvākam 23 āhvayati subrahmaṇyaḥ subrahmaṇyām 24 saṃtiṣṭhata upasat 25 12.3

2.2.12.4

svaparāhṇa āparāhṇikībhyāṃ pravargyopasadbhyāṃ pracaranti 1 ayāśayāmeva juhoti 2 etāvannānā . yāḥ prātaryājyāḥ syustāḥ sāyaṃ puronuvākyāḥ kuryāt . yāḥ puronuvākyāstā yājyāḥ 3 savyānuttānān pāṇīn kṛtvā nihnavante dakṣiṇā-nnīcaḥ 4 catuḥstanaṃ madhyarātre vratayati 5 jāgartyetām̐ rātrim 6 supūrvāhṇe paurvāhṇikībhyāṃ pravargyopasadbhyāṃ pracaranti 7 rajāśayāmatropasadaṃ juhoti 8 sam̐ sthitāyāmupasadi mahāvediṃ vimimīte
vimime tvā payasvatīṃ devānāṃ dhenum̐ sudughāmanapasphurantīm .
indra ḥ! somaṃ pibatu kṣemo astu naḥ ..
iti 9 agreṇa prāgvam̐ śaṃ trīn prācaḥ prakramān prakramya śaṅkuṃ nihanti 10 sa vedeḥ paścārdhyaḥ śaṅkuḥ 11 tataḥ ṣaṭtrim̐ śataṃ prācaḥ prakramān prakramya śaṅkuṃ nihanti 12 sa yūpāvaṭyaḥ śaṅkuḥ 13 paścārdhyācchaṅkoḥ pañcadaśa dakṣiṇā prakramān prakramya pañcadaśottaratastacchaṅkuṃ nihanti 14 te śroṇī bhavataḥ 15 yūpāvaṭyācchaṅkordvādaśa dakṣiṇā prakramān prakramya dvādaśottaratastacchaṅkuṃ nihanti 16 tāvam̐ sau bhavataḥ 17 athainamakṣṇayā pramāṇena pramāya spandyayā paryātanoti 18 anvātanoti pṛṣṭhyām 19 athainām̐ sphyena vighanena parśvā paraśuneti kurvanti 20 12.4

2.2.12.5

athaināṃ darśapaurṇamāsikena sam̐ skāreṇa sam̐ skaroti yadanyat saṃnamanāt 1 yat prāguttarasmāt parigrāhāt tat kṛtvāpareṇa yūpāvaṭadeśam̐ śamyayottaravediṃ pari-mimīte śamyāmātrīṃ yugamātrīṃ vā . sarvato vā daśapadām 2 etāmuttarasmād vedyam̐ sādudañcaṃ prakramaṃ prakramya śaṅkuṃ nihanti 3 sa cātvālo bhavati 4 apareṇa cātvālaṃ dvādaśasu prakrameṣu tāvatyudagutkaraḥ 5 apareṇotkaraṃ ca ṣaṭsvāgnīdhraḥ 6 antareṇa cātvālotkarau saṃcaro bhavati . antareṇa cātvālaṃ cāgnīdhraṃ cetyekeṣām 7 yat kiṃ ca vedimanvavahariṣyan syādetenaivānvavaharet 8 uttaravedyā āvṛtottaravedimupoṣya prokṣāntāṃ kṛtvaudumbaraśākhābhiśchannāṃ pari-vāsayati 9 tristanaṃ madhyaṃdine vratayati 10 svaparāhṇa āparāhṇikībhyāṃ pracaranti 11 rajāśayāmeva juhoti 12 dvistanaṃ madhyarātre vratayati 13 supūrvāhṇe paurvāhṇikībhyāṃ pravargyopasadbhyāṃ pracaranti 14 harāśayāmatropasadaṃ juhoti 15 tadānīmevāparāhṇikībhyāṃ pravargyopasadbhyāṃ pracaranti 16 harāśayāmeva juhoti 17 ekastanaṃ madhyaṃdine vratayati 18 saṃtiṣṭhanta upasadaḥ 19 12.5

2.2.12.6

pravargyamudvāsyāgnerāvṛtāgniṃ praṇīyāmikṣāyai dadhigharmāyeti vatsānapākaroti 1 mitrāvaruṇābhyām ityāmikṣāyāmupalakṣayedindraṃ dadhigharme 2 athādhvaryavo mahāvedikaṃ barhiḥ prabhūtamāharanti yathā darśapūrṇamāsayoḥ 3 tata uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti yathā darśapūrṇamāsayoḥ 4 na parigṛhītāmabhicarantyā prokṣaṇāt 5 prokṣaṇīnāmāvṛtā prokṣaṇīḥ sam̐ skṛtya brahmāṇamāmantr! ya vediṃ barhiriti triḥ prokṣati yathā darśapūrṇamāsayoḥ 6 athaitadbarhiḥ sarvasyāṃ mahāvedyām̐ stṛṇanti yathā darśa-pūrṇamāsayoḥ 7
ā ghā ye agnimindhate stṛṇanti barhirānuṣak .
yeṣāmindro yuvā sakhā ..
ityetāmeke staraṇīm̐ samāmananti 8 apareṇa vedimabhitaḥ prāgvam̐ śam̐ havirdhāne samāvartayanti prakṣālite viṣitagranthinī naddhayuge avahitaśamye chadiṣmatī 9 tata auttaravedika āhutiṃ juhoti yuñjate manaḥ iti 10 etasminnevāta ūrdhva-māhavanīyakarmāṇi kriyante 11 patnī padatṛtīyena dakṣiṇasya havirdhānasya dakṣiṇāmakṣadhuraṃ prācā hastena triḥ parācīnamupānakti ā no vīro jāyatāṃ karmaṇyaḥ iti nottarām . ubhayata upānaktītyekeṣām 12 evamevottara-syopānakti 13 tataḥ saṃpreṣyati 14 12.6

2.2.12.7

havirdhānābhyāṃ prohyamāṇābhyāmanubrūhi iti 1 triranūktāyāṃ prathamāyāmudgṛhṇantaḥ pravartayanti prācī pretamadhvaraṃ kalpayantī iti 2 yadyakṣa utsarjet suvāgdeva duryā m̐! āvada ityetadabhimantrayeta 3 adhvaryurdakṣiṇasya havirdhānasya dakṣiṇe vartmani hiraṇyamupāsya juhoti idaṃ viṣṇurvi cakrame iti 4 evaṃ pratiprasthātottarasyottare vartmani hiraṇyamupāsya juhoti irāvatī dhenumatī hi bhūtam iti 5 tatraiṣo'tyantapradeśaḥ . yāni dakṣiṇasya karmāṇyadhvaryustāni kuryāduttarasya pratiprasthātā 6 vitṛtīyadeśe hotā manasā padā janyaṃ bhayaṃ pratinu-dati
apa janyaṃ bhayaṃ nudāpa cakrāṇi vartaya .
gṛham̐ somasya gacchatam ..
iti . adhvaryurityekeṣāṃ brahmetyekeṣāṃ yajamāna ityekeṣām 7 apareṇottaravediṃ triṣu prakrameṣvaparimite vābhitaḥ pṛṣṭhyāṃ nabhyasthe sthāpayataḥ atra ramethāṃ varṣman pṛthivyāḥ iti 8 yathārtha m̐! havirdhānayorantarālaṃ bhavati 9 vaiṣṇavamasi viṣṇustvottabhnātu ityupastabhnītaḥ 10 purastādunnate bhavataḥ 11 adhva-ryurdakṣiṇasya havirdhānasya dakṣiṇaṃ karṇātardaṃ prati methīṃ nihanti divo vā viṣṇavuta vā pṛthivyāḥ iti 12 evaṃ pratiprasthātā 13 12.7

2.2.12.8

uttarasyottaraṃ karṇātardaṃ prati methīṃ nihanti viṣṇornu kaṃ vīryāṇi pravocam iti 1 tayorhavirdhāne nibadhnītaḥ viṣṇo syūrasi iti 2 viṣṇordhruvamasi iti granthiṃ karoti 3 yaṃ prathamaṃ granthiṃ grathnīyāt sa prajñātaḥ pariśayīta 4 paścādupaminvanti 5 ūrdhvāḥ śamyā udvṛhyopariṣṭāt pariveṣṭayanti 6 agreṇa havirdhāne sthūṇe nihatya tayorudagagraṃ vam̐ śaṃ nidhāya tasmin rarāṭīṃ pratiṣṭhāpayati viṣṇo rarāṭamasi iti 7 rarāṭyāṃ tiryañcaṃ vam̐ śaṃ niṣīvyati viṣṇo syūrasi iti 8 viṣṇordhruvamasi iti granthiṃ karoti 9 yaṃ prathamaṃ granthiṃ grathnīyāt sa prajñātaḥ pariśayīta 10 viṣṇoḥ pṛṣṭhamasi iti madhyamaṃ chadiradhinidadhāti 11 viṣṇo śnaptre sthaḥ iti rarāṭyā antau vyavāsyati 12 kaṭām̐ stejanīriti pravartamantarāleṣūpāsyati 13 tānantarvartā ityācakṣate 14 pari tvā girvaṇo giraḥ iti pariśrayati 15 dve dvāre utsṛjanti . pūrvaṃ cāparaṃ ca 16 śālāmukhīyo hotrāya auttaravedika iti samānam̐ sāṃkāśinaṃ bhavati 17 dakṣiṇe dvāryāvadhvaryuḥ pariṣīvyatyuttare pratiprasthātā viṣṇo syūrasi iti 18 viṣṇordhruvamasi iti granthiṃ karoti 19yaṃ prathamaṃ granthiṃ grathnīyāt sa prajñātaḥ pariśayīta 20 12.8

2.2.12.9

saṃmitamabhimṛśati vaiṣṇavamasi viṣṇave tvā iti 1 saṃmitādyajamānaṃ prāñca-mupaniṣkrāmati
pra tadviṣṇuḥ stavate vīryāya mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ .
yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvā ..
iti . triḥ prakrāmayatīti vijñāyate 2 upaniṣkrāmatītyekeṣām 3 prācīnavam̐ śaṃ havirdhānaṃ minvanti 4 prācīnavam̐ śamāgnīdhraṃ dakṣiṇādvāramardhamantarvedyardhaṃ bahirvedi 5 tiraścīnamudagāyatam̐ sadaḥ 6 tatraiṣo'tyantapradeśaḥ . na prāṅ havirdhāne atīyādadhvaryuḥ 7 yadyatīyādvaiṣṇavyarcā saṃcaret kṣaitrapatyā vā 8 na pratyaksado-'tīyāt 9 yadyatīyādaindra rycā saṃcarediti vijñāyate 10 paścārdhyācchaṅkostrīnū prācaḥ prakramān prakramya śaṅkuṃ nihanti . sa sadasaḥpaścārdhyaḥ 11 dakṣiṇena pṛṣṭhyāṃ prakrama audumbarī m̐! sarvasya sadaso madhyato minoti 12 navāratni tiryak saptavi m̐! śatirudagāyatamiti sadaso vijñāyate . aṣṭādaśetyekeṣām 13 yāvadṛtvigbhyo dhiṣṇiyebhyaḥ prasarpakebhya āptaṃ manyate tāvat sadaḥ karotī-tyekeṣām 14 sāvitreṇābhrimādāyaudumbaryā avaṭaṃ parilikhati parilikhitam̐ rakṣaḥ parilikhitā arātayaḥ iti 15 khātvā yavamatībhiḥ prokṣaṇībhiraudumbarīṃ prokṣati . dive tvā ityagram . antarikṣāya tvā iti madhyam . pṛthivyai tvā iti mūlam 16 apāmavanayanaṃ yavasya prāsanaṃ barhiṣo'vastaraṇamiti yūpe vyākhyātam 17 12.9

2.2.12.10

prācīnakarṇā m̐! sahodgātrocchrayati uddivam̐ stabhānāntarikṣaṃ pṛṇa iti 1 prācīnaka-rṇā m̐! sahodgātrā minoti dyutānastvā māruto minotu iti 2 paryūhaṇaṃ paridṛm̐ haṇaṃ pariṣecanamiti yūpe vyākhyātam 3 athāsyā antareṇa karṇau hiraṇyaṃ nidhāyā-bhijuhoti ghṛtena dyāvāpṛthivī āpṛṇethām̐ svāhā iti . āntamanvavasrāvayati 4 yajamānamātr! yaudumbarī varṣiṣṭhā sthūṇānāṃ bhavati . yathāsuṣṭhuparyantāṃ minvanti 5 yajamānamātram̐ hrasīyo vā sadaḥ saṃminoti 6 yadi kāmayeta varṣukaḥ parjanyaḥ syāditi nīcaistarāṃ minuyāt . yadi kāmayetāvarṣukaḥ syādityuccaistarām . nābhidaghnaparyantāṃ minvantīti vijñāyate 7 aindra masi ityekaikaṃ madhyamāni cha-dī m̐! ṣyadhinidadhāti 8 indra sya sado'si iti dakṣiṇāni 9 viśvajanasya chāyā ityuttarāṇi 10 dakṣiṇānyuttarāṇi karoti 11 audumbarīmabhi saṃmukhāni bhavanti 12 navachadyagniṣṭomasya minuyāt . pañcadaśachadyukthyasya . saptadaśa-chadyatirātrasya . navadhadi pañcadaśachadi vā ṣoḍaśinaḥ 13 navachadi teja-skāmasya minuyāditi kāmyāśchadiḥkalpā brāhmaṇavyākhyātāḥ 14 antarvartān pariśrayaṇam̐ sāṃkāśinaṃ pariṣīvaṇaṃ granthikaraṇamabhimarśanamiti . etāvannānā . aindrā ete mantrā bhavanti 15 12.10

2.2.12.11

uparavān vyākhyāsyāmaḥ 1 dakṣiṇasya havirdhānasyādhastāt puro'kṣaṃ catvāro-'vāntaradeśeṣu prādeśamukhāḥ prādeśāntarālā bhavanti . asaṃbhinnā upariṣṭāt saṃtṛṇṇā adhastāt 2 sāvitreṇābhrimādāya parilikhati parilikhitam̐ rakṣaḥ parilikhitā arātayaḥ iti 3 dakṣiṇayoḥ pūrvaṃ tato'paraṃ tata uttaratastataḥ pūrvam 4 evamanupūrvāṇyevaiṣvata ūrdhvaṃ karmāṇi kriyante 5 bāhumātrān khātvābhryā praharati rakṣohaṇo valagahano vaiṣṇavān khanāmi iti . sakṛdeva mantraṃ japati 6 virāḍasi sapatnahā iti bāhumupāvahṛtya purīṣamudvapati idamahaṃ taṃ valagamudvapāmi yaṃ naḥ samāno yamasamāno nicakhāna iti 7 uparavabile nyupyāvabādhate idamenamadharaṃ karomi yo naḥ samāno yo'samāno'rātīyati gāyatreṇa chandasā iti 8 evamevottareṇottareṇa mantreṇottareṣu bāhumupāvahṛtya purīṣamudvapatyuttareṇottareṇa chandasāvabādhate . traiṣṭubhaṃ jāgatamānuṣṭubhaṃ pāṅktamitye-tānyāmnātāni bhavanti 9 nirasto valagaḥ iti purīṣam̐ harati 10 avabāḍho durasyuḥ iti khare nyupyāvabādhate 11 12.11

2.2.12.12

atha saṃmṛśāte'dhvaryuryajamānaśca 1 yaḥ pūrvayordakṣiṇastaṃ yajamāno'vamṛśati yo-'parayoruttarastamadhvaryuḥ 2 adhastāddhastau sam̐ sparśayataḥ 3 sa yajamānaḥ pṛcchati adhvaryo kimatra iti 4 bhadra m ityadhvaryuḥ 5 tannau saha iti yajamānaḥ 6 atha viparisarpataḥ 7 yaḥ pūrvayoruttarastaṃ yajmāno'vamṛśati yo'parayordakṣiṇa-stamadhvaryuḥ 8 adhastāddhastau sam̐ sparśayataḥ 9 sa yajamānaḥ pṛcchati adhvaryo kimatra iti 10 bhadra m ityadhvaryuḥ 11 tanmayi iti yajamānaḥ 12 athainān saṃmṛśati virāḍasi sapatnahā ityetairmantraiḥ 13 athainān yavamatībhiḥ prokṣaṇībhiḥ prokṣati rakṣohaṇo valagahanaḥ prokṣāmi vaiṣṇavān iti 14 avasiñcati rakṣohaṇo valagahano'vanayāmi vaiṣṇavān iti 15 yavo'si yavayāsmaddveṣaḥ iti yavaṃ prāsyati 16 barhiravastṛṇāti rakṣohaṇo valagahano'vastṛṇāmi vaiṣṇavān iti 17 ājyena vyāghārayati rakṣohaṇo valagahano'bhijuhomi vaiṣṇavān iti 18 evamuparavamantrāneke samāmananti 19 rakṣohaṇau valagahanau vaiṣṇavī prokṣāmi ityadhiṣavaṇaphalake prokṣati . audumbare pālāśe kārṣmaryamaye vā . asaṃtṛṇṇe bhavataḥ saṃtṛṇṇe vā 20 12.12

2.2.12.13

pradhimukhe purastātsam̐ hite samāvakṛtte paścāddvyaṅgula uttarādhiṣavaṇaphalake bhavati caturaṅgulaṃ vā 1 purastādam̐ hīyasī bhavataḥ paścāt prathīyasī 2 dvau dakṣiṇenā-pidadhāti dvāvuttareṇa rakṣohaṇau valagahanāvupadadhāmi vaiṣṇavī iti 3 paryūhati rakṣohaṇau valagahanau paryūhāmi vaiṣṇavī iti 4 paristṛṇāti rakṣohaṇau valagahanau paristṛṇāmi vaiṣṇavī iti 5 amintrayate rakṣohaṇau valagahanau vaiṣṇavī iti 6 rakṣohaṇaṃ tvā valagahanaṃ vaiṣṇavaṃ prokṣāmi ityadhiṣavaṇacarma prokṣatyānaḍuham̐ rohitam 7 adhiṣavaṇaphalakayoradhiṣavaṇacarmāstṛṇātyuttaralomāsecanavat ra-kṣohā tvā valagahā vaiṣṇavamāstṛṇāmi iti 8 tasmim̐ ścaturo grāvṇaḥ sādayatyū-rdhvasānūnāhananaprakārānuparaṃ prayiṣṭhaṃ madhye pañcamaṃ bṛhannasi bṛhadgrāvā bṛhatī-mindrā ya vācaṃ vada ityekaikam 9 auparavāt purīṣāddakṣiṇasya havirdhānasyā-greṇopastambhanaṃ catuḥsraktiṃ kharaṃ karoti yāvantaṃ pātrebhya āptaṃ manyate 10 12.13
cātvālāddhiṣṇiyānupavapati 1 āgnīdhrāgāre'ntarvedyāgnīdhrīyaṃ vibhūrasi pravā-haṇaḥ iti 2 raudre ṇānīkena ityenaṃ mantram̐ sarvatrānuṣajati 3 apareṇa sadobilaṃ pṛṣṭhyāyām̐ hotrīyaṃ vahnirasi havyavāhanaḥ iti 4 dakṣiṇena hotrīyaṃ praśāstrīyaṃ śvātro'si pracetāḥ iti 5 uttareṇa hotrīyamudīca itarān 6 tutho'si viśvavedāḥ iti brāhmaṇāccham̐ sinaḥ 7 uśigasi kaviḥ iti potuḥ 8 aṅghārirasi bambhāriḥ iti neṣṭuḥ 9 avasyurasi duvasvān ityacchāvākasya 10 dakṣiṇārdhe vedermārjā-līyaṃ praṣṭimāgnīdhrīyeṇa śundhyūrasi mārjālīyaḥ iti 11 12.14

2.2.12.14

tata itarānupatiṣṭhate 1 samrāḍasi kṛśānuḥ ityāhavanīyam 2 pariṣadyo'si pavamānaḥ iti yatra bahiṣpavamānam̐ stuvate 3 pratakvā'si nabhasvān iti cātvālam 4 asaṃmṛṣṭo'si havyasūdaḥ iti śāmitradeśam 5 ṛtadhāmāsi suvarjotiḥ ityaudumbarīm 6 brahmajyotirasi suvardhāma iti brahmasadanam 7 samudro 'si viśvavyacāḥ iti sadaḥ 8 ajo'syekapāt iti śālāmukhīyam 9 ahirasi budhniyaḥ iti prājahitam 10 kavyo'si kavyavāhanaḥ ityanvā-hāryapacanam 11 atraike barhiṣaḥ staraṇam̐ samāmananti 12 tataḥ saṃpreṣyati stṛṇīta barhiḥ pra vrataṃ yacchata samapivratān hvayadhvam iti 13 na kharamadhistṛṇanti . na dhiṣṇiyān 14 atrāsmā ekastanavrataṃ prayacchati 15 12.15

2.2.12.15

agnīṣomīyasya paśostantraṃ prakramayati 1 plakṣaśākhāmātithyābarhiṣyupasaṃ-nahyati . ātithyāparidhīnidhme 2 trayovim̐ śatidārumidhmaṃ karoti 3 samāna-mājyānāṃ grahaṇāt 4 śālāmukhīye pāśukānyājyāni gṛhṇāti 5 etasmi-nnevāta ūrdhvaṃ gārhapatyakarmāṇi kriyante 6 ā somaṃ dadata ā grāvṇa ā vāyavyānyā dro ṇakalaśamut patnīmānayantyanvanām̐ si pravartayanti 7 śālā-mukhīyaṃ gārhapatyakarmabhyo'nvavasyanti 8 prācī patnī pūrvamagnimabhyudaiti praitu brahmaṇaspatnī iti 9 agne gṛhapata upa mā hvayasva ityetadādi śālāmukhīye kuruta ā gārhapatyābhimantraṇāt 10 upasthe brahmā rājānaṃ kurute 11 sam̐ hvayanti yajamānasyāmātyān 12 adhvaryuṃ yajamāno'nvārabhate yajamānaṃ patnī patnīmitare putrabhrātaraḥ 13 ahatena vāsasāmātyān saṃpracchādya vāsaso'ntam̐ srugdaṇḍa upaniyamya juhoti vaisarjanāni tvam̐ soma tanūkṛdbhyaḥ iti 14 juṣāṇo apturājyasya vetu svāhā iti dvitīyāmāhutim̐ hutvā 15 12.16
śālāmukhīya idhmamādīpya saṃpreṣyati agnīṣomābhyāṃ praṇīyamānābhyāmanubrūhi iti 1 triranūktāyāṃ prathamāyāmagniprathamāḥ prāñco'bhipravrajanti 2 athainamanu-harantyājyānyanuharantīdhmābarhiranuharanti prokṣaṇīranunayantyagnīṣomīyam 3 āgnīdhra etamidhmam̐ sādayitvā nayavatyarcābhijuhoti ayaṃ no agnirvarivaḥ kṛṇotu 4 atraiva grāvṇo vāyavyāni dro ṇakalaśamāgnīdhra upavāsayati 5 somaprathamāḥ prāñco'bhipravrajanti 6 uru viṣṇo vi kramasva ityāhavanīye hutvāparayā dvārā havirdhāne rājānaṃ prapādayati somo jigāti gātuvit iti . pūrvayā vā 7 pūrvayā tu yajamānaḥ prapadyate 8 yadi gataśrīḥ syāt pūrvayaiva dvārā rājānaṃ prapādayet 9 dakṣiṇasya havirdhānasya nīḍe kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstṛṇāti adityāḥ sado'si iti 10 tasmin rājānamāsādayati adityāḥ sada āsīda iti 11 12.17

2.2.12.16

āsannam̐ rājānaṃ yajamāno'bhimantrayate eṣa vo deva savitaḥ somastam̐ rakṣadhvaṃ mā vo dabhadetattvam̐ soma devo devānupāgāḥ iti 1 pradakṣiṇamāvartate idamahaṃ manuṣyo manuṣyān saha prajayā saha rāyaspoṣeṇa iti 2 namo devebhyaḥ iti prācīnamañjaliṃ karoti 3 svadhā pitṛbhyaḥ iti dakṣiṇataḥ 4 upaniṣkrāmati idamahaṃ nirvaruṇasya pāśāt iti 5 vihāramabhivīkṣate suvarabhi vi khyeṣaṃ vaiśvānaraṃ jyotiḥ iti 6 tato'vāntaradīkṣāṃ visṛjate 7 dakṣiṇatastiṣṭhannāhavanīyamabhimantrayate agne vratapate tvaṃ vratānāṃ vratapatirasi iti 8 nitarāṃ mekhalāṃ mṛdhnīte 9 tato muṣṭī visṛjate . svāhā yajñaṃ manasā iti dve . svāhā dyāvāpṛthivībhyām iti dve . svāhororantarikṣāt iti dve . svāhā yajñaṃ vātādārabhe iti dve 10 svāhā vāci vāto visṛje iti vācaṃ visṛjate 11 nivartate vratam 12 somān haviḥśeṣāniti sutye'hani bhakṣayati 13 tata idhmaṃ barhiriti prokṣati yathā darśapūrṇamāsayoḥ 14 athaitadbarhiḥ sarvasyāṃ mahāvedyām̐ stṛṇīyādityekam . apareṇottaravedimityaparam 15 yat kiṃ cāta ūrdhvaṃ barhirāgacchedevamevainam̐ stṛṇīyāt 16 samānamā srucām̐ sādanāt 17 srucaḥ sādayitvā 18 12.18

2.2.12.17

yūpaṃ chinatti 1 dīkṣāsu yūpaṃ chinattyupasatsu vā 2 vijñāyate yadi dīkṣitasyāvṛkṇo yūpaḥ syādaraṇī cājyaṃ cādāya yūpasyānte'gniṃ mathitvā juhuyāditi 3 atha yadi krītaḥ somaḥ syādāhavanīya eva juhuyāt 4 samānamā paśūpākaraṇāt 5 agnīṣomīyaṃ paśumupākaroti 6 samānamā pravarāt 7 prākṛtena pravareṇa hotāraṃ vṛtvā punarāśrāvyopām̐ śunāmadheyagrāhamasphya uttarā-nṛtvijo vṛṇīte 8 indra m̐! hotrādasau mānuṣaḥ iti hotāram 9 agnimāgnīdhrādasau mānuṣaḥ ityāgnīdhram 10 aśvinādhvaryū ādhvaryavādahaṃ cāsau ca mānuṣau ityā-tmānaṃ pratiprasthātāraṃ ca 11 mitrāvaruṇau praśāstārau praśāstrādasau mānuṣaḥ iti maitrāvaruṇam 12 indro brahmā brāhmaṇādasau mānuṣaḥ iti brāhmaṇāccham̐ sinam 13 marutaḥ potrādasau mānuṣaḥ iti potāram 14 gnāvo neṣṭrādasau mānuṣaḥ iti neṣṭāram 15 tato yajamānaṃ vṛṇīte agnirdaivīnāṃ viśāṃ puraetāyam̐ sunvan yajamāno manuṣyāṇāṃ tayornāvasthūri gārhapatyāni santu śatam̐ himā dvā yū rādhām̐sītsaṃ-pṛñcānāvasaṃpṛñcānau tanvaḥ iti 16 savanīya eke vṛṇate . tatra sunvan iti brūyāt 17 ayaṃ yajamāno manuṣyāṇām ityagnīṣomīye vṛṇānaḥ 18 12.19

2.2.12.18

pravṛtaḥ pravṛtaḥ pravṛtahomau juhoti juṣṭo vāco bhūyāsam .. ṛcā stomam̐ samardhaya ityetābhyām 1 pravṛtaḥ pravṛto juhuyādityekam . adhvaryureva juhuyādityaparam 2 samānamā vapāyā homāt 3 hutāyāṃ vapāyāmāhvayati subrahmaṇyaḥ subrahmaṇyāṃ pitāputrīyām 4 aparāhṇe vasatīvarīrgṛhṇāti vahantīnāṃ pratīpaṃ tiṣṭhan 5 kumbhamupamārayati haviṣmatīrimā āpaḥ iti 6 nāntamā vahantīratīyāt 7 chāyāyai cātapataśca saṃdhau gṛhṇāti . vṛkṣasya vātmano vā chāyāyām 8 yasyāgṛhītā abhinimrocejjyotiṣā vā gṛhṇīyāddhiraṇyaṃ vāvadhāya 9 yo vā brāhmaṇo bahuyājī tasya kumbhyānāṃ gṛhṇīyāt 10 varaṃ dattvā gṛhṇīyādityekeṣām 11 athainā apareṇa gārhapatyamupasādayati agnervo'pannagṛhasya sadasi sādayāmi iti 12 samānameḍāyāḥ 13 dakṣiṇena havirdhāne samavattam̐ haratyuttareṇa vā 14 tataḥ saṃpreṣyati agnīdaupayajānaṅgārānāhara iti 15 śāmitrādāgnīdhrādvāṅgā-rānāhṛtyāgnīdhro hotrīye nivapati 16 pratiprasthātopayajati 17 nātrānūyājānte svaruṃ juhoti . na savanīye anūbandhyāyāmeva juhoti 18 taṃ divopākṛtya naktam̐ sam̐ sthāpayati 19 patnīsaṃyājāntaḥ saṃtiṣṭhate 20 hṛdayaśūlena caritvā na yūpamupatiṣṭhate 21 nāgnīṣomīye na savanīye hṛdayaśūlena caranti . anūbandhyāyāmeva carantītyekeṣām 22 12.20

2.2.12.19

niśāyāmantarvedyāsīnau yajamānaṃ patnīṃ ca vasatīvarībhirabhipariharanti 1 nādīkṣitaṃ vasatīvarībhirabhiparihareyuḥ 2 ādāya kumbham̐ savye m̐! 'se nidhāya dakṣiṇayā dvāropaniṣkramya dakṣiṇaṃ vedyantamanuparītya dakṣiṇasyāmuttaravediśroṇyām̐ sādayati indrā gniyorbhāgadheyī stha iti 3 ādāya kumbham̐ dakṣiṇe m̐! 'se nidhāya yathetaṃ pratiparītyottarayā dvāropaniṣkramyottaraṃ vedyantamanuparītyottarasyām uttaravediśroṇyām̐ sādayati mitrāvaruṇayorbhāgadheyī stha iti 4 ādāya kumbham̐ savye m̐! 'se nidhāya yathetaṃ pratiparītya pūrvayā dvāropaniṣkramyāgnīdhre sādayati viśveṣāṃ devānāṃ bhāgadheyī stha yajñe jāgṛta iti 5 agraitā upavāsayati 6 āhvayati subrahmaṇyaḥ subrahmaṇyāṃ pitāputrīyām 7 tataḥ payām̐ si viśāsti . yā yajamānasya vratadhuk tasyā āśiraṃ kuruta yā patniyai tasyai dadhigrahāya yā gharmadhuk tasyai dadhigharmāya taptamanātaktaṃ maitrāvaruṇāya śṛtātaṅkyaṃ kurutā-dityagrahāya iti 8 yathācoditaṃ kurvanti 9 atrāmikṣāyāḥ sāyaṃdohaṃ dohayati 10 havirdhāne yajamānaṃ jāgarayanti . prāgvam̐ śe patnīm 11 āgnīdhra ṛtvijo vasanti . na sadasi kaścana vasati 12 yajamāna evaitām̐ rātrim̐ rājānaṃ gopāyatīti vijñāyate 13 12.21
iti dvādaśaḥ praśnaḥ

Linked texts (2)