Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.2.14

Kalpaḥ 2.2.14

Language
Sanskrit

2.2.14.1

atha caturdaśaḥ praśnaḥ
mādhyaṃdinam̐ savanaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 tasya prātaḥsavanena kalpo vyākhyātaḥ 2 vikārānanukramiṣyāmaḥ 3 tataḥ saṃpreṣyati pratiprasthātaḥ savanīyānnirvapa iti 4 vasatīvarībhirhotṛcamasaṃ pūrayitvā nigrābhyāsu yajamānaṃ vācayati yathā prātaḥsavane 5 adhiṣavaṇacarmaṇi sarva m̐! rājānaṃ nyupya grāvastuta uṣṇīṣaṃ prayacchati 6 asaṃpreṣito grāvastotrīyā anvāha 7 mahābhiṣavamabhiṣuṇvanti yathā prātaḥsavane 8 etāvannānā . ihābhya iha ityabhiṣuṇvanti 9 uttamasyā-bhiṣavanasya madhyame paryāye bṛhat ityabhiṣuṇvanti 10 athottamaṃ paryāyam̐ rādhayanta ivābhiṣuṇvanti ihābhya iha ihābhya iha iti 11 uttame paryāye'bhiṣuto rājā bhavatyasaṃbhṛto'tha pratiprasthātā grāvṇo'numodate devā grāvāṇa indurindra ityavādiṣuḥ . endra macucyavuḥ . paramasyāḥ parāvataḥ . āsmātsadhasthāt . ororantarikṣāt . ā subhūtamasuṣavuḥ . brahmavarcasaṃ ma ā suṣavuḥ . samare rakṣām̐ syavadhiṣuḥ . apahataṃ brahmajyasya iti 12 samānamā grahakālāt 13 śukrāmanthināvevāgre gṛhṇāti 14 āgrayaṇaṃ tisṛbhyo dhārābhyo gṛhṇāti 15 ya evāgrayaṇasthālyām̐ rājā tamanyasmin pātre paryāsicya dvitīyāṃ dhārāṃ kurute . udacanāttṛtīyām 16 ukthyasyāvṛtokthyaṃ gṛhītvā 17 14.1

2.2.14.2

ṛtupātrābhyāṃ marutvatīyau gṛhṇāti . adhvaryupātreṇa pūrvaṃ marutvantaṃ vṛṣabhaṃ vāvṛdhānam iti . pratiprasthātreṇottaram indra marutva iha pāhi somam iti 1 dro ṇakalaśe rājānamatipāvayati yāvantaṃ mādhyaṃdināya savanāyāptaṃ manyate 2 samānamā pavamānāt 3 pratyañcaḥ prahvā mādhyaṃdinaṃ pavamānam̐ sarpanti traiṣṭubhaḥ panthā rudrā devatā vṛkeṇāparipareṇa pathā svasti rudrā naśīya iti . vāgagregā agra etu iti ca 4 uttareṇa havirdhāne dakṣiṇena mārjālīyaṃ parītya pūrvayā dvārā sadaḥ praviśyāgreṇa hotrīyamadhvaryuravatiṣṭhate . agreṇa praśāstrīyamatikramyetare 5 mādhyaṃdinena pavamānena stuvate 6 stūyamāne yajamāno'nvārohaṃ japati su-parṇo'si triṣṭupchandāḥ iti 7 samānamā saṃpraiṣāt 8 nātra paśuṃ pracodayati . na rājānamupatiṣṭhate . pratiprasthātardadhigharmeṇānūdehi iti saṃpraiṣāntaṃ namati 9 samānamā savanīyānāṃ nirvapaṇāt 10 savanīyānnirvapsyannāgneyaṃ paśupuroḍāśaṃ nirvapatyagniṣṭome . aindrā gnamukthye dvitīyam . aindra m̐! ṣoḍaśini tṛtīyam . sārasvatamatirātre caturtham 11 tataḥ savanīyānnirvapati 12 etāvannānā . nottarayoḥ savanayoḥ payasyā bhavati 13 vyākhyātam̐ savanīyānāṃ nirvapaṇaṃ barhistaraṇamalaṃkaraṇaṃ grahāvakāśopasthānam̐ sarpaṇamiti 14 dadhigharmeṇa carati 15 audumbaryā m̐! srucyāmāgnīdhrīye dadhi gṛhṇāti yāvati dyāvāpṛthivī mahitvā iti 16 14.2

2.2.14.3

athaitadāgnīdhre'dhiśrayati vāk ca tvā manaśca śrīṇītām . prāṇaśca tvāpānaśca śrīṇītām . cakṣuśca tvā śrotraṃ ca śrīṇītām . dakṣaśca tvā balaṃ ca śrīṇītām . ojaśca tvā sahaśca śrīṇītām . āyuśca tvā jarā ca śrīṇītām . ātmā ca tvā tanūśca śrīṇītām . śṛto'si śṛtaṃkṛtaḥ . śṛtāya tvā śṛtebhyastvā iti 1 tataḥ saṃpreṣyati hotarvadasva yatte vādyam iti 2 yatrābhijānāti yadi śrāto juhotana yadyaśrāto mamattana iti tata āha śrātam̐ haviḥiti 3 atyākramyāśrāvyāha dadhigharmasya yaja iti 4 vaṣaṭkṛte juhoti
yamindra māhurvaruṇaṃ yamāhuḥ . yaṃ mitramāhuryamu satyamāhuḥ .
yo devānāṃ devatamastapojāḥ . tasmai tvā tebhyastvā svāhā ..
iti 5 anuvaṣaṭkṛte dvitīyam̐ hutvāvaśinaṣṭi 6 taṃ te bhakṣayanti ye pravargyam . tasyāraṇye'nuvākye bhakṣamantraḥ 7 nāpravargye dadhigharmo vidyata ityaparam 8 tataḥ savanīyānāsādayati 9 paśupuroḍāśena pracarya savanīyaiḥ pracarati 10 etāvannānā . mādhyaṃdinasya savanasyendrā ya puroḍāśānāmanubrūhi .. mādhyaṃdi-nasya savanasyendrā ya puroḍāśān prasthitān preṣya iti saṃpreṣyati 11 sarveṣām̐ sapaśupuroḍāśānām̐ samānaḥ sviṣṭakṛt praiṣavān samāneḍā 12 na savanīyasya paśupuroḍāśo vidyata ityaparam 13 ādhavanīyaṃ pūtabhṛtyavanayati 14 samānamā saṃpraiṣāt 15 etāvannānā . mādhyaṃdinasya savanasya niṣkevalyasya bhāgasya śukravato manthivato madhuścutaḥ iti saṃpraiṣādiḥ 16 samānamā punarabhyunnītebhyaḥ 17 pūrva āgnīdhrādachāvākaḥ saṃyajati 18 nātra puroḍāśaśakalamachāvākāya nidadhāti 19 yathācamasaṃ camasino bhakṣayanti 20 rudra vadgaṇasya soma deva te ityeṣa eva mādhyaṃdine savane bhakṣamantro bhavatyanyatra nārāśam̐ sebhyaḥ 21 asarvān bhakṣayitvāpyāyayanti 22 vyākhyātamāpyāyanam̐ sādanam 23 14.3

2.2.14.4

sanneṣu nārāśam̐ seṣūttareṇa havirdhāna uttareṇāgnīdhrīyamuttareṇa sadaḥ parītya pūrvayā dvārā prāgvam̐ śaṃ praviśyāpareṇa śālāmukhīyamupaviśya juhvāṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā darbheṇa hiraṇyaṃ niṣṭarkyaṃ baddhvāvadadhāti 1 amātyānām̐ sam̐ hvānam̐ samanvārambhaṇam̐ saṃpracchādanamiti vaisarjaneṣu vyākhyātam 2 vāsaso'ntam̐ srugdaṇḍa upaniyamya juhoti dākṣiṇāni 3 udu tyam .. citram iti dvābhyāṃ gārhapatye juhoti 4 aparaṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā 5 divaṃ gaccha suvaḥ pata iti hiraṇyam̐ hutvodgṛhṇāti 6 athainā dakṣiṇā dakṣiṇena vedimavasthitā bhavanti gavāṃ dvādaśaśataṃ tilā māṣā odano mantho'jo'virvāso hiraṇyamano ratho'śvo hastī puruṣa iti . ekavi m̐! śatirityekeṣām . caturvi m̐! śatirityekeṣām . aparimitā ityekeṣām . sarvavedasamityekeṣām 7 hiraṇyaṃ cājyaṃ ca dhārayamāṇo yajamāno dakṣiṇā abhyaiti rūpeṇa vo rūpamabhyaimi vayasā vayaḥ iti 8 tutho vo viśvavedā vi bhajatu iti madhyamavakrāmati 9 athaināḥ kṛṣṇājinena vyuttrāsya vibhajya vāvibhajya vātyānayatyagreṇa prāgvam̐ śaṃ jaghanena sado'ntareṇa neṣṭuścāgnīdhrasya ca 10 tā udīcīrantareṇa cātvālaṃ cāgnīdhraṃ cotsṛjati 11 atyāyatīṣvāhavanīyama-bhimantrayate etatte agne rādha eti somacyutam iti pratipadya yajñasya pathā suvitā nayantīḥ ityantena 12 14.4

2.2.14.5

āgnīdhra etadājyaṃ juhoti agne naya supathā rāye asmān ityetayā 1 vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāna iti vāruṇyā dvitīyayā juhuyādyadyano ratho'śvo vāso'pi vā dīyeta 2 prājāpatyayā tṛtīyayā juhuyādyadi hastinaṃ puruṣaṃ vā dāsyan syāt 3 ātreyāya prathamāya hiraṇyaṃ dadāti madhyamāyetyekeṣāmuttamāyetyekeṣāṃ brāhma-ṇamadya rādhyāsamṛṣimārṣeyam iti 4 yadyātreyaṃ na vindedya ārṣeyaḥ sam̐ hitastasmai dadyāt 5 āgnīdhrāyāgra upabarhaṇam̐ sārvasūtraṃ dadātyajaṃ ca 6 tato brahmaṇe yathānyāṃ dakṣiṇāṃ nātidhyāyedevaṃ dadyāt 7 tata udgātṛbhyo hotṛbhyaḥ 8 adhva-ryubhyastu havirdhāna āsīnebhyaḥ 9 antataḥ pratihartre dadāti 10 ardhamardhibhya-stṛtīyaṃ tṛtīyibhyaḥ pādaṃ pādibhyaḥ . te dvādaśāhe vyākhyātāḥ 11 ṛtvigbhyo dattvā prasarpakebhyo dadāti 12 ete dakṣiṇena pṛṣṭhyāmantaḥ sadasyupaviṣṭā bhavanti 13 nānārṣeyāya viduṣe dadāti . nārṣeyāyāviduṣe . ārṣeyāyaiva viduṣe dadāti 14 na kaṇvakaśyapebhyo na jñātaye nartvije prasṛptāya na bhīto na yāca-mānāya . yāṃ yācamānāya dadātyenam̐ sā dakṣiṇā gacchatīti vijñāyate 15 brāhmaṇāya śrotriyāyāntarvedyāsīnāya dakṣiṇāṃ dadāti 16 apyabrāhmaṇāya vidyāvide deyam 17 14.5

2.2.14.6

yāmanyo dīyamānāṃ na kāmayeta yaṃ dviṣyāttasmai tāṃ dakṣiṇāṃ dadyādanyena dhanena saha 1 kuta etebhyo dadyāt . etasmādeva dvādaśācchatādityekam . anyata itya-param 2 vi suvaḥ paśya vyantarikṣam iti sadaḥ prekṣeta 3 saṃnītā dakṣiṇā anumantrayate asmaddātrā devatrā gacchata ityanuvākaśeṣeṇa 4 āgnīdhre vaiśva-karmaṇāni juhoti yajñapatimṛṣaya enasāhuḥ iti pañca 5 cātvāle kṛṣṇaviṣāṇāṃ prāsyati
hariṇasya raghuṣyato'dhi śīrṣaṇi bheṣajam .
sukṣetriyaṃ viṣāṇayā viṣūcīnamanīnaśat ..
anu tvā hariṇo mṛgaḥpadbhiścaturbhirakramīt .
viṣāṇe viṣyaitaṃ granthiṃ yadasya gulphidam̐ hṛdi mano yadasya gulphidam ..
ityetābhyām 6 tataḥ saṃpreṣyati indrā ya marutvate'nubrūhi iti 7 yadā marutva-te'nūktaṃ bhavatyatha na dīyata ānūbandhyāvapāyā homāt 8 pūrvagṛhītamadhvaryurādatta uttaraṃ pratiprasthātā 9 atyākramyāśrāvyāha indrā ya marutvate preṣya iti 10 vaṣaṭkṛte juhutaḥ 11 sānuvaṣaṭkārāveke marutvatīyau samāmananti . ananu-vaṣaṭkārāveke . uttaram̐ sānuvaṣaṭkārameke 12 vyavanayete yathartugraheṣu 13 pratiprasthānena bhakṣayanti 14 atraiva pātraṃ nidhāyādhvaryuḥ svena pātreṇa sam̐ srāve-ṇottamaṃ marutvatīyaṃ gṛhṇāti marutvām̐ indra vṛṣabho raṇāya iti 15 śastramatra bhavati 16 ṛtupātramārabhya pratigṛṇāti 17 śastraṃ pratigīryādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate nārāśam̐ sān 18 atyākramyāśrāvyāha ukthaśā yaja somasya iti 19 vaṣaṭkṛte juhoti 20 vyākhyātamanuprakampanam 21 vyākhyāto grahasya bhakṣamantraḥ 22 vyākhyāto nārāśam̐ sānām 23 asarvān bhakṣayitvāpyāyayanti 24 vyākhyātamāpyāyanam̐ sādanam 25 14.6

2.2.14.7

māhendra m̐! śukrapātreṇa gṛhṇāti mahām̐ indro ya ojasā ityetenānuvākenottareṇa vā 1 stutaśastre atra bhavataḥ 2 stotramupākṛtya saṃpreṣyati abhiṣotāro'bhiṣuṇutolū-khalānudvādayāgnīdāśiraṃ vinaya saumyasya vittāt iti 3 atra tārtīya-savanīyakamabhiṣavamabhiṣuṇuyāt savanīyān saumyamiti nirvapedāśiraṃ vina-yedityekam . tṛtīyasavana ityaparam 4 śastraṃ pratigīryādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate nārāśam̐ sān . ādadate'tigrāhyān 5 atyākramyāśrāvyāha ukthaśā yaja somasya iti 6 vaṣaṭkṛte juhoti 7 vyākhyātamanuprakampanam 8 tato'tigrāhyān juhvati agne tejasvin ityetairmantrairyathārūpam 9 vyākhyāto grahasya bhakṣamantraḥ 10 tato'tigrāhyān bhakṣayanti mayi medhāṃ mayi prajām ityetairmantrairyathārūpam 11 vyākhyāto nārāśam̐ sānām 12 sarvān bhakṣayanti 13 nāpyāyayanti . mārjayante 14 sarvabhakṣā evāta ūrdhvaṃ mādhyaṃdine camasā bhavanti 15 tata ukthyaṃ vigṛhṇāti yathā prātaḥsavane 16 etāvannānā . indrā ya tvā .. indrā ya tvā iti sarvatra grahaṇasādanau bhavataḥ 17 aindro bhakṣamantraḥ 18 tasminneva kāle ṣoḍaśinamabhigṛhṇāti 19 ṣoḍaśinaṃ gṛhītvā saṃpreṣyati uttamām̐ ścamasānunnaya dro ṇakalaśaṃ pūtabhṛtyavanaya sarva m̐! rājānaṃ camaseṣūnnaya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubja iti 20 ukthaṃ vāci ityāha mādhyaṃdinam̐ savanaṃ pratigīrya 21 viśve devā maruta indro asmān ityāhuti m̐! hutvā saṃpreṣyati praśāstaḥ prasuhi iti 22 sarpata ityāha praśāstā 23 saṃtiṣṭhate mādhyaṃdinam̐ savanam 24 14.7

2.2.14.8

tṛtīyasavanaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 yadā bahavo'ntarvedi syurathādityaṃ gṛhṇīyāt 2 yasya bhrātṛvyaḥ somena yajeta yāvadādityaṃ gṛhṇīyāttāvadbahirvedi tiṣṭhet 3 yasya prasṛpto bhrātṛvyaḥ syādantarvedi satyādityaṃ gṛhṇīyāt 4 havirdhānayordvāre apidhāyādityasthālyā ādityapātre tṛtīyaṃ gṛhṇāti kadā cana starīrasi ityetābhistisṛbhiḥ 5 somamagre gṛhṇātyatha śṛtātaṅkyaṃ dadhyatha somam . triṣṭubhā madhyato dadhi gṛhṇātīti vijñāyate 6 yā divyā vṛṣṭistayā tvā śrīṇāmi iti dadhnopariṣṭād vṛṣṭikāmasya śrīṇīyāt . na madhyato dadhi gṛhṇīyāt 7 sūdavadādityasthālīmāyatane sādayitvopām̐ śusavanaṃ grahe'vadadhāti vivasva ādityaiṣa te somapīthaḥ iti 8 tamudyamya vijñānamupaiti . yadi tājagbinduḥ praskandedvarṣukaḥ parjanyaḥ syāt . yadi ciramavarṣukaḥ 9 na sādayitvā grahamādāyādhvaryustiṣṭhati sūryo mā devo devebhyaḥ pātu iti 10 tataḥ saṃpreṣyati ādityebhyaḥ priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya uro-rantarikṣasyādhyakṣebhyo'nubrūhi iti 11 14.8

2.2.14.9

ādityaṃ yajamāno'nvārabhate ahaṃ parastādahamavastāt iti 1 darbhairācyāvayati ā samudrā dāntarikṣāt iti 2 darbhairapidhāyopaniṣkrāmati kaviryajñasya vi tanoti panthām iti 3 atyākramyāśrāvyāha ādityebhyaḥ priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya urorantarikṣasyādhyakṣebhyaḥ preṣya iti 4 agnau darbhān prāsyati yāste viśvāḥ samidhaḥ santyagne ityetayā 5 vaṣaṭkṛte-'nyatrekṣamāṇo juhoti . nānuvaṣaṭkaroti 6 na hutvānvīkṣeta 7 unnambhaya pṛthivīm iti vṛṣṭikāmasya juhuyāt 8 sūdavadādityapātramāyatane sādayitvā saṃpreṣyati pratiprasthātaḥ savanīyānnirvapa iti 9 vasatīvarībhirhotṛcamasaṃ pūrayi-tvā nigrābhyāsu yajamānaṃ vācayati yathā prātaḥsavane 10 upām̐ śupātrā-dam̐ śumṛjīṣe'pisṛjya mahābhiṣavamabhiṣuṇvanti yathā prātaḥsavane 11 samānamā grahakālāt 12 nātra śukrāmanthinau gṛhṇāti 13 āgrayaṇaṃ catasṛbhyo dhārābhyo gṛhṇāti 14 ya eṣa āgrayaṇasthālyām̐ rājā tamanyasmin pātre paryāsicya dvitīyāṃ dhārāṃ kurute . ādityapātrāt tṛtīyām . ādityasthālyāścaturthīm 15 14.9

2.2.14.10

ukthyasyāvṛtokthyaṃ gṛhṇāti yadyukthyasam̐ stho bhavati 1 āgnīdhre manthata āśiraṃ yajamānaḥ patnī ca . patnyāśiraṃ manthatītyeke 2 pūrvayā dvārā yajamānaḥ prapadyate . aparayā patnyāśiraṃ prapādayati 3 yat prāk pavamānagrahebhyastat kṛtvā yaja-mānaḥ saha patnyāśiraṃ pūtabhṛtyavanayati asme devāso vapuṣe cikitsata ityetābhiścatasṛbhiḥ 4 samānamā pavamānāt 5 pratyañcaḥ prahvā ārbhavaṃ pavamānam̐ sarpanti jāgataḥ panthā ādityā devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svastyā-dityānaśīya iti . vāgagregā agra etu iti ca 6 tasya mādhyaṃdinena pavamānena saṃcaro vyākhyātaḥ 7 stūyamāne yajamāno'nvārohaṃ japati saghāsi jagatī-chandāḥ iti 8 samānamā saṃpraiṣāt 9 pratiprasthātaḥ paśau saṃvadasva iti saṃpraiṣāntaṃ namati 10 samānamā dhiṣṇyānāṃ viharaṇāt 11 śalākābhirjvalato dhiṣṇiyān viharati 12 14.10

2.2.14.11

upariṣṭād vyāghāraṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 api vaitām̐ statraiva viharet 2 vyākhyātam̐ savanīyānāṃ nirvapaṇaṃ barhiṣaḥ staraṇamalaṃkaraṇaṃ grahāvakāśopasthānaṃ prasarpaṇamiti 3 paśunā pracaratīḍāntena 4 sa eṣa sarveṣu savaneṣu śrāpyate tṛtīyasavane vā 5 paśunā pracarya savanīyaiḥ pracarati 6 etāvannānā . tṛtīyasya savanasyendrā ya puroḍāśānāmanubrūhi .. tṛtīyasya savanasyendrā ya puroḍāśān prasthitān preṣya iti saṃpreṣyati 7 vyākhyātaḥ sviṣṭakṛt . tatheḍā 8 ādhavanīyaṃ pūtabhṛtyavanayati 9 samānamā saṃpraiṣāt 10 etāvannānā . hotṛcamasamādāya tṛtīyasya savanasyarbhumato vibhumataḥ prabhumataḥ paribhumato vājavataḥ savitṛvato bṛhaspativato viśvadevyāvatastīvrām̐ āśīrvata indrā ya somān prasthitān preṣya iti saṃpraiṣādiḥ 11 vaṣaṭkṛte juhvati śyenāya patvane svāhā iti 12 anuvaṣaṭkṛte dvitīyaṃ vaṭ svayamabhigūrtāya namaḥ iti 13 evameva punarabhyunnītānāmuttarābhyāmuttarābhyāṃ mantrābhyāmuttaramuttaraṃ juhoti 14 sarvān hutānanumantrayate tṛmpantām̐ hotrā madhorghṛtasya iti 15 samānamā prāśanāt 16 upanyasanārthān puroḍāśaśakalānnidadhāti 17 yathācamasaṃ camasino bhakṣayanti . ādityavadgaṇasya soma deva te ityeṣa eva tṛtīyasavane bhakṣamantro bhavatyanyatra nārāśam̐ sebhyaḥ 18 ubhayīrdevatāḥ punarabhyunnīteṣūpalakṣayanti 19 asarvān bhakṣayitvāpyāyayanti 20 vyākhyātamāpyāyanam̐ sādanam 21 14.11

2.2.14.12

svam̐ svaṃ camasamanū nyante trī m̐! strīn puroḍāśaśakalānupanyasyanti 1 etatte tata ye ca tvāmanu ityete dānaprabhṛtayaḥ pratyāyanāntā mantrā āmnātā bhavanti yathā piṇḍapitṛyajñe 2 svebhyaḥ pitāmahebhyo dadyurityekam . yajamāna eva mantrā-ñjapettūṣṇīmitara upanyasyeyurityaparam 3 antaryāmapātreṇa sāvitramāgrayaṇād gṛhṇāti vāmamadya savitaḥ ityetenānuvākena 4 na sādayati 5 tataḥ saṃpreṣyati devāya savitre'nubrūhi iti 6 atyākramyāśrāvyāha devāya savitre preṣya iti 7 vaṣaṭkṛte juhoti . nānuvaṣaṭkaroti 8 tasmin sasam̐ srāve pātre vaiśvadevaṃ pūtabhṛto gṛhṇāti upayāmagṛhīto'si suśarmāsi supratiṣṭhānaḥ iti 9 śastramatra bhavati 10 yatrābhijānāti ekayā ca daśabhiśca svabhūte iti tat pratiprasthātā dvidevatyapātrāṇi prakṣālya khare sādayati 11 yatrābhijānāti pra dyāvā yajñaiḥ pṛthivī ṛtāvṛdhā iti tadanyataratomodaṃ pratigṛṇāti madā moda ivothā moda iva ityāvyāhāvāt 12 śastraṃ pratigīryādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate nārāśam̐ sān 13 atyākramyāśrāvyāha ukthaśā yaja somasya iti 14 vaṣaṭkṛte juhoti 15 vyākhyātamanuprakampanam 16 sāvitravaiśvadevaiḥ pītasya iti grahasya bhakṣamantraṃ namati 17 vyākhyāto nārāśam̐ sānām 18 sarvān bhakṣayanti 19 nāpyāyayanti . mārjayante 20 sarvabhakṣā evāta ūrdhvaṃ tṛtīyasavane camasā bhavanti 21 14.12

2.2.14.13

tataḥ saumyaṃ caruṃ nirvapati . savanīyairvā saha 1 tamāsādya yathāgṛhītamājyaṃ gṛhītvātyākramyāśrāvyāha ghṛtasya yaja iti 2 vaṣaṭkṛte juhoti 3 atrai-vopaviśya prācīnāvītaṃ kṛtvā hastena saumyasya pūrvamavadānamavadyati mekṣaṇe-nottaram 4 abhighāryodaṅṅatyākramyāśrāvyāha saumyasya yaja iti 5 vaṣaṭkṛte dakṣiṇārdhe juhoti 6 atraivopaviśya yajñopavītaṃ kṛtvāpa upaspṛśya yathā-gṛhītamājyaṃ gṛhītvātyākramyāśrāvyāha ghṛtasya yaja iti 7 vaṣaṭkṛte juhoti 8 anyatarataḥ parījyāmeke saumyasya samāmananti 9 ājyena carumabhi-pūryodgātṛbhyo haranti 10 tamavekṣante satro ta etadyadu ta iha iti 11 yadyagatā-surbhavati paripaśyati . yadi gatāsuḥ syāt so'vekṣeta yanme manaḥ parāgatam ityetayā 12 āmayāvinā prāśyo'nnādyakāmena prāśyo yo'lamannādyāya sannannaṃ nādyāttena prāśya iti vijñāyate 13 juhvāṃ navagṛhītamājyaṃ gṛhītvā jvalato dhiṣṇiyān vyāghārayati 14 vyāghāraṇasaṃpātaṃ nidhāyopām̐ śupātreṇa pātnīvata-māgrayaṇād gṛhṇāti upayāmagṛhīto'si bṛhaspatisutasya ta indo indri yāvataḥ patnīvantaṃ grahaṃ gṛhṇāmi iti 15 vyāghāraṇasaṃpātaṃ śrītvātyākramyāśrāvyāha agnīt pātnīvatasya yaja iti 16 vaṣaṭkṛte juhoti agnī3i patnīvā3 ityanuvākaśeṣeṇa 17 sānuvaṣaṭkārameke pātnīvatam̐ samāmanantyananuvaṣaṭkāra-meke . upām̐ śvanuvaṣaṭkarotītyekeṣām 18 14.13

2.2.14.14

bhakṣamāharan saṃpreṣyati agnīnneṣṭurupasthamāsīda neṣṭaḥ patnīmudānayonnetarhotṛcamasa-mukhyām̐ ścamasānunnaya hotṛcamase dhruvāyāvakāśaṃ kuru sarva m̐! rājānaṃ camaseṣūnnaya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubjodgātrā patnī m̐! saṃkhyāpayāpa upapravartaya iti 1 yathācoditaṃ kurvanti 2 antareṇa neṣṭāraṃ dhiṣṇiyaṃ cāgnīdhro vyavasṛpya bhakṣayati . agnipītasya iti bhakṣamantraṃ namati 3 saṃprajvalayitvā dhiṣṇiyān yajñā-yajñīyasya stotramupākaroti 4 sakarṇaprāvṛtā bhavantyṛtvijo yajamānaścāviriva nābhiṃ darśayantaḥ 5 udgāturhiṅkāraṃ pratyudgātrā patnīmā tisṛbhyaḥ stotriyābhyaḥ saṃkhyāpayati viśvasya te viśvāvato vṛṣṇiyāvataḥ iti 6 dakṣiṇaṃ nagnaṃ kṛtvoruṃ patnyūruṇā pannejanīrā tisṛbhya upapravartayati agan devān ityanuvākena vaṅkṣaṇānāviṣṇurvatī 7 prācīrupapravartayatyudīcīrvā . prācīrudīcīrityekeṣām 8 parihite stotre śastramupākaroti 9 yatrābhijānāti svāduṣkilāyaṃ madhumām̐ utāyam iti tadubhayatomodaṃ pratigṛṇāti madā moda iva modā moda iva ityā vyāhāvāt 10 yatrābhijānāti uta no'hirbuÞyaḥ śṛṇotu etasyāṃ vaiśvadevyāmṛci śasyamānāyāṃ paridhānīyāyāṃ vā sakṛcchastāyāṃ pratiprasthātā hotṛcamase dhruvamavanayiṣyannupatiṣṭhate bhūtamasi bhūte mā dhāḥ iti 11 athainam̐ hastābhyāṃ parigṛhṇāti dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmi iti 12 harati viśve tvā devā vaiśānarāḥ pra cyāvayantu iti 13 14.14

2.2.14.15

purastātpratyaṅ tiṣṭhan hotṛcamase dhruvamavanayati dhruvaṃ dhruveṇa ityanuvākaśeṣeṇa 1 paścātprāṅāsīno'nulomamavanayatītyekeṣām 2 saṃtatāṃ dhārām̐ srāvayatyā śastrāpavargāt 3 śastraṃ pratigīryādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate camasām̐ ścamasā-dhvaryavaḥ 4 atyākramyāśrāvyāha ukthaśā yaja somānām iti 5 vaṣaṭkṛte juhvati 6 yathācamasaṃ camasino bhakṣayanti . agninā vaiśvānareṇa pītasya iti grahasya bhakṣamantraṃ namati 7 tata ādityamupatiṣṭhata āhavanīyaṃ vā subhūrasi śreṣṭho raśmīnāmāyurma indri yaṃ dhehyado ma ā gamyāt iti . yat kāmayate tasya nāma gṛhṇātīti vijñāyate 8 iti vai khalu yadyagniṣṭomaḥ 9 atha yadyukthyaḥ sarva m̐! rājānaṃ camaseṣūnnaya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubja iti lupyata etatsaṃpraiṣasya 10 agniṣṭomacamasānunnayam̐ stribhyaścamasagaṇebhyo rājānamatirecayati 11 tata ukthyaṃ vigṛhṇāti yathā prātaḥsavane 12 etāvannānā . indrā varuṇābhyāṃ tvā iti maitrāvaruṇasya grahaṇasādanau bhavataḥ . indrā bṛhaspatibhyāṃ tvā iti brāhma-ṇācham̐ sinaḥ . drā viṣṇubhyāṃ tvā ityachāvākasya . evamevaitān bhakṣamantrā-nnamati 13 iti vai khalu yadyukthyaḥ 14 atha yadi ṣoḍaśyachāvākacamasā-nunnayannekasmai camasagaṇāya sagrahāya rājānamatirecayati . tasminneva kāle ṣoḍaśinamabhigṛhṇāti 15 api vainamatraivāgrayaṇād gṛhṇīyāt . na pūrvayoḥ savanayoḥ 16 apyagniṣṭome rājanyasya gṛhṇīyāditi vijñāyate 17 anantarama-gniṣṭomacamasebhyo gṛhṇīyāt 18 hotṛcamasamukhyām̐ ścamasānunnayati 19 stutaśastre atra bhavataḥ 20 14.15

2.2.14.16

samayāviṣite sūrye hiraṇyena ṣoḍaśinaḥ stotramupākaroti 1 purastādaruṇa-piśaṅgamaśvaṃ dhārayanti śyāmaṃ vā 2 hiraṇyena saṃpradāyam̐ stuvate 3 harivatstotram̐ harivacchastram̐ harivatī yājyā bhavati 4 ṣoḍaśinamupatiṣṭhate
yasmānna jātaḥ paro anyo asti . ya āviveśa bhuvanāni viśvā .
prajāpatiḥ prajayā saṃvidānaḥ . trīṇi jyotī m̐! ṣi sacate sa ṣoḍaśī ..
iti 5 śastraṃ vyatyāsaṃ pratigṛṇāti othā moda iva madā moda ivomathā iti 6 śastraṃ pratigīryādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate camasām̐ ścamasādhvaryavaḥ 7 atyākramyāśrāvyāha ukthaśā yaja somānām iti 8 vaṣaṭkṛte juhvati 9 ṣoḍaśinaṃ juhoti indrā dhipate'dhipatistvaṃ devānāmasyadhipatiṃ māmāyuṣmantaṃ varcasvantaṃ manuṣyeṣu kuru iti 10 yathācamasaṃ camasino bhakṣayanti
indra śca samrāḍ varuṇaśca rājā . tau te bhakṣaṃ cakraturagra etam .
tayostu bhakṣaṃ bhakṣayāmi . vāgjuṣāṇā somasya tṛpyatu ..
iti 11 aruṇapiśaṅgo'śvo dakṣiṇāśvatarī vā 12 iti vai khalu yadi ṣoḍaśī 13 atha yadyatirātraḥ ṣoḍaśicamasānunnayam̐ strayodaśabhyaścamasagaṇebhyo rājanāma-tirecayati 14 indrā ya tvāpiśarvarāya iti mukhyaṃmukhyaṃ camasamabhimṛśati 15 hotṛcamasānunnayati 16 stutaśastre atra bhavataḥ 17 śastraṃ pratigīryādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate camasām̐ ścamasādhvaryavaḥ 18 atyākramyāśrāvyāha uktha-śā yaja somānām iti 19 vaṣaṭkṛte juhvati 20 yathācamasaṃ camasino bhakṣayanti 21 anuṣṭupchandasa indra pītasya iti bhakṣamantraṃ namati 22 iti prathamaścamasagaṇaḥ 23 14.16

2.2.14.17

evaṃvihitā apare trayaścamasagaṇāḥ . maitrāvaruṇacamasamukhyo dvitīyaścamasagaṇo brāhmaṇācham̐ sicamasamukhyastṛtīyo'chāvākacamasamukhyaścaturthaḥ 1 etena śastra-yājyānāmānupūrvyaṃ vyākhyātam 2 iti prathamo rātriparyāyaḥ 3 evaṃvihitā-vaparau dvau bhavataḥ 4 hotṛcamasamukhyān saṃdhicamasānunnayati 5 trivṛtstotraṃ bhavati 6 āśvinam̐ śastraṃ paraḥsahasram 7 udita āditye paridadhātīti vijñāyate 8 āśvinaṃ dvikapālaṃ nirvapati 9 yajurutpūtābhiradbhiḥ puroḍāśam̐ śrapayati 10 stīrṇa eva barhiṣi piṣṭalepaṃ ninayati 11 śastraṃ pratigīrya puroḍāśamudvāsya saṃpreṣyati aśvibhyāṃ tiroahniyānām̐ somānāmanubrūhi iti 12 ādatte grahamadhvaryuḥ . ādadate camasām̐ ścamasādhvaryavaḥ . ādatte puroḍāśaṃ pratiprasthātā 13 atyākramyāśrāvyāha aśvibhyāṃ tiroahniyān somān prasthitān preṣya iti 14 vaṣaṭkṛte saha somaiḥ pratiprasthātā puroḍāśam̐ sarvahutaṃ juhoti 15 paṅktichandaso'śvipītasya iti bhakṣamantraṃ namati 16 iti vai khalu yadyatirātraḥ 17 atha yadyaptoryāmaḥ saṃdhicamasānunnayam̐ ścaturbhyaścamasagaṇebhyo rājānamatirecayati 18 14.17

2.2.14.18

tatra catvāri stotrāṇi catvāri śastrāṇyāśvināni ca sayājyānyāmnātāni bhavanti 1 teṣām̐ saṃdhicamasaireva kalpo vyākhyātaḥ 2 etāvannānā . hotṛ-camasamukhyaḥ prathamaścamasagaṇo maitrāvaruṇacamasamukhyo dvitīyo brāhmaṇācham̐ si-camasamukhyastṛtīyo'chāvākacamasamukhyaścaturthaḥ 3 etena śastrayājyānāmā-nupūrvyaṃ vyākhyātam 4 ukthaṃ vācīndrā ya ityāha tṛtīyasavanaṃ pratigīrya 5 aticchandaso'śvipītasya iti bhakṣamantraṃ namati 6 tataḥ saṃpreṣyati agnīdau-payajānaṅgārānāhara iti 7 samānamā paridhīnāṃ praharaṇāt 8 prahṛtya pari-dhīnunnetā hāriyojanaṃ gṛhṇāti 9 dro ṇakalaśenāgrayaṇaṃ grahīṣyan saṃpreṣyati indrā ya harivate dhānāsomānāmanubrūhi 10 gṛhṇāti upayāmagṛhīto'si harirasi hāriyojanaḥ iti 11 bahvībhirdhānābhiḥ śrītvātyākramyāśrāvyāha indrā ya harivate dhānāsomān prasthitān preṣya iti 12 vaṣaṭkṛte śīrṣannadhinidhāya vikramya juhoti harī stha haryordhānāḥ sahasomā indrā ya svāhā iti 13 hutaṃ yaja-māno'numantrayate yanma ātmano mindābhūt .. punaragniḥ iti dvābhyām 14 athainam̐ sarva ṛtvija unnetaryupahavamiṣṭvāsaṃbhindanto dhānā nimnāni kurvantaściściṣākāraṃ bhakṣayanti iṣṭayajuṣaste deva soma iti 15 14.18

2.2.14.19

aviśiṣṭā uttaravedyāṃ nivapanti āpūryā sthā mā pūrayata iti 1 trī m̐! strī-ñchakalānagnau prāsyanti devakṛtasyainaso'vayajanamasi ityetairmantraiḥ 2 eka-dhanapariśeṣeṣu hariṇī dūrvā avadhāya saṃplomnāya tīvrīkṛtya yathācamasaṃ vyānīyāpareṇa cātvālaṃ prāñco'vajighranti apsu dhautasya soma deva te iti 3 avaśiṣṭā antarvedi ninayati cātvāla ityeke
samudraṃ vaḥ prahiṇomi svāṃ yonimapigacchata .
ariṣṭā asmākaṃ vīrā utte bhavantu mā parāseci naḥ svam ..
iti 4 ninītā anumantrayate
achāyaṃ vo marutaḥ śloka etvachā viṣṇuṃ niṣiktapāmavobhiḥ .
uta prajāyai tṛṇate vayodhā yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ ..
iti 5 āgnīdhrīyaṃ praviśya dadhidra psān bhakṣayanti dadhikrāvṇo akariṣam ityetayā 6 tataḥ sakhyāni visṛjante ye tānūnaptram̐ samavamṛśanti
ubhā kavī yuvānā satyā tā dharmaṇaspatī .
satyasya dharmaṇaspate vi sakhyāni sṛjāmahe ..
iti 7 tataḥ patnīḥ saṃyājayanti 8 samānamā samiṣṭayajuṣaḥ 9 juhvāṃ navagṛhītamājyaṃ gṛhītvā nava samiṣṭayajūm̐ ṣi juhoti . dhātā rātiḥ savitedaṃ juṣantām ityetasyānuvākasya ṣaḍṛgmiyāṇi trīṇi yajūm̐ ṣi . samānatra juhoti 10 saṃtataṃ juhotīti vijñāyate 11 viṣṇukramāṇām̐ sthāne viṣṇvatikramān japati agninā devena pṛtanā jayāmi ityetān 12 idaṃ tṛtīyam̐ savanaṃ kavīnām ityāhuti m̐! hutvā saṃpreṣyati praśāstaḥ prasuhi iti 13 sarpata ityāha praśāstā 14 saṃtiṣṭhate tṛtīyasavanam 15 14.19

2.2.14.20

avabhṛthasya tantraṃ prakramayati 1 vedaṃ kṛtvāgnīn paristīrya hastāvavanijya pātrāṇi prayujyolaparājī m̐! stīrtvā pavitre kṛtvā saṃpreṣyati yajamāna vācaṃ yaccha iti 2 vāgyataḥ pātrāṇi saṃmṛśati 3 vāruṇamekakapālaṃ nirvapati 4 yajurutpūtābhiradbhiḥ puroḍāśam̐ śrapayati 5 stīrṇa eva barhiṣi piṣṭalepaṃ ninayati 6 sphyam̐ stabdhvā saṃpreṣyati prokṣaṇīrāsādaya sruvaṃ ca srucaśca saṃmṛḍḍhyā-jyenodehi iti 7 samānamājyānāṃ grahaṇāt 8 etasyāmeva vedyāmājyāni gṛhṇāti sarvāṇi caturgṛhītāni 9 puroḍāśamudvāsyājyenāhavanīye juhoti āyurdā agne haviṣo juṣāṇaḥ iti 10 hutvādadate'vabhṛtham̐ sphyam̐ sasruvā-mājyasthālīṃ vedaṃ puroḍāśamājyānyṛjīṣamadhiṣavaṇaphalake kharapām̐ sūn yatkiṃ-cit somaliptaṃ bhavatyanyatra catasṛbhyaḥ sthālībhyaḥ somagṛhītābhyaḥ 11 audumbarīṃ yajamāna utkhidati
upasṛjan dharuṇaṃ mātre mātaraṃ dharuṇo dhayan .
rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharat ..
iti 12 dadhnarjīṣamabhijuhoti 13 14.20

2.2.14.21

yatte grāvṇā cicchiduḥ soma rājan ityetenānuvākena 1 tisṛbhirabhijuhotī-tyekeṣām . pañcabhirityekeṣām . saptabhirityekeṣām 2 cātvāle kṛṣṇājinaṃ prāsyati ava te heḍo varuṇa namobhiḥ iti 3 api vā sahāvabhṛthe'vaplāvayet 4 tataḥ saṃpreṣyati prastotaḥ sāmāni gāya iti 5 saha patnyā triḥ sāmno nidhanamupayanti . vedyante prathamaṃ madhyadeśe dvitīyamudakānte tṛtīyam 6 urum̐ hi rājā varuṇaścakāra iti vedyā abhiprayānti 7 prāñco'vabhṛthāḥ sthāvarā abhyupayantyudañco vā . prāñcodañca ityekeṣām . dakṣiṇā ityekeṣām . pratyañca ityekeṣām 8 yā diśaṃ yanti sā prācī dik 9 śataṃ te rājan bhiṣajaḥ sahasram ityapaḥ parākhyāya vadanti 10 abhiṣṭhito varuṇasya pāśaḥ ityuda-kāntamabhitiṣṭhante 11 atraike hṛdayaśūlasyodvāsanam̐ samāmananti 12 abhipragāhya tiṣṭhanto'vabhṛthena caranti 13 sruvāghāramāghārya saṃpreṣyati agnīdapastriḥ saṃmṛḍḍhi iti 14 apa evāgnīdhrastriḥ saṃmārṣṭi . āpo vājajito vājaṃ vā sari-ṣyantīrvājaṃ jeṣyantīrvājinīrvājajito vājajityāyai saṃmārjmyapo annā-dīrannādyāya ityapaḥ saṃmārṣṭi 15 14.21

2.2.14.22

tṛṇaṃ prāsya agneranīkamapa ā viveśa iti srucyamāghāramāghārayati 1 yadi vā purā tṛṇaṃ bhavati tasminneva juhoti 2 barhiṣyeva sarvā āhutīrjuhoti 3 samānamā pravarāt 4 āśrāvyāha tiṣṭha hotaḥ iti . etāvān pravaraḥ 5 nārṣeyaṃ vṛṇīte na hotāram 6 apabarhiṣaścaturaḥ prayājān yajati 7 ājya-bhāgābhyāṃ pracarya puroḍāśasyādāya varuṇaṃ yajati 8 sarvaṃ puroḍāśamavadā-yāgnīvaruṇau sviṣṭakṛtau yajati 9 tataḥ saṃpreṣyati agnīdapaḥ sakṛt saṃmṛḍḍhi iti 10 apa evāgnīdhraḥ sakṛt saṃmārṣṭi . āpo vājajito vājaṃ vaḥ sasruṣīrvājaṃ jigyuṣīrvājinīrvājajito vājajityāyai saṃmārjmyapo annādīrannādyāya ityapaḥ saṃmārṣṭi 11 apabarhiṣau dvāvanūyājau yajati 12 devau yaja iti pūrvamanūyājam̐ saṃpreṣyati . yaja ityuttaram 13 ṛjīṣasya srucaṃ pūrayitvāpsūpamārayati samudre te hṛdayamapsvantaḥ iti 14 yatrayatra bindurivoccarettadbhakṣayed apsu dhautasya soma deva te iti 15 upaspṛśyamevetyekeṣām 16 avabhṛthaṃ saṃprakirati avṛbhṛtha nicaṅkuṇa iti 17 abhipragāhyānupamakṣantau sahaśirasau snāto yajamānaḥ patnī ca 18 anyonyasya ca pṛṣṭhe pradhāvete sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu iti 19 14.22

2.2.14.23

avabhṛthamupatiṣṭhante devīrāpa eṣa vo garbhaḥ iti 1 vicṛto varuṇasya pāśaḥ iti yajamāno mekhalāṃ vicṛtati . imaṃ vi ṣyāmi varuṇasya pāśam iti yoktrapāśaṃ patnī 2 atraiva sarvāṇi dīkṣitavyañjanānyupaplāvayataḥ 3 ahatau vasānā-vavabhṛthādudetaḥ 4 somopanahataṃ yajamānaḥ paridhatte . somapariśrayaṇaṃ patnī 5 te udavasānīyāyāmadhvaryave dattaḥ 6 tata unnetāraṃ saṃpreṣyati unnetarvasīyo na unnayāmi .
udutte madhumattamā giraḥ stomāsa īrate .
satrājito dhanasā akṣitotayo vājayanto rathā iva .
kaṇvā iva bhṛgavaḥ sūryā iva viśvamiddhītamānaśuḥ ..
iti 7 unnetā hotṛprathamān yajamānaprathamān vonnayati
udeta prajāmuta varco dadhānā yuṣmān rāya uta yajñā asṛkṣata .
gāyatraṃ chando'nusam̐ rabhadhvamathāsyā atha surabhayo gṛheṣu ..
iti 8 udgāhamānā udakāntaṃ pratyasyanti pratiyuto varuṇasya pāśaḥ iti 9 samidhaḥ kṛtvāpratīkṣamāyantyunnetāraṃ puraskṛtya mahīyāṃ japantaḥ apāma somamamṛtā abhūma ityetāṃ
yānyapāmityānyapratīttānyasmi yamasya balinā carāmi .
ihaiva santaḥ prati tadyātayāmo jīvā jīvebhyo niharāma enat ..
anṛṇā asminnanṛṇāḥ parasmim̐ stṛtīye loke anṛṇāḥ syāma .
ye devayānā uta pitṛyāṇāḥ sarvān patho anṛṇā ākṣīyema ..
iti 10 edho'syedhiṣīmahi ityāhavanīye samidha ādhāyopatiṣṭhante apo anvacāriṣam iti 11 evaṃ patnī gārhapatye'bhyādhāyopatiṣṭhate 12 14.23

2.2.14.24

udayanīyāyāstantraṃ prakramayati 1 yaḥ prāyaṇīyaḥ sa udayanīyaḥ 2 etāvannānā . prāyaṇīyasya niṣkāsa udayanīyamopya śrapayati . nātroddhṛtya carumāsādayati na ṣaḍḍhotrā 3 śālāmukhīya udayanīyena caranti 4 yāḥ prāyaṇīyasya puronuvā-kyāstā udayanīyasya yājyāḥ karoti 5 pathyām̐ svastimuttamāmājyabhāgānāṃ yajati 6 na yajamānaḥ prāśnāti 7 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 8 anūbandhyā-yāstantraṃ prakramayati 9 samānamā paśūpākaraṇāt 10 maitrāvaruṇīṃ vaśāma-nūbandhyāmupākaroti 11 tisra eke samāmananti . dvirūpāṃ maitrāvaruṇīṃ bahurūpāṃ vaiśvadevīṃ rohiṇīṃ bārhaspatyām . upām̐ śu vaiśvadevyā madhyataḥ pracaratītyekeṣām 12 samānamā vapāyā homāt 13 hutāyāṃ vapāyāṃ dakṣiṇasyāṃ vediśroṇyāṃ pariśrite yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate 14 anūbandhyāyāḥ paśupuroḍāśaṃ devikāhavī m̐! ṣyanunirvapati dhātre puroḍāśaṃ dvādaśakapālamityetāni 15 uttamaṃ dhātāraṃ karoti 16 yāsu sthālīṣu somā bhavanti tāsvetām̐ ścarūm̐ śrapayanti 17 praiṣavān paśupuroḍāśaḥ . anubrūhi .. yaja itītarebhyaḥ saṃpreṣyati 18 sarveṣām̐ sapaśupuroḍāśānām̐ samānaḥ sviṣṭakṛt praiṣavān . samāneḍā 19 siddhaḥ paśuḥ saṃtiṣṭhate 20 14.24

2.2.14.25

api vā maitrāvaruṇīmāmikṣāṃ paśukāmaḥ kurvītānūbandhyāyā vikalpārthām 1 purastāttveva keśaśmaśru vāpayate 2 agreṇa havirdhānamāsīno hotā yajati 3 devikāhavirbhiḥ pracaryāmikṣāyai devatena pracarati 4 havirāhutiprabhṛtīḍāntā saṃtiṣṭhate 5 tantramāmikṣāyai devikāhaviṣāṃ ca sviṣṭakṛdiḍam 6 sadohavirdhāne prathamakṛtān granthīn visrasya havirdhāne udīcī abhipravartayanti 7 āhavanīyādbarhirupoṣati yatkusīdamapratīttaṃ mayi iti 8 yadi miśramiva caredañjalinā saktūn pradāvye juhuyāt viśvalopa viśvadāvasya tvāsañjuhomi iti 9 tato devatā upatiṣṭhate ayaṃ no nabhasā puraḥ ityāhavanīyaṃ pradāvyaṃ vā . sa tvaṃ no nabhasaspate iti vāyum . deva sam̐ sphāna ityādityam 10 yūpamupasthāya pṛthagaraṇīṣvagnīn samāropayati prājahitaṃ dakṣiṇāgnim . śālāmukhīyaṃ tṛtīyaṃ gataśrīḥ samāropayate 11 antareṇa cātvālotkarāvatīmokṣān japanta udava-syanti yathā darśapūrṇamāsayoḥ 12 prāñca udavasyantyudañco vā . prāñcodañca ityekeṣām 13 14.25

2.2.14.26

āgneyaṃ pañcakapālamudavasānīyaṃ nirvapatyaṣṭākapālaṃ vā 1 paṅktyau yājyā-nuvākye bhavato yasyaṣṭākapālaḥ . gāyatr! yau yadi pañcakapālaḥ 2 anaḍvān dakṣiṇā 3 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate yadi na tvareta 4 atha yadi tvareta juhvāṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā uru viṣṇo vi kramasva ityāhavanīye juhuyāt 5 yattatra śaknuyāt taddadyāt 6 sa yāvadrā tre ceṣṭiḥ saṃtiṣṭhate tāvadrā tra eva sāyamagnihotraṃ juhuyāt . kāla eva prātaragnihotram 7 udayanīyāprabhṛti yajñapucham 8 sadyaḥ sutyā saṃtiṣṭhate 9 atha yadi sutyā yadāgnihotra-kālamabhyatīyāt sāyamagnihotraprabhṛtīnyagnihotrāṇyatipannāni pratijuhuyāt . na vā pratijuhuyāt 10 yo rājā san rājyo vā somena yajate sa devasuvām̐ havī m̐! ṣyanunirvapati 11 teṣām̐ rājasūya eva kalpo vyākhyāto'nyatra hastigrahaṇādāvedanānmukhavimārjanāditi 12 vasantevasante jyotiṣṭomena yajeta . tasya tisro dakṣiṇā iti vijñāyate 13 saṃtiṣṭhate jyotiṣṭomaḥ saṃtiṣṭhate jyotiṣṭomaḥ 14 14.26
iti caturdaśaḥ praśnaḥ

Linked texts (2)