Kalpah 2.2.2

Kalpaḥ 2.2.2

Language: Sanskrit

2.2.2.1

atha dvitīyaḥ praśnaḥ
devasya tvā savituḥ prasave iti sphyamādāya tṛṇena sam̐ śyati śatabhṛṣṭirasi vānaspatyo dviṣato vadhaḥ sahasrabhṛṣṭiḥ śatatejā vāyurasi tigmatejāḥ iti 1 apareṇāhavanīyaṃ vedirbhavati yajamānamātr! yaparimitā vā prācī 2 yathā havīm̐ ṣyāsannāni saṃbhavedevaṃ tiraścī 3 vedena vediṃ vividuḥ pṛthivīm̐ sā paprathe pṛthivī pārthivāni . garbhaṃ bibharti bhuvaneṣvantastato yajño jāyate viśvadāniḥ iti purastāt stambayajuṣo vedena vediṃ triḥ saṃmārṣṭyupariṣṭād vā 4 pūrvārdhād vitṛtīyadeśād vedeḥ stambayajurharati 5 pṛthivyai varprāsi ityantarvedi prāgagramudagagraṃ vā darbhaṃ nidhāya tasmin sphyena praharati pṛthivi devayajanyopadhyāste mūlaṃ mā him̐ siṣam iti 6 apahato'raruḥ pṛthivyai iti sphyena satṛṇān pām̐ sūnapādāya harati vrajaṃ gaccha gosthānam iti 7 varṣatu te dyauḥ iti vediṃ pratyavekṣate 8 uttarato nivapati badhāna deva savitaḥ paramasyāṃ parāvati śatena pāśairyo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastamato mā mauk .. araruste divaṃ mā skān iti 9 sa utkaro bhavati 10 tamāgrīdhro gṛhṇāti araro divaṃ mā paptaḥ iti 11 evameva dvitīyam̐ haratyevaṃ tṛtīyam 12 apahato'raruḥ pṛthivyai devayajanyai iti dvitīyamapādatte 13 apahato'raruḥ pṛthivyā adevayajanaḥ iti tṛtīyam 14 2.1

2.2.2.2

tūṣṇīṃ caturthaṃ m̐! hṛtvā sphyena vediṃ parigṛhṇāti 1 vasavastvā pari gṛhṇantu gāyatreṇa chandasā iti dakṣiṇataḥ 2 rudrā stvā iti paścāt 3 ādityāstvā ityuttarataḥ 4 sphyena vai sarvaṃ vedikarma kriyate 5 tataḥ saṃpreṣyati imāṃ narāḥ kṛṇuta vedimetya vasumatīm̐ rudra vatīmādityavatīm . varṣman divo nābhā pṛthivyā yathāyaṃ yajamāno na riṣyet .. eta devebhyo juṣṭāmadityā upasthe . imāṃ devā ajuṣanta sarve . rāyaspoṣā yajamānaṃ viśantu iti 6 athāsyā uttamāṃ tvacam̐ samuddhatyotkaraṃ gamayati 7 athaināṃ khanati dvyaṅgulaṃ tr! yaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ vā sītāmātrīṃ rathavartmamātrīṃ vā yāvat pārṣṇyāḥ śvetaṃ tāvatīṃ vā devasya savituḥ save karma kṛṇvanti vedhasaḥ iti 8 mūlaṃ chinatti 9 ā pratiṣṭhāyai khanati 10 prāñcau vedyam̐ sāvunnayatyabhita āhavanīyaṃ pratīcī śroṇī abhito gārhapatyam 11 madhye saṃnatāṃ prācīmudīcīṃ pravaṇāṃ purastādam̐ hīyasīṃ paścāt prathīyasīṃ dakṣiṇato varṣīyasīṃ purīṣavatīṃ karoti 12 yat purīṣamatiśeta utkaraṃ tad gamayati 13 yattṛṇaṃ mūlaṃ vātiśete sphyena tacchinatti na nakhena 14 2.2

2.2.2.3

āhāryapurīṣāṃ paśukāmasya vediṃ kuryāt khananapurīṣāṃ prajākāmasyeti vijñāyate 1 udupya nityamanyadāvapedityekam . akhātāyāmevānyadāvapedityaparam 2 yatra khanet tatra khananamantraṃ japet 3 adhiśriteṣu haviḥṣu paurṇamāsyāṃ vediṃ kuryāt 4 pūrvedyuḥ prāg barhiṣa āharaṇādamāvāsyāyām 5 yat prāguttarasmāt parigrāhāt tat kṛtvopavasati 6 samānamitarat 7 brahmāṇamāmantrayate brahmannuttaraṃ parigrāhaṃ parigrahīṣyāmi iti 8 prasūto brahmaṇā sphyena vediṃ parigṛhṇāti . ṛtamasi iti dakṣiṇataḥ ṛtasadanamasi iti paścāt ṛtaśrīrasi ityuttarataḥ 9 athainām̐ sphyena pratīcīṃ yoyupyate dhā asi svadhā asi kā!śeṣeṇa 10 paścārdhe vitṛtīyadeśe vedeḥ sphyaṃ tiryañcam̐ stabdhvā saṃpreṣyati prokṣaṇīrāsādayedhmā-barhirupasādaya sruvaṃ ca srucaśca saṃmṛḍḍhi patnīm̐ saṃnahyājyenodehi iti 11 āgnīdhra etāni karmāṇi kuryādityekam . adhvaryurityaparam 12 upaninīya prokṣaṇīḥ sphyasya vartman dakṣiṇena sphyamasam̐ spṛṣṭā barhirāsādayati 13 yaṃ dviṣyāt taṃ dhyāyet 14 utkare purastāt pratyañcam̐ sphyamudasyati śatabhṛṣṭirasi vānaspatyo dviṣato vadhaḥ iti 15 yaṃ dveṣṭi tasya nāma gṛhṇāti 16 hastāvavanijya sphyaṃ prakṣālayati . nāgraṃ pratimuñcati 17 vediṃ kṛtyā nānavanijya hastau pātrāṇi parāhaṇyāt 18 uttareṇa praṇītāḥ paścāt prāgagramidhmābarhiṣī upasādayati 19 2.3

2.2.2.4

dakṣiṇamidhmamuttaraṃ barhiḥ 1 sruvaṃ ca srucaśca prāśitraharaṇaṃ cādāya gārhapatye vāhavanīye vā niṣṭapati pratyuṣṭam̐ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ iti 2 vedāgraiḥ prati-vibhajya saṃmārṣṭi . aprativibhajya vā 3 sruvamagra uttānaṃ dhārayamāṇo'grairanta-rato'bhyākāram̐ sarvato bilamabhisamāhāraṃ tanmūlairdaṇḍaṃ goṣṭhaṃ mā nirmṛkṣam iti 4 juhūm̐ saṃmārṣṭyuttānāṃ dhārayamāṇo'grairantarato'bhyākāraṃ prācīṃ madhyairbāhyataḥ pratīcīṃ mūlairdaṇḍaṃ vācaṃ prāṇaṃ mā nirmṛkṣam iti 5 upabhṛtam̐ saṃmārṣṭi tiraścīṃ dhārayamāṇo-'grairantarato'bhyākāraṃ pratīcīṃ madhyairbāhyataḥ prācīṃ mūlairdaṇḍaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mā nirmṛ-kṣamiti 6 yathā sruvaṃ tathā dhruvāṃ prajāṃ yoniṃ mā nirmṛkṣam iti 7 rūpaṃ varṇaṃ mā nirmṛkṣaṃ vāji tvā sapatnasāham̐ saṃmārjmi iti prāśitraharaṇam 8 na saṃmṛṣṭāni cāsaṃmṛṣṭāni ca sam̐ sparśayet 9 yadi sam̐ sparśayet punareva niṣṭapya saṃmṛjyāt 10 saṃmṛṣṭāni niṣṭapati agnervastejiṣṭhena tejasā niṣṭapāmi iti 11 2.4

2.2.2.5

athaitāni saṃmārjanānyadbhiḥ sam̐ spṛśyāgnau praharati yatarasmin niṣṭapati divaḥ śilpamavatataṃ pṛthivyāḥ kakubhi śritam . tena vayam̐ sahasravalśena sapatnaṃ nāśayāmasi svāhā iti 1 utkare vodasyati 2 patnīmūrdhvajñumāsīnām̐ saṃnahyati tiṣṭhantīṃ vā svayaṃ vā patnyātmānaṃ mauñjena yoktreṇānyatarataḥpāśenābhyantaraṃ vāsaso bāhyato vā āśāsānā saumanasam iti 3 uttareṇa nābhiṃ niṣṭarkyaṃ granthiṃ kṛtvā dakṣiṇato nābheḥ paryūhate 4 agne gṛhapata upa mā hvayasva iti gārhapatyamabhimantrayate 5 devānāṃ patnīrupa mā hvayadhvam iti devapatnīrapareṇa gārhapatyam 6 devapatnyā lokamupatiṣṭhate patni palyeṣa te loko namaste astu mā mā him̐ sīḥ iti 7 deśād dakṣinata udīcyupaviśati indrā ṇīvāvidhavā bhūyāsamaditiriva suputrā . asthūri tvā gārhapatyopaniṣade suprajāstvāya iti 8 gārhapatyamabhimantrayate suprajasastvā vayam ityetayā 9 mama putrāḥ śatruhaṇo atho me duhitā virāṭ . utāhamasmi saṃjayā patyurme śloka uttamaḥ iti ca 10 pūṣā te bilaṃ viṣyatu iti sarpirdhānasya bilaṃ viṣyati 11 aditirasyacchidra patrā ityājyasthālīmādāya 12 2.5

2.2.2.6

tasyāṃ pavitrāntarhitāyāṃ prabhūtamājyaṃ nirvapati mahīnāṃ payo'syoṣadhīnām̐ rasastasya te'kṣīyamāṇasya nirvapāmi devayajyāyai iti 1 dakṣiṇāgnāvadhiśrayati idaṃ viṣṇurvi cakrame iti 2 vilāpya vā nirvapati 3 iṣe tvā iti dakṣiṇārdhe gārhapatyasyādhiśrayati 4 ūrje tvā ityapādāya vedenopayamya patnyā upayacchati 5 tat sā nimīlyānucchvasantyavekṣate mahīnāṃ payo'syoṣadhīnām̐ raso'dabdhena tvā cakṣuṣāvekṣe suprajāstvāya iti 6 tejo'si ityuttarārdhe gārhapatyasyā-dhiśrayati 7 tejase tvā ityapādāya vedenopayamyāharati tejo'si tejo'nu prehi iti 8 āhavanīye'dhiśrayati agniste tejo mā vinait iti 9 uttareṇa prokṣaṇīḥ sphyasya vartman sādayati agnerjihvāsi subhūrdevānāṃ dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe bhava iti 10 athainadadhvaryuśca yajamānaśca nimīlyānucchvasantā-vavekṣete ājyamasi iti pratipadya tasya te bhakṣīya ityantena 11 athainadudagagrābhyāṃ pavitrābhyāṃ punarāhāraṃ trirutpunāti śukramasi .. jyotirasi .. tejo'si ityetairmantraiḥ 12 ājyavatībhyāṃ pavitrābhyāṃ prokṣaṇīrutpunāti devo vaḥ savitotpunātu iti paccho gāyatr! yā 13 2.6

2.2.2.7

aniṣkāsinā sruveṇāntarvedyājyāni gṛhṇāti vede sruco'tyādhāya 1 caturgṛhītaṃ juhvāṃ śukraṃ tvā śukrāyāṃ dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe gṛhṇāmi ityetaistribhirmantraiḥ . pañcānāṃ tvā vātānām iti caturtham 2 evamevottarairmantrai-rupabhṛti dhruvāyāmiti gṛhṇāti 3 aṣṭagṛhītamupabhṛti caturgṛhītaṃ dhruvāyām . pañcagṛhītaṃ paśukāmasya 4 taireva mantrairyajamāno'numantrayate 5 api vādhva-ryavairevādhvaryurgṛhṇīyāt 6 yājamānairyajamāno'numantrayate 7 bhūyo juhvāṃ gṛhṇā-tyalpīya upabhṛti bhūyiṣṭhaṃ dhruvāyām 8 samaṃbilaṃ dhārayamāṇo juhvāṃ gṛhṇāti madhyadeśa upabhṛti bhūmau pratiṣṭhitāyāṃ dhruvāyām 9 nāntarvedi gṛhītasya paścāt pratiharati 10 notkara ājyaṃ kiṃcana sādayati 11 āpo devīragrepuvaḥ iti prokṣaṇīrabhimantr! ya brahmāṇamāmantrayate brahman prokṣiṣyāmi iti 12 prasūto brahmaṇā viṣāyedhmaṃ prokṣati kṛṣṇo'syākhareṣṭho'gnaye tvā svāhā iti 13 vedirasi iti vedim . barhirasi iti barhiḥ . ekaikaṃ tristriḥ prokṣati 14 antarvedi purogranthi barhirāsādya prokṣati . dive tvā ityagram . antarikṣāya tvā iti madhyam . pṛthivyai tvā iti mūlam 15 srucyagrāṇyupapāyya mūlānyupapāyayati 16 2.7

2.2.2.8

saha srucā purastāt pratyañcaṃ granthiṃ pratyukṣati poṣāya tvā iti 1 yatprokṣaṇīnāmucchiṣyeta tadantarvedi ninayati svadhā pitṛbhyaḥ iti 2 dakṣiṇāyai śroṇerupakramyottarasyāḥ saṃtatāṃ dhārām̐ srāvayati 3 pūṣā te granthiṃ viṣyatu iti barhirvisram̐ sayati 4 ūrdhvaṃ prāñcamudgūḍhaṃ pratyañcamāyacchati 5 purastāt prastaraṃ gṛhṇāti . nānumārṣṭi na pratimārṣṭi nāvadhūnoti . karṣannivāpādatte viṣṇo stūpo'si iti 6 tasmin pavitre apisṛjati ayaṃ prāṇaśrāpānaśca yaja-mānamapigacchatām . yajñe hyabhūtāṃ potārau pavitre havyaśodhane iti 7 tataḥ saṃpreṣyati stṛṇīta barhiḥ paridhatta vediṃ jāmiṃ mā hi sīramuyā śayānā . darbhaiḥ stṛṇīta haritaiḥ suvarṇairniṣkā ime yajamānasya bradhne iti 8 brahmaṇe prastaraṃ prayacchati prāṇāpānābhyāṃ tvā satanuṃ karomi iti 9 brahmā yajamānāya yajamāne prāṇāpānau dadhāmi iti 10 mayi prāṇāpānau iti yajamānaḥ pratyāha 11 śulbam̐ stṛṇāti ūrṇāmradasaṃ tvā stṛṇāmi ityā dakṣiṇāyai śroṇeḥ prapādyottarasmādam̐ sāt saṃtatam 12 sarvasyāṃ vedyāṃ barhiḥ stṛṇāti bahulamanatidṛśnam ūrṇāmradasaṃ tvā stṛṇāmi iti tridhātu pañcadhātu vā prāgapavargaṃ pratyagapavargaṃ vā 13 agrairmūlā-nyācchādayati 14 2.8

2.2.2.9

dhātaudhātau mantraṃ japati 1 atraike'nūyājārthe ulmuke nirūhanti 2 prastaraṃ dhārayamāṇo'pareṇāhavanīyam̐ sam̐ spṛṣṭān paridhīn paridadhāti . udagagraṃ madhyamaṃ gandharvo'si viśvāvasuḥ iti indra sya bāhurasi iti dakṣiṇaṃ mitrāvaruṇau tvā ityuttaram 3 abhyagramāhavanīyaṃ dakṣiṇamavāgramuttaram 4 evamanupūrvāṇyevaiṣvata ūrdhvaṃ karmāṇi kriyante 5 sūryastvā purastāt pātu ityāhavanīyamabhimantr! ya madhye'gnerūrdhvaṃ āghārasamidhāvādadhāti 6 vītihotraṃ tvā kave iti dakṣiṇām 7 tūṣṇīmuttarām 8 barhiṣaḥ samāvanantargarbhau vidhṛtī kṛtvā madhye vederudī-cīnāgre nidadhāti viśo yantre sthaḥ iti 9 vidhṛtyoḥ prastaram̐ sādayati vasūnām̐ rudrā ṇāmādityānām̐ sadasi sīda iti 10 prastare juhūṃ juhūrasi ghṛtācī iti uttareṇa juhūmupabhṛtaṃ pratikṛṣṭatarāmadhastād vidhṛtyoḥ upabhṛdasi iti 13 uttareṇopabhṛtaṃ dhruvāṃ pratikṛṣṭatarāmupariṣṭād vidhṛtyoḥ dhruvāsi iti 14 asam̐ spṛṣṭāḥ sādayati 15 dakṣiṇena juhūm̐ sruvam̐ sādayatyuttareṇa vā dhruvām ṛṣabho'si śākvaro ghṛtācīnām̐ sūnuḥ priyeṇa nāmnā priye sadasi sīda iti 16 2.9

2.2.2.10

athainā abhimantrayate etā asadan ityanuvākaśeṣeṇa 1 viṣṇūni stha vaiṣṇavāni dhāmāni stha prājāpatyāni ityājyānyabhimantrayate 2 sasruvāmājyasthālīṃ vedaṃ pātrīṃ cādāyāpareṇa gārhapatyamupaviśya idamaham̐ senāyā abhītvaryai mukhamapohāmi iti vedena puroḍāśāt sāṅgāraṃ bhasmāpohyābhimantrayate sūrya jyotirvibhāhi mahata indri yāya balāya iti 3 pātr! yāmupastṛṇāti syonaṃ te sadanaṃ karomi ghṛtasya dhārayā suśevaṃ kalpayāmi . tasmin sīdāmṛte pratitiṣṭha vrīhīṇāṃ medha sumana-syamānaḥ iti 4 ājyenābhighārayati āpyāyatāṃ ghṛtayoniragnirhavyānumanyatām . khamaṅkṣva surūpaṃ tvā vasuvidaṃ paśūnāṃ tejasāgnaye juṣṭamabhighārayāmi iti dakṣiṇam . tūṣṇīmuttaram 5 sāṃnāyyamabhighārayati yasta ātmā paśuṣu praviṣṭo devānāṃ viṣṭhāmanu yo vitasthe . ātmanvān soma ghṛtavān hi bhūtvā devān gaccha suvarvinda yajamānāya mahyam iti 6 pātr! yāmudvāsayati ārdra ḥ! pratha-snurbhuvanasya gopāḥ . śṛta utsnāti janitā matīnām iti 7 na paryāvartayati na bhinatti 8 2.10

2.2.2.11

irā bhūtiḥ pṛthivyai raso motkramīt iti kapālāni pratyanakti 1 athaināva-parivargamaṇikāṣamanakti devastvā savitā madhvānaktu iti 2 upariṣṭādabhya-jyādhastādupānakti 3 svaktamakūrmapṛṣantaṃ kṛtvā sāṃnāyye cālaṃkṛtyāntarvedi caturhotrā paurṇamāsyām̐ havīm̐ ṣyāsādayet pañcahotrāmāvāsyāyām 4 bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti prathamāyāṃ paurṇamāsyām 5 saṃvatsare paryāgata etābhirevāsādayet 6 prathama eva saṃvatsara ityāśmarathyaḥ . saṃvatsaresaṃvatsara ityālekhanaḥ 7 apareṇa srucaḥ puroḍāśāvāsādayati 8 madhye vedeḥ sāṃnāyyakumbhyau saṃdhāya dakṣiṇāsyāṃ vediśroṇyām̐ śṛtamāsādayatyuttarasyāṃ dadhi 9 api vā pūrva m̐! śṛtamaparaṃ dadhī-tyekeṣām 10 agreṇa dhruvāṃ vedam̐ sādayati ayaṃ vedaḥ pṛthivīmanvavindad guhā satīṃ gahane gahvareṣu . sa vindatu yajamānāya lokamacchidraṃ yajñaṃ bhūrikarmā karotu iti 11 vedyantān paristīrya hotṛṣadanaṃ kalpayati 12 jaghanena vedimudagagrairdarbhaiḥ sam̐ stīrṇaṃ bhavati 13 2.11

2.2.2.12

tataḥ saṃpreṣyati agnaye samidhyamānāyānubrahi iti 1 āsīna idhmaṃ praṇavepraṇave samidhamādadhāti 2 yatrābhijānāti samiddho agna āhuta iti tadekāmanūyā-jasamidhamavaśiṣya sarvamidhmaśeṣamabhyādhāya vedenāhavanīyaṃ trirupavājayati 3 sruveṇa dhruvāyā ājyamādāya vedenopayamyottaraṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtya dakṣiṇā-prāñcamāsīnaḥ saṃtatamṛjumāghāramāghārayati prajāpatiṃ manasā dhyāyan 4 sruve-ṇājyasthālyā ājyamādāya dhruvāmāpyāyayati ā pyāyatāṃ dhruvā ghṛtena ityetayā 5 tatraiṣo'tyantapradeśo yatra kva ca dhruvāyā ājyamādatta evamevaināmāpyāyayati . dhruvāyā evānādiṣṭājyārthāḥ kriyante 6 tataḥ saṃpreṣyati agnīt paridhīm̐ ścāgniṃ ca tristriḥ saṃmṛḍḍhi iti 7 sasphyairidhmasaṃnahanairāgnīdhraḥ paridhīm̐ ścāgniṃ ca tristriḥ saṃmārṣṭi 8 tūṣṇīṃ paridhīn 9 agne vājajidvājaṃ tvā sariṣyantaṃ vājaṃ jeṣyantaṃ vājinaṃ vājajitaṃ vājajityāyai saṃmārjmyagnimannādamannādyāya ityagnim̐ saṃmārṣṭi 10 agreṇa juhūṃ dhruvāṃ vottānau pāṇī pratiṣṭhāpya 11 2.12

2.2.2.13

āhavanīyāyāñjaliṃ karoti bhuvanamasi vi prathasvāgne yaṣṭaridaṃ namaḥ iti 1 juhūmādatte juhvehi iti . upabhṛtam upabhṛdehi iti 2 upabhṛti juhūmatyādadhāti suyame me adya ghṛtācī bhūyāstam̐ svāvṛtau sūpāvṛtau iti 3 tatraiṣo'tyantapradeśo yatra kva copabhṛti juhūmatyādadhāti mukhata evādhyūhati mukhata upāvaharati 4 na ca sam̐ śiñjayati nābhideśe ca srucau dhārayate 5 samaṃ prāṇairityekeṣām 6 agreṇa dhruvāmanavakliśnan prastaramatyākrāmati agnāviṣṇū mā vāmava kramiṣam iti 7 dakṣiṇato'vatiṣṭhate viṣṇo sthānamasi iti 8 antarvedi dakṣiṇaḥ pādo bhavati . avaghra iva savyaḥ 9 dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtyordhvasti-ṣṭhannanvārabdhe yajamāne prāñcamudañcam̐ saṃtatamṛjumāghāramāghārayati samārabhyordhvo adhvaraḥ iti 10 nyañcamāghārayed vṛṣṭikāmasyordhva m̐! svargakāmasya 11 etaṃ bhūyiṣṭhamāhutīnāṃ juhoti 12 hutvānuprāṇiti 13 hiṃ bṛhadbhāḥ iti srucamudgṛhṇāti 14 asam̐ sparśayan srucau pratyākrāmati 15 2.13

2.2.2.14

pāhi māgne duścaritādā mā sucarite bhaja iti 1 ete evākramaṇapratyākramaṇe mantravatī bhavataḥ 2 tatraiṣo'tyantapradeśo yā uttarataḥ sannāhutīrjuhotyuttaraṃ paridhi-saṃdhimanvavahṛtya tā juhoti . yā dakṣiṇato dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtya tāḥ 3 dakṣiṇenaiva dakṣiṇātyākrāmati savyenodaṅ . api vā savyena dakṣiṇā dakṣiṇenodaṅ 4 pratyākramya juhvā dhruvām̐ samanakti makhasya śiro'si saṃ jyotiṣā jyotiraṅktām iti 5 unnītam̐ rāyaḥ iti sruveṇa dhruvāyā ājyamādāya suvīrāya svāhā iti juhūṃ pratyabhighārayati 6 yajñena yajñaḥ saṃtataḥ iti juhvā dhruvām 7 nidhāya srucau vederavyantaṃ tṛṇamādāyottarata utkare prāñcau pravarā-yāvatiṣṭhete ka idamadhvaryurbhaviṣyati sa idamadhvaryurbhaviṣyati . yajño yajñasya viṣṇoḥ sthāne tiṣṭhāmi . vāgārtvijyaṃ karotu mana ārtvijyaṃ karotu . vācaṃ prapadye bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti pūrvo'dhvaryuḥ . ka idamagnīd bhaviṣyati sa idamagnīd bhaviṣyati . yajño yajñasya viṣṇoḥ sthāne tiṣṭhāmi . vāgārtvijyaṃ karotu mana ārtvijyaṃ karotu . vācaṃ prapadye bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti 8 2.14

2.2.2.15

apara āgnīdhraḥ 1 sphyaṃ cedhmasaṃnahanāni cānvārabhete 2 brahmāṇamāmantrayate brahman pravarāyāśrāvayiṣyāmi iti 3 prasūto brahmaṇāśrāvayati āśrāvaya iti ośrāvaya iti vā 4 astu śrauṣaṭ ityāgnīdhraḥ pratyāśrāvayati 5 tatraiṣo-'tyantapradeśo yatra kva cādhvaryurāśrāvayennityamevāgnīdhro'pareṇotkaraṃ dakṣiṇā-mukhastiṣṭhan sphyam̐ sedhmasaṃnahanamūrdhvaṃ dhārayamāṇaḥ pratyāśrāvayati 6 āgnī-dhrāgāre tu some 7 āśrāvya pravaraṃ pravṛṇīte agnirdevo hotā devān yakṣad vidvām̐ ścikitvān manuṣvadbharatavadadovadadovat iti yathārṣeyo yajamānaḥ 8 trīnārṣeyān mantrakṛta itaūrdhvān vṛṇīte 9 api vā manuvad ityeva pravṛṇīte 10 purohitasyārṣeyān rājñaḥ pravṛṇīte 11 brahmaṇvadā ca vakṣad brāhmaṇā asya yajñasya prāvitāraḥ ityuktvā asau iti hoturupām̐ śu nāma gṛhṇāti 12 mānuṣaḥ ityuccaiḥ 13 vedyāṃ tṛṇamapisṛjya 14 2.15

2.2.2.16

anapavyāharantaḥ pracarantīti vijñāyate 1 yatrābhijānāti ghṛtavatīmadhvaryo srucamāsyasva iti tajjuhūpabhṛtāvādāyātyākramyāśrāvyāha samidho yaja iti 2 vaṣaṭkṛte juhoti 3 āśrāvyāśrāvya yaja yaja ityevottarebhyaḥ saṃpreṣyati 4 apareṇāghārasaṃbhedaṃ prācaḥ prayājānabhikrāmaṃ juhoti 5 samānatra vā 6 api vā samidhaḥ purastād yajati tanūnapātaṃ dakṣiṇata iḍaḥ paścād barhiruttarataḥ svāhākāraṃ madhye 7 yatra samiddhatamastatra sarvā āhutīrjuhuyāt 8 caturtha m̐! hoṣyannaupabhṛtādardhaṃ juhvāmānayate 9 pañca prayājāniṣṭvā pratyākramya yajjuhvāmājyaṃ pariśiṣṭaṃ tena havī m̐! ṣyabhighārayati dhruvāmagre'thāgneyaṃ puroḍāśamathottaramatha śṛtamatha dadhyupabhṛtamantataḥ 10 athāyatane srucau sādayitvā punarādatte 11 evamādatte bhavata ā sviṣṭakṛtaḥ 12 tata ājyabhāgābhyāṃ pracarati 13 agnaye'nubrūhi iti saṃpreṣyati 14 juhvāṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā pañcagṛhītaṃ vātyākramyā-śrāvyāha agniṃ yaja iti 15 vaṣaṭkṛta uttarārdhapūrvārdhe juhoti 16 naitāmuttareṇānyāmāhutiṃ juhoti 17 pratyākramya 18 2.16

2.2.2.17

somāyānubrūhi iti saṃpreṣyati 1 yathāgṛhītamājyaṃ gṛhītvātyākramyāśrāvyāha somaṃ yaja iti 2 vaṣaṭkṛte dakṣiṇārdhapūrvārdhe prabāhuk pūrvayā juhoti 3 naitāṃ dakṣiṇenānyāmāhutiṃ juhoti 4 pratyākramya 5 tatraiṣo'tyantapradeśaḥ sruveṇaivā-jyadohayorityavadyati hastena puroḍāśasya 6 jamadagnīnāmeva pañcāvattaṃ catura-vattamitareṣām 7 apyajāmadagnyo jāmadagnyamāmantr! ya pañcāvattaṃ kurvīta 8 tataḥ saṃpreṣyati agnaye'nubrūhi iti 9 juhvāmupastīryāgneyasya puroḍāśasyāṅguṣṭhena mām̐ sasam̐ hitābhyāmaṅgulībhyāṃ madhyādavadāya pūrvārdhādavadyati paścārdhāt tṛtīyaṃ yadi pañcāvadānaḥ mā bhermā saṃvikthā mā tvā him̐ siṣaṃ mā te tejo'pakramīt . bharatamuddharemanuṣiñca . avadānāni te pratyavadāsyāmi . namaste astu mā mā him̐ sīḥ iti 10 aṅguṣṭhaparvamātrāṇyavadānānyasaṃbhindannavadyati 11 avadānā-nyabhighārya haviḥ pratyabhighārayati yadavadānāni te'vadyan vilomākārṣamātmanaḥ . ājyena pratyanajmyenat tat ta āpyāyatāṃ punaḥ iti 12 atyākramyāśrāvyāha agniṃ yaja iti 13 vaṣaṭkṛte madhye juhoti 14 apidadhadivāprakṣiṇannājyam̐ hutvā puroḍāśaṃ juhoti tata ājyam 15 2.17

2.2.2.18

pūrvāṃ pūrvā m̐! sam̐ hitāmāhutiṃ juhotyā sviṣṭakṛtaḥ 1 api vā srucyamāghā-ramabhijuhuyāt 2 tata upām̐ śuyājāya saṃpreṣyati viṣṇave ityupām̐ śu anubrūhi ityuccaiḥ 3 yathāgṛhītamājyaṃ gṛhītvātyākramyāśrāvyāha viṣṇum ityupām̐ śu yaja ityuccaiḥ 4 vaṣaṭkṛte juhoti 5 agnīṣomīyameka upām̐ śuyājam̐ samāmananti prājāpatyameke 6 sa eṣa paurṇamāsyāmeva bhavati 7 yathāgneyenaivamuttamena puro-ḍāśena pracarati agnīṣomābhyām iti paurṇamāsyām indrā gnibhyām ityamāvā-syāyāmasaṃnayataḥ 8 atha yadi saṃnayet indrā yānubrūhi iti saṃpreṣyati 9 mahendrā ya iti vā yadi mahendra yājī bhavati 10 juhvāmupastīrya dviḥ śṛta-syāvadyati dvirdadhnaścaturavadānasya triḥ pañcāvadānasya 11 abhighāryātyākramyā-śrāvyāha indraṃ yaja iti 12 mahendra m iti vā 13 vaṣaṭkṛte juhoti 14 pratyākramya sruveṇa pārvaṇau homau juhoti ṛṣabhaṃ vājinaṃ vayaṃ pūrṇamāsaṃ yajāmahe . sa no dohatām̐ suvīrya m̐! rāyaspoṣam̐ sahasriṇam . prāṇāya surādhase pūrṇamāsāya svāhā iti paurṇamāsyām . amāvāsyā subhagā suśevā dhenuriva bhūya āpyāyamānā . sā no dohatām̐ suvīrya m̐! rāyaspoṣam̐ sahasriṇam . apānāya surādhase'māvāsyāyai svāhā ityamāvāsyāyām 15 2.18

2.2.2.19

atra nāriṣṭhān homāñjuhoti
daśa te tanuvo yajña yajñiyāstāḥ prīṇātu yajamāno ghṛtena .
nāriṣṭhayoḥ praśiṣamīḍamāno devānāṃ daivye'pi yajamāno'mṛto'bhūt svāhā ..
yaṃ vāṃ devā akalpayannūrjo bhāgam̐ śatakratū .
etadvāṃ tena prīṇāni tena tṛpyatamam̐ hahau svāhā ..
ahaṃ devānām̐ sukṛtāmasmi loke mamedamiṣṭaṃ na mithurbhavāti .
ahaṃ nāriṣṭhāvanuyajāmi vidvān yadābhyāmindro adadhād bhāgadheyam̐ svāhā ..
adārasṛd bhavata deva somāsmin yajñe maruto mṛḍatā naḥ .
mā no vidadabhibhā mo aśastirmā no vidad vṛjanā dveṣyā yā svāhā ..
iti 1 tataḥ saṃpreṣyati agnaye sviṣṭakṛte'nubrūhi iti 2 juhvāmupastīrya sarveṣām̐ haviṣāmuttarārdhāt sakṛtsakṛccaturavadānasyāvadyati dviḥ pañcāvadānasya 3 sthavīyām̐ syetāni daivatebhyo bhavanti 4 dvirabhighārya na haviḥ pratyabhighārayati 5 atyākramyāśrāvyāha agnim̐ sviṣṭakṛtaṃ yaja iti 6 vaṣaṭkṛta uttarārdhapūrvā-rdhe'tihāya pūrvā āhutīrjuhoti 7 pratyākramyāyatane srucau sādayati 8 atraike prāśitram̐ samāmananti . upariṣṭādeke 9 2.19
iti dvitīyaḥ praśnaḥ

Linked texts (3)

Baudhāyanaśrautasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
Bhāradvājaśrautasūtra — Sanskrit
Hiraṇyakeśiśrautasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit