Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.2.4

Kalpaḥ 2.2.4

Language
Sanskrit

2.2.4.1

atha caturthaḥ praśnaḥ
yājamānaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 parvaṇi yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate 2 agnihotram̐ hutvā
devā gātuvido gātuṃ yajñāya vindata .
manasaspatinā devena vātādyajñaḥ prayujyatām ..

2.2.4.2

ityadhvaryurjapitvā prātaragnīnanvādadhāti 3 mamāgne varco vihaveṣvastu iti pūrva-magniṃ gṛhṇāti 4 tūṣṇīmaparau 5 dvitīyayā gārhapatyaṃ tṛtīyayānvāhāryapacanam 6 tisṛbhistisṛbhirvaikaikam 7 uttamāṃ tu japedāhavanīye vādadhyāt 8 vyāhṛtībhiragnyanvādhānameke samāmananti 9 yājamānameke 10 agnīnanvādhīyamānān yajamāna upatiṣṭhate
agniṃ gṛhṇāmi surathaṃ yo mayobhūrya udyantamārohati sūryamahne .
ādityaṃ jyotiṣāṃ jyotiruttamam̐ śvo yajñāya ramatāṃ devatābhyaḥ ..

2.2.4.3

vasūn rudrā nādityānindre ṇa saha devatāḥ .
tāḥ pūrvaḥ parigṛhṇāmi sva āyatane manīṣayā ..

2.2.4.4

imāmūrjaṃ pañcadaśīṃ ye praviṣṭāstān devān parigṛhṇāmi pūrvaḥ .
agnirhavyavāḍiha tānāvahatu paurṇamāsam̐ haviridameṣāṃ mayi ..

2.2.4.5

āmāvāsyam̐ haviridameṣāṃ mayi ..

2.2.4.6

iti yathāliṅgamāhavanīyam 11 4.1
antarāgnī paśavo devasam̐ sadamāgaman .
tān pūrvaḥ parigṛhṇāmi sva āyatane manīṣayā ..

2.2.4.7

ityantarāgnī tiṣṭhan japati 1
iha prajā viśvarūpā ramantāmagniṃ gṛhapatimabhisaṃvasānāḥ .
tāḥ pūrvaḥ parigṛhṇāmi sva āyatane manīṣayā ..

2.2.4.8

iha paśavo viśvarūpā ramantāmagniṃ gṛhapatimabhisaṃvasānāḥ .
tān pūrvaḥ parigṛhṇāmi sva āyatane manīṣayā ..

2.2.4.9

iti gārhapatyam 2
ayaṃ pitṛṇāmagniravāḍḍhavyā pitṛbhya ā .
taṃ pūvaḥ parigṛhṇāmyaviṣaṃ naḥ pituṃ karat ..

2.2.4.10

ityanvāhāryapacanam 3
ajasraṃ tvām̐ sabhāpālā vijayabhāgam̐ samindhatām .
agne dīdāya me sabhya vijityai śaradaḥ śatam ..

2.2.4.11

iti sabhyam 4
annamāvasathīyamabhiharāṇi śaradaḥ śatam .
āvasathe śriyaṃ mantramahirbudhniyo niyacchatu ..

2.2.4.12

ityāvasathīyam 5
idamahamagnijyeṣṭhebhyo vasubhyo yajñaṃ prabravīmi ..

2.2.4.13

idamahamindra jyeṣṭhebhyo rudre bhyo yajñaṃ prabravīmi ..

2.2.4.14

idamahaṃ varuṇajyeṣṭhebhya ādityebhyo yajñaṃ prabravīmi ..

2.2.4.15

iti sarvān 6 4.2

2.2.4.16

ya evaiṣo'gnihotrāya praṇītastaṃ gṛhṇīyādityāśmarathyaḥ . anyaṃ praṇīyetyālekhanaḥ 1 aśanamagnyanvādhānaṃ vratopāyanamityevamanupūrvāṇyeke samāmananti . agnya-nvādhānamaśanaṃ vratopāyanamityeke . vratopāyanamaśanamagnyanvādhānamityeke 2 purā barhiṣa āhartorjāyāpatī sarpirmiśramaśnīyātāṃ yadanyanmāṣebhyo mām̐sācca 3 purā vatsānāmapākartorityaparam 4 tato yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate 5 apareṇāhavanīyamatikramya dakṣiṇata udagāvṛtta upaviśyāpa ācāmati paya-svatīroṣadhayaḥ ityetayā 6 tata ādityamupatiṣṭhate samrāḍasi vratapā asi vratapatirasi vratamārabhe . tatte prabravīmi tacchakeyaṃ tena śakreyaṃ tena rādhyāsam iti 7 yadi nimrukte sūrye vratamupeyādāhavanīyamevaitena mantreṇopatiṣṭhate 8 barhiṣā pūrṇamāse vratamupaiti vatsairamāvāsyāyāmiti vijñāyate 9 4.3

2.2.4.17

dakṣiṇatastiṣṭhannāhavanīyamabhimantrayate agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi iti . sa eṣa brāhmaṇasyaiva syānnetarayorvarṇayoḥ 1 vāyo vratapate iti vāyumupatiṣṭhate . āditya vratapate ityādityam . vratānāṃ vratapate ityāhavanīyam 2 antato devatā upatiṣṭhate devā deveṣu parākramadhvaṃ prathamā dvitīyeṣu dvitīyāstṛtīyeṣu . trirekādaśā iha māvata . idam̐ śakeyaṃ yadidaṃ karomi . ātmā karotvātmane . idaṃ kariṣye bheṣajamidaṃ me viśvabheṣajā . aśvinā prāvataṃ yuvam iti 3 vratamupayan samudraṃ manasā dhyāyati 4 sa etad vrataṃ carati--na mām̐ samaśnāti na striyamupaiti noparyāste jugupsate'nṛtādanāśvānetām̐ rātrimupavasatyapo vāśnātyāraṇyaṃ vā . kāmamāraṇyasyāśnīyāt 5 ā mārgādā madhuna ā prāśātikādityekeṣām 6 āraṇyāyopavasannapo vāśnīyānna vā kiṃcana 7 āmāvāsyām̐ rātriṃ jāgarti 8 api vā yathā śaknuyāt tathā kuryāt 9 upari tveva na śayīta 10 kāmamupari śayīta 11 vratacārī tveva syāt 12 4.4

2.2.4.18

āhavanīyāgāre gārhapatyāgāre vā saṃviśati 1 śvo bhūte'pareṇāhavanīyamati-kramyāpareṇa brahmasadanaṃ yajamāna āhavanīyamabhimukha upaviśati 2 so-'traivāsīnaḥ karmāṇi kriyamāṇānyabhimantrayate 3 agnīn paristīryamāṇā-nabhimantrayate
ubhāvagnī upastṛṇate devatā upavasantu me .
ahaṃ grāmyānupavasāmi mahyaṃ gopataye paśūn ..
iti 4 praṇītāḥ praṇīyamānā abhimantrayate bhūśca kaśca vāk cark ca gauśca vaṭ ca khaṃ ca dhūśca nūśca pūśca ..
ekākṣarāḥ pūrdaśamā virājo yā idaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ vyānaśuḥ .
tā no devīstarasā saṃvidānāḥ svasti yajñaṃ nayata prajānatīḥ ..
brahmapūtāḥ stha .. ko vo yunakti sa vo yunaktu viśvebhyaḥ kāmebhyo devayajyā-yai ..
yāḥ purastāt prasravantyupariṣṭāt sarvataśca yāḥ .
tābhī raśmipavitrābhiḥ śraddhāṃ yajñamārabhe .. iti 5 4.5
havirnirupyamāṇamabhimantrayate agnim̐ hotāramiha tam̐ huve iti 1 taduditvā vācaṃ yacchatyā haviṣkṛtaḥ 2 sarvaṃ vihāramabhimantrayate kastvā yunakti sa tvā yunaktu iti 3 vedim̐ saṃmṛjyamānāmabhimantrayate
catuḥśikhaṇḍā yuvatiḥ supeśā ghṛtapratīkā bhuvanasya madhye .
marmṛjyamānā mahate saubhagāya mahyaṃ dhukṣva yajamānāya kāmān ..
iti 4 stambayajurhviyamāṇamabhimantrayate
yo mā hṛdā manasā yaśca vācā yo brahmaṇā karmaṇā dveṣṭi devāḥ .
yaḥ śrutena hṛdayeneṣṇatā ca tasyendra vajreṇa śiraśchinadmi ..
iti 5 utkaramabhigṛhyamāṇamabhimantrayate
idaṃ tasmai harmyaṃ karomi yo vo devāścarati brahmacaryam .
medhāvī dikṣu manasā tapasvyantardūtaścarati mānuṣīṣu ..
iti 6 parigrāhaṃ pūrvaṃ cottaraṃ cābhimantrayate yajñasya tvā pramayābhimayā pratimayonmayā parigṛhṇāmi ..
bṛhaspate pari gṛhāṇa vedim̐ svagā vo devāḥ sadanāni santu .
tasyāṃ barhiḥ prathatām̐ sādhvantarahim̐ srā ṇaḥ pṛthivī devyastu ..
iti 7 4.6

2.2.4.19

tvacamuddhanyamānāmabhimantrayate
yadudghnanto jihiṃmsima pṛthivīmoṣadhīrapaḥ .
adhvaryavaḥ sphyakṛtaḥ sphyenāntarikṣaṃ moru pātu tasmāt ..
yadudghnanto jihim̐ sima krūramasyā vediṃ cakṛmā manasā devayantaḥ .
mā tena heḍa upagāma bhūmyāḥ śivā no viśvairbhuvanebhirastu ..
iti 1 kṛtāmanumantrayate
bhūmirbhūtvā mahimānaṃ pupoṣa tato devī vardhayate payām̐ si .
yajñiyā yajñaṃ vi ca yanti śaṃ cauṣadhīrāpa iha śakvarīśca ..
iti 2 prokṣaṇīrāsādyamānā abhimantrayate
īḍenyakratūrahamapo devīrupabruve .
divā naktaṃ ca sasruṣīrapasvarīḥ ..
iti 3 barhirupasādyamānamabhimantrayate
aśiśrema barhirantaḥ pṛthivyām̐ sam̐ rohayanta oṣadhīrvivṛkṇāḥ .
yāsāṃ mūlamudavadhīḥ sphyena śivā nastāḥ suhavā bhavantu ..
iti 4 ājyaṃ prokṣaṇīścotpūyamānā abhimantrayate
adbhirājyamājyenāpaḥ samyak punīta savituḥ pavitraiḥ .
tā devīḥ śakvarīḥ śākvareṇemaṃ yajñamavata saṃvidānāḥ ..
iti 5 vyākhyātamājyāvekṣaṇamājyagrahā iti 6 4.7

2.2.4.20

antarvedi barhirāsādyamānamabhimantrayate
sumanaso yajamānāya santvoṣadhīrāpa iha śakvarīśca .
vṛṣṭidyāvā parjanya enā virohayatu hiraṇyavarṇāḥ śatavalśā adabdhāḥ ..
iti 1 barhiḥ stīryamāṇamabhimantrayate
ūrṇāmṛdu prathamānam̐ syonaṃ devebhyo juṣṭam̐ sadanāya barhiḥ .
suvarge loke yajamānam̐ hi dhehi māṃ nākasya pṛṣṭhe parame vyoman ..
iti 2 vedim̐ sam̐ stīryamāṇāmabhimantrayate
catuḥśikhaṇḍā yuvatiḥ supeśā ghṛtapratīkā vayunāni vaste .
sā stīryamāṇā mahate saubhagāya sā me dhukṣva yajamānāya kāmān ..
śivā ca me śagmā caidhi . syonā ca me suṣadā caidhi . ūrjasvatī ca me payasvatī caidhi .. iṣamūrjaṃ me pinvasva . brahma tejo me pinvasva . kṣatramojo me pinvasva . viśaṃ puṣṭiṃ me pinvasva . āyurannādyaṃ me pinvasva . prajāṃ paśūn me pinvasva . lokaṃ me pinvasva iti 3 4.8

2.2.4.21

paridhīn paridhīyamānānabhimantrayate dhruvo'si dhruvo'ham̐ sajāteṣu bhūyāsam ityetaiḥ pratimantram .
asmin yajña upa bhūya innu me'vikṣobhāya paridhīn dadhāmi .
dhartā dharuṇo dharīyānagnirdveṣām̐ si nirito nudātai ..
iti ca sarvān 1 āhavanīyamabhimantrayate
yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ .
indhānāstvā suprajasaḥ suvīrā jyog jīvema balihṛto vayaṃ te ..
yanme agne asya yajñasya riṣyādyadvā skandādājyasyota viṣṇo .
tena hanmi sapatnaṃ durmarāyumainaṃ dadhāmi nirṛtyā upasthe ..
tejiṣṭhā te tapanā yā ca rocanā pratyopantīstanvo yāste agne .
tābhirvarmāṇyabhito vyayasva mā tvā dabhan yajñahanaḥ piśācāḥ ..
iti 2 vidhṛtī nidhīyamāne abhimantrayate
vicchinadmi vidhṛtībhyām̐ sapatnān jātān bhrātṛvyān ye ca janiṣyamāṇāḥ .
viśo yantrābhyāṃ vidhamāmyenānaham̐ svānāmuttamo'sāni devāḥ ..
viśo yantre nudamāne arātiṃ viśvaṃ pāpmānamamatiṃ durmarāyum .
sīdantī devī sukṛtasya loke prajāmasmabhyaṃ dra viṇaṃ ca dhattam ..
dhṛtī stho vidhṛtī svadhṛtī prāṇān mayi dhārayataṃ prajāṃ mayi dhārayataṃ paśūn mayi dhārayatam iti 3 prastaram̐ sādyamānamabhimantrayate
ayaṃ prastara ubhayasya dhartā dhartā prayājānāmutānūyājānām .
sa dādhāra samidho viśvarūpāstasmin sruco adhyāsādayāmi ..
iti 4 4.9

2.2.4.22

srucaḥ sādyamānā abhimantrayate
āroha patho juhu devayānān yatrarṣayaḥ prathamajā ye purāṇāḥ .
hiraṇyapakṣājirā saṃbhṛtāṅgā vahāsi mā sukṛtāṃ yatra lokāḥ ..
juhūrasi ghṛtācī gāyatrīyāmnī kavibhirjuṣāṇā .
avyathamānā yajñamanuyacchasva sunītī yajñaṃ nayāsyupa devānāgneyena śarmaṇā dai-vyena ..
iti juhūm 1
avāhaṃ bādha upabhṛtā sapatnān jātān bhrātṛvyān ye ca janiṣyamāṇāḥ .
dohai yajñam̐ sudughāmiva dhenumahamuttaro bhūyāsamadhare matsapatnāḥ ..
subhṛdasyupabhṛd ghṛtācī traiṣṭubhena chandasā viśvavedaḥ .
avyathamānā yajñamanuyacchasva sunītī yajñaṃ nayāsyupa devānaindre ṇa śarmaṇā dai-vyena ..
ityupabhṛtam 2
yo mā vācā manasā durmarāyurhṛdārātīyādabhidāsadagne .
idamasya cittamadharaṃ dhruvāyā ahamuttaro bhūyāsamadhare matsapatnāḥ ..
dhruvāsi dharaṇī dhanasya pūrṇā jāgatena chandasā viśvavedaḥ .
avyathamānā yajñamanuyacchasva sunītī yajñaṃ nayāsyupa devān vaiśvadevena śarmaṇā daivyena ..
iti dhruvām 3 4.10

2.2.4.23

syono me sīda suṣadaḥ pṛthivyāṃ prathayi prajayā paśubhiḥ suvarge loke .
divi sīda pṛthivyāmantarikṣe'hamuttaro bhūyāsamadhare matsapatnāḥ ..
ayam̐ sruvo abhijiharti homān śatakṣaraśchandasānuṣṭubhena .
sarvā yajñasya samanakti viṣṭhā bārhaspatyena śarmaṇā daivyena ..
iti sruvam 1
iyam̐ sthālī ghṛtasya pūrṇācchinnapayāḥ śatadhāra utsaḥ .
mārutena śarmaṇā daivyena ..
ityājyasthālīm 2 puroḍāśāvajyamānāvabhimantrayate
tṛptirasi gāyatraṃ chandastarpaya mā tejasā brahmavarcasena ..
tṛptirasi traiṣṭubhaṃ chandastarpaya maujasā vīryeṇa ..
tṛptirasi jāgataṃ chandastarpaya mā prajayā paśubhiḥ ..
iti 3 antarvedi havīm̐ ṣyāsannānyabhimṛśati
yajño'si sarvataḥ śritaḥ sarvato māṃ bhūtaṃ bhaviṣyacchrayatām .
śataṃ me santvāśiṣaḥ sahasraṃ me santu sūnṛtā irāvatīḥ paśumatīḥ ..
ityāgneyaṃ puroḍāśam .
prajāpatirasi sarvataḥ śritaḥ sarvato māṃ bhūtaṃ bhaviṣyacchrayatām .
śataṃ me santvāśiṣaḥ sahasraṃ me santu sūnṛtā irāvatīḥ paśumatīḥ ..
ityagnīṣomīyam .
yo naḥ kanīya iha kāmayātā asmin yajñe yajamānāya mahyam .
apa tamindrā gnī bhuvanānnudetāmahaṃ prajāṃ vīravatīṃ videya ..
ityaindrā gnam 4 4.11

2.2.4.24

idamindri yamamṛtaṃ vīryamanenendrā ya paśavo'cikitsan .
tena devā avatopa māmiheṣamūrjaṃ yaśaḥ saha ojaḥ saneyam̐ śṛtaṃ mayi śrayatām ..
iti śṛtam 1
yat pṛthivīmacarattat praviṣṭaṃ yenāsiñcadbalamindre prajāpatiḥ .
idaṃ tacchukraṃ madhu vājinīvadyenopariṣṭādadhinonmahendra m ..
dadhi māṃ dhinotu ..
iti dadhi 2 sarvāṇi samastānyabhimṛśati mamāgne varco vihaveṣvastu ityetenānuvākena .
ayaṃ yajñaḥ samasadaddhaviṣmānṛcā sāmnā yajuṣā devatābhiḥ .
tena lokān sūryavato jayemendra sya sakhyamamṛtatvamaśyām ..
iti ca 3 sāmidhenīranūcyamānā abhimantrayate aṅgiraso māsya yajñasya prātaranuvākairavantu iti 4 yāṃ yāmāśiṣaṃ kāmayate tāmāśāste 5 yatrābhijānāti samiddho agna āhutaḥ iti tadāhavanīyamabhimantrayate
samiddho agnirāhuta svāhākṛtaḥ pipartu naḥ .
svagā devebhya idaṃ namaḥ ..
iti 6 ucchuṣmo agne yajamānāyaidhi niśuṣmo abhidāsate iti 7 sruvāghāramāghāryamāṇamabhimantrayate mano'si prājāpatyam iti 8 vāgasyaindrī sapatnakṣayaṇī iti srucyam 9 4.12

2.2.4.25

pravarayoḥ pravriyamāṇayorjapati devāḥ pitaraḥ pitaro devā yo'hamasmi sa san yaje yasyāsmi na tamantaremi . svaṃ ma iṣṭam̐ svaṃ dattam̐ svaṃ pūrta m̐! svam̐ śrāntam̐ svam̐ hutam . tasya me'gnirupadra ṣṭā vāyurupaśrotādityo'nukhyātā dyauḥ pitā pṛthivī mātā prajāpatirbandhuḥ . ya evāsmi sa san yaje yasyāsmi na tamantaremi iti 1 prayājānāmiṣṭamiṣṭamanumantrayate vasantamṛtūnāṃ prīṇāmi ityetaiḥ pratimantram 2
eko mamaikā tasya yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ..
dvau mama dve tasya yo'smān dvevṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ..
trayo mama tisrastasya yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ..
catvāro mama catasrastasya yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ..
pañca mama na tasya kiṃcana yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ..
iti ca 3 ājyabhāgāviṣṭāvanumantrayate agninā yajñaścakṣuṣmām̐ stasyāhaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam ityāgneyam 4 4.13

2.2.4.26

somena yajñaścakṣuṣmām̐ stasyāhaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam iti saumyam 1 samastānumantraṇameke samāmananti agnīṣomayorahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam iti 2 āgneyasya puroḍāśasya havirāhutimanumantrayate agnerahaṃ deva-yajyayānnādo bhūyāsam iti 3 dabdhirasyadabdho bhūyāsamamuṃ dabheyam ityupām̐ śu-yājasya . yaṃ dveṣṭi tasya nāma gṛhṇāti 4 agnīṣomayorahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam ityagnīṣomīyasya 5 indrā gniyorahaṃ devayajyayendri yāvyannādo bhūyāsam ityaindrā gnasya 6 indra syāhaṃ devayajyayendri yāvī bhūyāsam iti sāṃnāyyayoḥ 7 mahendra syāhaṃ devayajyayā jemānaṃ mahimānaṃ gameyam iti yadi mahendra yājī bhavati 8 agneḥ sviṣṭakṛto'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam iti sviṣṭakṛtaḥ . agnirmā duriṣṭāt pātu iti ca 9 indra sya vaimṛdhasyāhaṃ devaya-jyayāsapatno bhūyāsam iti vaimṛdhasya 10 4.14

2.2.4.27

iḍāmāhviyamāṇāmabhimantrayate surūpavarṣavarṇa ehi iti pratipadya upahūta upahavaṃ te'śīya ityantena 1 upām̐ śūpahave sapta devagavīrjapati bhūyasyehi śreyasyehi vasīyasyehi citta ehi dadhiṣa ehīḍa ehi sūnṛta ehi iti 2 uccairupahave sapta manuṣyagavīḥ cidasi manāsi vasvī rantī ramatiḥ sūnuḥ sūnarā devīrdevairabhi mā nivartadhvam . syonāḥ syonena ghṛtena mā samukṣata .
na ma idamupadambhiṣagṛṣirbrahmā yaddade samudrā dudacanniva srucā .
vāgagre viprasya tiṣṭhati śṛṅgebhirdaśabhirdiśan ..
iti ca 3 yarhi hoteḍāmupahvayeta tarhi yajamāno hotāramīkṣamāṇo vāyuṃ manasā dhyāyet vāyuriḍāyā vatsaḥ sā me vāyunā vatsena śraddhāṃ tapaḥ svargaṃ lokaṃ dhukṣva iti 4 upahūyamānāyāṃ japati sā me satyāśīḥ iti pratipadya juṣṭiṃ te gameyam ityantena 5 upahūtāmanumantrayate iḍāyā ahaṃ devayajyayā puṣṭimān paśumān bhūyāsam iti 6 bhakṣāyāhviyamāṇāmabhimantrayate
iḍā dhenuḥ sahavatsā na āgādūrjaṃ duhānā payasā prapīnā .
sā no annena haviṣota gobhiriḍābhyasmām̐ āgāt ..
iti 7 4.15

2.2.4.28

vyākhyātā mārjanī 1 barhiṣadaṃ puroḍāśamabhimṛśati bradhna pinvasva dadato me mā kṣāyi kurvato me mopa dasat . diśāṃ kḷptirasi . diśo me kalpantāṃ kalpantāṃ me diśo daivīśca mānuṣīśca . ahorātre me kalpetām . ardhamāsā me kalpantām . māsā me kalpantām . ṛtavo me kalpantām . saṃvatsaro me kalpatām . kḷptirasi kalpatāṃ me ..
āśānāṃ tvāśāpālebhyaścaturbhyo amṛtebhyaḥ .
idaṃ bhūtasyādhyakṣebhyo vidhema haviṣā vayam ..
bhajatāṃ bhāgī bhāgaṃ mā bhāgo bhakta nirabhāgaṃ bhajāmaḥ . apaspinvauṣadhīrjinva . dvipāt pāhi catuṣpādava . divo vṛṣṭimeraya ..
brāhmaṇānāmidam̐ haviḥ somyānām̐ somapīthinām .
nirbhakto'brāhmaṇo nehābrāhmaṇasyāsti ..
iti 2 antarvedyanvāhāryamāsannamabhimṛśati
iyam̐ sthālyamṛtasya pūrṇā sahasradhāra utso akṣīyamāṇaḥ .
sa dādhāra pṛviī!mantarikṣaṃ divaṃ ca tenaudanenātitarāṇi mṛtyum ..
iti . prajāpaterbhāgo'si iti cānuvākaśeṣeṇa 3 etenaiva brahmābhimṛśati 4 4.16

2.2.4.29

anūyājasamidhamādhīyamānāmabhimantrayate eṣā te agne samit tayā vardhasva cā ca pyāyasva . vardhatāṃ ca te yajñapatirā ca pyāyatām . vardhiṣīmahi ca vayamā ca pyāsiṣīmahi iti 1 āhitāyāmāhavanīyam
yaṃ te agna āvṛścāmyahaṃ vā kṣipitaścaran .
prajāṃ ca tasya mūlaṃ ca nīcairdevā nivṛścata ..
agne yo no'bhidāsati samāno yaśca niṣṭyaḥ .
idhmasyeva prakṣāyato mā tasyoccheṣi kiṃcana ..
yo māṃ dveṣṭi jātavedo yaṃ cāhaṃ dveṣmi yaśca mām .
sarvā m̐! stānagne saṃdaha yām̐ ścāhaṃ dveṣmi ye ca mām ..
iti 2 idhmasaṃnahanam̐ hutamanumantrayate
vedirbarhiḥ śritam̐ haviridhmaḥ paridhayaḥ srucaḥ .
ājyaṃ yajña ṛco yajuryājyāśca vaṣaṭkārāḥ .
saṃ me saṃnatayo namantāmidhmasaṃnahane hute ..
iti 3 anūyājānāmiṣṭamiṣṭamanumantrayate barhiṣo'haṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam ityetaiḥ pratimantram 4 srucau vyūhyamāne vājavatībhyāmabhimantrayate vājasya mā prasavena iti dvābhyām 5 paridhīnajyamānānabhimantrayate vasūn devān yajñenāpiprem . rudrā n devān yajñenāpiprem . ādityān devān yajñenāpiprem iti 6 4.17
prastaramajyamānamabhimantrayate
samaṅktāṃ barhirhaviṣā ghṛtena samādityairvasubhiḥ saṃ marudbhiḥ .
samindre ṇa viśvebhirdevebhiraṅktāṃ divyaṃ nabho gacchatu yat svāhā ..
iti 1 yatrābhijānāti agniridam̐ havirajuṣata iti tannigadāṃnigadāṃ devatā-manumantrayate agnerahamujjitimanūjjeṣam ityetairmantrairyathādevatam 2 yarhi hotā yajamānasya nāma gṛhṇīyāt tarhi brūyāt emā agmannāśiṣo dohakāmāḥ iti 3 purastādapāttaṃ tṛṇamanuprahviyamāṇamanumantrayate
divaḥ khīlo'vatataḥ pṛthivyā adhyutthitaḥ .
tenā sahasrakāṇḍena dviṣantam̐ śocayāmasi .
dviṣanme bahu śocatvoṣadhe mo aham̐ śucam ..
iti 4 paridhiṣu prahviyamāṇeṣvāhavanīyamabhimantrayate vi te muñcāmi raśanā vi raśmīn iti 5 śaṃyuvākamabhimantrayate viṣṇoḥ śaṃyorahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam iti 6 sam̐ srāvabhāgāniṣṭānanumantrayate iṣṭo yajño bhṛgubhi-rdra viṇodā yatibhirāśīrdā vasubhirāśīrvānatharvabhiḥ . aṅgiraso māsya yajñasya prātaranuvākairahoṣuḥ . tasya meṣṭasya vītasya dra viṇehāgamaḥ . vasuryajño vasumān yajñastasya mā yajñasya vasorvasumato vasvāgacchatvado ma āgamyāt iti . yat kāmayate tasya nāma gṛhṇāti 7 4.18

2.2.4.30

antarvedi vedaṃ nidhāyābhimṛśati vedo'si vittirasi videya ityetairmantraiḥ 1 videya ityato'nantaraṃ yadyad bhrātṛvyasyābhidhyāyet tasya nāma gṛhṇīyāt 2 patnīsaṃyājānāmiṣṭamiṣṭamanumantrayate . somasyāhaṃ devayajyayā iti prathamam . tvaṣṭurahaṃ devayajyayā iti dvitīyam 3 rākāyā ahaṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam iti rākām . sinīvālyā ahaṃ devayajyayā paśumān bhūyāsam iti sinīvālīm . kuhvā ahaṃ devayajyayā puṣṭimān paśumān bhūyāsam iti kuhūm . etā eva tisraḥ patnyanumantrayate mantrām̐ śca saṃnamayati 4 uttamau patnīsaṃyā-jāviṣṭāvanumantrayate devānāṃ patnīragnirgṛhapatiryajñasya mithunaṃ tayorahaṃ devayajyayā mithunena pra bhūyāsam iti 5 ājyeḍāmanumantrayate
iḍāsmānanu vastāṃ ghṛtena yasyāḥ pade punate devayantaḥ .
vaiśvānarī śakvarī vāvṛdhānopa yajñamasthita vaiśvadevī ..
iti 6 yā sarasvatī viśobhagīnā tasyāste bhaktivāno bhūyāsma iti phalīkaraṇahome hute mukhaṃ vimṛṣṭe 7 hute samiṣṭayajuṣi yajamānabhāgaṃ prāśnāti saṃ yajñapatirāśiṣā iti 8 yadi yajamānaḥ pravaset prajāpatervibhānnāma lokastasmim̐ stvā dadhāmi saha yajamānena iti dhruvāyāṃ yajamānabhāgamavadhāya samiṣṭayajuṣā saha juhuyāt 9 4.19

2.2.4.31

purā pūrṇapātrājjapati yajña śaṃ ca ma upa ca yajña śivo me saṃtiṣṭhasva sviṣṭo me saṃtiṣṭhasvāriṣṭo me saṃtiṣṭhasva .. yajña namaste yajña namo namaśca te yajña . śivena me saṃtiṣṭhasva syonena me saṃtiṣṭhasva subhūtena me saṃtiṣṭhasva brahmavarcasena me saṃtiṣṭhasva yajñasyarddhimanu saṃtiṣṭhasva . upa te yajña nama upa te nama upa te namaḥ iti 1 antarvedi praṇītā āsannā abhimṛśati ko vo'yokṣīt sa vo vimuñcatu iti 2 athāsūpariṣṭāt saṃtatāmudakadhārām̐ srāvayati sadasi sanme bhūyāḥ iti 3 athaināṃ pratidiśaṃ vyutsiñcati prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantām ityetairyathārūpam 4 avaśiṣṭā antarvedi ninayati
samudraṃ vaḥ prahiṇomi svāṃ yonimapigacchata .
acchidra ḥ! prajayā bhūyāsaṃ mā parāseci matpayaḥ
iti 5 mukhaṃ vimṛṣṭe
yadapsu te sarasvati goṣvaśveṣu yanmadhu .
tena me vājinīvatī mukhamaṅdhi sarasvati ..
iti 6 dakṣiṇe vedyante dakṣiṇena padā prāṅ viṣṇukramān krāmati viṣṇoḥ kramo'si ityetaistribhirmantraiḥ . tiṣṭham̐ ścaturthaṃ japati 7 tata ādityamupatiṣṭhate aganma suvaḥ suvaraganma iti pratipadya saṃ jyotiṣābhūvam ityantena 8 4.20

2.2.4.32

udyannadya mitramahaḥ sapatnān me anīnaśaḥ .
divainān vidyutā jahi nimrocannadharān kṛdhi ..
udyannadya vi no bhaja pitā putrebhyo yathā .
dīrghāyutvasya heśiṣe tasya no dehi sūrya ..
udyannadya mitramaha ārohannuttarāṃ divam .
hṛdro gaṃ mama sūrya harimāṇaṃ ca nāśaya ..
śukeṣu me harimāṇam̐ ropaṇākāsu dadhmasi .
atho hāridra veṣu me harimāṇaṃ nidadhmasi ..
udagādayamādityo viśvena sahasā saha .
dviṣantaṃ mama randhayan mo ahaṃ dviṣato radham ..
yo naḥ śapādaśapato yaśca naḥ śapataḥ śapāt .
uṣāśca tasmai nimruk ca sarvaṃ pāpam̐ samūhatām ..
iti ca 1 pradakṣiṇamāvartate aindrī māvṛtamanvāvarte puṇyā bhavantu yā lakṣmīḥ parābhavantu yāḥ pāpīḥ iti 2 yadyabhicaret idamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasya śucā prāṇaṃ niveṣṭayāmi iti dakṣiṇasya padaḥ pārṣṇyā niveṣṭayet 3 anvāhāryapacanamabhimantrayate
agne vahne svaditaṃ nastanaye pituṃ paca .
śaṃ tokāya tanuve syonaḥ ..
iti 4 tejo'si ityabhiparyāvṛtyāhavanīyamabhimantrayate samahaṃ prajayā saṃ mayā prajā iti 5 samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsam ityupasamidhya vasumān yajño vasīyān bhūyāsam ityupasthāya gārhapatyamabhimantrayate agna āyūm̐ ṣi pavase iti pratipadya śatam̐ himāḥ ityantena 6 putrasya nāma gṛhṇāti tāmāśiṣamā śāse tantave jyotiṣmatīm ityajātaputraḥ . tāmāśiṣamā śāse'muṣmai jyotiṣmatīm iti jātaputraḥ 7 atha yadi bahuputraḥ syāt sarveṣāṃ nāmāni gṛhṇīyāt jyotiṣe tantave tvā iti 8 4.21

2.2.4.33

antarvedyāsīno'tīmokṣān japati ye devā yajñahanaḥ ityetān 1 sarvaṃ vihāramabhimantrayate kastvā yunakti sa tvā vi muñcatu iti 2 atraike yajamānabhāgasya prāśanam̐ samāmananti 3 sāṃnāyyayorapi brāhmaṇo yajamānaḥ prāśnīyāt .
idam̐ haviḥ prajananaṃ me astu daśavīram̐ sarvagaṇam̐ svastaye .
ātmasani prajāsani paśusanyabhayasani lokasani vṛṣṭisani ..
agniḥ prajāṃ bahulāṃ me karotvannaṃ payo reto asmāsu dhatta .
rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharat ..
iti śṛtasya . dadhikrāvṇo akāriṣam iti dadhnaḥ 4 tato vrataṃ visṛjate 5 dakṣiṇatastiṣṭhannāhavanīyamabhimantrayate agne vratapate vratamacāriṣam iti 6 sa eṣa brāhmaṇasyaiva syānnetarayorvarṇayoḥ 7 vāyo vratapate iti vāyumupatiṣṭhate . āditya vratapate ityādityam . vratānāṃ vratapate ityāhavanīyam 8 yajñasya punarālambhaṃ japati yajño babhūva sa ā babhūva iti 9 prāṅutkramya brūyāt gomām̐ agne ityetām 10 yathānvavetamupaniṣkrāmannāha brāhmaṇām̐ starpayitavai iti 11 tat khalvidaṃ yājamānaṃ na pravasato vidyata ityāśmarathyaḥ . athālekhanaḥ . evaṃ vihitamevāsya pravasato yājamānaṃ bhavati . etāvannānā . yāni sam̐ spṛśya karmāṇyadhvaryustāni kuryāt 12 yajamānaḥ kāle tāṃ diśamabhimukho mantrān japet . prāṅmukhastveva viṣṇukramān gomatīmiti brūyād gomatīmiti brūyāt 13 4.22
iti caturthaḥ praśnaḥ

Linked texts (5)