Kalpah 2.2.5
Kalpaḥ 2.2.5
- Language
- Sanskrit
2.2.5.1
atha pañcamaḥ praśnaḥ
agnīnādhāsyamāno yo'śvatthaḥ śamīgarbho bhūmiṃ mūlenāspṛṣṭastasyāraṇī āharet . anāspṛṣṭa ityekeṣām 1 yo aśvatthaḥ śamīgarbhaḥ ityetayā 2 uttarayā vā 3 brāhmaṇavyākhyātāḥ saṃbhārāḥ sapta pārthivāḥ sapta vānaspatyāḥ 4 tānāharati vaiśvānarasya rūpaṃ pṛthivyāṃ parisrasā ityetairmantrairyathārūpam 5 yaṃ tvā samabharaṃ jātavedaḥ ityetayā saṃbhṛtam̐ saṃbhṛtaṃ yajamāno'bhimṛśati 6 kṛttikāsu brāhmaṇa ādadhīta yaḥ kāmayeta mukhyo brahmavarcasī syāmiti 7 rohiṇyāmādadhīta yaḥ kāmayeta sarvān rohān rohayeyamiti 8 mṛgaśīrṣa ādadhīta yaḥ kāmayeta śrīmān syāmiti 9 yaḥ purā bhadra ḥ! san pāpīyān syāt sa punarvasvorādadhīta 10 yaḥ kāmayeta dānakāmā me prajāḥ syuriti sa pūrvayoḥ phalgunyorādadhīta 11 yaḥ kāmayeta bhagī syāmiti sa uttarayorādadhīta 12 viparītameke samāmananti 13 hasta ādadhīta yaḥ kāmayeta pra me dīyeteti 14 yo bhrātṛvyavān syāt sa citrāyāmādadhīta 15 citrāyām̐ rājanya ādadhītetyekeṣām 16 viśākhayorādadhīta prajākāmo'nurādheṣvṛddhikāmaḥ proṣṭhapadeṣu pratiṣṭhākāma iti vijñāyate 17 sūryanakṣatra eva syādityekeṣām 18 5.1
2.2.5.2
vasante brāhmaṇa ādadhīta 1 grīṣme hemante vā rājanyaḥ 2 śaradi vaiśyaḥ 3 varṣāsu rathakāraḥ 4 śiśiraḥ sārvavarṇikaḥ 5 atha yadi somena yakṣyamāṇaḥ syānnartūn sūrkṣenna nakṣatram . yasminneva kasmim̐ ścidṛtāvādadhīta 6 amāvāsyāyāṃ vaiva paurṇamāsyāmādadhīta 7 yā pūrvābhyāṃ phalgunībhyāṃ paurṇamāsī syānna tasyāmādadhīta 8 vidyate caturthasya varṇasyāgnyādheyamityekam . na vidyata ityaparam 9 na jīvapituragnyādheyaṃ vidyata ityekam . vidyata ityaparam 10 udavasāyāgnīnādadhīta śālīnaḥ . na yāyāvara ādri yeta 11 prācīnapravaṇaṃ devayajanamadhyavasyati apeta vīta iti 12 tasminnudīcīm̐ śālāṃ mītvāgreṇa madhyamaṃ vam̐ śaṃ gārhapatyāyatanaṃ karoti 13 agreṇa gārhapatyāyatanamāhavanīyāya 14 aṣṭāsu prakrameṣu brāhmaṇo'gnimādadhīta . ekādaśasu rājanyaḥ . dvādaśasu vaiśyaḥ 15 caturvi m̐! śatyāmādheya iti vijñāyate 16 aparimita ityekeṣām 17 cakṣurnimita ityekeṣām 18 dakṣiṇataḥ purastād vitṛtīyadeśe nedīyasi gārhapatyāyatanād dakṣiṇāgnerāyatanaṃ karoti 19 agreṇāhavanīyāyatanam̐ sabhyaṃ minvati 20 agreṇa sabhyamāvasatham 21 tato yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate 22 kṣaume vasānau jāyāpatī agnimādadhīyātām 23 te dakṣiṇākāle'dhvaryave dattaḥ 24 purastād brāhmaudanikāt paridadhīyātāmityekam . purastāt saṃbhāranivapanādityaparam 25 yasmin nakṣatre'gnimādhāsyamānaḥ syāt tasya purastāt saṃvatsare dvādaśāhe caturahe tr! yahe dvyahe vaikāhe vā 26 5.2
2.2.5.3
adhivṛkṣasūrya aupāsanādagnimāhṛtyāpareṇa gārhapatyāyatanaṃ brāhmaudanikamā-dadhāti 1 niśāyāṃ carmaṇi pājake vā brahmaudanaṃ catuḥśarāvaṃ tūṣṇīṃ nirvapati 2 api vā devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ brahmaṇe prāṇāya juṣṭaṃ nirvapāmi iti prathamam 3 brahmaṇe'pānāya iti dvitīyam 4 brahmaṇe vyānāya iti tṛtīyam 5 brahmaṇe iti caturtham . nirupya kṣīre śrapayati 6 caturṣu vodapātreṣu 7 na nirṇenokti nāvasiñcatītyekeṣām 8 jīvataṇḍulamiva śrapayitvoddhṛtya juhoti pra vedhase kavaye iti 9 athainaṃ caturdhā vyuddhṛtya sarpiṣopasicyānabhyucchindanniva caturbhya ārṣeyebhya upaharati 10 tebhyaḥ prāśi-tavadbhyaḥ samānaṃ varaṃ dadāti 11 brahmaudanaśeṣa ājyamānīya citriyasyāśvatthasya samidhastisra ādrā raḥ! sapalāśāḥ stibhikavatīḥ prādeśamātrīrbrahmaudane vivṛtyā-dadhāti 12 samidhāgniṃ duvasyata iti gāyatrībhirbrāhmaṇasya triṣṭugbhī rājanyasya jagatībhirvaiśyasya 13 sa etad vrataṃ caret 14 āgnyādheyānna mām̐ samaśnīyānna striyamupeyāt 15 nāsyāgniṃ gṛhāddhareyurnānyata āhareyuḥ 16 naiṣo'gniranugacchet 17 na prayāyāt 18 yadyanu vā gacchet prayāyādevameva brahmaudanaṃ paktvaivam̐ samidha ādhāya bharaṇaśeṣam̐ samāpyāgnīnādadhīta 19 yadyenam̐ saṃvatsare nopanamedevameva kuryāt 20 yastam̐ śvo'gnimādhāsyan syāt sa etām̐ rātriṃ vrataṃ carati 21 na mām̐ samaśnāti na striyamupaiti noparyāste . jugupsetānṛtāt 22 adhvaryureva vrataṃ caredityekam . sarva ityaparam 23 5.3
2.2.5.4
gārhapatyāyatane kalmāṣamajaṃ badhnāti prajā agne saṃvāsaya ityetayā 1 vīṇātūṇavairetām̐ rātriṃ yajamānaṃ jāgarayanti puṇyaiśca nīthaiḥ 2 śalkaistām̐ rātrimagnimindhīta śalkairagnimindhānaḥ ityetayā 3 tasminnupavyuṣamaraṇī niṣṭapet jātavedo bhuvanasya retaḥ iti dvābhyām 4 anugamayatyetamagnim 5 yajamānāyāraṇī prayacchati agnī rakṣām̐ si sedhati iti 6 te yajamānaḥ pratīkṣate mahī viśpatnī sadane ṛtasya iti 7 ārohataṃ daśatam ityetayā pratigṛhyottarā-bhyāmabhimantrayate 8 tato vācaṃ yacchati anṛtāt satyamupaimi iti 9 vāgyata āsta āgnermanthanāt 10 tata ātmanyagniṃ gṛhṇāte adhvaryuryajamānaśca mayi gṛhṇā-myagre agnim iti dvābhyām 11 agnyāyatanānyuddhanti uddhanyamānamasyā amedhyam iti 12 uddhatyāvokṣati śaṃ no devīrabhiṣṭaye ityetayā 13 śuṣkeṣūpavāteṣu saṃbhārān nivapati 14 dvaidhaṃ vibhajyārdhān pūrveṣvardhānaparayoḥ 15 agnerbhasmā-syagneḥ purīṣamasi iti gārhapatyāyatane sikatā nivapati 16 evamanvāhārya-pacanāyatana evamāhavanīyāyatana evam̐ sabhyāvasathyayoḥ 17 evamanupūrvā-ṇyevaiṣvata ūrdhvaṃ karmāṇi kriyante 18 5.4
2.2.5.5
ekaikaśaḥ pārthivān nivapati 1 saṃjñānamasi kāmadharaṇam ityūṣān 2 nivapan yadadaścandra masi kṛṣṇaṃ tadihāstu iti manasā dhyāyati 3 udehyagne ityākhūtkaram 4 yat pṛthivyā anāmṛtam iti gārhapatyāyatane valmīkavapāṃ nivapati 5 yadantarikṣasyānāmṛtam ityanvāhāryapacanāyatane 6 yad divo'nāmṛtam itītareṣu 7 ut samudrā t iti sūdam 8 iyatyagra āsīḥ iti varāhavihatam 9 ado devī iti śarkarāḥ 10 śarkarā nivapan yaṃ dviṣyāt taṃ dhyāyet 11 uttareṇa saṃbhārān sauvarṇān hiraṇyaśakalānupāsyati yāste śivāstanuvo jātavedaḥ iti 12 ekaikamādhāyādhāya rajataṃ dveṣyāyātiprayacchati 13 yadi dveṣyaṃ nādhi-gacchedatipravidhyet 14 evam̐ sam̐ sṛjya vānaspatyān nivapati puṣkaraparṇama-śvatthamudumbaraṃ palāśam̐ śamīṃ vikaṅkatamaśanihatasya vṛkṣasya kāṣṭham itaḥ prathamaṃ jajñe agniḥ ityetayā 15 sarvān saṃbhārān saṃprayauti saṃ yā vaḥ priyāstanuvaḥ .. saṃ vaḥ sṛjāmi hṛdayāni iti dvābhyām 16 5.5
brāhmaudanikasya bhasmāpodūhya daśahotrāraṇī samavadhāyopatiṣṭhatyaśve'gniṃ manthati sahāgne'gninā jāyasva iti 1 mathyamāne caturhotṝn yajamānaṃ vācayati 2 jāte varaṃ dadāti 3 jātamabhiprāṇiti prajāpatestvā prāṇenābhiprāṇimi iti 4 athainam̐ hastābhyāṃ parigṛhṇāti ajījanannamṛtaṃ martyāsaḥ iti 5 tataḥ prāñcamuddhṛtyānudita āditye rathantare gīyamāna āsīnaḥ saṃbhāreṣu gārhapatyamādadhāti 6 bhṛgūnāṃ tvā vratapate vratenādadhāmi iti bhārgavasyādadhyāt . aṅgirasāṃ tvā vratapate vratenā-dadhāmi iti yo brāhmaṇa āṅgirasaḥ syāt . ādityānāṃ tvā devānāṃ vratapate vratenādadhāmi ityanyāsāṃ brāhmaṇīnāṃ prajānām . varuṇasya tvā rājño vratapate vratenādadhāmi iti rājñaḥ . indra sya tvendri yeṇa vratapate vratenādadhāmi iti rāja-nyasya . manostvā grāmaṇyo vratapate vratenādadhāmi iti vaiśyasya . ṛbhūṇāṃ tvā devānāṃ vratapate vratenādadhāmi iti rathakārasya 7 saṃbhāreṣveva sarvā-nagnīnādadhāti 8 5.6
2.2.5.6
yatharṣyādhānenādhāya vyāhṛtībhyāmādadhāti bhūrbhuvaḥ iti 1 tataḥ sarparājñībhyāṃ bhūmirbhūmnā ityetayā ca dvitīyayā ca 2 etābhyāmevāhitaṃ yajamāna upatiṣṭhate 3 tato gharmiśirasā gharmaḥ śiraḥ iti 4 etenaivāhitaṃ yajamāna upatiṣṭhate 5 tata etābhirantata ādadhāti 6 ṛtam̐ stṛṇāmi purīṣam .. sugārhapatyaḥ iti caitābhyām 7 ahaṃ tvadasmi ityāhitaṃ yajamāna upatiṣṭhate 8 tato'śvasya dakṣiṇe karṇe'gnitanūryajamānaṃ vācayati
yā vājinnagneḥ pavamānā paśuṣu priyā tanūstāmāvaha ..
yā vājinnagneḥ pāvakāpsu priyā tanūstāmāvaha ..
yā vājinnagneḥ sūrye śuciḥ priyā tanūstāmāvaha ..
iti 9 gārhapatya idhmamādīpyāhavanīyamudyacchate ojase balāya tvodyacche iti 10 uddhriyamāṇe vāmadevyaṃ gāyati 11 uparīvāgnimudgṛhṇīyāduddharan 12 nāsyadaghnamatiharet 13 udyatamidhmamupayataṃ dhārayanti 14 athānvāhāryapacanaṃ yataḥ kutaścāhṛtyordhvajñurādadhāti 15 araṇībhyāṃ vā mathitvā 16 yatharṣyā-dhānenādhāya vyāhṛtyādadhāti bhuvaḥ iti 17 tataḥ sarparājñībhyāṃ bhūmirbhūmnā ityetayā ca tṛtīyayā ca 18 etābhyāmevāhitaṃ yajamāna upatiṣṭhate 19 tato gharmaśirasā vātaḥ prāṇaḥ iti 20 etenaivāhitaṃ yajamāna upatiṣṭhate 21 5.7
2.2.5.7
tato'śvaprathamāḥ prāñco'bhipravrajanti prācīmanu pradiśaṃ prehi vidvān ityetayā . divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāt ityetābhiścatasṛbhiḥ 1 jānudaghne'gre haratyatha nābhidaghne'thāsyadaghne 2 nāgniṃ cādityaṃ ca vyaveyāt 3 pūrvamagnim̐ harati paścādanveti 4 dakṣiṇato brahmā rathaṃ vartayati rathacakraṃ vā bṛhaspate pari dīyā rathena iti 5 etāṃ vāpratirathasyarcaṃ brahmā japatītyekeṣām 6 tathā rathaṃ vartayati yāvaccakraṃ triḥ parivartate 7 yaḥ sapatnavān bhrātṛvyavān syāt tasya punaścakraṃ triḥ parivartayet 8 samayādhve varaṃ dadāti 9 samayādhve hiraṇyaṃ nyasyāti-krāmati nāko'si bradhnaḥ saṃkramaṇaḥ pratiṣṭhā yajamānasya iti 10 uttareṇa saṃbhārān dakṣiṇena padā prāñcamaśvamākramayati abhyasthāt iti 11 etasminneva pade pradakṣiṇamāvartyottarayā pratyañcamākramayati 12 pārśvata ākramayedyathā-hitasyāgneraṅgārāḥ padamabhyavavarteran 13 yadyaśvo na syād balīvarda evaitat karma kuryāt 14 ajasya pada ādheya iti vijñāyate 15 kamaṇḍalupada ityekeṣām 16 aśvamupasaṃgṛhya purastātpratyaṅmukhaḥ prahvastiṣṭhan bṛhati gīyamāne 17 5.8
2.2.5.8
ardhodite sūrya āhavanīyamādadhāti 1 sarvodite brahmavarcasakāmasyādadhyāt 2 yatharṣyādhānenādhāya vyāhṛtībhirādadhāti bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti 3 tataḥ sarparā-jñībhyāṃ bhūmirbhūmnā ityetayā ca caturthyā ca 4 etābhyāmevāhitaṃ yajamāna upa-tiṣṭhate 5 tato gharmaśirasā arkaścakṣuḥ iti 6 etenaivāhitaṃ yajamāna upatiṣṭhate 7 prāṇaṃ tvāmṛta ādadhāmi iti ca dvābhyām 8 antata ādhāyopatiṣṭhate ānaśe vyānaśe iti 9 nihite vāravantīyaśyaite gāyati 10 nāhitamagnimanabhi-hutamupaspṛśet . ājyena cauṣadhībhiśca śamayitavya iti vijñāyate 11
yā te agne paśuṣu pavamānā priyā tanūryā pṛthivyāṃ yāgnau
yā rathaṃtare yā gāyatre chandasīdaṃ te tāmavarundhe .
tasyai te svāhā ..
yā te agne'psu pāvakā priyā tanūryāntarikṣe yā vāyau
yā vāmadevye yā traiṣṭubhe chandasīdaṃ te tāmavarundhe .
tasyai te svāhā ..
yā te agne sūrye śuciḥ priyā tanūryā divi yāditye
yā bṛhati yā jāgate chandasīdaṃ te tāmavarundhe .
tasyai te svāhā iti 12 5.9
ājyena cauṣadhībhiśca śamayitvāhavanīyāt sabhyāvasathyau yatharṣyādhānenā-dadhāti 1 araṇībhyāṃ vā mathitvā 2 sabhāyām̐ sabhyamāvasatha āvasathīyam 3 dakṣiṇāgnau sabhyāvasathyayoriti vijñāyate 4 yajñāyajñiyaṃ gāyedityekam . sarveṣvityaparam 5 brahmāgnyādheye sāmāni gāyediti vijñāyate 6 nāgnyādheye sāmāni gāyedityekeṣām 7 āgnipavamānībhistisṛbhistisra āśvatthīḥ samidha ādadhāti agna āyūm̐ ṣi pavase ityetābhistisṛbhiḥ 8 śamī-mayyastisraḥ samidho ghṛtānvaktā ādadhāti samudrā dūrmiḥ ityetābhistisṛbhiḥ 9 preddho agne dīdihi puro naḥ ityaudumbarīm . vidhema te parame janmannagne iti vaikaṅkatīm . tām̐ saviturvareṇyasya citrām iti śamīmayīm 10 sarveṣvekaikām 11 prātaragnihotrasyāvṛtā tūṣṇīmagnihotraṃ juhoti 12 araṇye'nuvākyābhirghorā-bhistanūbhiryajamāna āhavanīyamupatiṣṭhate yāste agne ghorāstanuvastābhiramuṃ gaccha iti brūyādyaṃ dviṣyāt 13 5.10
2.2.5.9
tiraḥ pavitramājyaṃ nirupyotpūya sruvaṃ ca juhūṃ ca niṣṭapya saṃmṛjya caturgṛhītena srucaṃ pūrayitvā dvādaśagṛhītena vā pūrṇāhutiṃ juhoti . sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ ityetāmanudrutya svāhākāreṇa juhoti 1 hutāyāṃ pūrṇāhutau varaṃ dadāti 2 evamevāta ūrdhvaṃ darvihomeṣu nirvapatyutpunāti niṣṭapati saṃmārṣṭya-ntataḥ svāhākāraṃ dadhāti 3 yān pratinigadya juhotyete darvihomā bhavanti yām̐ śca juhotīti codayet 4 tato yajamāna āhavanīyamupatiṣṭhate ye te agne śive tanuvau virāṭ ca svarāṭ ca ityanuvākaśeṣeṇa 5 tata etāmāhutim ye agnayo divo ye pṛthivyāḥ iti 6 bhāsvato virājakramairupatiṣṭhate atharva pituṃ me gopāya ityanvāhāryapacanam . narya prajāṃ me gopāya iti gārhapatyam . śam̐ sya paśūn me gopāya ityāhavanīyam . sapratha sabhāṃ me gopāya iti sabhyam . ahe budhniya mantraṃ me gopāya ityāvasathīyam . pañcadhāgnīn iti ca sarvān 7 5.11
2.2.5.10
āgneyasya tantraṃ prakramayati 1 samānamā nirvapaṇāt 2 āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapati 3 niruptam̐ havirupasannamaprokṣitaṃ bhavatyatha sabhyāvasathyayormadhye-'dhidevanamuddhatyāvokṣyākṣān nyupyākṣeṣu hiraṇyaṃ nidhāya vyūhya samūhya juhoti niṣasāda dhṛtavrataḥ ityetayā 4 śataṃ yajamānāyākṣān prayacchannāha vrīhibhyo gāṃ dīvyatāhim̐ santaḥ parvāṇi viśasata iti 5 tadyajamānaḥ kṛtaṃ viji-tyottiṣṭhati 6 gāmasya tadahaḥ sabhāyāṃ dīvyeyuḥ 7 tasyāḥ parūm̐ ṣi na him̐ syuḥ 8 tām̐ sabhāsadbhya upaharet 9 tayā yad gṛhṇīyāt tadubhayamannam̐ sam̐ skṛtya brāhmaṇān bhojayet 10 āvasathe madhye pariṣado hiraṇyaṃ nidhāyābhijuhoti pra nūnaṃ brahmaṇaspatiḥ ityetayā 11 tato yajamāno'gnīnupatiṣṭhate kalpetāṃ dyāvāpṛthivī .. ye'gnayaḥ samanasaḥ iti dvābhyām 12 samānamā dakṣiṇākālāt 13 vardhamānā dakṣiṇā deyeti vijñāyate 14 agnīdhe'gra upabarhaṇam̐ sārvasūtraṃ dadāti 15 ajaṃ cāśvaṃ brahmaṇe 16 dhenum̐ hotre 17 anaḍvāhamadhvaryave 18 mithunau gāvau vāso rathamiti sarvebhyaḥ 19 ṣaḍ vā dvādaśa vā caturvim̐ śatirvāgnyādheye dakṣiṇā bhavanti 20 sahādiṣṭadakṣiṇābhiḥ saṃcakṣītetyekam 21 5.12
2.2.5.11
anyatrādiṣṭadakṣiṇābhya ityaparam 1 yadyanāḍhyo'gnīnādadhītāpyekāṃ gāṃ dakṣiṇāṃ dadyāt 2 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 3 sāyamagnihotram̐ hoṣyan daśahotāraṃ manasā-nudrutyāhavanīye sagrahaṃ juhoti 4 dvādaśāhamajasreṣvagnihotraṃ juhoti 5 vrata-cārī bhavati 6 dvādaśa rātrīḥ svayaṃ juhuyādanyo vā 7 na pravaset 8 ahataṃ vāso vasīta 9 svayaṃ trayodaśīṃ juhuyāt 10 yāṃ prathamāmagnihotrāya gāṃ duhanti sāgnihotrasya dakṣiṇā 11 agnihotrametābhirvyāhṛtībhirupasādayet bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti 12 saṃvatsare paryāgata etābhireva sādayet 13 prathama eva saṃvatsara ityāśmarathyaḥ . saṃvatsare saṃvatsara ityālekhanaḥ 14 dvādaśasu vyuṣṭāsu tanuhavī m̐! ṣi nirvapati 15 agnaye pavamānāya puroḍāśamaṣṭākapālam . trim̐ śanmānam̐ hiraṇyaṃ dakṣiṇā 16 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 17 tato'gnaye pāvakāyāgnaye śucaye . trim̐ śanmānacatvārim̐ śanmāne hiraṇye dakṣiṇā 18 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 19 kāmameva śvo bhūte tanuhavī m̐! ṣi nirvapet 20 kāmamardhamāse māsyṛtau saṃvatsare . sadya ityekeṣām 21 samānatantrāṇi vāgneyena syuḥ 22 vijñāyate na somena yakṣyamāṇaḥ 23 5.13
2.2.5.12
purā saṃvatsarāt tanuhavī m̐! ṣi nirvapet 1 api vāgnaye pavamānāyāgnaye pāvakā-yāgnaye śucaya ājyāhutīrhutvā somadevatābhyo vā nirvapet 2 upariṣṭāt tanuhavirbhyo'gnīṣomīyamekādaśakapālamanunirvapatyaindrā gnamekādaśakapālama-dityai ghṛte carum 3 agnīṣaoṃyo brāhmaṇasyaiva syānnetarayorvarṇayoḥ 4 samānamā phalīkaraṇāt 5 phalīkṛtānāṃ taṇḍulānāṃ vibhāgamantreṇa caravyānapoddharati 6 sahetarān pinaṣṭi 7 samānamā kapālopadhānāt 8 aindrā gnasya kapālānyupa-dhāya prathamena kapālamantreṇa carusthālīmupadadhāti 9 dhruvo'si iti mantram̐ saṃnamati . dhruvāsi iti vā 10 piṣṭānāmāvṛtā taṇḍulān saṃvapatyutpunāti 11 yajuṣājyamutpūya carusthālyāmānayati 12 yathādhikaraṇaṃ mantraṃ namati 13 adhiśrayaṇamantreṇa caravyānāvapati 14 sthālyaiva carumāsādayati 15 eṣa evāta ūrdhvaṃ carūṇāṃ kalpo bhavatyanyatrājyagrahaṇāt 16 saptadaśa sāmidhenyo bhavanti 17 samānamā haviṣāṃ pradānāt 18 5.14
2.2.5.13
ādityam̐ hutamanumantrayate adityā ahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam iti 1 evameva sarvānādityānanumantrayate 2 ādityasya havirucchiṣṭaṃ caturdhākaraṇa-kāle sarvaṃ brahmaṇe pariharati 3 taṃ catvāra ārṣeyā ṛtvijaḥ prāśnanti 4 tebhyaḥ prāśitavadbhyo dhenuṃ varaṃ dadāti 5 upām̐ śudevatā āgnyādheyikā iṣṭayo bhavantītyekeṣām 6 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 7 darśapūrṇamāsāvārapsyamāṇaḥ sārasvatau homau purastājjuhuyāt pūrṇā paścāt .. yatte devā adadhuḥ iti dvābhyām 8 anvārambhaṇīyāmiṣṭiṃ nirvapati 9 āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālam̐ sarasvatyai carum̐ sarasvate dvādaśakapālam 10 agnaye bhagine puroḍāśamaṣṭākapālaṃ caturthaṃ nirvaped bhagakāmaḥ 11 samānamā haviṣāṃ pradānāt 12 sārasvatam̐ hutamanu-mantrayate sarasvatyā ahaṃ devayajyayā vācamannādyaṃ puṣeyam iti 13 evameva sarvān sarasvatīdevatānanumantrayate 14 tasya purastāt sviṣṭakṛto jayān juhoti cittaṃ ca cittiśca iti dvādaśa . prajāpatirjayānindrā ya vṛṣṇo prāyacchat iti trayodaśīṃ juhuyāt 15 5.15
2.2.5.14
agne balada iti caturdaśīṃ brahmavarcasakāmasya 1 citraṃ tasya janatāyāṃ bhavati . śabalamiva tvasyātman jāyate 2 mithunau gāvau dakṣiṇā 3 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 4 darśapūrṇamāsāvārabhamāṇaścaturhotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ juhoti 5 darśapūrṇamāsāvārabhate 6 paurṇamāsīṃ pūrvam 7 amāvāsyāyā-mādadhānasyaitadavikṛtam 8 paurṇamāsyāṃ tu pūrvasmin parvaṇi seṣṭi sānvāra-mbhaṇīyam̐ sadyo'pavṛjya 9 śvo bhūte paurṇamāsena yajate 10 athaitānyāhitā-gnivratāni bhavanti 11 nānṛtaṃ vadet 12 nāsya brāhmaṇo'nāśvān gṛhe vaset 13 sūryoḍhamatithiṃ vasatyai nāparundhyāt 14 na sāyamahute'gnihotre'śnīyāt 15 na prātarahute 16 na naktamanyadannādyād dadyāt 17 naktamannaṃ dadannadayīta 18 narjīṣapakvasyāśnīyāt 19 klinnaṃ dāru nādadhyāt 20 antarnāvyā-pastāsāṃ nāśnīyāt 21 svakṛta iriṇe nāvasyet 22 rajatam̐ hiraṇyaṃ barhiṣi na dadyāt 23 tūṣṇīm̐ hiṃkṛtya striyamupeyāt 24 5.16
2.2.5.15
punarādheyaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 tasyāgnyādheyena kalpo vyākhyātaḥ 2 vikārā-nanukramiṣyāmaḥ 3 yo'gnyādheyena nardhnoti sa punarādheyamādhatta iti vijñāyate 4 jyānyāṃ putramartyāyāṃ yadaivāhitāgniraṅgena vidhuratāmiyādathādadhītetyekeṣām 5 prajākāmaḥ punarādadhīta paśukāmaḥ punarādhītānnādyakāmaḥ punarādadhīta pratiṣṭhākāmaḥ punarādadhīteti vijñāyate 6 yāvajjīvaṃ punarādheyasya kālo nātyetītyāśmarathyaḥ . saṃvatsaramityālekhanaḥ 7 āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvaped vaiśvānaraṃ dvādaśakapālamagnimudvāsayiṣyan 8 tasya purastāt sviṣṭakṛta etā āhutīrjuhoti
yā te agne utsīdataḥ pavamānā paśuṣu priyā tanūstayā saha pṛthivīmāviśa .
rathantareṇa sāmnā gāyatreṇa chandasā svāhā 9 5.17
2.2.5.16
yā te agna utsīdataḥ pāvakāpsu priyā tanūstayā sahāntarikṣamāviśa .
vāmadevyena sāmnā traiṣṭubhena chandasā .
tato na iṣamūrjamākṛdhi gṛhamedhaṃ ca vardhaya svāhā ..
yā te agna utsīdataḥ sūrye śuciḥ priyā tanūstayā saha divamāviśa .
bṛhatā sāmnā jāgatena chandasā . tato no vṛṣṭyāvadhi svāhā ..
yāste agne vibhaktīrindra ḥ! sūkara ābharat .
tāsu śociṣu sīdeha bhasma vaiśvānarasya yat svāhā ..
yāste agne kāmadughā vibhaktīranusaṃbhṛtāḥ .
tābhirnaḥ kāmān dhukṣveha prajāṃ puṣṭimatho dhanam̐ svāhā ..
ye te agne vānaspatyāḥ saṃbhārāḥ saṃbhṛtāḥ saha tebhirgaccha
vanaspatīn svāṃ yoniṃ yathāyatham̐ svāhā ..
agannagniryathālokamasadat sadane sve .
avīrahatyaṃ deveṣūpāgāṃ manasā saha svāhā ..
iti 1 paurṇamāsyāṃ jvalato'gnīnudvāsayati 2 saṃvatsaramavasṛṣṭāgniḥ syādityekam . aparimitamityaparam 3 5.18
2.2.5.17
athaitāni punarādheyanakṣatrāṇi rohiṇī punarvasū anūrādhā iti 1 varṣāsu śaradi vādadhīta 2 madhyaṃdina ādheya iti vijñāyate 3 sarvān madhyaṃdina āda-dhītetyekam . āhavanīyam̐ sabhyāvasathyāvityaparam 4 samānamā gārhapatya-syādhānāt 5 sarvābhiḥ sarparājñībhirgārhapatyamādadhāti 6 samānamā-havanīyasyodyamāt 7 upolavā darbhā bhavanti parukṇāḥ saṃvatsarapravātāḥ . teṣāmidhmamādīpyāhavanīyamudyacchate 8 yattvā kruddhaḥ parovapa ityanvāhārya-pacanamādadhāti 9 yatte manyuparoptasya ityāhavanīyam 10 mano jyotirjuṣatām ityāhitamāhitamupatiṣṭhate 11 samānamā tūṣṇīmagnihotrāt 12 sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ iti tūṣṇīmagnihotraṃ juhoti 13 samānamā nirvapaṇāt 14 āgneyaṃ pañcakapālaṃ nirvapati 15 sa eṣo'ṣṭākapālasya sthānaṃ pratyeti 16 pañcadaśa sāmidhenyo bhavanti saptadaśa vā 17 yat prāguttamādanūyājāt tenopām̐ śu pracarantyanyatra sviṣṭakṛtaḥ 18 samānamā prayājebhyaḥ 19 caturṣu prayājeṣu catasro vibhaktīrdadhāti 20 5.19
2.2.5.18
agnāgne'gnāvagne'gnināgne'gnimagne iti 1 upariṣṭād yeyajāmahād dadhyādityekam . purastādāmantraṇīyāt padādityaparam 2 yaṃ kāmayetardhnuyāditi tasyopariṣṭāt prayājānāṃ vibhaktīrdadhyāt purastādvaṣaṭkārāt 3 svayam̐ saṃpanna uttamaḥ prayājaḥ 4 samānamājyabhāgābhyām 5 budhanvānāgneya ājyabhāgo bhavati agnim̐ stomena bodhaya iti 6 pavamānavān saumyaḥ agna āyūm̐ ṣi pavase iti 7 juṣāṇo agniḥ pavamāna ājyasya haviṣo vetu iti yajati 8 agnirmūrdhā iti saumyasya loke kuryāt prajākāmaḥ paśukāmo vā 9 agne tamadya iti paṅktyo yājyā-nuvākyā bhavanti . dve haviṣo dve sviṣṭakṛtaḥ 10 punarūrjā .. saha rayyā bhitaḥ puroḍāśamāhutī juhoti 11 samānamā dakṣiṇākālāt 12 ubhayīrdakṣiṇā dadātyāgnyādheyikīḥ paunarādheyikīśca 13 tā imāḥ punarādheyadakṣiṇāḥ 14 5.20
2.2.5.19
punarniṣkṛto rathaḥ punarutsyūtaṃ vāsaḥ punarutsṛṣṭo'naḍvān śatamānam̐ hiraṇyamiti 1 samānamānūyājebhyaḥ 2 dvayoranūyājayordve vibhaktī dadhāti deve agnau devo agniḥ iti 3 vyākhyāto vibhaktilokaḥ 4 svayam̐ saṃpanna uttamo'nūyājaḥ 5 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 6 āgnivāruṇamekādaśakapālamanunirvapati 7 sa eṣo'gnīṣomīyasya sthānaṃ pratyeti 8 sarveṣāṃ vānunirvāpyāṇām 9 saṃtiṣṭhate punarādheyam 10 ya ūrdhvaṃ punarādheyādagnimādadhīta sa etān homān juhuyāt lekaḥ salekaḥ sulekaḥ iti 11 ta ima āgnyādheyikānāṃ darvihomānām̐ sthānaṃ pratiyanti 12 yadaraṇyoḥ samārūḍho naśyet punarādheyaṃ kurvītetyāśmarathyaḥ . agnyādheyamityālekhanaḥ 13 yasyobhāvanugatāvabhi vodiyādabhi vāstamiyāt punarādheyameva kurvīta 14 5.21
iti pañcamaḥ praśnaḥ
Linked texts (3)
- Bhāradvājaśrautasūtra — Sanskrit
- Hiraṇyakeśiśrautasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Śāṅkhāyanaśrautasūtra — Śāṅkhāyana, Sanskrit