Kalpah 2.2.6

Kalpaḥ 2.2.6

Language: Sanskrit

2.2.6.1

atha ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
agnyupasthānaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 ādhānavelāyāṃ patnī ca yajamānaśca vrata-cāriṇau bhavata ā homāt 2 unnīyamāne yajamāno'nucaṅkramyata ā homāt 3 unnīyamāne stheyamityekeṣām 4 vidyudasi vidya me pāpmānamṛtāt satyamupaimi śraddhā mayi iti hoṣyannapa upaspṛśet 5 vṛṣṭirasi vṛśca me pāpmānamṛtāta satyamupāgāmapsu śraddhā iti hutvā 6 evameva sarveṣu yajñakratuṣu yakṣyamāṇaśceṣṭvā cāpa upaspṛśati 7 uttarāmāhutimanūtthāya kavātiryaṅṅivāhavanīyamupatiṣṭhate upaprayanto adhvaram ityetābhiḥ ṣaḍbhiḥ 8 mamāgne varco vihaveṣvastu iti caitābhiścatasṛbhiraparapakṣe 9 atha pūrvapakṣe umā vāmindrā gnī āhuvadhyai ityetā-mapohyetarābhirupasthāya ānyaṃ divo mātariśvā jabhāra ityetayāntata upatiṣṭhate 10 saṃvatsare saṃvatsara āgnipāvamānībhirgārhapatyamupatiṣṭhate 11 agna āyūm̐ ṣi pavase ityetābhiḥ ṣaḍbhirāhavanīyamupatiṣṭhate 12 6.1

2.2.6.2

āyurdā agne'syāyurme dehi iti pratipadya citrāvaso svasti te pāramaśīya iti sāyamupatiṣṭhate . arvāgvaso svasti te pāramaśīya iti prātaḥ prātaravanekena 1 triścitrāvasunopatiṣṭhate trirarvāgvasunā 2 āhavanīye samidha ādadhāti agneḥ samidasyabhiśastyā mā pāhi iti prathamam . somasya samidasi paraspā ma edhi iti dvitīyām . yamasya samidasi mṛtyormā pāhi iti tṛtīyām . indhānāstvā śatam̐ himāḥ iti caturthīmādhāyopatiṣṭhate saṃ tvamagne sūryasya varcasāgathāḥ ityanuvākaśeṣeṇa 3 mukhaṃ vimṛṣṭe
vayam̐ soma vrate tava manastanūṣu bibhrataḥ . prajāvanto aśīmahi ..
iti 4 goṣṭhamupatiṣṭhate saṃ paśyāmi prajā aham iti pratipadya bahvīrme bhūyāsta ityantena 5 antarāgnī tiṣṭhan japatītyekeṣām 6 sam̐ hitāsi viśvarūpīḥ iti vatsamabhimṛśya gārhapatyamupatiṣṭhate upa tvāgne divedive ityetābhiḥ ṣaḍbhiḥ 7 6.2

2.2.6.3

goṣṭhamupatiṣṭhate ūrjā vaḥ paśyāmyūrjā mā paśyata iti pratipadya mayi vo rāyaḥ śrayantām ityantena 1 vatsamabhimṛśatītyekeṣām 2 āhavanīyamupatiṣṭhate tat saviturvareṇyam iti pratipadya bhettāraṃ bhaṅgurāvataḥ ityantena 3 gārhapatyamupatiṣṭhate agne gṛhapate iti pratipadya śatam̐ himāḥ ityantena 4 putrasya nāma gṛhṇāti 5 vyākhyāto jātaputrakalpaścājātaputrakalpaśca 6 tata āha acchinno daivyastanturmā manuṣyaśchedi . divyāddhāmno mā chitsi mā mānuṣāt iti 7 agnīnupasamidhya jyotiṣe tantave tvā ityantarāgnīṃ upaviśati 8 evameva sāyamagnyupasthānenopatiṣṭhate 9 prātaravanekena prātaḥ 10 adhiśrita unnīyamāne vā hastāvavanenijīta yā avanejanapravādā ṛcaḥ 11 avaśiṣṭābhirāhavanīyamupatiṣṭhate 12 purastāda-gnīṣomīyāyā vihavyasya catasra uttarā ṛco japedāgneyasya ca dve yājyānuvākye 13 vyāhṛtībhiragnyupasthānameke samāmananti 14 6.3

2.2.6.4

bhartuṃ vaḥ śakeyam ityeke 1 bhartuṃ vaḥ śakeyam . śraddhā me mā vyagāt ityeke 2 vātsapreṇetyeke 3 māhitreṇa tṛcenetyeke
mahi trīṇāmavo'stu dyukṣaṃ mitrasyāryamṇaḥ . durādharṣaṃ varuṇasya ..
na hi teṣāmamā cana nādhvasu vāraṇeṣvā . īśe ripuraghaśam̐ saḥ ..
te hi putrāso aditeśchardiryacchantyajasram . pra dāśuṣe vāryāṇi ..
iti 4 evaṃvihitamevāsya pravasato'gnyupasthānaṃ bhavati 5 etāvannānā yāni sam̐ sparśya karmāṇyadhvaryustāni kuryāt 6 yajamānaḥ kāle tāṃ diśamabhimukho mantrān japet 7 agnīn samādhehi ityāha pravasathameṣyan 8 bhāsvato virā-jakramairupatiṣṭhate yathāgnyādheye 9 āhavanīye samidhamādadhāti mama nāma prathamaṃ jātavedaḥ ityetayā 10 antarāgnī tiṣṭhan japati
imān me mitrāvaruṇā gṛhān gopāyataṃ yuvam .
avinaṣṭānavihrutān pūṣainānabhirakṣatvāsmākaṃ punarāgamāt .. iti 11 6.4
vāgyato'bhipravrajati
mā pra gāma patho vayaṃ mā yajñādindra sominaḥ .
māntaḥ sthurno arātayaḥ ..
udasmām̐ uttarānnayāgne ghṛtenāhuta .
rāyaspoṣeṇa sam̐ sṛja prajayā ca bahūn kṛdhi ..
iti 1 sakāśe'gnīnāṃ vācaṃ yacchatyasakāśe visṛjate 2 vratacārī pravasati 3 ṛtuṃ pratyupatiṣṭhate 4 yadyanupasthitāgniḥ pravaset tatraiva sannupatiṣṭheta
ihaiva san tatra sato vo agnayaḥ prāṇena vācā manasā bibharmi .
tiro mā santamāyurmā prahāsīt .
jyotiṣā vo vaiśvānareṇopatiṣṭhe ..
iti 5 samidhaḥ kṛtvāgnīnabhyaiti
viśvadānīmābharanto'nātureṇa manasā .
agne mā te prativeśā riṣāma ..
namaste astu mīḍhuṣe namasta upasadvane .
agne śumbhasva tanvaḥ saṃ mā rayyā sṛja ..
iti 6 asakāśe'gnīnāṃ vācaṃ yacchati sakāśe visṛjate 7 agnīn samādhehi ityāha pravasathādetya 8 bhāsvato virājakramairupatiṣṭhate yathāgnyādheye 9 ajūgupaḥ iti mantram̐ saṃnamati 10 6.5

2.2.6.5

imān me mitrāvaruṇā gṛhānajūgupataṃ yuvam .
avinaṣṭānavihrutān pūṣainānabhyarākṣīdāsmākaṃ punarāgamāt ..
iti 1 āhavanīye samidha ādadhāti agneḥ samidasi iti tisraḥ 2 ādhāyopatiṣṭhate mama nāma tava ca jātavedaḥ ityetābhiścatasṛbhiḥ 3 proṣuṣa āhutiṃ juhoti mano jyotirjuṣatām ityetayā 4 nārvāg daśamyai juhuyāt 5 atha yatra navāvarārdhyā rātrīruṣitvā sagṛhaḥ prayāyāt tat sarva m̐! samavadhāya sarvāṇyanyāni śakaṭāni yuktāni bhavanti 6 athāgniṣṭhasya dakṣiṇo yukto bhavati savyo'yuktaḥ 7 atha vāstoṣpatīyaṃ juhoti 8 vāstoṣpate prati jānīhyasmān ityetāmanudrutyottarayā juhoti 9 na huta ādadhāti 10 avakṣāṇāni saṃprakṣāpya pṛthagaraṇīṣvagnīn samāropayate yāvanto nityā dhāryante ayaṃ te yonirṛtviyaḥ ityekaikam 11 api vā yā te agne yajñiyā tanūstaye-hyāroha ityātman samāropayate 12 mathiṣyan japati upāvaroha jātavedaḥ ityetām 13 yadyanovāhaḥ syāt pūrvaṃ taṃ pravaheyurapa voddhareyuḥ 14 yaddhīyeta tanna tvevānuhareyuiti vijñāyate na tvevānuhareyuriti vijñāyate 15 6.6

2.2.6.6

agnihotraṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 uddharāhavanīyam ityeva sāyaṃ yajamānaḥ saṃpreṣyati . uddharāhavanīyam iti prātaḥ 2 dhṛṣṭirasi brahma yaccha ityupaveṣamādāyā-dhvaryurbrahmacārī kṣīrahotā vā gārhapatyamabhimantrayate sugārhapatyaḥ ityetayā 3 athainamudbodhayati
udbudhyasvāgne prati jāgṛhyenamiṣṭāpūrte sam̐ sṛjethāmayaṃ ca .
asmin sadhasthe adhyuttarasmin viśve devā yajamānaśca sīdata ..
iti 4 purā chāyāsaṃbhedād gārhapatyājjvalantamāhavanīyamuddharati vācā tvā hotrā prāṇenodgātrā cakṣuṣādhvaryuṇā manasā brahmaṇā śroteṇāgnīdhaitaistvā pañcabhirdaivyairṛtvigbhiruddharāmi iti 5 uddhriyamāṇe yajamāno japati
bhūrbhuvaḥ suvaromuddhriyamāṇa uddhara pāpmano mā yadavidvān yacca vidvām̐ ścakāra .
ahlā yadenaḥ kṛtamasti pāpam̐ sarvasmānmoddhṛto muñca tasmāt ..
iti sāyam .
rātriyā yadenaḥ kṛtamasti pāpam̐ sarvasmānmoddhṛto muñca tasmāt .
iti prātaḥ 6 āhavanīyāyatane'gniṃ pratiṣṭhāpayati
amṛtāhutimamṛtāyāṃ juhomyagniṃ pṛthivyāmamṛtasya jityai .
tayānantaṃ kāmamahaṃ jayāni prajāpatiryaṃ prathamo jigāya .. agnimagnau svāhā ..
iti sāyam . sūryamagnau svāhā iti prātaḥ 7 6.7

2.2.6.7

svayaṃ yajamāna edhānāhṛtyāgniṣu mahata idhmānabhyādadhāti yadagne yāni kāni ca ityetābhiḥ pañcabhiḥ pratimantram 1 āhavanīye varṣiṣṭham 2 nityo gārhapatyo dhāryate 3 sāyaṃ prātarāhavanīyamuddhareyuḥ 4 api vā sāyamuddhṛta eva syādā prātaragnihotrāt 5 nityo gataśriya āhavanīyo dhāryate 6 āyuṣkāmasya vā 7 aharaharanvāhāryapacanamāhareyurmantheyurvā 8 nityo vā dhāryate 9 nityau sabhyāvasathyau 10 agnīn parisamūhati . agne samrāṭ śundhasva ityāhavanīyam . agne vahne śundhasva ityanvāhāryapacanam . agne gṛhapate śundhasva iti gārhapatyam 11 evameva hutvā parisamūhati 12 agnīn paristṛṇāti . gārhapatyamagre'thānvāhāryapacanamathāhavanīyam 13 agnihotrapātrāṇi prakṣālya dvandvaṃ prayunaktyuttareṇa gārhapatyam . khādiram̐ sruvaṃ vaikaṅkatīmagnihotrahavaṇī-mupaveṣamāryakṛtāmagnihotrasthālīmūrdhvakapālāmacakravartām 14 astamita āditye'bhidhāya dakṣiṇato'gnihotr! yā vatsamupasṛjati 15 athaināṃ prācīṃ vodīcīṃ vāvartya sthālyā dohanena ca duhanti 16 na śūdro duhyādityekam . kāmameva na śūdro duhyādityaparam 17 agnihotraṃ tveva na śūdro duhyāt . taddhi pavitraṃ nātyetīti vijñāyate 18 6.8

2.2.6.8

pūrvau duhyājjyeṣṭhasya jyaiṣṭhineyasya yo vā purodhākāmo yo vā gataśrīḥ syāt . aparau duhyāt kaniṣṭhasya kāniṣṭhineyasya yo va bubhūṣed yo vānujāvaraḥ syāt 1 pūrvau pūrvaṃ duhyājjyeṣṭhasya jyaiṣṭhineyasya . aparau pūrvaṃ duhyāt kaniṣṭhasya kāniṣṭhineyasyetyekeṣām 2 yathākāmī nitye dohanakalpe 3 na saṃmṛśati 4 dugdhvāharati 5 apreṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikramyopaviśati yajamāno yajamā-nāyatane . patnī patnīloke 6 tadānīmastamita āditye nakṣatraṃ dṛṣṭvā pradoṣe vā sāyamagnihotraṃ juhoti 7 vyuṣṭāyāmuṣasi vā prātaragnihotram . upodayamudite samayāviṣite vā . yarhi vāk pravadet tarhi hotavyamityekeṣām 8 yadudite juhotyagniṣṭomaṃ tenāvarunddhe . yanmadhyaṃdina ukthyaṃ tena . yadaparāhṇe ṣoḍaśinaṃ tena . yat pūrvarātre juhoti pūrvaṃ tena rātriparyāyamāpnoti . yanmadhyarātre madhyamaṃ tena . yadapararātre jaghanyaṃ tena rātriparyāyamāpnotīti vijñāyate 9 sa na manyeta sarveṣveteṣu kāleṣu hotavyamiti . āpadi hutamiteyva pratīyāt 10 agnīn pariṣiñcati . gārhapatyamagre'thānvāhāryapacanamathāhavanīyam 11 6.9

2.2.6.9

ṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmi iti sāyam . satyaṃ tvartena pariṣiñcāmi iti prātaḥ 1 athaikeṣām . ṛtasatyābhyāṃ tvā pariṣiñcāmi iti sāyam . satyartābhyāṃ tvā pariṣiñcāmi iti prātaḥ 2 evameva hutvā pariṣiñcati 3 gārha-patyāt prakramya saṃtatāṃ prācīmudadhārām̐ srāvayatyāhavanīyāt yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatyai nayāmi saṃtatyai tvā yajñasya iti 4 dhṛṣṭirasi brahma yaccha ityupaveṣamādāya gārhapatyādudīco'ṅgārān nirūhati bhūtakṛtaḥ sthāpoḍhaṃ janyaṃ bhayam iti 5 vyantān kṛtvā teṣvagnihotramadhiśrayati
iḍāyāḥ padaṃ ghṛtavaccarācaraṃ jātavedo haviridaṃ juṣasva .
ye grāmyāḥ paśavo viśvarūpāsteṣām̐ saptānāmiha rantirastu ..
iti 6 athainaṃ tṛṇenābhijvalayannavekṣate udbhavaḥ sthodahaṃ prajayā paśubhirindri yeṇa bhūyāsam iti 7 yadā samudantaṃ bhavatyamnaradhiśritaṃ vātha sruveṇādbhiḥ prajanayati haraste mā vinaiṣam iti 8 apratiṣekyam̐ syāt tejaskāmasya brahmavarcasakāma-syāthābhicaratastitīrṣamāṇasyātho yaḥ kāmayeta vīro ma ājāyeteti 9 tathaiva tṛṇenābhijvālya triḥ paryagni karoti antaritam̐ rakṣo'ntaritā arātayaḥ iti 10 śrapayitvā karṣannivodagudvāsayati gharmo'si rāyaspoṣavanirihorjaṃ dṛm̐ ha iti 11 subhūtakṛtaḥ stha pratyūḍhaṃ janyaṃ bhayam iti gārhapatye'ṅgārānapisṛjya sāvitreṇa sruvamagnihotrahavaṇīṃ cādāya gārhapatye niṣṭapati pratyuṣṭam̐ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ iti 12 niṣṭapya saṃmṛśati ariṣṭo yajamānaḥ patnī ca iti 13 6.10

2.2.6.10

yajamānamāmantrayate omunneṣyāmi havyaṃ devebhyaḥ pāpmano yajamānam iti sāyam . omunnayāmi havyaṃ devebhyaḥ pāpmano yajamānam iti prātaḥ 1 havirdevānāmasi mṛtyorme'bhayam̐ svasti me'stvabhayaṃ me'stu ityupām̐ śūktvā yajamānaḥ omunnaya havyaṃ devebhyaḥ pāpmano mām ityuccaiḥ pratigṛṇāti 2 yadi yajamāno nānuṣyāt svaya-mevādhvaryuḥ pratigṛṇīyāt 3 caturaḥ sruvān pūrṇānunnayatyanūco vā . agnaye ca tvā pṛthivyai connayāmi iti prathamam̐ sruvamunnayati . adbhyaśca tvauṣadhī-bhyaśconnayāmi iti dvitīyam . vātāya ca tvāntarikṣāya connayāmi iti tṛtīyam . sūryāya ca tvā dive connayāmi iti caturtham 4 ā hotorna cābhimīlayet 5 hutvā mahadabhivīkṣeta 6 unnītamagnihotraṃ daśahotrābhimṛśya sruvaṃ ca sthālīṃ ca saṃmṛśati sajūrdevaiḥ sāyaṃyāvabhiḥ sāyaṃyāvāno mā devāḥ svasti saṃpārayantu iti sāyam . sajūrdevaiḥ prātaryāvabhiḥ prātaryāvāṇo mā devāḥ svasti saṃpārayantu iti prātaḥ 7 yatronnayet tat sādayet pratarāṃ vā paśūn me yaccha iti 8 prādeśa-mātrīṃ pālāśīm̐ samidhamādāya samayārcirgārhapatyasyāharati 9 uddravan daśahotāraṃ vyācaṣṭe 10 6.11

2.2.6.11

uparīva harati urvantarikṣaṃ vīhi iti 1 svāhāgnaye vaiśvānarāya iti madhyadeśe niyacchati 2 vātāya tvā ityudgṛhyāpareṇāhavanīyaṃ barhiṣyupasādayati āyurme yaccha iti 3 madhye'gneḥ samidhamādadhāti eṣā te agne samit tayā vardhasva cā ca pyāyasva . vardhatāṃ ca te yajñapatirā ca pyāyatām̐ svāhā iti 4 ādīptāyām̐ samidhi juhoti agnirjyotirjyotiragniḥ svāhā iti sāyam . sūryo jyotirjyotiḥ sūryaḥ svāhā iti prātaḥ 5 api vā agnirjyotirjyotiḥ sūryaḥ svāhā iti sāyam . sūryo jyotirjyotiragniḥ svāhā iti prātaḥ 6 iṣe tvā ityavācīnam̐ sāyaṃ lepamavamārṣṭi . ūrje tvā ityūrdhvaṃ prātaḥ 7 varco me yaccha ityupasādya barhiṣi lepaṃ nimārṣṭi oṣadhībhyastvauṣadhīrjinva iti 8 gārhapatyaṃ pratīkṣate agne gṛhapate mā mā saṃtāpsīrātmannamṛtamadhiṣi prajā jyotiḥ iti 9 atihāya pūrvāmāhutiṃ tūṣṇīmuttarām̐ samidhi juhoti . prajāpataye svāhā iti vā 10 bahu hutvā bhūyo nimārṣṭi 11 6.12

2.2.6.12

bhūyo bhakṣāyāvaśinaṣṭi 1 rudra mṛḍānārbhava mṛḍa dhūrta namaste astu mā mā him̐ sīḥ iti triḥ srucāgnimatimārjayati 2 udaguddiśati 3 tathaiva lepamavamṛjya prajāṃ me yaccha ityupasādya prācīnāvītī dakṣiṇataḥ sthaṇḍile lepaṃ nimārṣṭi pitṛbhyastvā pitṝn jinva iti 4 apa upaspṛśya dviraṅgulyā prāśnātyaśabdaṃ kurvan pūṣāsi iti prathamam 5 apa ācamya garbhebhyastvā garbhān jinva iti dvitīyam 6 da dato gamayati 7 barhiṣopayamyodaṅ paryāvṛtya prācīnadaṇḍayo-dīcīnadaṇḍayā vā srucācāmati āgneyam̐ retaḥ prajananaṃ me astu iti sāyam . saurya m̐! retaḥ prajananaṃ me astu iti prātaḥ 8 upaniṣkramyāgnihotrahavaṇīṃ mārjayitvā barhiṣi lepaṃ nimārṣṭi 9 adbhiḥ srucaṃ pūrayitvā prāṅ ninayati sarpebhyastvā sarpān jinva iti prathamam . sarpān pipīlikān jinva iti dvitīyam . sarpetarajanān jinva iti tṛtīyam 10 pradakṣiṇamāvartate 11 na barhira-nupraharatyāhavanīye 12 agnihotrahavaṇīṃ niṣṭapati pratyuṣṭam̐ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ iti 13 tasyām̐ hastamavadadhāti 14 hastaṃ vā pratāpyāgnihotrahavaṇyodaguddiśati saptarṣibhyastvā saptarṣīn jinva iti 15 6.13

2.2.6.13

adbhiḥ srucaṃ pūrayitvāpareṇāhavanīyaṃ ninayati pṛthivyāṃ tvāgnau vaiśvānare'mṛtaṃ juhomi svāhā iti 1 evamevāpareṇa gārhapatyaṃ ninayati 2 patnyā apya-ñjalāvānayati gṛhebhyastvā gṛhān jinva iti vigrāhaṃ kanīyo'gre'tha bhūyaḥ 3 yadi patnī nānuṣyāt pṛthivyāmeva dvirninayet 4 etasmādevāgnihotraśeṣād dviścaturvā sruveṇa gārhapatye juhoti agne gṛhapate paripadya juṣasva svāhā iti 5 annapate'nnasya no dehi ityanvāhāryapacane 6 nāparayorhomo vidyata ityaparam 7 hutvopasaminddhe dīdihi dīdidāsi dīdāya ityekaikam 8 vyākhyātaṃ parisamūhanaṃ pariṣecanamiti 9 dvayoḥ payasā paśukāmasyāgnihotraṃ juhuyāt 10 pūrvamadhiśrityottaramānayet 11 ājyena juhuyāt tejaskāmasya payasā paśu-kāmasya 12 payo nityavadeke samāmananti 13 dadhnendri yakāmasya yavāgvā grāmakāmasya taṇḍulairojaskāmasya mām̐ sena yaśaskāmasya somena brahma-varcasakāmasya 14 ghṛtena brahmavarcasakāmo dvādaśarātraṃ juhuyāt 15 ājyena juhvata eṣa eva kalpaḥ . etāvannānā . apāṃ pratyasanakāle darbhataruṇābhyāṃ pratyasyet 16 atha yadi dadhnā taṇḍulaiḥ somena vā juhuyād yadanyadadhiśrayaṇāt pratiṣecanāditi sarvaṃ tat kriyate 17 evaṃvihitamagnihotraṃ yāvajjīvaṃ juhuyād yāvajjīvaṃ juhuyāt 18 6.14

2.2.6.14

āgrayaṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ 1 vrīhīṇāmagrapākasya yajate 2 saptadaśa sāmidhenyo bhavanti 3 āmāvāsyaṃ tantraṃ bhavati 4 tatraiṣo'tyantapradeśaḥ . sarveṣviṣṭi-paśubandheṣu dārśapaurṇamāsikā dharmā anuyanti 5 trayeṇāpi nivartante siddhyā pratiṣedhena pratyāmnāyeneti 6 tad yatra prākṛtasya yajñāṅgasya sthāne vaikṛtamāmanet tat tasya dharmān labheta . yathā śaramayaṃ barhirbarhiṣaḥ śyāmākā vrīhīṇām̐ sthālī kapālasya caruḥ puroḍāśasyeti 7 tatra yathārthamūho bhavati 8 sāmānyād vikāraḥ yathaikadevatā āgneyasya . dvidevato bahudevata ityagnīṣomīyasyaindrā -gnasya vā 9 anyatra prakṛtidevatābhyaḥ . yathaindra ḥ! puroḍāśaḥ saumyaścaruriti 10 svayameva sthānaṃ prākṛtyaḥ pratīyuḥ 11 atha yatra prākṛtyai devatāyā anyaddhavi-rāmaned yathā vaiṣṇavaṃ puroḍāśam̐ havireva svadharma m̐! syāt 12 yadīṣṭyā yadi paśunā yadi somena yajetāmāvāsyāyāṃ vaiva paurṇamāsyāṃ vā yajeta 13 tatra siddhaṃ dve parve 14 pūrvasyāṃ parva nidhāyottarasyāmiṣṭyā yajeta 15 athaikaparve sam̐ sthāpya parva sadyaskālamiṣṭiṃ nirvapati 16 samānatantre vā 17 6.15

2.2.6.15

vikṛtiśca darśapūrṇamāsau ca 1 darśapūrṇamāsayorvikṛteśca saṃnipāte darśapūrṇamāsau balīyām̐ sau 2 yāni tviṣṭipaśubandhānāṃ pratyakṣaśrutāmnātāni tatra balīyām̐ si 3 trayovim̐ śatidārumidhmaṃ karoti 4 tatraiṣo'tyantapradeśaḥ . sāmidhenīvivṛddhau kāṣṭhāni vivardheran pratihvasamānāsu yathāprakṛti 5 samānamā pātrāṇāṃ prayo-janāt 6 trīṇi śūrpāṇi prayunakti 7 trīṇyulūkhalānyadhivartayati dve dṛṣadau 8 samānamā śūrpasyādānāt 9 veṣāya vaḥ iti śūrpāṇyādatte 10 samānamā nirvapaṇāt 11 āgneyamaṣṭākapālaṃ purāṇānāṃ nirupyaindrā gnamekādaśakapālaṃ navānāṃ nirvapati 12 dvādaśakapālamāgnendraṃ vā 13 vaiśvadevaṃ caruṃ . payasi śṛto bhavati 14 saumyam̐ śyāmākaṃ caruṃ dyāvāpṛthivyamekakapālam 15 api vā navānyena nirvapet . nāgneyam 16 tantraṃ pratyabhimarśanamantro bhavati 17 āgrayaṇaṃ nirupyaitā āhutīrjuhoti śatāyudhāya śatavīryāya iti pañca 18 samānamā kṛṣṇājināstaraṇāt 19 ekasmin kṛṣṇājine trīṇyulūkhalānya-dhivartayati dve dṛṣadau 20 samānamāvapanāt 21 sarvāṇi havī m̐! ṣyoopya haviṣkṛtamāhvayati 22 sarvāṇyavahatya dṛṣadupale samāhanti 23 anupūrva m̐! sarvāṇi havī m̐! ṣyudvapati niṣpunāti vivinakti 24 api vaikasminnevolūkhale pūrvāparamavahanyāt 25 tatrāvapanaprabhṛtayo vivecanāntā mantrā bījaṃbījamabhyā-varteran 26 6.16

2.2.6.16

ādita eva haviṣkṛtamāhvayati 1 sarvāṇyavahatya vācaṃ visṛjate 2 sarveṣāmantatastuṣānupavapati 3 ā tantrībhāvādekaikaṃ bījamapavarjayet 4 api vā samānajātīyenānusamīyāt 5 eṣa evāta ūrdhvaṃ nānābījānāṃ kalpo bhavati 6 samānamā haviṣāmudvāsanāt 7 ekakapālamudvāsyājyenābhipūrayati 8 tasya vaiśvadevikenaikakapālena kalpo vyākhyātaḥ 9 etāvannānā . nāviḥ-pṛṣṭhaṃ karoti na māsanāmabhirabhijuhoti 10 samānamā haviṣāṃ pradānāt 11 vaiśvadevam̐ hutamanumantrayate viśveṣāṃ devānāmahaṃ devayajyayā prāṇaiḥ sāyujyaṃ gameyam iti 12 dyāvāpṛthivyam̐ hutamanumantrayate dyāvāpṛthivyorahaṃ devayajyayā bhūmānaṃ pratiṣṭhāṃ gameyam iti 13 evameva sarvān vaiśvadevān dyāvāpṛthivyānityanu-mantrayate 14 samānamā prāśanāt 15 bhadrā n naḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāḥ iti vrīhīṇāṃ prāśnāti 16
agniḥ prathamaḥ prāśnātu sa hi veda yathā haviḥ .
śivā asmabhyamoṣadhīḥ kṛṇotu viśvacarṣaṇiḥ ..
iti śyāmākānām 17 sarve mantreṇa prāśnīyurityekam . yajamāna eva yajamānabhāgamityaparam 18 ye prāgekāṣṭakāyā vatsā jāyante teṣāṃ prathamajaṃ dakṣiṇāṃ dadāti 19 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 20 6.17

2.2.6.17

atha yadi nānātantram̐ śyāmākaṃ kuryācchayāmākeṣu pakveṣu saumyam̐ śyāmākaṃ caruṃ nirvapet 1 tasyaiṣa eva kalpaḥ 2 etāvannānā . vāso dakṣiṇāṃ dadāti 3 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 4 yavānāmagrapākasya yajate 5 teṣāṃ vrīhibhireva kalpo vyākhyātaḥ 6 etāvannānā
etamu tyaṃ madhunā saṃyutaṃ yavam̐ sarasvatyā adhimanāvacarkruśuḥ .
indra āsīt sīrapatiḥ śatakratuḥ kīnāśā āsan marutaḥ sudānavaḥ ..
iti yavānāṃ prāśnāti 7 ya ūrdhvamekāṣṭakāyā vatsā jāyante teṣāṃ prathamajaṃ dakṣiṇāṃ dadāti 8 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 9 navairevāmāvāsyāṃ paurṇamāsīṃ vā yajeta 10 navairvāgnihotraṃ juhuyāt 11 agnihotrīṃ vā navānādayitvā tasyāḥ payasā sāyaṃ prātarjuhuyāt 12 api vā gārhapatye catuḥśarāvamodanaṃ paktvā-grayaṇadevatābhyaḥ sviṣṭakṛccaturthībhyāṃ hutvā brāhmaṇān bhojayet 13 haritayava-śamīdhānyaśākānāmaniṣṭe'pi yāthākāmī 14 dānaprasavāni mūlapalāśakāni 15 vrīhibhiriṣṭvā vrīhibhireva yajetā yavebhyaḥ . yavairiṣṭvā yavaireva yajetā vrīhibhyaḥ . api vā vrīhibhireva yajeta 16 evameva sasyesasye yāvajjīvaṃ yajate yāvajjīvaṃ yajate 17 6.18
iti ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ

Linked texts (2)

Bhāradvājaśrautasūtra — Sanskrit
Hiraṇyakeśiśrautasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit