Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.2.7

Kalpaḥ 2.2.7

Language
Sanskrit

2.2.7.1

atha saptamaḥ praśnaḥ
paśubandhena yakṣyamāṇaḥ ṣaḍḍhotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ juhoti 1 sruveṇa yūpāhutiṃ juhoti uru viṣṇo vikramasva ityetayā 2 yat sthālyāmājyaṃ pariśiṣṭaṃ tacca sruvaṃ cādhvaryurādatte . yat takṣaṇaśastraṃ tat takṣā 3 yasyāṃ diśi yūpameśiṣyanto bhavanti tāṃ diśaṃ yanti 4 ta ete yūpyā vṛkṣāḥ palāśaḥ khadiro rauhitaka iti 5 bailvaṃ brahmavarcasakāmaḥ kurvīta 6 sa nityakāmaḥ 7 anakṣasaṅgaṃ vṛścet 8 yaṃ kjāmayetāpratiṣṭhitaḥ syādityārohaṃ tasmai vṛścet . yaṃ kāmayetāpaśuḥ syādityaparṇaṃ tasmai śuṣkāgraṃ vṛścet . yaṃ kāmayeta paśumān syāditi bahuparṇaṃ tasmai bahuśākhaṃ vṛścet . pratiṣṭhitaṃ vṛścet pratiṣṭhākāmasyeti vijñāyate 9 yo dakṣiṇāvṛnna taṃ vṛścet . ya udaṅṅāvṛnna tam . na ghūrṇam . ya ṛjurūrdhvaśalko yasyarjoḥ sata īṣadagramupāvanataṃ taṃ vṛścet . yaḥ prāṅ vā pratyaṅ vodaṅ vopāvanatastam 10 upaspṛśya japati atyanyānagām iti 11 sruveṇājyamādāya paryaṇakti devastvā savitā madhvānaktu iti 12 oṣadhe trāyasvainam ityoṣadhimantardadhāti 13 svadhite mainam̐ him̐ sīḥ iti paraśunā hanti 14 yaḥ prathamaḥ śakalaḥ parāpatet tamapayamya jānudaghne gulphadaghne vā vṛścati 15 7.1

2.2.7.2

athainaṃ prāñcaṃ pravāhayatyudañcaṃ vā divamagreṇa mā lekhīrantarikṣaṃ madhyena mā him̐ sīḥ iti 1 vanaspate śatavalśo vi roha ityāvraścane juhoti 2 sahasravalśā vi vayam̐ ruhema ityātmānaṃ pratyabhimṛśati 3 anvagramadgān kalpayati yaṃ tvāyam̐ svadhitistetijānaḥ iti 4 etenaivāgrataḥ parivāsayati 5 ekāratniprabhṛtīni pramāṇānyā trayastrim̐ śadaratnerbhavanti 6 tr! yaratnirvaiva caturaratnirvā pālāśo nirūḍha-paśubandhayūpo'thetare saumyasyādhvarasyetyekeṣām 7 athainaṃ nātisthūlaṃ nātya-ṇumagre'ṇīyām̐ samaṣṭāśriṃ karoti 8 mūlata uparamataṣṭaṃ bhavati 9 agrataścaṣālaṃ pṛthamātramaṣṭāśriṃ madhye saṃnatam 10 yāvaduttamamaḍgulikāṇḍaṃ tāvadūrdhvaṃ caṣā-lādyūpasyātirecayati . dvyaṅgulamityekeṣāṃ tr! yaṅgulamityekeṣām 11 avatakṣa-ṇānām̐ svaruṃ kṛtvāgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapati 12 saptadaśa sāmi-dhenyo bhavanti 13 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 14 saiṣāgnyanvādhānasya sthānaṃ pratyeti 15 na paśviṣṭyāmagniṃ gṛhṇīyādityaparam 16 tasyām̐ sam̐ sthitāyām̐ śākhāmāhṛtyāgreṇāhavanīyaṃ vediṃ karoti 17 ratheṣāmātrī prācī bhavati yugamātrī purastādakṣamātrī paścāt 18 yat prāguttarasmāt parigrāhāt tat kṛtvā-pareṇa yūpāvaṭadeśam̐ śamyayottaravediṃ parimimīte 19 7.2

2.2.7.3

purastādudīcīnakumbām̐ śamyāṃ nidhāya sphyenābhyantaramudīcīṃ lekhāṃ likhati vittāyanī me'si iti . evaṃ dakṣiṇataḥ prācīm tiktāyanī me'si iti . evaṃ paścādudīcīm avatānmā nāthitam iti . evamuttarataḥ prācīm avatānmā vyathitam iti 1 uttarasmādvedyam̐ sādudañcaṃ prakramaṃ prakramya tathaiva śamyayā tūṣṇīṃ cātvālaṃ parimimīte 2 sāvitreṇābhrimādāya yparilikhati parilikhitam̐ rakṣaḥ parilikhitā arātayaḥ iti 3 jānudaghnaṃ khātvā trivitastaṃ vā purīṣam̐ harati videragniḥ iti 4 uttaravedyāṃ nivapati sim̐ hīrasi mahiṣīrasi iti 5 evameva dvitīyam̐ haratyevaṃ tṛtīyam . yo dvitīyasyām iti dvitīyam̐ harati . yastṛtīyasyām iti tṛtīyam 6 tūṣṇīṃ caturtha m̐! hṛtvā śamyāmātrīṃ prathayati uru prathasvoru te yajñapatiḥ prathatām iti 7 dhruvāsi iti sam̐ hatyādbhiravokṣati devebhyaḥ śundhasva iti 8 yat prokṣaṇīnāmucchiṣyet taddakṣiṇata uttaravedyā-mekasphyāṃ niḥsāryopaninayet āpo ripraṃ nirvahata iti 9 yaṃ dviṣyāt taṃ dhyāyet 10 sikatāḥ prakirati devebhyaḥ śambhasva iti 11 uttaravedyā antān kalpayati
vibhrāḍ bṛhat pibatu somyaṃ madhvāyurdadhadyajñapatāvavihrutam .
vātajūto you abhirakṣatu tmanā prajāḥ piparti bahudhā virājati ..
iti 12 madhya uttaravedeḥ prādeśamātrīṃ catuḥsraktimuttaranābhiṃ kṛtvā 13 7.3

2.2.7.4

vedimuttaravediṃ ca saṃmṛśati
catuḥśikhaṇḍe yuvatī kanīne ghṛtapratīke bhuvanasya madhye .
tayordevā adhisaṃvasanta uttame nāka iha mādayantām .
iti 1 athainaṃ pratidiśaṃ parikrāmaṃ prokṣati indra ghoṣastvā vasubhiḥ purastāt pātu ityetairmantrairyathārūpam 2 tvaṣṭā tvā rūpairupariṣṭāt pātu ityupariṣṭāt 3 yat prokṣaṇīnāmucchiṣyeteti samānam 4 pūrvedyuragniṃ praṇayedityekaṃ prokṣāntāṃ pari-vasedityaparam 5 āhavanīya idhmamādīpya saṃpreṣyati agnaye praṇīyamānā-yānubrūhi iti 6 triranūktāyāṃ prathamāyāmidhmamādāya sikatā upayamanīḥ kṛtvodyatahomaṃ juhoti
yat te pāvaka cakṛmā kaccidāgaḥ pūrvaṃ sannaparo yadbhavāsi .
ghṛtena tvaṃ tanuvo vardhayasva mā mā him̐ sīradhigataṃ purastāt svāhā ..
iti 7 śeṣe hutvā prāñco'bhipravrajanti 8 uparyagnau dhāryamāṇe pañcagṛhītenājyena hiraṇyamantardhāyākṣṇayottaravediṃ vyāghārayati . sim̐ hīrasi sapatnasāhī svāhā iti dakṣiṇe m̐! 'se . si m̐! hīrasi suprajāvaniḥ svāhā ityuttarasyām̐ śroṇyām . si m̐! hīrasi rāyaspoṣavaniḥ svāhā ityuttare m̐! 'se . si m̐! hīrasyādityavaniḥ svāhā iti dakṣiṇasyām̐ śroṇyām . si m̐! hīrasyāvaha devān devayate yajamānāya svāhā iti madhye 9 7.4

2.2.7.5

bhūtebhyastvā iti srucamudgṛhyābhita uttaravediṃ pautudra vān paridhīn paridadhāti . viśvāyurasi iti madhyamam . dhruvakṣidasi iti dakṣiṇam . acyutakṣidasi ityuttaram 1 nābhyām̐ saṃbhārān nivapati gulgulu sugandhitejanam̐ śvetāmūrṇāstukāṃ yā petvasyāntarā śṛṅge śvetasyācchinnastukasya . nācchinnastukarayetyekeṣām . agnerbhasmāsi . agneḥ purīṣamasi iti 2 etenaivottarata upayamanīrnivapati 3 yatrābhijānāti sīda hotaḥ sva u loke iti tat saṃbhāreṣvagniṃ pratiṣṭhāpayati
yajña pratitiṣṭha sumatau suśevā ā tvā vasūni purudhā viśantu .
dīrghamāyuryajamānāya kṛṇvannadhāmṛtena jaritāramaṅdhi ..
iti 4 nidhāyopasaminddhe yajñaḥ pratyaṣṭhāt .. manuṣvat tvā nidhīmahi manuṣvat samidhīmahi . agne manuṣvadaṅgiro devān devāyate yaja iti 5 atra saptavatyā pūrṇāhutim̐ hutvātimuktīrjuhoti
agniryajñaṃ nayatu prajānan mainaṃ yajñahano vidan .
devebhyo yajñaṃ prabrūtāt prapra yajñapatiṃ tira svāhā ..
vāyurādityo yajño yajñaṃ nayatu prajānan mainaṃ yajñahano vidan .
devebhyo yajñaṃ prabrūtāt prapra yajñapatiṃ tira svāhā ..
iti 6 atra pūrṇāhutimeke samāmananti 7 7.5

2.2.7.6

atra barhirādi karma pratipadyate yadi pūrvedyuragniṃ praṇayet . atha yadi prokṣāntāṃ parivaset tadānīmeva barhirādi karma pratipadyate 1 ikṣuśalāke vidhṛtī āśvavālaṃ prastaram barhiṣyupasaṃnahyati 2 kārṣmaryamayān paridhīnidhme 3 trayo-vim̐ śatidārumidhmaṃ karoti 4 samānamā pātrāṇāṃ prayojanāt 5 vasāhomahavanīṃ dvitīyāṃ juhūṃ prayunakti pṛṣadājyadhānīṃ dvitīyāmupabhṛtaṃ dve ājyasthālyau kumbhīṃ paśuśrapaṇīṃ kārṣmaryamayyau vapāśrapaṇyau dviśūlāmekaśūlāṃ ca hṛdayaśūlam̐ svarum̐ svadhitim̐ raśane plakṣaśākhāmaudumbaraṃ maitrāvaruṇadaṇḍaṃ yena cārthī bhavati 6 tatra ya upabhṛto dharmā ye ca dhruvāyāḥ pṛṣadājyadhānyāmapi kriyeran 7 ye sāṃnāyya ukhāyāḥ paśuśrapaṇyāṃ vapāśrapaṇyorhṛdayaśūle plakṣaśākhāyāmiti kriyeran 8 sruvadharmāḥ svadhitau payodharmāḥ paśau 9 na praṇītāḥ praṇayati 10 agnīn paristīrya hastāvavanijya pātrāṇi prayujyolaparājī m̐! stīrtvā pavitre kṛtvā saṃpreṣyati yajamāna vācaṃ yaccha iti 11 vāgyataḥ pātrāṇi saṃmṛśati 12 prokṣaṇīnāmāvṛtā prokṣaṇīḥ sam̐ skṛtya brahmāṇamāmantr! ya pātrāṇi prokṣya haviṣkṛtā vācaṃ visṛjya tata uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti 13 samānamā saṃpraiṣāt 14 7.6

2.2.7.7

sruvasvadhitī ca srucaśca saṃmṛḍḍhi patnī m̐! saṃnahyājyena dadhnā codehi iti saṃpraiṣāntaṃ namati 1 samānamājyanirvapaṇāt 2 ājyaṃ nirupya dvitīyasyāmājyasthālyāṃ dadhi nirvapati 3 tasyājyenaiva kalpo vyākhyāto'nyatrādhiśrayaṇāt 4 samānamājyānāṃ grahaṇāt 5 caturjuhvāṃ gṛhṇāti caturupabhṛti 6 pañcagṛhītaṃ pṛṣadājyam . ājyena dadhi sam̐ sṛjya mahīnāṃ payo'si ityetairmantraiḥ 7 yathāprakṛtyeva dhruvāyāṃ gṛhṇāti 8 samānamā srucām̐ sādanāt 9 srucaḥ sādayitvāgreṇa dhruvāṃ vedam̐ sādayitvā sāvitreṇābhrimādāyāgreṇāhavanīyaṃ yūpāvaṭaṃ parilikhatyardhamantarvedyardhaṃ bahirvedi parilikhitam̐ rakṣaḥ parilikhitā arātayaḥ iti 10 uparasaṃmitaṃ khātvā yūpaṃ prakṣālayati
yat te śikvaḥ parāvadhīt takṣā hastena vāsyā .
āpastat sarvaṃ jīvalāḥ punantu śucayaḥ śucim ..
iti 11 yavamatībhiḥ prokṣaṇībhiryūpaṃ prokṣati . pṛthivyai tvā iti mūlam . antarikṣāya tvā iti madhyam . dive tvā ityagram 12 avaṭe śeṣamavanayati śundhatāṃ lokaḥ pitṛṣadanaḥ iti 13 yavo'si yavayāsmad dveṣaḥ iti yavaṃ prāsyati 14 barhiravastṛṇāti pitṛṇām̐ sadanamasi iti 15 svāveśo'syagregā netṛṇām iti yūpaśakalaṃ prāsyābhijuhoti ghṛtena dyāvāpṛthivī ā pṛṇethām̐ svāhā iti 16 7.7

2.2.7.8

tataḥ saṃpreṣyati yūpāyājyamānāyānubrūhi iti 1 devastvā savitā madhvānaktu iti yūpasyāgramanakti 2 aindra masi iti sarvataścaṣālamaktvā pratimuñcati supi-ppalābhyastvauṣadhībhyaḥ ityamuto'rvāk 3 yajamāno yūpaśakalenāntamanakti sarvataḥ parimṛśan 4 raśanāyāḥ kāle triḥ parimṛśati 5 āñjanaprabhṛti yūpaṃ yajamāno notsṛjatyā parivyayaṇāt 6 tataḥ saṃpreṣyati ucchrīyamāṇāyānubrūhi iti 7 ucchrayati uddivam̐ stabhānāntarikṣaṃ pṛṇa iti 8 te te dhāmānyuśmasī gamadhye ityavaṭe'vadadhāti 9 athainaṃ kalpayati viṣṇoḥ karmāṇi paśyata iti dvābhyām 10 agnerardhaṃ pratyupanataṃ yūpasya kuryādbahiṣṭānninatam 11 anāviruparaṃ minoti 12 taṃ pratyagnimagniṣṭhāṃ mitvā pradakṣiṇaṃ purīṣeṇa paryūhati brahmavaniṃ tvā kṣatravanim iti 13 maitrāvaruṇadaṇḍena paridṛm̐ hati brahma dṛm̐ ha kṣatraṃ dṛm̐ ha iti 14 unnambhaya pṛthivīm ityapo'nupariṣicya idaṃ viṣṇurvi cakrame iti saraśanena pāṇinā yūpamunmārṣṭi 15 tadviṣṇoḥ paramaṃ padam iti yūpasyāgramudīkṣate 16 darbhamayyau raśane bhavataḥ . dviguṇā dvivyāyāmā triguṇā trivyāyāmā 17 tataḥ saṃpreṣyati 18 7.8

2.2.7.9

parivīyamāṇāyānubrūhi iti 1 nābhidaghne madhyadeśe vā triguṇayā pradakṣiṇaṃ triḥ parivyayati parivīrasi pari tvā daivīrviśo vyayantām iti 2 uttaramuttaraṃ guṇamuttamaṃ karoti 3 upānte raśanāṃ vyatiṣajyāntaṃ praveṣṭayati 4 samāvantau kṛtvāṇimati sthavimat pravayati divaḥ sūnurasi iti 5 svarumādāya madhyame raśanāguṇe'vagūhatyuttame sarveṣu vā antarikṣasya tvā sānāvava gūhāmi iti 6 athainaṃ paśum̐ snāpayanti anaṅgahīnamapannadantamajaṃ lohaṃ tūparaṃ dvirūpaṃ pīvānam 7 iṣe tvā iti barhiṣī ādatte 8 upavīrasi iti plakṣaśākhām 9 yā bahuparṇā bahuśākhā tayopākuryāt paśukāmasya 10 agreṇa yūpaṃ purastātpratyañcam̐ śākhayā barhirbhyāṃ paśumupākaroti . prajāpaterjāyamānāḥ iti dvābhyām . upo devān daivīrviśaḥ iti pratipadya revatī ramadhvamindrā gnibhyāṃ tvā juṣṭamupākaromi ityantena 11 agnerjanitramasi ityadhimanthanaśakalaṃ nidadhāti . vṛṣaṇau sthaḥ iti prāñcau darbhau 12 urvaśyasi ityadharāraṇimādatte . purūravāḥ ityuttarāraṇim 13 ghṛtenākte vṛṣaṇaṃ dadhāthām ityājyasthālyā bile'nakti 14 āyurasi ityaraṇī samavadhāya saṃpreṣyati 15 7.9

2.2.7.10

agnaye mathyamānāyānubrūhi iti 1 triranūktāyāṃ prathamāyāṃ pradakṣiṇaṃ trirmanthati gāyatraṃ chando'nu pra jāyasva ityetairmantraiḥ 2 jāta āha jātāyānubrūhi iti 3 prahariṣyan prahriyamāṇāyānubrūhi iti 4 yatrābhijānāti pra devaṃ devavītaye iti tadagreṇottaraṃ paridhimanupraharati saṃdhinā vā bhavataṃ naḥ samanasau iti 5 sruveṇājyamādāyābhijuhoti agnāvagniścarati praviṣṭaḥ ityetayā 6 sāvitreṇa raśanāmādāya paśoḥ pāśena dakṣiṇamardhaśīrṣamabhidadhāti ṛtasya tvā devahaviḥ pāśenā rabhe iti 7 athainaṃ purastātpratyañcaṃ yūpe niyunakti dharṣā mānuṣānindrā -gnibhyāṃ tvā juṣṭaṃ niyunajmi iti 8 ye'rvācīnamekādaśinyāḥ paśava ālabhyante tānuttarato yūpasya niyunakti dakṣiṇata ekādaśinān 9 athainamupariṣṭāt prokṣati adbhyastvaupadhībhya indrā gnibhyāṃ tvā juṣṭaṃ prokṣāmi iti 10 pāyayati apāṃ perurasi iti 11 adhastādupokṣati svāttaṃ cit sadevam̐ havyamāpo devīḥ svadatainam iti 12 7.10

2.2.7.11

tataḥ saṃpreṣyati agnaye samidhyamānāyānubrūhi iti 1 samānamā dhruvāsamañjanāt 2 purastād dhruvāsamañjanāt paśum̐ samanakti . saṃ te prāṇo vāyunā gacchatām iti śirasi . saṃ yajatrairaṅgāni ityam̐ sayoḥ . saṃ yjñapatirāśiṣā iti śroṇyoḥ 3 samānamā pravarāt 4 prākṛtena varaṇena hotāraṃ vṛtvā punarāśrāvya maitrāvaruṇaṃ pravṛṇīte mitrāvaruṇau praśāstārau praśāstrāt iti 5 samānamā prayājebhyaḥ 6 juhūpabhṛtāvādāyātyākramyāśrāvyāha samidbhyaḥ preṣya iti 7 vaṣaṭkṛte juhoti 8 āśrāvyāśrāvya preṣya preṣya ityevottarebhyaḥ saṃpreṣyati 9 caturthecaturtha aupabhṛtam̐ samānayate 10 sarvamaṣṭame 11 daśa prayājāniṣṭvaikādaśāyājyamavaśinaṣṭi 12 pratyākramya juhvā svarusvadhitī anakti . triḥ svarum̐ sakṛt svadhiteranyatarāṃ dhārām 13 tābhyāṃ paśum̐ samanakti ghṛtenāktau paśuṃ trāyethām iti 14 yāktā dhārā tayā paśum̐ samanakti 15 tayaiva haviṣaḥ śṛtasyāvadyatītarayā viśāsti 16 yāthākāmī viśasana ityaparam 17 7.11

2.2.7.12

punaḥ svarumavagūhati 1 śamitre svadhitiṃ prayacchannāha eṣā te'śriḥ prajñātāsat iti 2 tataḥ saṃpreṣyati paryagnaye kriyamāṇāyānubrūhi iti 3 āhavanīyā-dulmukamādāyāgnīdhraḥ paryagni karoti paśum̐ śāmitradeśaṃ cātvālaṃ yūpamāhavanīya-mājyānīti 4 paśumeva paryagni karotītyekeṣām 5 paryagnau kriyamāṇe'pāvyāni juhoti prajānantaḥ prati gṛhṇanti pūrve iti pañca 6 triḥ parītya nidhāyolmukaṃ triḥ punaḥ pratiparyeti 7 yūpāt paśuṃ pramucya vapāśrapaṇībhyāmanvārabhete adhvaryu-ryajamānaśca 8 anvārabhyāśrāvya saṃpreṣyati upapreṣya hotarhavyā devebhyaḥ iti 9 yatrābhijānāti prāsmā agniṃ bharata iti tadāhavanīyādulmukamādāyāgnīdhraḥ pūrvaḥ pratipadyate 10 antareṇa cātvālotkagavudañcaṃ paśuṃ nayanti revatīryajñapatiṃ priyadhā viśata iti 11 nānā prāṇo yajamānasya paśunā ityadhvaryuryajamānamabhimantrayate 12 uttarata āgnīdhra ulmukaṃ nimṛdgāti 13 sa śāmitro bhavati 14 aparasmā-dgārhapatyādāharennirmanthyaṃ vā kuryāt 15 yābhyāṃ barhirbhyāṃ paśumupākaroti tayoranyataradāchyānārthaṃ nidhāya 16 7.12

2.2.7.13

dakṣiṇena śāmitramanyataradupāsyati samasya tanuvā bhava iti 1 tasmin paśuṃ pratyañcamudīcīnapādam̐ saṃjñapayanti 2 amāyuṃ kṛṇvantam̐ saṃjñapayata ityuktvā parāṅāvartate'dhvaryuḥ paśoḥ saṃjñapyamānāt 3 pṛṣadājyamavekṣamāṇāvāsāte adhvaryuryajamānaśca
iha prajā viśvarūpā ramantāmasmin yajñe viśvabhṛto janitrīḥ .
agniṃ kulāyamabhisaṃvasānā asmām̐ avantu payasā ghṛtena ..
yāsāmūdhaścaturbilaṃ madhoḥ pūrṇaṃ ghṛtasya ca .
tā naḥ payasvatīḥ santvasmin goṣṭhe vayovṛdhaḥ ..
iti 4 saṃjñapte saṃjñaptahomaṃ juhoti yat paśurmāyumakṛta iti 5 paśoḥ pāśaṃ pramuñcati śamitāra upetana iti 6 ekaśūlayā pāśa upatṛdya cātvāle-'pāsyatyutkare vā aditiḥ pāśaṃ pra mumoktu iti 7 yadyabhicareddārum̐ stambaṃ vābhidadhyāt arātīyantamadharaṃ kṛṇomi iti 8 patnyādityamupatiṣṭhate namasta ātāna iti 9 athaināṃ prācīmudānayati anarvā prehi iti 10 cātvāle patnyapo'vamṛśati āpo devīḥ śuddhāyuvaḥ iti 11 7.13

2.2.7.14

samutkramya sahapatnīkāścātvāle mārjayante śuddhā vayaṃ pariviṣṭāḥ pariveṣṭāro vo bhūyāsma iti 1 patnī paśoḥ prāṇānāpyāyayatyadhvaryurabhiṣiñcati 2 adhvaryurā-pyāyayati patnyabhiṣiñcatītyekeṣām 3 vāk ta ā pyāyatām . prāṇasta ā pyāyatām ityetairmantrairyathārūpam 4 yā te prāṇāñchug jagāma iti grīvāsu ninayati 5 yat te krūraṃ yadāsthitam iti samastaṃ paśumāpyāyayati 6 nābhista ā pyāyatām iti nābhim . pāyusta ā pyāyatām iti pāyum . śuddhāścaritrāḥ iti pādān 7 śamadbhyaḥ śamoṣadhībhyaḥ ityavaśiṣṭā anupṛṣṭhaṃ ninīya dakṣiṇena nābhiṃ prāgagraṃ barhirnidadhāti oṣadhe trāyasvainam iti 8 svadhite mainam̐ hi m̐! sīḥ iti barhiṣi svadhitinā tiraścīnamāchyati 9 barhiṣo'gramapayamya sthavima-llohitenāktvāpāsyati rakṣasāṃ bhāgo'si iti 10 apa upaspṛśya iṣe tvā iti vapāmutkhidati 11 devebhyaḥ śundhasva devebhyaḥ śumbhasva iti prayauti 12 ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇvāthām iti vapāśrapaṇī prorṇoti 13 ūrje tvā iti taniṣṭha ekaśūlayopatṛṇatti 14 acchinno rāyaḥ suvīraḥ .. indrā gnibhyāṃ tvā juṣṭāmutkṛntāmi iti parivāsayati 15 muṣṭinā śamitā vapoddharaṇamupasaṃgṛ-hyāsta ā vapāyā homāt 16 vapāśrapaṇī punaranvārabhete adhvaryuryajamānaśca 17 urvantarikṣamanvihi ityabhipravrajya 18 7.14

2.2.7.15

śāmitre vapāṃ pratitapati pratyuṣṭam̐ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ iti 1 punarulmuka-mādāyāgnīdhraḥ pūrvaḥ pratipadyate 2 evamadhvaryurāhavanīyamabhipravrajati 3 evamantime'ṅgāre vapāṃ nitam̐ sayati 4 āhavanīya āgnīdhra ulmukamapisṛjati 5 antareṇa cātvālotkarāvantareṇa yūpaṃ cāhavanīyaṃ ca vapāmatyāhṛtya dakṣiṇata udaṅṅāsīnaḥ pratiprasthātāhavanīye vapām̐ śrapayati 6 adhastādvapāyā barhiṣo-'gramapāsyati vāyo vīhi stokānām iti 7 sruveṇājyamādāyābhijuhoti tvāmu te dadhire havyavāham iti 8 abhijuhvat saṃpreṣyati stokebhyo'nubrūhi iti 9 yadā śṛtā śyenī bhavatyathainām̐ sāṃnāyyavadabhighārya tathodvāsya barhiṣi plakṣaśākhāyāmiti pratiṣṭhāpayati supippalā oṣadhīḥ kṛdhi iti 10 prayutā dveṣām̐ si iti vapāśrapaṇībhyāṃ pramucyaghṛtavatīm ityabhijñāyottamāya prayājāyā-tyākramyāśrāvyāha svāhākṛtībhyaḥ preṣya iti 11 vaṣaṭkṛte juhoti 12 pratyākramya juhvā dhruvāmabhighārayati yadyājyabhāgau kariṣyan bhavatyatha pṛṣa-dājyamatha vapām . nopabhṛtam 13 tata ājyabhāgābhyāṃ pracarati yadyājyabhāgau juhoti 14 tataḥ pūrvaṃ parivapyaṃ juhoti svāhā devebhyaḥ iti 15 tataḥ saṃpreṣyati 16 7.15

2.2.7.16

indrā gnibhyāṃ chāgasya vapāyā medaso'nubrūhi iti 1 juhvāmupastīrya hiraṇya-śakalamavadhāya sarvāṃ vapāmavadyati 2 upariṣṭāddhiraṇyaśakalaṃ nidhāyā-bhighārayati 3 sā pañcāvattā bhavati 4 yadyapi caturavattī yajamānaḥ pañcāvattaiva vapā bhavati 5 yadi hiraṇyaṃ na syādājyāt pratyavadyet 6 atyākramyāśrāvyāha indrā gnibhyāṃ chāgasya vapāyā medasaḥ preṣya iti 7 vaṣaṭkṛte juhoti jātavedo vapayā gaccha devān ityetayā 8 tata uttaraṃ parivapyaṃ juhoti devebhyaḥ svāhā iti 9 vapāśrapaṇī praharati svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ gacchatam iti . prācīṃ dviśūlāṃ pratīcīmekaśūlām 10 athaine sam̐ srāveṇābhijuhoti 11 paśośchi-dra mabhighārayati 12 samutkramya sahapatnīkāścātvāle mārjayante
idamāpaḥ pravahatāvadyaṃ ca malaṃ ca yat .
yaccābhidudro hānṛtaṃ yacca śepe abhīruṇam ..
nirmā muñcāmi śapathānnirmā varuṇāduta .
nirmā yamasya paḍvīśāt sarvasmāddevakilbiṣādatho manuṣyakilbiṣāt ..
āpo mā tasmādenaso viśvānmuñcantvam̐ hasaḥ ..
iti 13 hutāyāṃ vapāyāṃ varaṃ dadāti kanyāmalaṃkṛtāmanaḍvāhaṃ tisro vā vatsatarīḥ 14 7.16

2.2.7.17

paśupuroḍāśasya pātrāṇi prakṣālya prayunakti yānyauṣadhakāritāni bhavanti 1 pavitre kṛtvā saṃpreṣyati yajamāna vācaṃ yaccha iti 2 vāgyataḥ pātrāṇi saṃmṛśati 3 vrīhimayam̐ samānadevataṃ paśunā paśupuroḍāśamekādaśakapālaṃ nirvapati dvādaśakapālaṃ vā 4 haviṣkṛtā vācaṃ visṛjya paśuṃ viśāsti 5 gudaṃ mā nirvleṣīḥ . vaniṣṭhuṃ mā nirvleṣīḥ . adhyuddhiṃ klomānaṃ plīhānaṃ purītataṃ medaḥ samavadhātavai iti saṃpreṣyati 6 kumbhyāṃ paśum̐ śrapayanti 7 śūlena hṛdayaṃ nihatya yajurutpūtābhiradbhiḥ puroḍāśam̐ śrapayati 8 stīrṇa eva barhiṣi piṣṭalepaṃ ninayati 9 śṛte paśau puroḍāśena pracarati 10 indrā gnibhyāṃ puroḍāśasyānubrūhi .. indrā gnibhyāṃ puroḍāśasya preṣya iti saṃpreṣyati 11 agnaye'nubrūhi .. agnaye preṣya iti sviṣṭakṛtaḥ 12 upahūtāmiḍāṃ maitrāvaruṇaṣaṣṭhā ṛtvijaḥ prāśnanti 13 mārjayante 14 atra paśupuroḍāśasya piṣṭalepaphalīkaraṇahomau juhoti 15 kapālāni vimuñcati 16 juhvā pṛṣadājyasyopahatya triḥ pṛcchati 17 7.17

2.2.7.18

śṛtam̐ havī3ḥ! śamitaḥ iti 1 śṛtam iti śamitā triḥ pratyāha 2 triḥ pracyute hṛdayamuttamaṃ karoti 3 uttarataḥ parītya pṛṣadājyena hṛdayamabhighārayati saṃ te manasā manaḥ saṃ prāṇena prāṇo juṣṭaṃ devebhyaḥ . indrā gnibhyām̐ havyaṃ ghṛtavat svāhā iti 4 svāhoṣmaṇo'vyathiṣyai ityūṣmāṇamudyantamabhimantrayate 5 yadi paśuṃ vimathnīrannevamevābhimantrayet 6 ājyena paśum̐ sāṃnāyyavadabhighārya tathodvā-syāntareṇa cātvālotkarāvantareṇa yūpaṃ cāhavanīyaṃ ca paśumatyāhṛtya dakṣiṇasyāṃ vediśroṇyāṃ pañcahotrā sādayati 7 plakṣaśākhottarabarhirbhavati 8 tasyā madhyamaṅgānāmavadyati 9 catasṛṣūpastṛṇīte juhūpabhṛtoḥ samavattadhānyāṃ pātr! yāṃ vasāhomahavanyām̐ sruci 10 juhūpabhṛtorhiraṇyaśakalāvavadhāya saṃpreṣyati manotāyai haviṣo'vadīyamānasyānubrūhi iti 11 hṛdayasyāgre'vadyati . atha jihvāyā atha vakṣaso'tha savyasya doṣṇo'tha pārśvayoratha yakno'tha vṛkkayoratha dakṣiṇāyāḥ śroṇeratha gudasya 12 dvirekaikasyāvadyati 13 7.18

2.2.7.19

api vā trayāṇāmeva mukhyānāmanupūrvamavadāya yathākāmamuttareṣāmavadyati 1 yūṣe medo'vadhāya medasā juhūṃ prorṇoti 2 upariṣṭāddhiraṇyaśakalaṃ nidhāyābhi-ghārayati 3 tr! yaṅgāṇi pratyabhighāryopabhṛti tr! yaṅgāṇām̐ sviṣṭakṛte sakṛtsakṛda-vadyati dakṣiṇasya doṣṇaḥ savyāyāḥ śroṇergudakāṇḍamiti 4 purastādeva gudaṃ dvaidhaṃ kṛtvā sthavimadupayaḍbhyo nidadhāti 5 aṇimat traidhaṃ karoti 6 tasya madhyamaṃ juhvāṃ dvaidhaṃ kṛtvāvadadhāti sthaviṣṭhamupabhṛtyaṇiṣṭhamiḍāyāṃ dvaidhaṃ kṛtvā 7 yūṣe medo'vadhāya medasopabhṛtaṃ prorṇoti 8 upariṣṭāddhiraṇyaśakalaṃ nidhāya dvirabhighārayati 9 pātr! yāmiḍām̐ samavadyati hṛdayājjihvāyā yakno vṛkkayo-rgudādvaniṣṭhoḥ saptamāt 10 atraiva dakṣiṇām̐ śroṇimadhyuddhiṃ klomānaṃ plīhānaṃ purītataṃ meda ityanvavadhāya yūṣṇopasicyābhighārayati 11 yūṣṇo vasāhomaṃ gṛhṇāti 12 svadhitinā dhārāṃ prayauti 13 sakṛccaturavadānasya dviḥ pañcā-vadānasya 14 abhighārya yāni cāvattāni yāni cānavattāni śṛtaṃ cāśṛtaṃ ca sarvaṃ paśum̐ saṃnidhāyābhimṛśati aindra ḥ! prāṇo aṅgeaṅge nidedhyat iti 15 7.19

2.2.7.20

pārśvena vasāhomaṃ prayauti śrīrasyagnistvā śrīṇātu iti 1 athaināmetenaiva pārśvenāpidadhāti svāhoṣmaṇo'vyathiṣyai iti 2 tataḥ saṃpreṣyati indrā gnibhyāṃ chāgasya haviṣo'nubrūhi iti 3 atyākramyāśrāvyāha indrā gnibhyāṃ chāgasya haviṣaḥ preṣya iti 4 yājyāyā ardharce pratiprasthātā vasāhomaṃ juhoti ghṛtaṃ ghṛtapāvānaḥ pibata iti 5 hutvāvaśinaṣṭi 6 vaṣaṭkṛte havirjuhoti 7 vasāhomodre keṇa diśaḥ pratiyajati diśaḥ svāhā .. pradiśaḥ svāhā ityetaiḥ pratidiśam 8 svāhā digbhyo namo digbhyaḥ iti prācīnamantato juhoti 9 atra nāriṣṭhān hutvā juhvā pṛṣadājyasya sakṛdupahatyāha vanaspataye'nubrūhi iti 10 atyākramyāśrāvyāha vanaspataye preṣya iti 11 vaṣaṭkṛte juhoti 12 apunaratikrāman saṃpreṣyati agnaye sviṣṭakṛte'nubrūhi iti 13 juhvāmupabhṛtaṃ paryāhṛtyāśrāvyāha agnaye sviṣṭakṛte preṣya iti 14 vaṣaṭkṛte juhoti 15 pratyākramyāyatane srucau sādayitvā 16 7.20

2.2.7.21

medasvatī m̐! hotre'vāntareḍāmādadhāti 1 medasopastṛṇāti medasādadhāti medasā-bhighārayati 2 upahūtāyāmiḍāyāmadhyuddhim̐ hotre harati vaniṣṭhumagnīdhe 3 ṣaḍavattam̐ saṃpādayati 4 prāśnanti mārjayante 5 tataḥ saṃpreṣyati . agnīdau-payajānaṅgārānāhara . upayaṣṭarupasīda . brahman prasthāsyāmaḥ iti saṃpraiṣādiḥ 6 samānamānūyājebhyaḥ 7 juhūpabhṛtāvādāya pṛṣadājyaṃ juhvām̐ samānīyā-tyākramyāśrāvyāha devebhyaḥ preṣya iti 8 vaṣaṭkṛte juhoti 9 āśrāvyāśrāvya preṣya preṣya ityevottarebhyaḥ saṃpreṣyati 10 śāmitrādaṅgārānāhṛtyāgnīdhra uttarasyāṃ vediśroṇyāṃ nivapati 11 pratiprasthātaikādaśa gudakāṇḍāni tiryagvikṛttāni kṛtvā vasāhomahavanyām̐ samavadhāyaikaikenānūyājānāṃ vaṣaṭkāraṃvaṣaṭkāra-manūpayajati samudraṃ gaccha svāhā ityetaiḥ pratimantram 12 adbhyastvauṣadhībhyaḥ iti pratiprasthātā barhiṣi lepaṃ nimārṣṭi 13 mano me hārdi yaccha ityātmānaṃ pratyabhimṛśati 14 7.21

2.2.7.22

ekādaśānūyājāniṣṭvā pratyākramya juhvām̐ svarumaktvā juhvā svaruṃ juhoti dyāṃ te dhūmo gacchatvantarikṣamarciḥ pṛthivīṃ bhasmanā pṛṇasva svāhā iti 1 samānamā patnīsaṃyājebhyaḥ 2 sarvā juhūpabhṛto vājavatībhyāṃ vyūhati 3 sarvāsu srukṣu prastaramanakti 4 sūktavākāya sūktā preṣya iti saṃpreṣyati 5 sarvāḥ saṃprasrāvayati 6 sarvāḥ kastambhyām̐ sādayati 7 jāghanyā patnīḥ saṃyājayati 8 ājyena somaṃ yajati . ājyena tvaṣṭāram 9 uttānāyā jāghanyā devānāṃ patnībhyo'vadyati . nīcyā agnaye gṛhapataye 10 catuścaturavadānasya pañcakṛtvaḥ pañcāvadānasya 11 nātropastaraṇābhighāraṇāni bhavanti 12 uttānāyā iḍām̐ samavadyati nīcyā agnīdhe 13 jāghanīśeṣaṃ patnyadhvaryave dadāti 14 bāhum̐ śamitre . tam̐ sa brāhmaṇāya dadāti yadyabrāhmaṇo bhavati 15 samānamā samiṣṭayajuṣaḥ 16 trīṇi samiṣṭayajūm̐ ṣi juhoti yajña yajñaṃ gaccha .. eṣa te yajño yajñapate .. devā gātuvidaḥ iti 17 antareṇa cātvālotkarau 18 7.22

2.2.7.23

upaniṣkramya hṛdayaśūlena caranti 1 śuṣkasya cārdra sya ca saṃdhau hṛdayaśūla-mudvāsayati śugasi tamabhiśoca yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ iti 2 dhāmnodhāmno rājan .. uduttamaṃ varuṇa pāśam ityetābhyāmādityamupasthāya cā-tvāle mārjayante sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu iti 3 samidhaḥ kṛtvā-pratīkṣamāyanti 4 edho'syedhiṣīmahi ityāhavanīye samidha ādhāyopatiṣṭhante apo anvacāriṣam iti 5 evaṃ patnī gārhapatye'bhyādhāyopatiṣṭhate 6 yūpaṃ yajamāna upatiṣṭhate āśāsānaḥ suvīryam ityetayā 7 saṃtiṣṭhate paśubandhaḥ 8 evameva ṣaṭsuṣaṭsu māseṣu saṃvatsaresaṃvatsare vā paśunā yajeta 9 nāhitāgniṃ paśunānījānaṃ saṃvatsaro'tīyāt 10 yadyatīyādamām̐ sakhādaḥ syāt 11 atyaśitā ha vā etasyāgnayo bhavanti ya āhitāgniḥ saṃvatsaraṃ paśunāniṣṭvā mām̐ saṃ khādatīti vijñāyate 12 sa yadi bhakṣayedetayā bhakṣayet
manasāgnibhyaḥ prahiṇomi bhakṣaṃ mama vācā tam̐ saha bhakṣyantu .
apramādyannapramattaścarāmi śivena manasā saha bhakṣayata ..
iti 13 yadyādiṣṭo bhakṣayedetaṃ mantramuktvā bhakṣayedetaṃ mantramuktvā bhakṣayet 14 7.23
iti saptamaḥ praśnaḥ

Linked texts (2)