Kalpah 2.2.8

Kalpaḥ 2.2.8

Language: Sanskrit

2.2.8.1

atha aṣṭamaḥ praśnaḥ
cāturmāsyairyakṣyamāṇaḥ pañcahotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ juhoti 1 vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati pārjanyaṃ carum 2 hiraṇyaṃ vaiśānare dadāti . dhenuṃ pārjanye 3 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 4 saiṣānvārambhaṇīyāyāḥ sthānaṃ pratyeti 5 phālgunyāṃ caitr! yāṃ vā prācīnapravaṇe vaiśvadevena yajate 6 darśapūrṇamāsīka āhavanīyaḥ syādityekam . saumika ityaparam 7 yadanyaduttaravedyā upavapanāt sarvaṃ tat kriyate 8 āmāvāsyaṃ tantraṃ bhavati 9 samānamā vatsānāmapākaraṇāt 10 āpyāyadhvamaghniyā viśvebhyo devebhyo bhāgam iti gāḥ prasthāpayati 11 samānamā barhiṣa āgaraṇāt 12 prasūmayaṃ barhirbhavati 13 tat tredhā saṃnahyaikadhā punaḥ saṃnahyati 14 evaṃ trayovim̐ śatidārumidhmaṃ karoti 15 samānamā pātrāṇāṃ prayojanāt 16 pṛṣadājyadhānīṃ dvitīyāmupabhṛtaṃ prayunakti dve ājyasthālyau tisraścarusthālīḥ pālāśaṃ vājinapātram 17 samānamā nirvapaṇāt 18 āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapati saumyaṃ carum̐ sāvitraṃ dvādaśakapālam̐ sārasvataṃ caruṃ pauṣṇaṃ caruṃ mārutam̐ saptakapālaṃ vaiśvadevīmāmikṣāṃ dyāvāpṛthivyamekakapālamiti 19 samānamā phalīkaraṇāt 20 phalīkṛtānāṃ taṇḍulānāṃ vibhāgamantreṇa caravyānapoddharati 21 sahetarān pinaṣṭi 22 saṃyutānāṃ piṣṭānāṃ pauṣṇamapoddharati 23 8.1

2.2.8.2

samānamā prātardohāt 1 tapte prātardohe sāyaṃdohamānīya yadā kṛtāmikṣā bhavatyathaināṃ visrāvya vivājināṃ kṛtvā dvayoḥ pātrayovyuddhṛtya vājinasyaikadeśenopasicha prajñātaṃ vājinaśeṣaṃ nidadhāti 2 adhiśritya havī m̐! ṣyāpyebhyo ninīya tata uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti 3 samānamā saṃpraiṣāt 4 ājyena dadhnā codehi iti saṃpraiṣāntaṃ namati 5 samānamājyānāṃ grahaṇāt 6 pāśukānyājyāni gṛhṇāti 7 etāvannānā 8 pṛṣadājyadhānyāmaupabhṛtānāṃ mantrāṇāṃ dvābhyāmājyaṃ gṛhītvā mahīnāṃ payo'si iti dvirdadhi gṛhṇāti 9 aupabhṛtānāmekenāntata ājyam 10 iti vai khalu yadi caitr! yāṃ yajeta 11 atha yadi phālgunyām̐ saṃsṛṣṭameva gṛhṇīyādyathā paśubandhe 12 samānamā haviṣāmudvāsanāt 13 ekakapālamudvāsyājyenābhipūrayati 14 āviḥpṛṣṭhaṃ karoti 15 bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti havī m̐! ṣyāsādayati 16 utkare vājinam 17 saṃvatsare paryāgata etābhirevāsādayet 18 āsādya havī m̐! ṣi nirmanthyasyāvṛtā nirmanthyena carati 19 saptadaśa sāmidhenyo bhavanti 20 samānamā prayājebhyaḥ 21 nava prayājān yajati 22 caturthecaturtha aupṛbhṛtam̐ samānayate sarvamantataḥ 23 upabhṛtaḥ sthāne pṛṣadājyamabhighārayati 24 samānamā haviṣāṃ pradānāt 25 upām̐ śu sāvitraikakapālābhyāṃ pracarati 26 8.2

2.2.8.3

pauṣṇam̐ hutamanumantrayate pūṣṇo'haṃ devayajyayā puṣṭimān paśumān bhūyāsam iti 1 evameva sarvān pauṣṇānanumantrayate 2 āmikṣayā pracaryaikakapālaṃ barhiṣadaṃ kṛtvā juhvāmupastīrya sarvamekakapālamavadyati 3 atraivāśayamanuparyāsicyābhighārya srucā pratiṣṭhitaṃ juhoti 4 yadi hutaḥ paryāvarteta pratyādāyābhighārya punarjuhuyāt 5 varaṃ dattvā srucā kalpayati na pāṇinetyekeṣām 6 athainaṃ caturbhirmāsa-nāmabhirabhijuhoti madhave svāhā .. mādhavāya svāhā .. śukrāya svāhā .. śucaye svāhā iti 7 saṃvatsarīṇām̐ svastimāśāse itīḍāyā āśīḥṣu yajamāno japati 8 prathamajo vatso dakṣiṇā 9 pṛṣadājyena navānūyājān yajati 10 saṃvatsarīṇāṃ svastimāśāste divyaṃ dhāmāśāste iti sūktavāke hotāśāste 11 prahṛtya paridhīn saṃpreṣyati vājibhyo'nubrūhi iti 12 juhvāmupastīrya camase vā barhiṣi viṣiñcan vājinamānayati 13 anabhighāryātyākramyāśrāvyāha vājino yaja iti 14 vaṣaṭkṛte viṣicya-mānayā juhoti 15 anuvaṣaṭkṛte dvitīyam 16 8.3

2.2.8.4

ūrdhvajñurāsīno hotā yajatyanavānam 1 vājino hutvāvaśinaṣṭi 2 vāji-nodre keṇa diśaḥ pratiyajati yathā paśubandhe 3 bhakṣaṃ tam̐ samupahūya bhakṣayanti hotāgre'thādhvaryuratha brahmāthāgnīdhro'tha yajamānaḥ 4 samaśo vā vibhajya 5 sarva eva mithaḥ karmanāmabhiḥ samupahvayeran 6 asāvupahvayasva ityāmantraṇaḥ . upahūtaḥ iti prativacanaḥ 7
yanme retaḥ prasicyate yanma ājāyate punaḥ .
yadvā me pratitiṣṭhati tena māmamṛtaṃ kuru tena suprajasaṃ kuru ..
tasya te vājipītasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmi iti 8 samānamā samiṣṭayajuṣaḥ 9 pāśukāni samiṣṭayajūm̐ ṣi juhoti 10 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 11 treṇyā śalalyā vinīya lauhena kṣureṇaudumbareṇa śmaśrūṇi vāpayitvopapakṣau ni keśān vartayate ṛtameva parameṣṭhyṛtaṃ nātyeti kiṃ cana iti 12 evamevottareṇottareṇa mantreṇottareṣu parvasu nivartayate 13 caturo māsānna mām̐ samaśnāti na striyamu-paiti noparyāste jugupsate'nṛtāt prāṅ śete madhvaśnāti 14 madhvaśanaḥ syā-dityekam . vyañjanārthamityaparam 15 ṛtviye tu jāyāmupeyādityekeṣām 16 evameva sarveṣu cāturmāsyāntarāleṣu vrataṃ carati 17 8.4

2.2.8.5

tataścaturṣu māseṣu varuṇapraghāsairyajate 1 teṣāṃ vaiśvadevena kalpo vyākhyātaḥ 2 vikārānanukramiṣyāmaḥ 3 samānamā vatsānāmapākaraṇāt 4 mārutyā ā-mikṣāyai pratiprasthātā vatsānapākaroti 5 vāruṇyā adhvaryuḥ 6 agreṇāhavanīyaṃ dve vedī kurutaḥ . uttarāmadhvaryurdakṣiṇāṃ pratiprasthātā 7 same prācī bhavataḥ . pṛthamātreṇa prādeśamātreṇa vāsaṃbhinne 8 yadevādhvaryuḥ karoti tat pratiprasthātā karoti 9 agreṇāpareṇa vottarāṃ vediṃ pratiprasthātā stambayajurharati 10 etenaivāta ūrdhva m̐! saṃcarate 11 samāna utkaro bhavati samāna āgnīdhraḥ samāno hotā samāno brahmā 12 tatraiṣo'tyantapradeśo yānyuttarasyāṃ karmāṇyadhvaryustāni kuryā-ddakṣiṇasyāṃ pratiprasthātā 13 athaine anusaṃbhinatti 14 dakṣiṇāyai vederuttarasyāḥ śroṇerupakramya sphenollikhatyottarasyā dakṣiṇādam̐ sāt 15 yat prāguttarasmāt parigrāhāt tat kṛtvottarasyāṃ vedyāmuttaravedimupavapati na dakṣiṇasyām 16 ubhayatra saṃbhāranivapanaṃ bhavati 17 8.5

2.2.8.6

pūrvedyuragnī praṇayata ityekam . adhiśritya havī m̐! ṣītyaparam 1 samānamā barhiṣa āharaṇāt 2 dve barhiṣī āharato dvāvidhmau 3 samānamā pātrāṇāṃ prayojanāt 4 ubhau pātrāṇi prayuṅktaḥ 5 śamīmayyaḥ sruco bhavanti hiraṇmayyo vā dakṣiṇasya vihārasya 6 samānamā nirvapaṇāt 7 āgneyamaṣṭākapālamiti nityāni pañca saṃcarāṇi nirupyaindrā gnamekādaśakapālaṃ nirvapati 8 tūṣṇīṃ karambhapātrebhyo yavān nirupya mantreṇa meṣapratikṛtibhyāṃ yavān nirvapataḥ 9 marudbhyaḥ pratiprasthātā varuṇāyādhvaryuḥ 10 kāyamekakapālaṃ nirvapati 11 samānamā phalīkaraṇāt 12 sarvā m̐! stuṣānavabhṛthāya nidadhāti 13 mantreṇa meṣapratikṛtibhyāṃ yavebhyo bharjanārthe kapāle upadhattaḥ 14 tayorīṣadupataptā dhānāḥ kurutaḥ 15 āva-pantāvadhiśrayaṇamantraṃ japataḥ 16 udvapantāvudvāsanamantram 17 bhṛṣṭā dhānā abhighāryodvāsayataḥ 18 kāla evālaṃkurutaḥ 19 yatra kva ca haviṣyān bharjayedevameva kuryāt 20 piṣṭānāmāvṛtā dhānāḥ pi m̐! ṣṭaḥ 21 āmikṣāyā āvṛtāmikṣe kurutaḥ 22 vāruṇaniṣkāsaṃ prajñātaṃ nidadhāti 23 8.6

2.2.8.7

aindrā gnaparyantāni havī m̐! ṣyadhiśrityāmapeṣāṇāṃ yavānāmīṣadupataptānāṃ vā pratipūruṣaṃ patnī karambhapātrāṇi karoti yāvanto yajamānasya putrapautrā bhavantyekamatiriktam 1 strībhyo'pi pratikaroti 2 meṣapratikṛtī kurutaḥ 3 meṣamadhvaryurmeṣīṃ pratiprasthātā 4 striyāḥ strīvyañjanāni kurute pum̐ saḥ puṃvyañjanāni 5 athainā-vaneḍakībhirlomaśau kurutaḥ 6 yadyaneḍakīrna vindeyātāṃ kuśorṇā eva niśle-ṣayataḥ 7 kumbhīpākyau vā bhavataḥ 8 kāyamekakapālamadhiśritya havī m̐! ṣyā-pyebhyo ninīyāhavanīya idhmāvādīpya saṃpreṣyati agnibhyāṃ praṇīyamānābhyāma-nubrūhi iti 9 ye ke ca sādhāraṇāḥ saṃpraiṣā adhvaryureva tān brūyāt 10 sahāgnī praṇayataḥ saha praṇītā harataḥ 11 uttarasminnevāgnau praṇītā āsādayataḥ 12 uttarasmin vrataṃ visṛjate 13 tata uttarau parigrāhau parigṛhṇītaḥ 14 samānamā saṃpraiṣāt 15 yathādhikaraṇam̐ saṃpraiṣaṃ namati 16 samānamājyānāṃ grahaṇāt 17 8.7

2.2.8.8

ubhau pāśukānyājyāni gṛhṇītaḥ 1 etāvannānā . pṛṣadājyadhānyoraupabhṛtānāṃ mantrāṇāmekenājyaṃ gṛhītvā mahīnāṃ payo'si iti dvirdadhi gṛhṇītaḥ 2 aupabhṛtānāṃ dvābhyāmantata ājyam 3 iti vai khalu yadi śrāvaṇyāṃ yajeta 4 atha yadyāṣāḍhyām̐ saṃsṛṣṭameva gṛhṇīyātāṃ yathā paśubandhe 5 samānamā haviṣāmudvāsanāt 6 aindrā gnaparyantāni havī m̐! ṣyudvāsyāmikṣayormeṣapratikṛtī avadhattaḥ 7 mārutyāṃ meṣamavadadhāti vāruṇyāṃ meṣīm 8 tābhyāṃ paraḥśatāni paraḥsahasrāṇi vā śamīparṇakarīrāṇyupavapataḥ 9 karambhapātreṣvāvapati 10 ekakapālasyāvṛtaikakapālamudvāsyottarasyāṃ vedyām̐ havī m̐! ṣyāsādayati 11 dakṣiṇasyāṃ mārutīṃ karambhapātrāṇi ca 12 āmikṣayormeṣapratikṛtī vipariharataḥ 13 mārutyāṃ meṣīmavadadhāti vāruṇyāṃ meṣam 14 ubhau nirmanthyābhyāṃ carata ityekam . adhvaryurityaparam 15 8.8

2.2.8.9

tataḥ saṃpreṣyati agnibhyām̐ samidhyamānābhyāmanubrūhi iti 1 evameva saṃmārjane dvivat praiṣam̐ saṃnamati 2 saṃmṛṣṭa uttaro'gnirbhavatyasaṃmṛṣṭo dakṣiṇaḥ 3 atha pratiprasthātā patnīṃ pṛcchati kati te jārāḥ iti 4 yajjāram̐ santaṃ na prabrūyāt priyaṃ jñātim̐ rundhyāt . asau me jāraḥ iti nirdiśet . nirdiśyaivainaṃ varuṇapāśena grāhayatīti vijñāyate 5 yāvata ācaṣṭe tān varuṇo gṛhṇātu ityuktvā patnīmudānayati praghāsyān havāmahe iti 6 aiṣīke śūrpa upastīrya karambha-pātrāṇyopyābhighārya śīrṣannadhinidhāya purastātpratyaṅ tiṣṭhan dakṣiṇe'gnau yajamānaḥ saha patnyā karambhapātrāṇi juhoti 7 yajamānaḥ puronuvākyāmanvāha mo ṣū ṇa indra iti 8 ubhau patnī ca yājyāṃ yad grāme yadaraṇye iti 9 api vādhvaryureva juhuyāt 10 anvārabheyātāmitarau 11 akran karma karmakṛtaḥ iti viparāyantau japataḥ 12 tato dakṣiṇamagnim̐ saṃmārṣṭi 13 adhvaryureva pravaraṃ pravṛṇīte 14 ubhau navanava prayājān yajataḥ 15 ājyabhāgābhyāṃ pracarya 16 8.9

2.2.8.10

uparamati pratiprasthātā 1 adhvaryurhavī m̐! ṣi prayacchati 2 aindrā gnena pracaryo-paramatyadhvaryuḥ 3 mārutyā pratiprasthātā pracarati 4 pūrveṇāvadānena meṣīm̐ sahā-vadyatyuttareṇa saha śamīparṇakarīrāṇi 5 mārutyā pracaryoparamati pratiprasthātā 6 vāruṇyādhvaryuḥ pracarati 7 pūrveṇāvadānena meṣam̐ sahāvadyatyuttareṇa saha śamī-parṇakarīrāṇi 8 ekakapālasyāvṛtaikakapālam̐ hutvottaraiścaturbhirmāsanāmabhirabhi-juhoti nabhase svāhā .. nabhasyāya svāhā .. iṣāya svāhā .. ūrjāya svāhā iti 9 pṛthak sviṣṭakṛte juhutaḥ . saheṣāmavadyataḥ 10 parivatsarīṇām̐ svastimāśāse itīḍāyā āśīḥṣu yajamāno japati 11 pravayā ivarṣabho dakṣiṇā 12 pṛṣadājyena navānūyājān yajataḥ 13 parivatsarīṇām̐ svasti-māśāste divyaṃ dhāmāśāste iti sūktavāke hotāśāste 14 ubhau vājinena pracarataḥ 15 ā tvā viśantvindavaḥ .. ā valgā dhamanīnām̐ rasena me rasaṃ pṛṇa . tasya te vājibhirbhakṣaṃ kṛtasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmi iti 16 8.10
dakṣiṇaṃ vājinaṃ bhakṣayanti 1 vājināṃ bhakṣo'vatu vājo'smān retaḥ siktamamṛtaṃ balāya . sa na indri yaṃ dra viṇaṃ dadhātu mā riṣāma vājinaṃ bhakṣayantaḥ .. tasya ta upahūtasyopahūto bhakṣayāmi ityuttaram 2 ubhau kastambhyām̐ srucau sādayataḥ 3 adhvaryureva patnīḥ saṃyājayati 4 ubhau pāśukāni samiṣṭayajūm̐ ṣi juhutaḥ 5 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 6 tuṣaiśca vāruṇyā niṣkāsena cāvabhṛthamavayanti 7 tatra kṛtsno'vabhṛthaḥ kriyate yadanyat sāmno'dhvamantrādṛjīṣabhakṣāditi 8 tuṣā ṛjīṣasya sthānaṃ pratiyanti 9 niṣkāsa ekakapālasya 10 api vā vāruṇamekakapālaṃ nirvapet 11 tasya niṣkāsena samavadāya pracaret 12 api vā na saumiko'vabhṛthaḥ 13 tūṣṇīmeva tuṣaniṣkāsamapsūpavapet 14 athānye vāsasī paridhāyodetaḥ 15 kāmamete vāsasī yasmai kāmayeyātāṃ tasmai dadyātām 16 pratyetya nivartayate 17 vyākhyātaṃ nivartanaṃ tathā vratacaryā 18 8.11

2.2.8.11

tataścaturṣu māseṣu dvyaham̐ sākamedhairyajate 1 agnaye'nīkavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapati sākam̐ sūryeṇodyatā 2 sākam̐ raśmibhiḥ pracarantītyekeṣām 3 siddha-miṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 4 marudbhyaḥ sāṃtapanebhyo madhyaṃdine carum 5 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 6 gṛhamedhīyasya tantraṃ prakramayati 7 samānamā vatsānāmapākaraṇāt 8 ayajuṣkeṇa gṛhamedhīyāya sarvān vatsānapākaroti 9 vedaṃ kṛtvā vediṃ karoti 10 nātredhmābarhirbhavati . na praṇītāḥ praṇayati 11 agnīn paristīrya hastāvavanijya pātrāṇi prayujyolaparājīḥ stīrtvā pavitre kṛtvā saṃpreṣyati yajamāna vācaṃ yaccha iti 12 vāgyataḥ pātrāṇi saṃmṛśati 13 marudbhyo gṛhamedhibhyaḥ sarvāsāṃ dugdhe sāyaṃ carum 14 pavitre sarvā gā dohayitvānutpūte payasyanutpūya taṇḍulānāvapati 15 gārhapatye vānvāhāryapacane vā prativeśamodanaṃ pacati 16 tata uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti 17 samānamā saṃpraiṣāt 18 nātredhmābarhiḥ pracodayati 19 samānamājyānāṃ grahaṇāt 20 dhruvāyāmeva gṛhṇāti 21 prokṣaṇīrabhimantr! ya brahmāṇamāmantr! ya vediṃ prokṣya prokṣaṇyavaśeṣaṃ ninīyāgnimabhimantr! yāntarvedi dhruvām̐ sādayitvā sruvam̐ sādayati . eṣāsadat iti mantram̐ saṃnamati 22 viṣṇvasi vaiṣṇavaṃ dhāmāsi prājāpatyam ityājyama-bhimantrayate 23 tasyai na prastaraṃ praharati . evam̐ stīrṇa eva sāṃtapanasya barhiṣi gṛhamedhīyena carantītyekeṣām 24 8.12

2.2.8.12

athaitaṃ carumudvāsya tasya śaraṃ prajñātaṃ nidhāya trīnodanānuddharati 1 aniṣkāsitāṃ kumbhīṃ nidadhāti . apramṛṣṭaṃ ca darvyudāyuvanam 2 uddhṛtānodanān paccho gāyatr! yotpūyālaṃkṛtyāsādayati 3 niśāyāṃ gṛhamedhīyena caranti 4 nātra sāmidhenyo bhavanti nāghārau na prayājāḥ 5 vedenāhavanīyamupakṣipya saṃpreṣyati agnīdagniṃ triḥ saṃmṛḍḍhi iti 6 agnimevāgnīdhrastriḥ saṃmārṣṭi 7 pravaraṃ pravṛtyājyabhāgābhyāṃ pracarya saṃpreṣyati marudbhyo gṛhamedhibhyo'nubrūhi iti 8 juhvāmupastīrya sarveṣāmodanānāṃ dvirdviścaturavadānasyāvadyati tristriḥ pañcā-vadānasya 9 abhighāryātyākramyāśrāvyāha maruto gṛhamedhino yaja iti 10 vaṣaṭkṛte juhoti 11 sarveṣāmodanānām̐ sviṣṭakṛte sakṛtsakṛdavadyati 12 sarveṣāmiḍāmupahūya tāmiḍāṃ prāśnantyṛtvijaḥ 13 umātyebhya odanānupaharanti yāvanto havirucchiṣṭāśā bhavanti 14 ato'nye'pi prāśnīyuryadi prabhūta odanaḥ syāt 15 prativeśāt patnyaśnāti gṛhamedhīyādvā 16 iḍānto gṛhamedhīyaḥ saṃtiṣṭhate 17 āñjate'bhyañjate 18 anu vatsān vāsayanti 19 suhitā etām̐ rātriṃ vasanti pratītā anavartimukhinaḥ 20 prativeśā api pacante 21 gā abhighnate 22 8.13

2.2.8.13

kraiḍinasya tantraṃ prakramayati 1 parācīnarātre'gnihotr! yāścābhivānyāyāśca vatsau badhnanti 2 purā prātaragnihotrāt pūrṇadarvyeṇa caranti 3 darvyāmupastīrya śaraniṣkāsasya darvīṃ pūrayitvāpramṛṣṭaṃ ca darvyudāyuvanamanvavadadhāti 4 abhighārya gārhapatye juhoti 5 pūrṇā darvi parā pata ityetāmanudrutyottarayā juhoti 6 ṛṣabhamāhūyarṣabhasya ravate juhoti 7 yadyṛṣabho na rūyād brahmā brūyāt juhudhi iti 8 yasya ravate juhoti taṃ brahmaṇe dadāti 9 marudbhyaḥ krīḍibhyaḥ puroḍāśam̐ saptakapālaṃ nirvapati sākam̐ sūryeṇodyatā 10 sākam̐ raśmibhiḥ pracarantītyekeṣām 11 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 12 udita āditye'bhivānyāṃ dohayitvā marudbhyaḥ svatavadbhyaḥ puroḍāśam̐ saptakapālaṃ nirvapati 13 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 14 mahāha-viṣāṃ tantraṃ prakramayati 15 teṣāṃ varuṇapraghāsaiḥ kalpo vyākhyāto'nyatrāvabhṛthāt 16 8.14

2.2.8.14

āmikṣayordakṣiṇādvihārāditi 1 samānamā nirvapaṇāt 2 āgneyamaṣṭā-kapālamiti nityāni pañca saṃcarāṇi nirupyaindrā gnamekādaśakapālamaindraṃ caruṃ vaiśvakarmaṇamekakapālamiti 3 samānamā srucyādāghārāt 4 agne verhotraṃ verdūtyam .. ūrdhvo adhvarāyāsthāt .. avatāṃ tvā dyāvāpṛthivī yajñe asmin .. ava tvaṃ dyāvāpṛthivī yajñe asmin .. sviṣṭakṛdindrā ya devebhyo bhava .. juṣāṇo asya haviṣo ghṛtasya vīhi svāhā iti srucyamāghāramāghārayati 5 ekakapālasyāvṛtaikakapālam̐ hutvottaraiścaturbhirmāsanāmabhirabhijuhoti sahase svāhā .. sahasyāya svāhā .. tapase svāhā .. tapasyāya svāhā iti 6 idāvatsarīṇām̐ svastimāśāse itīḍāyā āśīḥṣu yajamāno japati 7 prathamajo vatso dakṣiṇā 8 idāvatsarīṇām̐ svastimāśāste divyaṃ dhāmāśāste iti sūktavāke hotāśāste 9 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 10 8.15

2.2.8.15

pitṛyajñasya tantraṃ prakramayati 1 dakṣiṇapūrveṇānvāhāryapacanaṃ yajamānamātrīṃ catuḥsraktiṃ vediṃ karoti 2 tasyā dikṣu sraktayo bhavantyavāntaradeśeṣu madhyāni 3 athainām̐ sarvataḥ pariśrityottarām̐ sraktiṃ prati dvāraṃ karoti 4 uddhananāntāṃ kṛtvānvāhāryapacanādagnimāhṛtya madhyataḥ samādadhāti 5 eṣa etasmim̐stantra āhavanīyo bhavati 6 tatra ye devapravādā mantrā ubhayavat te saṃnamyeran devānāṃ pitṝṇāṃ pariṣūtamasi .. karmaṇe vāṃ devebhyaḥ pitṛbhyaḥ śakeyam iti 7 yathāprakṛtyeva varterannityaparam 8 samānamā barhiṣa āharaṇāt 9 samūlaṃ barhirdātyupamūlaṃ vā 10 drāghīyānidhma idhmādbhavati drāghīyo barhiṣo barhiḥ 11 samānamā nirvapaṇāt 12 dakṣiṇataḥ śakaṭāt prācīnāvītī nirvapatyuttarato vā yajñopavītī 13 somāya pitṛmate puroḍāśam̐ ṣaṭkapālaṃ nirvapati pitṛbhyo barhiṣadbhyo dhānāḥ pitṛbhyo'gniṣvāttebhyo'bhivānyāyai dugdhe mantham 14 yavamayānyetāni havī m̐! ṣi bhavanti 15 prokṣaṇyudrekeṇa yavānārdrān kṛtvāvahanti 16 samānamā phalīkaraṇāt 17 8.16

2.2.8.16

phalīkṛtām̐staṇḍulām̐straidhaṃ vibhajyānvāhāryapacane bharjanārthaṃ kapālamupadhāya tasmim̐stṛtīyaṃ taṇḍulānāṃ dhānā bharjanti 1 vyākhyātaḥ sam̐ skāraḥ 2 piṣṭānāmāvṛtā dhānāḥ pi m̐! ṣanti 3 samānamā kapālopadhānāt 4 dakṣiṇārdhe gārhapatyasya ṣaṭ kapālānyupadhāyānvāhāryapacane dhānārthaṃ kapālamupadadhāti 5 nānāpātreṣu havī m̐! ṣi saṃvapati 6 utpunāti 7 piṣṭeṣvapa ānīyābhivānyāyai dugdhe manthamānayati 8 ardhapātraṃ karoti 9 piṣṭāni saṃyutyekṣuśalākayā manthaṃ prasavyaṃ dakṣiṇābhimukho'nanvārabhamāṇa upamanthati 10 śalākāsthaṃ karoti 11 puroḍāśamadhiśrityānvāhāryapacane dhānā bharjanti 12 tā atraiva vidahyamānāḥ pariśerata ā haviṣāmudvāsanāt 13 tata uttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti 14 samānamājyānāṃ grahaṇāt 15 dakṣiṇārdhe gārhapatyasyājyāni gṛhṇāti 16 sarvāṇi caturgṛhītāni 17 tānyatraiva pariśerata ā haviṣāmāsādanāt 18 samānamā barhiṣaḥ staraṇāt 19 agre barhirgṛhītvā prasavyamagniṃ triḥ stṛṇan paryeti 20 trirastṛṇan pratiparyeti ayā viṣṭhā janayan karvarāṇi ityūrdhvaṃ dhārayamāṇaḥ 21 sa prastaro bhavati 22 8.17

2.2.8.17

dvau paridhī paridadhāti madhyamaṃ caiva dakṣiṇārdhyaṃ ca 1 nātra vidhṛtī bhavataḥ 2 tūṣṇīmeva prastaraṃ nyasyati 3 ekaikaśa ājyāni havī m̐! ṣītyāsādayanti 4 agnimagre harantyathodakumbhamājyānyatha havī m̐! ṣi 5 ekaikamalaṃkaroti vā . eṣāmeṣa pariveṣa ityekeṣām 6 dakṣiṇataḥ kaśipūpabarhaṇamāñjanamabhyañjanamityekaikaśa āsādya visrasya prācīnāvītāni yajñopavītāni kurvate 7 tataḥ saṃpreṣyati agnaye devebhyaḥ pitṛbhyaḥ samidhyamānāyānubrūhi iti 8 uśantastvā havāmahe ityetām̐ sāmidhenīṃ triranvāha 9 sakṛdevedhmamādadhāti traidhaṃ vā vibhajya 10 sruvāghāramāghārya saṃpreṣyati agnīt paridhī cāgniṃ ca tristriḥ saṃmṛḍḍhi iti 11 samānamā pravarāt 12 āśrāvyāha sīda hotaḥ iti 13 etāvān pravaraḥ 14 nārṣeyaṃ vṛṇīte na hotāram 15 apabarhiṣaścaturaḥ prayājān yajati 16 ājyabhāgābhyāṃ pracarya visrasya yajñopavītāni prācīnāvītāni kurvate 17 atraike pariśrayaṇam̐ samāmananti 18 vipariharantyājyāni vipariharanti havī m̐! ṣi viparikrāmantyṛtvijaḥ 19 dakṣiṇena juhūmupabhṛtam̐ sādayati dakṣiṇenopabhṛtaṃ dhru-vām . dakṣiṇena puroḍāśaṃ dhānāḥ sādayati dakṣiṇena dhānā mantham 20 samānatra juhūrbhavati samānatra puroḍāśaḥ samānatra brahmā ca yajamānaśca 21 8.18

2.2.8.18

tataḥ saṃpreṣyati somāya pitṛmate'nu svadhā iti 1 juhvāmupastīrya sarveṣām̐ haviṣām̐ saha sviṣṭakṛtā dvedve puronuvākye anvāhobhe sapraṇave 2 ṣaḍavattaṃ pañcāvattināmavadyati pañcāvattaṃ caturavattinām 3 ṣaḍavatte mukhyānmukhyāddhaviṣo dviravadyati 4 puroḍāśasyāvadāya dhānānāmavadyati 5 evaṃ manthasya 6 abhighāryodaṅṅatyākramya ā svadhā ityāśrāvayati . astu svadhā iti pratyāśrāvayati 7 somaṃ pitṛmantam̐ svadhā iti saṃpreṣyati 8 ye svadhāmahe ityāgūrbhavati 9 svadhā namaḥ iti vaṣaṭkaroti 10 tataḥ saṃpreṣyati pitṛbhyo barhiṣadbhyo'nu svadhā iti 11 juhvāmupastīrya dhānānāmavadāya manthasyāvadyati 12 evaṃ puroḍāśasya 13 abhighāryodaṅṅatyākramya ā svadhā ityāśrāvayati . astu svadhā iti pratyāśrāvayati 14 pitṝn barhiṣadaḥ svadhā iti saṃpreṣyati 15 ye svadhāmahe ityāgūrbhavati 16 svadhā namaḥ iti vaṣaṭkaroti 17 tataḥ saṃpreṣyati pitṛbhyo'gniṣvāttebhyo'nu svadhā iti 18 juhvāmupastīrya manthādavadāya puroḍāśasyāvadyati 19 evaṃ dhānānām 20 abhighāryodaṅṅatyākramya ā svadhā ityāśrāvayati . astu svadhā iti pratyāśrāvayati 21 pitṝnagniṣvāttān svadhā iti saṃpreṣyati 22 ye svadhāmahe ityāgūrbhavati 23 svadhā namaḥ iti vṛṣaṭkaroti 24 8.19

2.2.8.19

asamavadāya pracaraṇameke samāmananti 1 tataḥ saṃpreṣyati agnaye kavyavāhanāya sviṣṭakṛte'nu svadhā iti 2 juhvāmupastīrya sarveṣām̐ haviṣāṃ dakṣiṇārdhāt sakṛtsakṛccaturavadānasyāvadyati dvirdviḥ pañcāvadānasya 3 abhighāryodaṅṅatyā-kramya ā svadhā ityāśrāvayati . astu svadhā iti pratyāśrāvayati 4 agniṃ kavyavāhanam̐ sviṣṭakṛtam̐ svadhā iti saṃpreṣyati 5 ye svadhāmahe ityāgūrbhavati 6 svadhā namaḥ iti vaṣaṭkaroti 7 manthasyāgra iḍāmavadāyetarayoravadyati . manthamiḍāmavadyatītyekeṣām 8 upahūtāmiḍāmavaghreṇa bhakṣayanti hotāgre'thā-dhvaryuratha brahmāthāgnīdhro'tha yajamānaḥ 9 udakumbhamādāya prasavyamagniṃ triḥ pariṣiñcan paryeti śundhantāṃ pitaraḥ iti . trirapariṣiñcan pratiparyeti ayā viṣṭhā janayan karvarāṇi iti 10 haviḥśeṣān saṃprayutya trīn piṇḍān kṛtvā tisṛṣu sraktiṣu nidadhāti paścārdhyāyāṃ dakṣiṇārdhyāyāṃ pūrvārdhyāyām 11 etadvā viparītam 12 etat te tata ye ca tvāmanu ityetairmantrairyathā piṇḍapitṛyajñe 13 8.20

2.2.8.20

uttarasyām̐ sraktyāṃ lepaṃ nimṛjya atra pitaro yathābhāgaṃ mandadhvam ityuktvodañca upaniṣkramyā tamitorāhavanīyamupatiṣṭhante 1 samanya japanti susaṃdṛśaṃ tvā vayaṃ maghavan mandiṣīmahi iti 2 akṣannamīmadanta iti gārhapatyamupatiṣṭhante 3 amīmadanta pitaraḥ somyāḥ iti parāyanti 4 pareta pitaraḥ somyāḥ iti punarabhiprapadyante 5 tūṣṇīṃ daśāṃ vorṇāstukāṃ vā pracchidyopanyasyāyanti etāni vaḥ pitaro vāsām̐ syato no'nyat pitaro mā yūḍhvam iti 6 āñjanaprabhṛti gārhapatyopasthānāntaṃ karma kriyate yathā piṇḍapitṛyajñe 7 atraike pariṣecanam̐ samāmananti 8 visrasya prācīnāvītāni yajñopavītāni kurvate 9 vipari-haranti sruco viparikrāmantyṛtvijaḥ 10 vyapacchādya pariśrayaṇam̐ saṃpreṣyati brahman pra sthāsyāmaḥ iti 11 apabarhiṣau dvāvanūyājau yajati 12 devau yaja iti pūrvamanūyājam̐ saṃpreṣyati . yaja ityuttaram 13 sūktavākaṃ prati hotā nivyayate 14 nātra patnyanvāste na saṃyājayanti na samiṣṭayajurjuhoti 15 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 16 śaṃyuvantetyekeṣām 17 8.21

2.2.8.21

pratipūruṣamekakapālān nirvapati yathā karambhapātrāṇi 1 uttarārdhe gārhapatyasya kapālānyupadhāya śrapayati 2 athainānabhighāryānabhighārya vodvāsya mūte'vadadhāti . mūtayormūteṣu vā 3 kośāpidhānena harantītyekeṣām 4 dakṣiṇāgnerekolmukaṃ dhūpāyat parācīnam̐ harati 5 uttarapūrvamavāntaradeśaṃ gatvākhūtkara ekamupavapati yāvanto gṛhyā smastebhyaḥ kamakaram iti 6 catuṣpatha ekolmukamupasamādhāya saṃparistīrya madhyame palāśaparṇa upastīryāntame vā saraveṣāmekakapālānām̐ sakṛtsakṛt samavadāyābhighārya juhoti eṣa te rudra bhāgaḥ saha svasrāmbikayā taṃ juṣasva svāhā iti 7 hutaṃ yajamāno'numantrayate bheṣajaṃ gave iti dvābhyām 8 pratipūruṣamekakapālānādāya pradakṣiṇaṃ catuṣpathaṃ triḥ pariyanti tryambakaṃ yajāmahe ityetayā 9 yadi patikāmā syāt sāpi parīyāt
tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ pativedanam .
urvārukamiva bandhanādito mukṣīya mā pateḥ ..
iti 10 tānūrdhvānudasya pratilabhante 11 8.22

2.2.8.22

bhaga stha bhagasya vo lapsīya iti 1 parītyaparītya yajamānāyābhisamāvapanti 2 patikāmāyā abhisamāvapeyuḥ 3 yasya kasya ca patikāmā syādityekam . yajamānasyetyaparam 4 tān mūte kṛtvā parogoṣṭhe vṛkṣa āsajyopatiṣṭhante eṣa te rudra bhāgastaṃ juṣasva tenāvasena paro mūjavato'tīhi .. avatatadhanvā pinākahastaḥ kṛttivāsāḥ iti . triravatāmyanti 5 anupariṣicya mārjayante sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu iti 6 samidhaḥ kṛtvāpratīkṣamāyanti 7 edho'syedhiṣīmahi ityāhavanīye samidha ādhāyopatiṣṭhante apo anvacāriṣam iti 8 evaṃ patnī gārhapatya ādhāyopatiṣṭhate 9 pratyetyādityai ghṛte caruṃ nirvapati 10 tasyāgnyādheyena kalpo vyākhyāto'nyatra varadānāt 11 aśvam̐ śvetameke samāmananti 12 sadyaskālā etā iṣṭayo bhavantyanyatrānīkavatāt kraiḍināditi 13 tato nivartayate 14 vyākhyātaṃ nivartanaṃ tathā vratacaryā 15 8.23

2.2.8.23

tataścaturṣu māseṣu śunāsīryeṇa yajate māsi vārdhamāse vā caturahe tr! yahe dvyahe vaikāhe vā 1 tasya vaiśvadevena kalpo vyākhyātaḥ 2 vikārānanukramiṣyāmaḥ 3 samānamā nirvapaṇāt 4 āgneyamaṣṭākapālamiti nityāni pañca saṃcarāṇi nirupyaindrā gnaṃ dvādaśakapālaṃ vaiśvadevaṃ carumindrā ya śunāsīrāya puroḍāśaṃ dvādaśakapālaṃ vāyavyaṃ payaḥ sauryamekakapālamiti 5 prātardohena payasaḥ kalpo vyākhyātaḥ 6 ekakapālasyāvṛtaikakapālam̐ hutvottamena māsanāmnābhijuhoti sam̐ sarpo'syam̐ haspatyāya svāhā iti 7 anuvatsarīṇām̐ svastimāśāse itīḍāyā āśīḥṣu yajamāno japati 8 dvādaśagavam̐ sīram̐ ṣaḍgavaṃ voṣṭārau voṣṭāraṃ vā 9 anuvatsarīṇām̐ svastimāśāste divyaṃ dhāmāśāste iti sūktavāke hotāśāste 10 ekam̐ samiṣṭayajurjuhoti 11 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 12 tathā nivartayate 13 vyākhyātaṃ nivartanam 14 saṃtiṣṭhante cāturmāsyāni 15 8.24

2.2.8.24

kāmyāni cāturmāsyāni vyākhyāsyāmaḥ 1 vaiśvadevena paśukāmo yajeta 2 yasminnasyartau bhūyiṣṭhaṃ payaḥ syādapi vā yadāsya vasante bhūyiṣṭhaṃ payaḥ syādatha vaiśvadevena yajeta 3 vaiśvadevenaiva paśukāmo yajeta netaraiḥ parvabhirā yāvat sahasraṃ paśūn prāpnuyāt 4 sahasraṃ paśūn prāpyetaraiḥ parvabhiryathākālaṃ yajeta 5 śunā-sīryeṇa grāmakāmo yajeta 6 varṣyamudakamanvavasāyaitenaiva prajākāmo yajeta paśukāmo yajetānnādyakāmo yajeta pratiṣṭhākāmo yajeteti vijñāyate 7 pañcasāṃvatsarikāṇi vyākhyāsyāmaḥ 8 phālgunyāṃ prayujya trīnṛtūn saṃvatsa-rāniṣṭvā māsaṃ viramet 9 caitr! yāṃ prayujya dvāvṛtū saṃvatsarāviṣṭvā viramet 10 tantraṃ vaiśvānarapārjanye bhavatastantraṃ pañcahotā 11 cāturmāsyairiṣṭvā somena yajeta 12 somasya vā etadrū paṃ yaccāturmāsyānīti vijñāyate 13 somāśaktau paśunā yajeta . paśunāśaktau punaḥ prayogaścāturmāsyānām . sa triṣutriṣu saṃvatsareṣu māsamutsṛjediti vijñāyate māsamutsṛjediti vijñāyate 14 8.25
iti aṣṭamaḥ praśnaḥ

Linked texts (4)

Baudhāyanaśrautasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
Bhāradvājaśrautasūtra — Sanskrit
Hiraṇyakeśiśrautasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit