Kalpah 2.2.9
Kalpaḥ 2.2.9
- Language
- Sanskrit
2.2.9.1
atha navamaḥ praśnaḥ
śrutilakṣaṇaṃ prāyaścittaṃ vidhyaparādhe vidhīyate 1 ekasmin doṣe śrūyamāṇāni prāyaścittāni samabhyuccīyerannarthāntaratvāt 2 japo homa ijyā ca 3 doṣa-nirghātārthāni bhavanti 4 anantaraṃ doṣāt kartavyāni 5 nirhṛte doṣe punaḥ kṛtsnaṃ karma 6 tasya nāvacanāt punaḥ prayogaḥ 7 yadyanvāhitāgniḥ prayāyāt tubhyaṃ tā aṅgirastama iti gārhapatye juhuyāt 8 pṛthagaraṇīṣvagnīn samāropya prayāti 9 sa yatrāvasyati tadetāmiṣṭim̐ sam̐ sthāpayati 10 yadyanvāhitāgnerā-havanīya udvāyet anvagniruṣasāmagramakhyat ityanyaṃ praṇīya bhūḥ ityupasthā-yājyasya sruvaṃ pūrṇaṃ juhoti
yo agniṃ devavītaye haviṣmām̐ āvivāsati .
tasmai pāvaka mṛḍaya svāhā ..
iti 11 tata etāmāhutiṃ juhoti idaṃ viṣṇurvi cakrame iti 12 manasā vratopāyanīyaṃ yajurjapet 13 yaḥ kaścanānugacchedetadeva praṇayanavarjam 14 manthedgārhapatyam 15 yathāprakṛtyanvāhāryapacanam 16 yadyāhitāgneragnira-pakṣāyedā śamyāparāsāt tam̐ saṃbharet
idaṃ ta ekaṃ para u ta ekaṃ tṛtīyena jyotiṣā saṃviśasva .
saṃveśanastanuvai cāruredhi priye devānāṃ parame janitre ..
iti 17 9.1
2.2.9.2
yadi parastarāmapakṣāyedanuprayāyāvasyet 1 tato'gnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭā-kapālaṃ nirvapet 2 patho'ntikādbarhirāharet 3 anaḍvān dakṣiṇā 4 siddha-miṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 5 yadi haviṣe vatsā apākṛtā dhayeyurvāyavyāṃ yavāgūṃ nirvapet 6 sā dohasya sthāne syādyatarasmā apākṛtā dhayeyuḥ 7 athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset 8 yadi sāyaṃ dugdham̐ havirārtimārchedindrā ya vrīhīn nirupyopavaset 9 yat prātaḥ syāt tacchṛtaṃ kuryāt 10 athetara aindra ḥ! puroḍāśaḥ syāt 11 tasya prātardohena samavadāya pracaret 12 athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset 13 etadeva prātardoha ārtigate prāyaścittam 14 etāvannānā . sāyaṃdohenātra samavadāya pracaret 15 yasyobhau dohāvārti-mārcheyātāmaindraṃ pañcaśarāvamodanaṃ nirvapet 16 tasyobhe devate yajetāgniṃ cendraṃ cetyāśmarathyaḥ . athālekhanaḥ . indra mevaitasya yajeta 17 nitya āgneyo-'ṣṭākapālaḥ 18 athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset 19 yasya vratye'han patnyanālambhukā syāt tāmaparudhya yajeta 20 udakśulbam̐ stṛṇīyāt 21 9.2
2.2.9.3
tāmiṣṭvopahvayeta
amūhamasmi sā tvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvam̐ sāmāhamṛk tvam .
tāvehi saṃbhavāvahai reto dadhāvahai pum̐ se putrāya vettavai
rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāya ..
iti 1 yadi sāṃnāyyamagnihotraṃ vā viṣyandeta prājāpatyayarcā valmīkavapā-yāmavanīya bhūḥ ityupatiṣṭheta 2 tato'nyāṃ dugdhvā punarjuhuyād yadyagnihotram 3 yadyu vai sāṃnāyyamuttarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset 4 yadi sāṃnā-yye'gnihotre vā kīṭo'vapadyeta madhyamena parṇena dyāvāpṛthivyayarcāntaḥparidhi ninayet 5 tato'nyāṃ dugdhvā punarjuhuyād yadyagnihotram 6 yadyu vai sāṃnāyyamuttarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset 7 yadyuddrutamagnihotramavavarṣet
mitro janān kalpayati prajānan mitro dādhāra pṛthivīmuta dyām .
mitraḥ kṛṣṭīrani miṣābhicaṣṭe satyāya havyaṃ ghṛtavajjuhoti ..
iti juhuyāt 8 tato'nyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt 9 yadi pūrvasyāmāhutyām̐ hutāyāmuttarāhutiḥ skandet pūrvāṃ vottarayābhijuhuyāt
yatra vettha vanaspate devānāṃ guhyā nāmāni .
tatra havyāni gāmaya ..
iti vānaspatyayarcā samidhamādhāya tūṣṇīmeva punarjuhuyāt 10 tato'nyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt 11 yadi pūrvasyāmāhutyām̐ hutāyāmāhavanīya udvāyedantame śakale hiraṇyaṃ nidhāyābhijuhuyāt agnirdārau dārāvagniragāt svāhā iti 12 9.3
2.2.9.4
yadi purā prayājebhyo bahiḥparidhyaṅgāraḥ skandet tam̐ sruvasya budhnenābhinidadhyāt
mā tamo mā yajñastamanmā yajamānastamat .
namaste astvāyate namo rudra parāyate namo yatra niṣīdasi ..
adhvaryuṃ mā hi m̐! sīryajamānaṃ mā hi m̐! sīḥ iti yadi purastāt . brahmāṇaṃ mā
hi m̐! sīryajamānaṃ mā hi m̐! sīḥ iti yadi dakṣiṇataḥ . hotāraṃ mā hi m̐! sīḥ patnīṃ mā hi m̐! sīryajamānaṃ mā hi m̐! sīḥ iti yadi paścāt . āgnīdhraṃ mā hi m̐! sīḥ paśūn mā hi m̐! sīryajamānaṃ mā hi m̐! sīḥ iti yadyuttarataḥ 1 athainamanupraharati
sahasraśṛṅgo vṛṣabho jātavedāḥ stomapṛṣṭho ghṛtavān supratīkaḥ .
mā no hāsīnmethito nettvā jahāma gopoṣaṃ no vīrapoṣaṃ ca yaccha ..
iti 2 prahṛtyābhijuhuyādityekeṣām 3 yena skandet tena praharet 4 yadyāhitāgneragnirmathyamāno na jāyeta
agniṃ naro dīdhitibhiraraṇyorhastacyutī janayanta praśastam .
dūredṛśaṃ gṛhapatimatharyum ..
ityabhimantr! ya yatrānyaṃ paśyet tata āhṛtya vihṛtya juhuyāt 5 tato'tvaramāṇaḥ punarmanthet 6 yadyanyaṃ na vindedajāyai dakṣiṇe karṇe juhuyāt 7 ajasya tu tato nāśnīyāt 8 yadyajāṃ na vinded brāhmaṇasya dakṣiṇe haste juhuyāt 9 brāhmaṇaṃ tu vasatyai nāparundhyāt 10 yadi brāhmaṇaṃ na vinded darbhastambe juhuyāt 11 darbhā m̐! stu nādhyāsīta 12 9.4
2.2.9.5
yadi darbhānna vindedapsu juhuyāt 1 āpastu na paricakṣītemā bhojanīyā imā abhojanīyā ityāśmarathyaḥ . apyabhojanīyasyaitam̐ saṃvatsaraṃ parigṛhṇīyādevāpa ityālekhanaḥ 2 adbhistu na pādau prakṣālayītetyekeṣām 3 saṃvatsarādagnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 4 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 5 yadyāhitā-gneranyairagnibhiragnayaḥ sam̐ sṛjyeran mitho vāgnaye vivicaye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapeta 6 tato vratapataye 7 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 8 yadyāhitāgneragnirgṛhān dahedagnaye kṣāmavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 9 tato vratapataye 10 siddha-miṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 11 atha yadyabhyādāhyena sam̐ sṛjyeran vivicaye nirupya śucaye nirvapet 12 tato vratapataye 13 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 14 atha yadi vaidyutena sam̐ sṛjyerannagnaye'psumate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 15 tato vratapataye 16 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 17 atha yadi śavāgninā sūtakāgninā vā sam̐ sṛjyerannagnaye saṃkusukāya puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 18 tato vratapataye 19 siddha-miṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 20 atha yadi sarvāṇi saṃnipateyuḥ kṣāmavatīmante kuryāt 21 yadyagnihotrasthālī sravet tāmabhimantrayeta
garbha m̐! sravantamagadamakaragnirindra stvaṣṭā bṛhaspatiḥ .
pṛthivyāmavacuścotaitannābhiprāpnoti nirṛtiṃ parācaiḥ ..
iti 22 skannamapo'bhyavaharet 23 9.5
yadyanadhiśritam̐ syādvaiṣṇavyānumantrayeta 1 yasya havirniruptaṃ purastāccandra mā abhyu-deti tredhā taṇḍulān vibhajet . ye madhyamāḥ syustānagnaye dātre puroḍāśama-ṣṭākapālaṃ kuryāt . ye sthaviṣṭhāstānindrā ya pradātre dadham̐ ścarum . ye'ṇiṣṭhāstān viṣṇave śipiviṣṭāya śṛte carum 2 aniruptābhyudite katamābhyo devatābhyo nirvapet . prākṛtībhya ityāśmarathyo vaikṛtībhya ityālekhanaḥ 3 seyaṃ nāsaṃnayato vidyata ityekam . vidyata ityaparam 4 agnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyo darśapūrṇamāsayājī sannamāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayet 5 patho'ntikādbarhirāharet 6 anaḍvān dakṣiṇā 7 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 8 athaikeṣāṃ vijñāyate vi vā etasya yajñaśchidyate yasya yajñe pratata etāmantareṣṭiṃ nirvapati . ya evāsāvāgneyo'ṣṭākapālaḥ paurṇamāse yo'māvāsyāyāṃ tamagnaye pathikṛte kuryāt . tenaiva punaḥ panthāmavaiti na yajñaṃ vicchinatti 9 agnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvaped yadyāhitāgniḥ pravasan parvaṇi mām̐ saṃ vāśnīyāt striyaṃ vopeyāt 10 vratabhṛta eke samāmananti 11 etāmeva nirvaped yadyāhitāgniraśru kuryāt 12 yathā kathā ca kuryāt prāyaścittameva syādityā-śmarathyaḥ . ārtijameva kuryādityālekhanaḥ 13 9.6
2.2.9.6
yadyagnihotr! yupasṛṣṭā niṣīdet tāmutthāpayet
udasthād devyaditirviśvarūpyāyuryajñapatāvadhāt .
indrā ya kṛṇvatī bhāgaṃ mitrāya varuṇāya ca ..
iti 1 tāṃ dugdhvā brāhmaṇāya dadyādyasyānnaṃ nādyāt 2 atha yadi spandetānyāṃ duhyāt 3 yadi duhyamānam̐ skandet tadanumantrayeta
yadadya dugdhaṃ pṛthivīmasakta yadoṣadhīrapyasaradyadāpaḥ .
payo gṛheṣu payo aghniyāsu payo vatseṣu payo astu manmayi .. iti 4 athainadadbhirupasṛjati samudraṃ vaḥ pra hiṇomi ityetayā 5 tadeva yādṛkkīdṛk ca hutvāthānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt 6 yadi dugdham̐ skandedyadyadhiśritaṃ yadi viṣya-ndetābhiduhya juhuyādityāśmarathyaḥ . tadeva yādṛkkīdṛk ca hutvāthānyāṃ dugdhvā punarjuhuyādityālekhanaḥ 7 yadyunnīyamānam̐ skanded yadyunnītaṃ yadi puraḥ parāhṛtam̐ homāyābhiduhya juhuyādityāśmarathyaḥ . tadeva yādṛkkīdṛk ca hutvāthānyāṃ dugdhvā punarjuhuyādityālekhanaḥ 8 yadyuddrutasya skandedyatra skandet tanniṣadya punargṛhṇīyāt . tadeva yādṛkkīdṛk ca hutvāthānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt 9 9.7
yadi sakṛdunnītam̐ skandedyadi dviryadi trirna tadādri yeteti vijñāyate 1 kṛtsnānāmagnihotrāṇāṃ vādamāśmarathya ūce sruvavādamityālekhanaḥ 2 yadi caturtha m̐! skandet sthālyām̐ śeṣamānīya tataścaturgṛhītaṃ gṛhītvā juhuyāt . api vājyasya vāruṇīmṛcamanūcya vāruṇyarcā juhuyāt 3 athaikeṣām . yadi duhyamānāvabhindyādanyāṃ nirṇijya dohyā 4 yadi dugdhamanyābhidohyā . yadya-dhiśritamanyābhidohyā . yadi viṣyandetānyābhidohyā . yadyunnīyamānamanyā-bhidohyā . yadyunnītaṃ punaḥ pratyavanīyānyābhidohyā 5 yadi prācīnam̐ hriyamāṇaṃ prajāpaterviśvabhṛti tanvam̐ hutamasi svāhā ityabhimṛśet . ājyasya vāruṇī-mṛcamanūcya vāruṇyarcā juhuyāt 6 yadi lohitaṃ duhyetānyadvā vivarṇamanvā-hāryapacanaṃ pariśritya agnaye rudra vate svāhā iti juhuyāt 7 yadi śili-śilībhavet samoṣāmum iti brūyādyaṃ dviṣyāt 8 yadi sāyamāhutau skandedā prātarāhuternāśnīyāt . yadi prātarāhutau skandedā sāyamāhuternāśnīyāt 9 9.8
2.2.9.7
yasyāgnihotre'dhiśrite śvāntarāgnī dhāvedgārhapatyādbhasmādāya idaṃ viṣṇurvi cakrame iti vaiṣṇavyarcāhavanīyād dhvam̐ sayannuddravet 1 bhasmanā śunaḥ padamapivapati 2 etadeva sūkaraikasṛke vidyāt 3 yasyāgnimanuddhṛtam̐ sūryo'bhinimroceddarbheṇa hiraṇyaṃ prabadhya pūrvaḥ pratipadyeta 4 anvaṅ brāhmaṇa ārṣeyo bahuvidagnimuddharet . anvaṅṅagnihotreṇānūddravet 5 pratiṣṭhāpyāgnimagnihotramupasādyā tamitoraprāṇa-nnāsitvā hutvā varaṃ dattvā bhūḥ ityupatiṣṭhetetyāśmarathyaḥ . bhūrbhuvaḥ suvaḥ ityālekhanaḥ 6 anāśvānetām̐ rātrimupavasati 7 śvo bhūte vāruṇaṃ daśakapālaṃ nirvapati . carumityekeṣām 8 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 9 yadi sāyama-gnihotrasyartumatinayet doṣā vastornamaḥ svāhā iti juhuyāt 10 etadeva nityamagnihotramityāśmarathyaḥ . athālekhanaḥ . kālasamāpādanīyamevaitena mantreṇa homam̐ hutvā nityamagnihotraṃ juhuyāt 11 tatra sa eva homakalpaḥ 12 etāvannānā . bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti purā hotorvadet 13 yadi prātaragnihotra-syartumatinayet prātarvastornamaḥ svāhā iti juhuyāt 14 etadeva nitya-magnihotramityāśmarathyaḥ . athālekhanaḥ . kālasamāpādanīyamevaitena mantreṇa homam̐ hutvā nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā varaṃ dattvā hutvā bhūrbhuvaḥ suvaḥ ityupatiṣṭheta 15 anugamayitvāhavanīyamanyaṃ praṇayet anva-gniruṣasāmagramakhyat iti 16 athainamabhimantrayate ihaiva kṣemya edhi mā prahāsīmāmamumāmuṣyāyaṇam iti 17 9.9
2.2.9.8
tato maitraṃ caruṃ nirvapet sauryamekakapālam 1 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 2 tasyām̐ sam̐ sthitāyāṃ vāgyatāvetadaharanaśnantau jāyāpatī agnimindhānāvāsāte 3 dvayoḥ payasā sāyamagnihotraṃ juhuyāt 4 śvo'gnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 5 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 6 yasyāgnimanuddhṛtam̐ sūryo'bhyudiyāccatu-rgṛhītamājyaṃ gṛhītvā pūrvaḥ pratipadyeta 7 anvaṅ brāhmaṇa ārṣeyo bahuvida-gnimuddharet . anvaṅṅagnihotreṇānūddravet 8 pratiṣṭhāpyāgnimagnihotramupasādya purastātpratyaṅṅupaviśyaitenājyena juhuyāt
uṣāḥ ketunā juṣatāṃ yajñaṃ devebhiranvitam .
devebhyo madhumattamam̐ svāhā ..
iti 9 tato nityamagnihotraṃ juhuyāt 10 tatra sa eva homakalpaḥ 11 sa prāyaścitto yaḥ prātarṛtāvatinītaḥ 12 etāvannānā . nātrāhavanīyamanugamayati 13 agnaye jyotiṣmate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 14 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 15 9.10
2.2.9.9
athaikeṣām . yasyāgnimanuddhṛtam̐ sūryo'bhinimrocedabhyudiyād vā mano jyoti-rjuṣatām .. trayastrim̐ śattantavaḥ iti dve caturgṛhīte juhuyāt 1 yadyanastamite juhuyāt punarevāstamite hutvā bhavataṃ naḥ samansau ityupatiṣṭhate 2 yadi mahārātre juhuyāt punarevauṣasam̐ hutvā pūrvavadupatiṣṭheta 3 yasyānuditahome'bhiprete-'gnihotramahutam̐ sūryo'bhyudiyād yadyante syādunnīya prāṅudādra vet 4 sa upasā-dyā tamitorāsīta 5 sa yadā tāmyedatha bhūḥ svāhā iti juhuyāt 6 yasyāhavanīye'nudvāte gārhapatya udvāyedanugamayitvāhavanīyaṃ gārhapatyasyāva-kṣāṇāni saṃnidhāya manthet itaḥ prathamaṃ jajñe agniḥ ityetayā 7 athainamabhimantrayate iṣe rayyai ramasva sahase dyumnāyorjeṃ'patyāya iti 8 āhavanīyaṃ praṇīyopasaminddhe sārasvatau tvotsau samindhātām . samrāḍasi virāḍasi iti 9 tato'gnaye tapasvate janadvate pāvakavate'ṣṭākapālaṃ nirvapet 10 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 11 etadeva gārhapatye dhārayatyāhavanīye'nugate prāyaścittam 12 etāvannānā . nātra gārhapatyamanugamayati . agnaye jyotiṣmate puroḍāśa-maṣṭākapālaṃ nirvapenna tapasvate 13 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 14 9.11
2.2.9.10
yadi sāyamahute'gnihotre pūrvo'gniranugacchedagnihotramadhiśrityonnīyāgninā pūrve-ṇoddrutyānvaṅṅagnihotreṇānudra vet 1 yo brāhmaṇo bahuvit so'gnimuddharet 2 yat purā dhanamadāyī syāttaddadyāt 3 etadeva prātaḥ 4 yadi prātara-hute'gnihotre'paro'gniranugacchedanugamayitvā pūrvaṃ mathitvāparamuddhṛtya juhuyād yadi na tvareta 5 atha yadi tvareta pūrvamagnimanvavasāya tataḥ prāñcamuddhṛtya juhuyāt 6 jāmi tu tad yo'sya pūrvo'gnistamaparaṃ karoti . anyatraivāva-sāyāgniṃ mathitvoddhṛtya juhuyāt . tato'gnaye tapasvate janadvate pāvakavate-'ṣṭākapālaṃ nirvapet 7 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 8 yadi sāyamahute'gnihotre-'paro'gniranugacchet pūrvamagnimanvavasāya tata eva prāñcamuddhṛtya juhuyāt 9 athābhimantrayate
ita eva prathamaṃ jajñe agnirābhyo yonibhyo'dhi jātavedāḥ .
sa gāyatr! yā triṣṭubhā jagatyanuṣṭubhā ca devebhyo havyaṃ vaha naḥ prajānan ..
iṣe rayyai ramasva sahase dyumnāyorjeṃ'patyāya iti ramayatyeva . samrāḍasi suṣadā sīda iti suṣadaivainam̐ sādayati 10 9.12
2.2.9.11
sārasvatau tvotsau prāvatām iti . ṛksāme vai sārasvatāvutsau . tābhyāmevainaṃ prāvati tābhyām̐ samardhayati 1 agnaye jyotiṣmate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvaped vāruṇaṃ yavamayaṃ carum 2 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 3 athaikeṣām . yadyahute-'gnihotre'paro'gniranugacchet tebhya evāvakṣāṇebhyo manthitavyaḥ 4 atha yadi na tādṛśānīvāvakṣāṇāni syurbhasmanāraṇī sam̐ sparśya manthitavyaḥ . svādevainaṃ yonerjanayatīti vijñāyate 5 tato'gnaye tapasvate janadvate pāvakavate'ṣṭākapālaṃ nirvapet 6 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 7 athaikeṣām . yataro'gniranugacchet tebhya eva dārubhyo'dhimanthitavyaḥ 8 atha yadi tṛṇaidhaḥ śakaidho vā syād bhasmanāraṇīṃ sam̐ sparśya manthitavyaḥ . svādevainaṃ yonerjanayatīti vijñāyate 9 tato'gnaye tapasvate janadvate pāvakavate'ṣṭākapālaṃ nirvapet 10 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 11 na vānugateṣṭiṃ kuryāt 12 etā evāhutīrjuhuyāt mitrāya svāhā .. varuṇāya svāhā .. sūryāya svāhā .. agnaye svāhā .. agnaye vratapataye svāhā .. agnaye tapasvate janadvate pāvakavate svāhā .. agnaye śucaye svāhā .. agnaye jyotiṣmate svāhā iti 13 vyāhṛtībhirjuhotyekaikaśaḥ samastābhiśca 14 9.13
2.2.9.12
agnaye tantumate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyasyāgnihotraṃ vilupyeta 1 āgnā-vaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapedyamanyasyāgniṣu yājayeyuryo vānyasyāgniṣu yajeta 2 agnaye'gnivate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyasyāgnāvagnimabhyuddhareyuḥ 3 trayastrim̐ śattantavaḥ ityetayā juhuyādyasyāgnihotre'dhiśrite haviṣi vā nirupte puruṣo vā śvā vāno vā ratho vāntarāgnī vīyāditi vijñāyate 4 yasyāno vā ratho vāntarāgnī vīyādityekeṣām 5 na kālamavadhārayati 6 tato'trāpo-'nvatiṣicya gāmanvatyāvartayet 7 idaṃ viṣṇurvi cakrame iti padam̐ saṃlopayet 8 anugamayitvāhavanīyamanyaṃ praṇayet
yadagne pūrvaṃ prabhṛtaṃ padam̐ hi te sūryasya raśmīnanvātatāna .
tatra rayiṣṭhāmanusaṃbharaitam̐ saṃ naḥ sṛja sumatyā vājavatyā ..
tvamagne saprathā asi juṣṭo hotā vareṇyaḥ .
tvayā yajñaṃ vitanvate ..
iti 9 tato'gnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet 10 patho'ntikā-dbarhirāharet 11 anaḍvān dakṣiṇā 12 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 13 etāmeva nirvapet stotre mūḍhe . etām̐ śastre 14 etāṃ yasyāgnināgnīn vyaveyuḥ 15 etāṃ jane pramītasya 16 janayatu khalu pramītasyeti vijñāyate 17 abhi-vānyavatsāyā asya payasāgnihotraṃ juhuyurā yāvadasyāgnibhiḥ śarīrāṇi sam̐ sparśayeyuḥ 18 9.14
2.2.9.13
dakṣiṇāprāgagrairdarbhairagnīn paristṛṇāti 1 adhastāt samidhaṃ dhārayannuddravati 2 somaṃ pitṛmantaṃ pūrvasyāmāhutyāmupalakṣayatyagniṃ kavyavāhanamuttarasyām 3 pātranirṇejanamudakaṃ dakṣiṇā prasiñceyuḥ 4 brāhmaṇāya yajñāyudhāni dadyuḥ 5 apo'bhyavahareyuḥ 6 amaiva putrasya dṛṣat syādāyasaṃ ca 7 yasyājyamanutpūtam̐ skandecchindat prāṇi dadyāt 8 yadyutpūtaṃ yadasya gṛheṣu citraṃ dhanaṃ taddadyāt 9 etadevaikeṣāṃ viparītavat . anutpūte citramutpūte chindat 10 atha yadi sruggatam̐ skandet yatra skandet tat prāñcaṃ prādeśaṃ nidadhyāt bhūpataye svāhā iti . bhuvanapataye svāhā iti dakṣiṇāprāñcam . bhūtānāṃ pataye svāhā iti pratyañcam . bhūtāya svāhā ityudañcam 11 athainat sam̐ siñcedityāśmarathyaḥ . saṃ tvā siñcāmi ityetayānumantrayetetyālekhanaḥ 12 bhūpataye svāhā bhuvanapataye svāhā bhūtānāṃ pataye svāhā iti skannamanumantrayetetyekeṣām 13 na kiṃ cana haviradhikṛtya vadati 14 devāñjanamagan yajñastasya māśīravatu ityenada-bhimantrayetetyekeṣāmājyādanantaraṃ vadati 15 yadi praṇītāḥ skandeyuḥ āpo hi ṣṭhā mayobhuvaḥ iti tisṛbhirgṛhītvā tataṃ ma āpaḥ ityāhutiṃ juhuyāt 16 9.15
2.2.9.14
yadi kapālaṃ bhidyeta tat saṃdadhyāt gāyatr! yā tvā śatākṣarayā saṃdadhāmi iti 1 athainadapo'bhyavaharet abhinno gharmo jīradānuḥ iti 2 tata etāmāhutiṃ juhoti trayastrim̐ śat tantavaḥ ityetayā 3 tato'nyat kapālam̐ saṃskṛtya kapāleṣvapisṛjet gharmo devām̐ apyetu iti 4 iti vai khalu yadi prāgupadhānād bhidyeta 5 atha yadyupahitānāmetenaiva mantreṇopadadhyāt 6 yadi kapālaṃ naśyedāśvinaṃ dvikapālaṃ nirvaped dyāvāpṛthivyamekakapālam 7 bhāgavo hotā bhavati . ekahāyano dakṣiṇā dadātīti vijñāyate 8 yathā kathā ca naśyet prāyaścittameva syādi-tyāśmarathyaḥ . upayuktānāṃ prāgvimokādityālekhanaḥ 9 yadi patnīḥ saṃyājayan kapālamabhijuhuyāt vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapet 10 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 11 etāmeva nirvapedamāvāsyāṃ paurṇamāsīṃ vātipādya 12 etāṃ yadaniṣṭvāgrayaṇena navamaśnīyāt 13 yasya yamau jāyeyātāṃ gāvau vā puruṣau vā vaiśvānaraṃ dvādaśa-kapālaṃ nirvapet 14 tasya triṣṭubhau yājyānuvākye bhavato jagatyau vā 15 raudraṃ vāstumayaṃ caruṃ nirvapedyasya rudra ḥ! paśūn śamāyeta 16 tayā niṣādasthapatiṃ yājayet 17 kṛṣṇājinaṃ vā kūṭaṃ vākarṇo vā gardabho hariṇo vā hariṇapṛṇākā vā śaphakaśyāmākapātrau vā dve vā kambuśūrpe dakṣiṇeti vijñāyate 18 9.16
2.2.9.15
yo brahmacārī striyamupeyāt sa raudraṃ gardabhamālabheta 1 tasyāvadānairapsu pracaranti 2 nāsya vapayā caranti na paśupuroḍāśo bhavati 3 iḍānto bhavati śaṃyuvanto vā 4 nairṛtaḥ prājāpatyo vā 5 yasya haviḥ kṣāyati taṃ yajñaṃ nirṛtirgṛhṇāti 6 yaducchiṣṭam̐ syāt tena śeṣam̐ sam̐ sthāpayet 7 yajño hi yajñasya prāyaścittiḥ 8 yaṃ dviṣyāt tasmai tāṃ dakṣiṇāṃ dadyāt 9 yathā kathā ca kṣāyet prāyaścittameva syādityāśmarathyaḥ . yadyavadānebhyo na prabhavedityālekhanaḥ 10 apo duṣṭam̐ havirabhyavaharantīti vijñāyate 11 yadyaprattadaivatam̐ havirvyāpadyetāpastadabhyavahṛ-tyānyat taddaivatam̐ havirnirvapet 12 tatra srugādānaprabhṛtayo mantrā abhyāvarteran 13 atha yadi prattadaivatamājyena śeṣam̐ sam̐ sthāpayedityekam . tūṣṇīkam̐ havi-rabhyudāharedityaparam 14 9.17
2.2.9.16
atha yadi sarvāṇyeva havī m̐! ṣi naśyeyurvā duṣyeyurvājyenaināni pratisaṃkhyāya tayājyahaviṣeṣṭyā yajeta 1 ato'nyāmiṣṭimanulbaṇāṃ tanvīta 2 yajñena hi yajñasya prāyaścittiṃ kurvantīti vijñāyate 3 kathaṃ duṣṭam̐ havirvidyāt . yadāryāṇāṃ dharmajñānāṃ dharmakāmānāmabhojanīyaṃ na tena devān yajeta 4 yaddhavirduḥśṛtaṃ tadyama-devatyam . yamameva tadgacchatīti vijñāyate 5 sam̐ sthāpya taddhaviranvāhāryapacane catuḥśarāvamodanaṃ paktvā caturbhyo brāhmaṇebhyo jīvataṇḍulamivopaharet 6 tatrāpi bhārgava ekaḥ prāśitṝṇām̐ syāt 7 yadyādiṣṭāṃ dakṣiṇāmantariyādurvarāṃ pratiṣṭhitāṃ dadyāt 8 yo'dakṣiṇena yajñena yajeta sa yajñaḥ prakṣāmaḥ . anā-ryuryajamānaḥ syāt 9 urvarām̐ sasyavatīṃ dadyāt 10 yadyabhāgāṃ devatāmā-vāhayedājyenaināṃ yathoḍhāṃ yajeta 11 bhāginīmantaritāṃ yatra smaret tadupotthāyā-vāhayet 12 yadvo devā atipādayāni ityatrāhutiṃ juhuyāt 13 9.18
2.2.9.17
yadi daivate vāvadāne vā yājyānuvākye vā viparihareyuryadasya gṛheṣu citraṃ dhanaṃ taddadyāt 1 yadyāhutiḥ skandedāgnīdhraṃ brūyāt juhudhi iti 2 tām̐ so'ñjalinā juhoti agnestvāsye juhomi mā yajamāno ripanmā yajñapatnī mā yajñanīḥ iti . amuṣmai tvāsye juhomi iti vā 3 yasyai devatāyai hutaṃ bhavati tasyai pūrṇapātraṃ dadyāt 4 yasyai devatāyai gṛhītamahutam̐ skanded yasya vā devatāmantariyuryadasya gṛheṣu puṣkalaṃ dhanaṃ taddadyāt 5 yadyāhutī vipariharedathaitāṃ prāyaścittiṃ juhuyāt tvaṃ no agne .. sa tvaṃ no agne iti 6 ete evāntaraye sarvatra viparyaye ca juhuyāt 7 yadi puroḍāśaḥ saṃ vā vijetodvā patet tamudvāsya barhiṣyāsā-dyaitenābhi ca ghārayedabhi ca mantrayeta
kimutpatasi kimutproṣṭhāḥ śāntaḥ śānterihāgahi .
aghoro yajñiyo bhūtvāsīda sadanam̐ svam ..
mā hi m̐! sīrdevapreṣita ājyena tejasājyasva mā naḥ kiṃcana rīriṣaḥ .
yogakṣemasya śāntyā asminnāsīda barhiṣi ..
iti 8 bhūtvā prabhavati yajamāno yasyaitāṃ yajñe prāyaścittiṃ kurvantīti vijñāyate prāyaścittiṃ kurvantīti vijñāyate 9 9.19
iti navamaḥ praśnaḥ
Linked texts (1)
- Atharvaprāyaścittāni — Sanskrit