Kalpah 2.4.7
Kalpaḥ 2.4.7
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.4.7.10 — 4 parts
2.4.7.1
śaradi vājapeyena yajeta svārājyakāmo brāhmaṇo rājanyo vā 1 saptadaśa dīkṣāstisra upasadaḥ 2 surām̐ saṃdhāpayetpariśrite 3 siddhamā kharakaraṇāt 4 dakṣiṇasya havirdhānasya paścādakṣaṃ pratiprasthātā dvitīyaṃ kharaṃ karoti samutkhātamanāhāryapurīṣam 5 siddhamā takṣaṇāt 6 khādiraścaturasraḥ saptadaśāratniryūpo godhūmapiṣṭānāṃ caṣālam 7 nordhvaṃ caṣālādatirecayati 8 siddhamā sruraśanākālāt 9 raśanāṃ parivīya saptadaśabhirvāsobhiryūpam̐ veṣṭayati 10 siddha upavasathaḥ 11 śvobhūte saptadaśo vājapeyaḥ ṣoḍaśimān rathantarapṛṣṭhaḥ 12 deva savitaḥ prasuva yajñaṃ prasuva yajñapatiṃ bhagāyeti savanādiṣu juhoti 13 siddhamā pātraprayojanāt 14 āgrāyaṇasthālīṃ prayujya pañcaindrā ṇyatigrāhya pātrāṇi prayunakti 15 dakṣiṇasminnam̐ se saptadaśa prajāpatipātrāṇi vāyavyāni prayunakti 16 sadhruvāṇi prayujyāparasminkhare pratiprasthātā saptadaśa mārttikānupayāmānvāladro ṇaṃ ca 17 siddhamā savanīyakalaśānām̐ sādanāt 18 surākalaśaṃ pratiprasthātotkaradeśa āgnīdhrasya mūrdhani sādayitvāparayā dvārā prapādya svasminkhare sādayati 19 nigrābhyāsu yajamānam̐ vācayitvā dadhigrahapātre hotṛcamasādadābhyaṃ gṛhṇātyagniḥ prātaḥ savanāditi tṛtīyagraham̐ viśve devā maruta iti dvibhāgamidaṃ tṛtīyam̐ savanamiti saṃpūrayati 20 agnaye tvā pravṛhāmīti prabhṛtibhirekaikena paryāyeṇa dvaudvāvam̐ śū pravṛhati 21 tānekadhā saṃgṛhya reśīnāṃ tvā patmannādhūnomīti prabhṛtibhirdvābhyāṃdvābhyāṃ mantrābhyām̐ sakṛtsakṛdgrahamādhūnoti 22 upayāmagṛhīto'si śukraṃ tvā śukra śukrāya gṛhṇāmītyabhimṛśati 23 asanno hūyate 24 uttareṇa hoturgachati 25 dakṣiṇenābhiprayamya grahaṃ dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhiṃ pratyavasthāya kakubham̐ rūpam̐ vṛṣabhasya rocata iti juhoti 26 pratiparikramya yathāsthānaṃ pātram̐ sādayati 27 uśiktvaṃ deva someti prabhṛtibhirekaikena paryāyeṇa dvaudvāvam̐ śū pratyavasṛjati 28 dakṣiṇā dadāti vāso'dhīvāso hiraṇyaṃ dhenūścatasro'ṣṭau dvādaśa vām̐ śvadābhyayoḥ 29 upām̐ śusavanādānaprabhṛti siddhamādhiṣavaṇaphalakayorabhimantraṇāt 30 bhūtikāmasyām̐ śuṃ gṛhṇīyāt 31 upasarjanaprabhṛti na vyavānedā homāt 32 yadi vyavāneta
ā naḥ prāṇa etu parāvata āntarikṣāddivaspari .
āyuḥ pṛthivyā adhyamṛtamasi prāṇāya tvā ..
iti hiraṇyamabhivyānayati 33 hotṛcamasātsakṛdupasṛjya sakṛdabhiṣuṇoti 34 kayā naścitra ābhuvadityetāṃ manasānudrutya dadhigrahapātre'ñjalinā sakṛdāyanati 35 dadhanve vā yadīmanviti juhoti 36
indrā gnī me varcaḥ kṛṇutām̐ varcaḥ somo bṛhaspatiḥ .
varco me viśve devā varco me dhattamaśvinā ..
ityapa upaspṛśati 37 am̐ śvadābhyau gṛhṇīte sahasradakṣiṇe sarvavedasadakṣiṇe sattre viśvajiti sarvapṛṣṭhe vājapeye rājasūye'śvamedhe ca 38 upām̐ śvabhiṣavaprabhṛti siddhamā manthino grahaṇāt 39 antarukthya āgrāyaṇaṃ gṛhītvo payāmagṛhīto'si druṣadaṃ tvetiprabhṛtibhiḥ pañcaindrā natigrāhyāngṛhṇāti 40 sadhruvāngṛhītvā na śukradhārām̐ samatipāvayet 41 dro ṇe vālam̐ vitatya pratiprasthātā punātu te parisrutamiti surāmatipāvayati 42 kuvidaṅga yavamanta iti śukradhārayādhvaryuḥ saptadaśa prājāpatyāngrahāngṛhṇātyayā viṣṭheti pratiprasthātopayāmeṣu surāgrahān 43 vyatyāsaṃ prājāpatyānāṃ grahaṇam̐ sādanaṃ ca 44 7.1.1
2.4.7.2
siddhamā raśanākālāt 1 raśanām̐ parivīya paśūnupākarotyāgneyamajamaindrā -gnamajamaindra m̐! vṛṣṇim̐ sārasvatīṃ meṣīṃ mārutīṃ pṛśniṃ vaśām̐ sārasvatyau meṣyau saptadaśa prājāpatyānajāñśyāmām̐ stūparānekarūpān 2 yathāmnātam̐ vapābhiścaranti 3 siddhamā mādhyaṃdinīyānāṃ nirvapanāt 4 mādhyaṃdinīyānnirupya naivāraṃ nirvapati bārhaspatyam̐ saptadaśaśarāvam 5 siddhamādhiśrayaṇāt 6 mādhyaṃdinīyānadhiśritya naivāraṃ payasi śrapayati 7 siddhamā pracaraṇāt 8 mādhyaṃdinīyaiḥ pracarya naivāreṇa pracarati bṛhaspataye'nubrūhi bṛhaspatim̐ yajetyupām̐ śudevatena 9 samānam̐ sviṣṭa-kṛtsamānāmiḍām̐ hṛtvā naivāraṃ cātvāle'vadadhāti 10 siddhamā dakṣiṇākālāt 11 ṣoḍaśartvijo hiraṇyasraja ābadhnīte 12 vājasya nu prasave mātaraṃ mahīmiti rathamupāvaharati dakṣiṇataḥ prāgvam̐ śasyāhitam 13 apsvantaramṛtamapsu bheṣaja-mityaśvānsnapayanti vāyurvā tvā manurvā tveti yunakti 14 apām̐ napādā-śuhemanniti rarāṭāni pratimārṣṭi 15 tūṣṇīṃ ṣoḍaśa rathā yujyante 16 dākṣiṇau homau hutvā saptadaśa saptadaśāni dadāti saptadaśa niṣkānsaptadaśa dāsīḥ saptadaśa hastinaḥ saptadaśa gavām̐ śatāni saptadaśāvīnām̐ saptadaśājānām̐ saptadaśa rathānsaptadaśārohaṇāni 17 saptadaśa saptadaśāni puṣkalaiḥ pūrayitvā yajuryukta-madhvaryave dadāti 18 gā agrato nayanti madhyata itarāṇi paścādra thān 19 nītāsu dakṣiṇāsu cātvālānte yajuryukto'vatiṣṭhata uttarata āgnīdhrasyetare 20 māhendra kāle śilpāni vyāyātayanti 21 dikṣu dundubhayo vadanti 22 uttarataścātvālasya rathākṣaṃ nighnanti 23 tasminrathacakraṃ pratimuñcatyaudumbaram̐ saptadaśāram 24 saptadaśoṣapuṭānaśvatthaparṇeṣūpanaddhām̐ ścaturṣu vam̐ śeṣūpanahyati catura-ścaturaḥ pañcaikasmin 25 devasya savituḥ prasave satyasavaso varṣiṣṭhaṃ nākam̐ ruhe-yamiti brahmā rathacakramāruhya pradakṣiṇaṃ trirāvadhyati 26 vājinām̐ sāma gāyeti preṣyati 27 ujjitīryajamānam̐ vācayatyagnirekākṣarāmudajayaditi trīnparyāyā-nagnaya ekākṣarāya chandase svāheti saptadaśāhutīrjuhoti 28 viṣṇoḥ krāntamasi viṣṇorvikrāntamasi viṣṇorvikramaṇamasīti yajamānam̐ yajuryuktāya prakramayati 29
aṅkau nyaṅkāvabhito ratham̐ ye dhvāntā vātāgnimabhisaṃcaranti .
dūrehetiḥ patatrī vājinīvām̐ ste no'gnayaḥ paprayaḥ pālayantu ..
iti cakre'bhimantrayate vanaspate vīḍvaṅga ityadhiṣṭhānam 30 devasya vayam̐ savituḥ prasave satyasavanasya bṛhaspatervājino vājajito vājaṃ jeṣmeti rathamārohati 31 vājam̐ vājino jayatetyanuvākaṃ nigadyāvarohati 32 avarūḍhe pratihito rājaputra ārohati 33 aśvājani vājini vājeṣu vājinīvatītyaśvājanī-mādatte 34 arvāsi saptirasītyaśvānadhikṣipati 35 viśa itarānārohanti 36 uttarataścātvālasya saptadaśasviṣupratyāseṣvaudumbarī m̐! sthūṇāṃ nighnanti 37 tāṃ kāṣṭhetyācakṣate 38 tāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pratyāyanti 39 7.1.2
2.4.7.3
māhendraṃ gṛhītvā stotramupākaroti 1 patnī darbhamayam̐ vāsaḥ paridhatte tārpya m̐! yajamānaḥ kṣaumam̐ sarpiṣi paryastamabhyañjane vā 2 yūpamārokṣyanyajamānaḥ svo rohāvehīti patnīmāmantrayate svo rohāveti pratyāha 3 ahaṃ nāvubhayoḥ svo rokṣyāmītyuktvāyuryajñena kalpate prāṇo yajñena kalpata iti sṛgayārohati 4 svardevā agāmetyāruhya japati yajamānaḥ 5 vājāya svāhā prasavāya svāheti trayodaśāhutīrjuhoti 6 viśa upatalpeṣu tiṣṭhanto'nnāya tvā vājāya tvā vājajityāyai tvetyūṣapuṭairāghnate 7 taṃtamabhiparyāvartate 8 ā mā vājasya prasavo jagamyāditi ratheṣu punarāsṛteṣu juhoti 9 indrā ya vācam̐ vadateti dundubhīnvadato'numantrayate 10 ajījapata vanaspataya indrā ya vācam̐ vimucya-dhvamiti rathavimocanīyaṃ juhoti 11 ājisṛdbhyaḥ kṛṣṇalamekaikaṃ prayachati 12 vājinau vājajitau vājaṃ jitvā bṛhaspaterbhāgamavajighratamiti yajuryuktasya dhuryau naivāramupaghrāpayati 13 vājinau vājajitau vājaṃ jitvā bṛhaspaterbhāge nimṛjyethāmiti pṛṣṭhyayormukhayorjaiyaṃ nimārṣṭi 14 yantrī rāḍyantr! yasi yamanī dhatr! ryasi dharuṇā kṛṣyai tvā kṣemāya tvetyavarohati 15 tejo'sīti hiraṇya-mabhyavarohate puṣṭirasīti bastājinam 16 samrāḍasītyāsandyāṃ kṛṣṇājina-māstīrya bastājinaṃ paśukāmasya viṣṇoḥ krāntamasi viṣṇorvikrāntamasi viṣṇorvikramaṇamasīti yajamānamāsandīṃ prakramayati 17 divaṃ proṣṭhanīmāroha tāmāruhya prapaśyaikarāṇmanuṣyāṇāṃ kṛṣyai kṣemāya rayyai poṣāya tvetyāsandīmā-rohantamanumantrayate 18 oṣadhīrāraṇyā grāmyāśca sarpiṣā sam̐ sṛjya vājaprasavya-maudumbareṇa sruveṇa juhotyagne achā vadeha na iti saptabhiḥ 19 vyākhyāto-'bhiṣekaḥ 20 athāsmai chatram̐ prayachantyaudumbaram̐ saptadaśaśalākam 21 chadirasīti yajamānaḥ pratigṛhṇāti 22 samāpte śastre grahamādatte'dhvaryurmukhyaṃ cātigrāhyāṇāṃ māhendra m 23 atigrāhyānupatiṣṭhante 24 indrā ya svāheti vaṣaṭkṛte juhotyagre-'tigrāhyāṇām 25 tūṣṇīmanuvaṣaṭkṛte'tigrāhyānbhakṣayate yathā māhendra m 26 siddhamā ṣoḍaśicamasebhyaḥ 27 apāvṛtteṣu ṣoḍaśikeṣu vājapeyakānunnayati hotṛcamasamukhyān 28 sarvaṃ pūtabhṛto hotṛcamasamādatte'dhvaryurmukhyaṃ ca prājā-patyānām 29 saṃpṛca stha saṃ mā bhadre ṇa pṛṅkteti pūrvayā dvārā prāñcaḥ somairutkrāmanti vipṛca stha vi mā pāpmanā pṛṅktetyaparayā dvārā pratyañcaḥ suropayāmaiḥ 30 prajāpataye svāheti vaṣaṭkṛte juhoti prājāpatyānām 31 tūṣṇīmanuvaṣaṭkṛta udīco-'ṅgārānupohya surāgrahānvyunmarśa m̐! somabhakṣānsarve bhakṣayanti 32 ardhavaśāṃ ca suropayāmām̐ ścājisṛdbhyo haranti maghuṣṭhālaṃ brahmaṇe sauvarṇa m̐! rājatam̐ vā kakubhaṃ pratihitāya mukhyam̐ surāgrahāṇām 33 anuyājaiḥ pracarya siddhā sam̐ sthā 34 na vājapeyayājī kaṃcana pratyavarohenna pratyuttiṣṭhedyathāvayasaṃ cedvājapeyayājinam 35 samrāḍityetamācakṣīran 36 7.1.3
iti vājapeye prathamo'dhyāyaḥ
2.4.7.4
ubhayaṃ dvādaśāhaḥ sattramahīnaśca 1 eko vahavo vā 2 apīvāno'hīnena yajeram̐ stānadīkṣitā yājayeyuḥ 3 teṣām̐ yājane doṣastrayodaśānām 4 upasatsveko dīkṣeta 5 gṛhapatisaptadaśāḥ samānakalpāḥ 6 svayamṛtvijo brāhmaṇāḥ sattramupeyuḥ 7 teṣāṃ dānaṃ nivartetādito varuṇanirdeśaśca 8 yāsminyajña ṛddhiḥ sā naḥ sahetyuktvā gṛhapateragniṣu madhyataḥkāriprabhṛtayo'gnīnsaṃnivapeyuḥ 9 bhavataṃ naḥ samanasāviti japedyoyo nivapedyeṣāṃ cādhinivapeyuḥ 10 sāvitrāṇi hutvā vyapādāyāgnīnpṛthagagnihotrāṇi juhuyuḥ 11 siddhamokhāyāḥ karaṇāt 12 gṛhapateragniṣu dhūpanapacanaṃ kuryuḥ 13 saṃnyupya paśubandhena yajeran 14 yathaiṣṭakāḥ prāgupasadbhyaḥ syuḥ 15 svakarmāvipratiṣedhe sarveṣām̐ yājamāna-mekavadāmnātamūheta bahuṣu 16 siddhamā pravarāt 17 evam̐ hotāram̐ vṛtvā sarvānpravṛṇīte . samānagotrānavyavahitānsakṛtsakṛtpratipuruṣam̐ vyavahitān 18 samāpte vyapādāyāgnīnpṛthagagnihotrāṇi juhuyuḥ 19 siddhamā dīkṣaṇīyāyāḥ 20 caitrīpakṣasya saptamyāṃ prāgvam̐ śe saṃnyupya dīkṣeransarve sunvantaḥ 21 sarve yajamānabhāgaṃ prāśnanti 22 abhyundanaprabhṛti pāvanāntamekaikasya gṛhapati-mukhānadhvaryurmadhyataḥkāriṇo dīkṣayati pratiprasthātā patnīradhvaryumukhānpratipra-sthātārdhino neṣṭā patnīḥ pratiprasthātṛmukhānneṣṭā tṛtīyina unnetā patnīrneṣṭṛ-mukhānunnetā pādinaḥ sa eva patnīranyo brāhmaṇa unnetāram 23 siddhamā pūrṇāhuteḥ 24 kṛṣṇājinadīkṣādi prāvaraṇāntamekaikasya siddham̐ samidādhānam 25 rukma-pratimocanādi vātsaprāntamekaikasya muṣṭikaraṇādyāvedanāntamekaikasya daikṣaṃ karma siddham 26 vratāktāmañjyātsarveṣām̐ vrateṣvahīne bhṛti m̐! vanvīran 27 dvādaśa dīkṣāḥ 28 siddhamā krayāt 29 saṣoḍaśike'dhikarṇī rājakrayaṇī 30 dvādaśopasadaḥ 31 prathamāyām̐ vyūhanāntaṃ kṛtvā vasanti 32 śvobhūte citimanyasminnahani purīṣamanyasminnahanyekādaśāyām̐ vikarṣaṇāntaṃ kṛtvā vasanti 33 śvobhūte sarve'bhiṣicyante 34 pravṛte maitrāvaruṇāya dīkṣita-daṇḍānprayachanti 35 siddha upavasathaḥ 36 śvobhūte prāyaṇīyo'tirātraḥ 37 siddhamā rājña upāvaharaṇāt 38 anyena vāsasā dvādaśaṃ bhāgamupāvaharati 39 siddhamā satanukaraṇāt 40 satanukṛtaṃ pañcadhā vyuduhya prāṇagrahairabhimṛśatyayaṃ puro bhūriti paryāyaiḥ pratidiśaṃ pañcamena madhye 41 prāyaṇīyodayanīyayordaśame cāhanyam̐ śvadābhyau prāṇagrahāśca 42 siddhamā pravarāt 43 aṣṭāvidhmaśakalā-nādāyāśrāvamṛtupraiṣādibhirvṛṇīte yathāmnātam̐ hotāramagnirdaivīnām̐ viśāṃ puraeteme sunvanto yajamānā manuṣyāṇāmityūhena yajamānāḥ 44 siddhamā bhakṣaṇāt 45 gṛhapatiryajamānacamasaṃ bhakṣayati 46 siddhamā dakṣiṇākālāt 47 dākṣiṇau homau hutvedamahaṃ māṃ kalyāṇyai kīrtyai svargāya lokāyāmṛtatvāya dakṣiṇaṃ dadāmīti dakṣiṇāpathena kṛṣṇājināni dhūnvanto'haraharāvrajeyuḥ . prāsarpakaṃ ca dadyurhiraṇyam̐ vāso gavām̐ svādanyādahīne sahasram 48 samadhā vibhajyānvahaṃ dadyuḥ 49 uttame'hani viṣāṇāprāsanam̐ sakhyavisarjanaṃ ca 50 savanānteṣu vyutsarpanti 51 purastādyajñāyajñiyasya vasatīvarīrgṛhṇāti 52 siddhamā hāri-yojanāt 53 atipreṣita agnīdhraḥ svasya dhiṣṇyasya paścātsadyaḥ-sutyāmindrā gnibhyāṃ prabravīmi mitrāvaruṇābhyām̐ viśvebhyo devebhyo brāhmaṇebhyaḥ somyebhyaḥ somapebhyo brahmanvācam̐ yachetyāvedayati 54 patnīsam̐ yājāntānyahāni saṃtiṣṭhante 55 tadanu vācam̐ yachanti 56 ayāścāgne'sīti sarvaprāyaścittaṃ hutvā samidha ādadhāti 57 idhmābarhiḥ saṃnahya parihṛtāsu vasatīvarīṣu vācam̐ visṛjante 58 7.2.1
2.4.7.5
anvahaṃ pṛṣṭhyaḥ ṣaḍahastāyate 1 tasya sadyastrivṛdagniṣṭomo rathaṃtarasāmā 2 siddhamā bahiṣpavamānāt 3 prāyaṇīyodayanīyayorbahiḥ stuvate sadasītareṣu 4 mahendra sya rathaśabdena darbhābhyām̐ stotramupākaroti 5 sarvatra pṛṣṭhyaśilpeṣu darbhau 6 bahirvedi ratham̐ vartayati 7 aharaharyogavimokānvārambhānvārohāpsumatyā-vahasaṃtānāśca vasatīvarīridhmābarhiḥ payasāṃ dohanam 8 śvaḥsutyāmata ūrdhvamā-gnīdhramāvedayati 9 pañcadaśa ukthyo bṛhatsāmā 10 dundubhiśabdena stotramupā-karoti yadi na stanayet 11 saptadaśa ukthyo vairūpasāmā 12 upavījanena stotramupākaroti 13 vidhiratigrāhyāṇām̐ yathā vājapeye 14 ekavim̐ śaḥ ṣoḍaśī vairājasāmā 15 agna āyūm̐ ṣi pavasa ityāgneyamatigrāhyaṃ gṛhṇātyagneśca tvā brahmaṇaśca tejasā juhomīti juhotyagna āyuḥ karoti bhakṣayataḥ 16 araṇībhyām̐ stotramupākaroti 17 avakāmāstīryodgāturūrāvagniṃ manthati 18 tamadhva-ryurbhavataṃ naḥ samanasāvityāhavanīye hutvā preddho agna iti virājābhijuhoti 19 triṇava ukthyaḥ śākvarasāmā 20 ojastadasya titviṣa ityaindra matigrāhyaṃ gṛhṇātīndra sya ca tvā kṣatrasya caujasā juhomīti juhotīndrau jaskāreti bhakṣayataḥ 21 adbhiḥ sāvakābhiḥ stotramupākaroti 22 sam̐ hrādayamānāsu stuvate 23 samāpte mārjālīye ninayanti 24 trayastrim̐ śa ukthyo raivatasāmā 25 adṛśrannasya ketava iti sauryamatigrāhyaṃ gṛhṇāti sūryasya ca tvauṣadhīnāṃ ca varcasā juhomīti juhoti sūrya bhrājaskāreti bhakṣayataḥ 26 svayamṛtuyajuḥ ṣaṣṭhamahaḥ 27 praiṣeṇa yājyām̐ saṃdadhāti 28 ye3 yajāmahe'śvinādhvaryū ādhvaryavādṛtunā somaṃ pibatam
aśvinā pibataṃ madhu dīdyagnī śucivratā . ṛtunā yajñavāhasā ..
iti samūḍhe 29
arvāñcamadya yayyaṃ nṛvāhaṇam̐ ratham̐ yuñjāthāmiha vām̐ vimocanam .
pṛṅktam̐ havī m̐! ṣi madhunā hi kaṃ gatamathā somaṃ pibatam̐ vājinīvasū ..
iti vyūḍhe 30 agniṃ gṛhapatiṃ gārhapatyāditi samūḍhe 31 vyūḍhe'nyā triṣṭubāmnātā 32 gavām̐ sām̐ vāśanena stotramupākaroti 33 tṛtīyasavana ukthyeṣu śilpaṃ pratigaraḥ 34 vālakhilyānmaitrāvaruṇo viharati 35 vṛṣākapiṃ brāhmaṇācham̐ sī śam̐ satyevayāmarutamachāvākaḥ 36 ṣaḍahe sam̐ sthite madhvaśnanti ghṛtam̐ vā 37 ukthyāśchandomāstāyante caturvi m̐! śaścatuścatvārim̐ śo'ṣṭācatvāri m̐! śaḥ 38 7.2.2
2.4.7.6
caturvi m̐! śo'gniṣṭomo daśamamaharavivākyam 1 tasminnapahatāya pratirūpaiḥ śabdaiḥ parihareyuḥ 2 tathā cenna śaknuyurbrahmā gṛhapatirupadra ṣṭāro vā vibrūyuḥ 3 yāvakṣarau vibrūyustau hotre vedayeran 4 tāmanuṣṭubhaṃ parokṣam̐ saṃpādayet 5 patnīsam̐ yājānte prāñco'bhyudetya
ayam̐ sahasramānavo dṛśaḥ kavīnāṃ matirjyotirvidharma .
bradhnaḥ samīcīruṣasaḥ samairayat .
arepasaḥ sacetasaḥ svasare manyumantaścitā goḥ ..
ityāhavanīyamupatiṣṭhante 6 sadaḥ prasṛpyopaviśanti 7 havirdhānaṃ prapadyādhvaryu-rmānasaṃ grahaṃ gṛhṇāti 8 imāṃ pātraṃ kṛtvā vāyum̐ somamupayāmagṛhīto'si prajāpataye tveti manasā grahaṇasādane stotropākaraṇaṃ ca 9 sārparājñīṣu parācīṣu stutvā hotāramīkṣate 10 tāsvadhvaryurmanasā pratigṛṇāti 11 adhvaryo brahma vadāvetyā-mantrayate 12 o m̐! hotarityadhvaryuḥ 13 vyavasāyaṃ caturhotṝnhotā vyācaṣṭe sahaṣaḍḍhotrā saptahotāramantataḥ 14 om̐ hotastathā hotariti pratigṛṇāti 15 pratigīrya caturhotṝnhotarityuktvā prajāpatim̐ saptadaśam̐ vyācaṣṭe 16 adhvaryurhotā yeṣām̐ vādhvaryuḥ prajāpatim̐ saptadaśam̐ yajñe'nvāyattam̐ vedakā ṛdhnuvanti vaite sattriṇaḥ 17 naiṣām̐ yajño vyathate prajāpatau yajñena prati ---- nti 18 o śrāvayetyāmnātam 19 eṣa vai prajāpatiḥ saptadaśo yajñe'nvāyattaḥ 20 yadyanu ---yāyā eti yadi yājyāyā ataśca devenaiti 21 naiṣām̐ yajño vyathate prajāpatau yajñena pratitiṣṭhanti 22 omadhvaryo tathādhvarya iti pratigṛṇāti 23 pratigīrya samāpte śastre grahādānaprabhṛti manasā kurvantyā bhakṣaṇāt 24 samīkṣaṇamupahavaḥ 25 jagacchandasā bhakṣayanti 26 apidhāya sada iha dhṛtiriha svadhṛtiritiprabhṛtibhiraudumbarīmārabhya vācam̐ yachanti 27 ādhivṛkṣasūryādā vā nakṣatradarśanādanatikrāmantau dhiṣṇyānadhvaryū kṛṣṇājinamanvārabhete 28 samanvārabdhāḥ prāñco'bhyudetya
yuvaṃ tamindrā parvatā puroyudhā yo naḥ pṛtanyādapa taṃtamiddhatam̐ vajreṇa taṃtamiddhatam .
dūre cattāya chantsadgahanam̐ yadinakṣat .
asmākam̐ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvataḥ ..
ityāgnīdhrīyamupatiṣṭhante 29 dvayoḥ samidha ādadhate varām̐ śca vṛṇate 30 udaya-nīyo'tirātraḥ prāyaṇīyena vyākhyātaḥ 31 sa siddhaḥ saṃtiṣṭhate 32 vāpanakāle saśikhāni vāpayante 33 pṛthagudavasānīyā 34 7.2.3
2.4.7.7
dvādaśāhe grahāgrāṇi 1 aindra vāyavāgraṃ prāyaṇīyodayanīyayordaśame cāhan 2 pūrvasminpṛṣṭhyatr! yaha aindra vāyavāgram̐ śukāgramāgrāyaṇāgram 3 samūḍha uttara-sminpṛṣṭhyatr! yahe chandomeṣu ca tr! yanīkānabhyasyedatha vyūḍha āgrāyaṇāgramaindra -vāyavāgraṃ dve śukrāgre āgrāyaṇāgramaindra vāyavāgram 4 upām̐ śvabhiṣavo dvādaśa-kṛtvo'ṣṭaukṛtva ekādaśakṛtvo'tha chandomeṣvekādaśakṛtvo dvādaśakṛtvo-'ṣṭaukṛtvaḥ 5 etena kapālayogā vyākhyātā bhakṣamantrāśca pavamānānumantraṇāni ca 6 mahaṃ indro ya ojaseti gāyatrī māhendra sya purorugbhuvastvamindre ti chandomeṣu ca 7 paśukalpaḥ 8 vihṛtānekādaśinānālabhate 9 āgneyo'ja udayanīye 10 sattrādudavasāya pṛṣṭhaśamanīyairagniṣṭomaiḥ sahasradakṣiṇairyajeran 11 dvādaśāha-prakṛtayaḥ sattrāhīnāḥ 12
gavāmayanāya māghīpakṣasya dvādaśyāṃ dīkṣeran 13 siddhamā prāyaṇīyātirātrāt 14 tasmādūrdhvamukthyaścaturvi m̐! śaḥ prāyaṇīyaḥ 15 tato'bhiplavaḥ ṣaḍaho jyotiragniṣṭomo gaurukthya āyurukthyo gaurukthya āyurukthyo jyotiragniṣṭomaḥ 16 taṃ caturabhyasetpṛṣṭhyam̐ ṣaḍahamupayanti sa māsaḥ 17 tena caturo māsānyanti 18 trayo'bhiplavāḥ ṣaḍahāḥ pṛṣṭhayaḥ ṣaḍaho'bhijittrayaḥ svarasāmāno'gniṣṭomā ukthyā vā 19 teṣvanvaham̐ saṃtanotyatigrāhyānsarvatropayāmasādanaṃ ca 20 upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā prajābhya iti gṛhṇātyeṣa te yoniḥ prajāpataye tvā prajābhya iti sādayati prajāpataye prajābhya iti juhotyantarikṣāya tvā vanaspataya iti gṛhṇātyeṣa te yonirantarikṣāya tvā vanaspataya iti sādaya-tyantarikṣāya vanaspataya iti juhotyadbhyastvauṣadhībhya iti gṛhṇātyeṣa te yoniradbhyastvauṣadhībhya iti sādayatyadbhya oṣadhībhya iti juhoti 21 asāvā-dito dvyahaḥ sa māsaḥ 22 pūrvapakṣa ekasaṃbhāryaḥ 23 tasmādūrdhva m̐! viṣuvā-nsadivākīrtya 7.2.4
2.4.7.8
ekavim̐ śo'gniṣṭomaḥ 1 udite prātaranuvākamupākaroti 2 tasminnati-grāhyāngṛhṇāti vṛttānsaṃtanīnu du tyaṃ jātavedasamiti sauryamāvṛttānsaṃtanī-noṣadhībhyo'dbhyo vanaspatibhyo'ntarikṣāya prajābhyaḥ prajāpataye vācaspatimiti vaiśvakarmaṇamayā viṣṭheti prājāpatyam 3 sauryo'jaḥ śveta upālambhya upām̐ śudevataḥ 4 yadyastamite hāryo'jo na syātsūryo divo diviṣadbhyo viśvānmuñcatvam̐ hasaḥ sa naḥ parṣadati dviṣa iti juhoti 5 uttarasminpakṣasyāvṛttāḥ svarasāmāno-'bhiplavāśca 6 ūrdhva m̐! viṣuvataḥ svarasāmānaḥ 7 teṣvāvṛttāḥ saṃtanayaḥ 8 teṣāṃ prathame sutrāmāṇamityādityamatigrāhyaṃ gṛhṇāti 9 śvobhūte vaiśvakarmaṇāntau vyatyāsamā mahāvratādgṛhṇāti 10 viśvajicchilpaḥ sarvapṛṣṭho mādhyaṃdine pṛṣṭheṣu śilpāni 11 pṛṣṭhyaḥ ṣaḍahastrayastrim̐ śārambhaṇaḥ 12 trayo'bhiplavāḥ ṣaḍahāḥ 13 pṛṣṭhyaḥ ṣaḍahastrayastrim̐ śārambhaṇaścatvāro'bhiplavāḥ ṣaḍahāḥ sa māsaḥ 14 tena caturo māsānyanti 15 trayo'bhiplavāḥ ṣaḍahā āyuśca gauśca dve ahanī dvādaśāhasya daśāhāni 16 ūrdhva m̐! viṣuvato'ṣṭāvim̐ śatyaho mahāvrataṃ cātirātraśca māsaḥ 17 iti dvisaṃbhāryamathaikasaṃbhāryam 18 pṛṣṭhyaḥ ṣaḍahastrayastrim̐ -śārambhaṇaścatvāro'bhiplavāḥ ṣaḍahāḥ sa māsaḥ 19 tena pañca māsānyanti 20 dvāvabhiplavau ṣaḍahāvāyuśca gauśca dve ahanī dvādaśāhasya daśāhānyūrdhva m̐! viṣuvataścaturaho mahāvrataṃ cātirātraśca māsaḥ 21 7.2.5
2.4.7.9
mahāvrataṃ pañcavim̐ śo'gniṣṭomaḥ 1 udite prātaranuvākamupākaroti 2 tasminnati-grāhyapātrāṇi prayunaktyarkagrahāya pañca pūrvaṃ dakṣiṇamuttaramaparaṃ madhya ātmanīnaṃ . pṛṣṭhebhyo vṛttebhyaḥ saṃtanibhyaḥ sauryāyā vṛttebhyaḥ saṃtanibhya ādityavaiśvakarma-ṇaprājāpatyebhyo . vṛṣṭigrahāya mārttikaṃ catustanam̐ . sārasvatāya ṣoḍaśaṃ pṛśniprāṇagrahebhyaḥ pañcadaśa vaiṣṇavaṃ dvātrim̐ śaṃ bārhaspatyaṃ trayastrim̐ śam 3 am̐ śvadābhyau yathākālaṃ pṛśniprāṇagrahairabhimṛśati 4 vāyurasi prāṇo nāma svāhā tvā devāya savitre varco me dā .. āyurasi cakṣurnāma svāhā tvā devāya dhātre śrotraṃ me dā .. rūpamasi varṇo nāma svāhā tvā devāyendrā ya kṣatraṃ me dāḥ .. śrutamasi satyaṃ nāma svāhā tvā devāya bṛhaspataye rāyaspoṣaṃ me dā .. bhūmirasi bhūtirnāma svāhā tvā devebhyaḥ pitṛbhyo'pāmoṣadhīnāṃ garbhaṃ me dā .. ṛtasya tvā vyomne gṛhṇāmyṛtasya tvā vidharmaṇe gṛhṇāmyṛtasya tvā jyotiṣe gṛhṇāmyṛtasya tvā satyāya gṛhṇāmyṛtasya tvā mātrāyai gṛhṇāmyayaṃ puro bhūriti pṛśniprāṇagrahānyathākālaṃ gṛhṇāti 5 indra midgāthina iti pūrvārdhādupayāmagṛhīto'sīndrā ya tvārkavata iti gṛhṇātyeṣa te yonirindāya tvārkavata iti sādayatyabhi tvā śūra nonuma iti dakṣiṇārdhe tvāmiddhi havāmaha ityuttarārdhe
imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhemendra śca viśve ca devāḥ .
yajñaṃ ca nastanvaṃ ca prajāṃ cādityairidra ḥ! saha sīṣadhātu ..
iti paścārdhe
tadidāsa bhuvaneṣu jyeṣṭham̐ yato jajña ugrastveṣanṛmṇaḥ .
sadyo jajñāno ni riṇāti śatrūnanu yam̐ viśve madantyūmāḥ ..
ityātmanīne yathā prayuktam 6 itarām̐ ścatustane
kṣetrasya pate madhumantamūrmiṃ dhenuriva payo asmāsu dhukṣva .
madhuścutaṃ ghṛtamiva supūtamṛtasya naḥ patayo mṛḍayantu ..
ityupayāmagṛhīto'syadityai tvā caturūÞyā iti tṛtīyagrahaṃ mahīmū ṣu mātaramiti dvitīyabhāgamidaṃ tṛtīyam̐ savanamiti saṃpūrayatyeṣa te yoniradityai tvā caturūÞyā iti sādayati .. pāvakā naḥ sarasvatīti sārasvatam̐ .. vāyurasīti pṛśni-prāṇagrahānidam̐ viṣṇuriti vaiṣṇavaṃ .. bṛhaspatiḥ prathamaṃ jāyamāna iti bārhaspatyam 7 7.2.6
2.4.7.10.1
māhendra kāle śilpāni vyāyātayanti 1 upariṣadyuktham 2 āsandyudgātuḥ preṅkho hotuḥ phalakamadhvaryoḥ kūrca itareṣām 3 vāṇaḥ śatatantiraudumbarapātro mauñjībhistantibhiḥ khādiradaṇḍo vīṇākṛtirvatsatvacāpihitaḥ 4 tam̐ vetasa-śākhayā samullikhyodgātre prayachanstotramupākaroti 5 tam̐ yajamānāya prayachati 6 tam̐ sam̐ vādayatyā stotranidhanāt 7 sarvāṇi vīṇājātāni patnya upavāda-yantyā kāṇḍavīṇābhyaḥ 8 dikṣu dundubhayo vadanti bhūmidundubhiḥ pañcamaḥ paścā-dāgnīdhrīyasya jānudaghno'rdhamantarvedi savanīyacarmaṇāpihito lāṅgūlavādinaḥ 9 aṣṭau dāsyaḥ kumbhinyo'hatavasanā mārjālīyaṃ dvedve gāva eva surabhayo gāvo guggulagandhayaḥ . gāvo ghṛtasya mātarastā iha santu bhūyasīḥ .. iti gāyantīdaṃ madhūkamadhviti pādau nihatya pradakṣiṇaṃ parītaḥ . na vai gāvo maṅgīrasya gaṅgāyā udakaṃ papuḥ . papuḥ sarasvatyāṃ nadyāṃ tāḥ prācīrujjigāhire .. idaṃ madhvityapare . yadā rāghārādyam̐ vadato grāmyamāṅgīradāsakau . kṣemairṛdhyete grāmo vānaḍvām̐ stapyate vahan .. idaṃ madhvityapare . etā vayaṃ plavāmahe śamyāḥ pracaratāmiha . nigīrya tubhyaṃ madhva ākarṣe kuṣṭho yathā ..
2.4.7.10.2
iti ninīya pratipariyanti 10 agreṇa mārjālīyam̐ śūdrā ryau carma vyāyachete vāśam̐ śvetaṃ parimaṇḍalamima udvāsīkāriṇa ime durbhūtamakranniti bahirvedi śūdra ime'rātsurime sūdamakrannityantarvedyāryaḥ . saṃjitya prasadasyādadhāti 11 dakṣiṇasyām̐ vediśroṇau pariśrite vṛṣalamithunau bhavato'pagarābhigarau . pūrvo bahu vā ime'sminsattre'kuśalamacārṣurapīklojānapavamānāniti bahirvedyapagaro bahu vā ime'sminsattre kuśalamacārṣuḥ pīklojānpavamānānityantarvedyabhigaro pūrvaḥ 12 brahmacārī pum̐ ścalī cānāryakarmannavakīrṇi duścaritaṃ nirākṛtamiti bahirvedi pum̐ ścalī dhiktvā jāraṃ parasya janasya nirmārjani puruṣasyapuruṣasya śiśna-praṇejanītyantarvedi brahmacārī 13 uttaratastīrthasyāpayānāyāvakāśaṃ kṛtvo-pariṣṭādgrīvam̐ vāśam̐ śvetaṃ carma vighnanti 14 yasyā rājabhaktistasyāstalpo rājaputro brāhmaṇo rājanyo vā 15 agreṇa yūpāvaṭam̐ saṃnahyati 16 saṃnaddhakavacaḥ pradakṣiṇam̐ vihāraṃ parītya trirāyamya trirāvadhyati bhasadi madhye grīvāsu . prāṅudyamya caturthamastā nivartayati 17 phalakamāruhya pratigṛṇāti tve kratumapi vṛñjanti viśva iti pūrvārdhāddviryadete trirbhavantyūmā iti dakṣiṇārdhātsvādoḥ svādīyaḥ svādunā sṛjā samityuttarārdhādadaḥ su madhu madhunābhi yodhīriti paścārdhāt 18 vṛṣṭigrahaṃ dadhigrahapātre'vanayati 19 āditye māhendre ṇa hute dyugrahaṇamātmanīne-'vanayati 20 āhriyamāṇānbhakṣānpratyavarohanti 21 mahaste bhakṣayāmi bhargaste bhakṣayāmi stomaṃ te bhakṣayāmi yaśaste bhakṣayāmyannādyaṃ te bhakṣayāmītyātmani taṃ bhakṣayataḥ 22 vyākhyāto'bhyastamite homaḥ 23 7.2.7
2.4.7.10.3
dvādaśāhikānāmukto grahakalpaḥ 1 aindra vāyavāgram̐ śukrāgramityabhiplave'bhya-syedāvṛtte śukraprabhṛti . svarasāmnāṃ prathamottamayorāyuṣi caindra vāyavāgram̐ śukrā-gramato'nyat 2 paśukḷptiḥ 3 ekādaśināḥ prāyaṇīyodayanīyayoraindrā gnau-'ntardhāvapi vā kratupaśavaḥ sarvasminnaindrā gno vā 4 ṣaḍupālambhyā . bārhaspatyaḥ śitipṛṣṭhastrayastrim̐ śe'hani dyāvāpṛthivīyā dhenuśchandome tasyā vatso vāyave dvitīye vāce pṛśnistṛtīye'dityai vaśāvivākye vaiśvakarmaṇa ṛṣabhastrirūpa eta ubhayato mahāvrate 5 api vaikādaśinānvihṛtānabhyaset 6 aikavim̐ śā-stato'tiriktāḥ paśavo . vaiṣṇavo vāmana ekavim̐ śe triṇava upālambhya upām̐ śudevata āgneyo'jaḥ 7 utsṛjyamānānāṃ gavāmayane dvādaśotsarjanāni 8 siddhamā trayastrim̐ śāt 9 trayastrim̐ śe'hanīndrā ya sāṃnāyyāya vatsānapākaroti 10 purā vasatīvarīṇāṃ pariharaṇāddohayati 11 parihṛtāsu vasatīvarīṣu dvyahesutyāmāhvayatyupodayam̐ śvaḥsutyāmudite 12 vāgyatāḥ prājāpatyena sam̐ sthāpayanti 13 siddhamā sāmidhenībhyaḥ .
2.4.7.10.4
sāmitūṣṇīkena caikakapālena sāmidhenīranuvācayati 14 upām̐ śudevatasya vapayā pracaryāgnaye vasumate prātaraṣṭākapālaṃ nirvapati 15 atapte prātardohe sāyaṃdohamānīya samāsādya pracaratyuccaiḥ praiṣavadbhyām 16 āgnīdhrabhāgānte somapānaiścamasairdadhnastṛtīyaṃ bhakṣayanti 17 indrā ya marutvata ekādaśakapālaṃ madhyaṃdine samāsādya pracaratyuccaiḥ praiṣavadbhyām 18 āgnīdhrabhāgānte somapānaiścamasairdadhna itarārdhaṃ bhakṣayanti 19 viśvebhyo devebhyo dvādaśakapālamaparāhṇe samāsādya pracaratyuccaiḥ praiṣavadbhyām 20 āgnīdhrabhāgānte somapānaiścamasairdadhnaḥ śeṣaṃ bhakṣayanti 21 patnīsam̐ yājānte sam̐ sthite śvaḥsutyā-māhvayati 22 śvobhūte sotumevopakramante 23 teṣāmetatprathamamutsarjanam 24 tataścatvāri māsimāsi prāgabhijitaḥ ṣaṣṭhamūrdhva m̐! viśvajitaḥ saptamaṃ tato'ṣṭā-vim̐ śatyahe tataścatvāri māsimāsi 25 tāni cedadhikāni syuramāvāsyāyāṃ dīkṣeranatha cetsaṃpūraṇāni dvādaśyāṃ dvādaśyām 26 7.2.8 iti vājapeye dvitīyo'dhyāyaḥ iti mānavasūtre vājapeyasūtram̐ samāptam
Linked texts (4)
- Vārāhaśrautasūtra — Sanskrit
- Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī — Bhaṭṭoji Dīkṣita 1600, Sanskrit
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit
- Vārāhagṛhyasūtra — Sanskrit