Kalpah 2.6.21

Kalpaḥ 2.6.21

Language: Sanskrit

2.6.21.1

21.1
athaikaviṃśapraśne prathamaḥ paṭalaḥ .
devā yo apsu mahima iṣavaḥ sa idamāpaḥ pravahata yatkiṃca duritaṃ mayi . yaccāhamabhidudroha yacca śepa udākṛtam .. bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadye suvaḥ prapadye bhūrbhuvaḥ suvaḥ prapadye ( iti vā) satyaṃ prapadya ṛtaṃ prapadye'mṛtaṃ prapadye prajāpateḥ priyāṃ tanuvamanārtāṃ prapadye gāyatrīṃ prapadye triṣṭubhaṃ prapadye jagatīṃ prapadye'nuṣṭubhaṃ prapadye paṅktiṃ prapadye chandobhiśchādaye chandobhiśchanno'smīdamahaṃ pañcadaśena vajreṇa dviṣantaṃ bhrātavyamavakrāmāmi yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ . daśahotā bhūrbhuvaḥ suvaḥ. hiṃ namo mātre pṛthivyai .. indramanvārabhāmahe hotṛvarye purohitam . yenā''yannuttamam̐ suvardevā aṅgiraso divam .. ṣaṣṭiścādhvaryo navatiśca pāśā adhvaryumagnimantarā viyattāḥ. sinanti pākamati dhīra etyṛtasya panthāmanvemi hotā ..1..

2.6.21.2

caturhotā pañcahotā ṣaḍḍhotā saptahotā .. samudraṃ māvapadamādityasya''vṛtamanvāvarteta . ṣaṇmorvīram̐ hasaspāntu dyauścapṛthivī cāhaśca rātriśca kṛṣiśca vṛṣṭiśca tviṣiścāpacitiścā''paścauṣadhayaśca . nirastaḥ parāvasuḥ . ye naḥ sapatnā apa te bhavantvindrāgnibhyāmavabādhāmahe tān . vasavo rudrā ādityā uparispṛśaṃ mograṃ cettāramadhirājamakran . unnivata ududvataśca keṣaṃ pātaṃ mā dyāvāpṛthivī adyāhnaḥ . sīda hotaḥ sva u loke cikitvānsādayo yajñam̐ sukṛtasya yonau . devāvīrdevānhaviṣā yajāsyagne bṛhadyajamāne vayodhāḥ. ni hotā hotṛṣadane vidānastveṣo dīdivām̐ asadatsudakṣaḥ. adabdhavratapramatirvasiṣṭhaḥ sahasraṃbharaḥ śucijihvo agniḥ .. lokakṛtau lokaṃ me kṛṇutaṃ mā mā saṃtāptameṣa vāṃ lokaḥ . pra me brūta bhāgadheyaṃ yathā vo yena pathā havyamā vo vahāmi juṣṭāmadya devebhyo vācamudyāsaṃ juṣṭāṃ brahmabhyo juṣṭāṃ nārāśam̐sāya .. vāgojaḥ saha ojo mayi prāṇāpānau . vāgvaṣaṭkāra namaste .
astu mā mā him̐sīḥ .. 2 ..

2.6.21.2_1

darśapūrṇamāsayorhautraṃ vyākhyāsyāmaḥ .. 1 ..

2.6.21.2_2

klṛpte hotṛṣadane devā yo apsu mahima ityapa ācāmati .. 2 ..

2.6.21.3

yajñopavītyācānto vihāramabhyetyāntareṇa vedyutkarau bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadya iti pratipadyate . uttareṇa vedimavasthāya cchandobhiśchādaye chandobhiśchanno'smīti japati .. 3 ..

2.6.21.4

dakṣiṇena pādenottarāṃ vediśroṇīmavakrāmatīdamahaṃ pañcadaśena vajreṇeti .. 4 ..

2.6.21.5

atra tiṣṭhansāmidhenīranvāha .. 5 ..

2.6.21.6

āvṛtasyaitāni vāco niyamyāni bhavanti .. 6..

2.6.21.7

sāmidhenīsaṃpraiṣādadhyā paridhānīyāyāḥ puronuvākyāsaṃpraiṣādadhyā praṇavādyājyāsaṃpraiṣādadhyā vaṣaṭkārānnigadamārabhyā''samāpterhṛdayadeśe'ñjaliṃ kṛtvā'nubrūyādyajecca .. 7..

2.6.21.8

athā( yadā )dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnaye samidhyamānāyānubrūhīti ( tadā ) brahmansāmidhenīranuvakṣyāmīti brahmāṇamāmantrayate . brahmannanuvakṣyāmīti vā. prasava ukta daśahotāraṃ vyākhyāya vyāhṛtīrjapitvā himiti trirhiṃ karoti .. 8 ..

2.6.21.9

pra vo vājā abhidyava iti pañcadaśa sāmidhenīranvāha madhyamasvareṇeti vijñāyate .. 9..

2.6.21.10

yatkrauñcamanvāhā''suraṃ tadyanmandraṃ mānuṣaṃ tadyadantarā tatsadevamantarā'nūcyam̐ sadevatvāya .. 21.1.10 ..

2.6.21.11

triḥ prathamāmanvāha triruttamāmanavānaṃ tā evaṃ pañcadaśa saṃpadyante .. 11 ..

2.6.21.12

api vā'nuvacane'nuvacane'pānityuttame'nuvacane'gnaāyāhi vītaya ityetasyā ardharce'pānityevamitarāsu pūrvasyāścottaramuttarasyāśca pūrvamardharcau saṃdadhāti .. 12 ..

2.6.21.13

sarveṣvṛganteṣu praṇavaṃ dadhāti .. 13 ..

2.6.21.14

oṃkāramudāttamṛcā sam̐hitamūnamathavā pūrṇamomityūnamo 3 miti pūrṇaṃ pūrṇamevāvasānīyaṃ yadṛcyuttamaṃ chandomānaṃ tadapohya tasya sthāne yatpūrṇaṃ chandomānaṃ tasya vyañjanaṃ na tallupyate .. 14 ..

2.6.21.15

taṃ tvā samidbhiraṅgira ityetām̐ sāmidhenīṃ trirvigṛhṇāti . samiddho agna iti .. 15 ..

2.6.21.16

so'va(sa va )dhyāyikaṃ( dikaṃ ) padaṃ pratiṣidhya dadhāti . ta( ya )thā srugādāpana uttamāṃ namasyāmāhopahūteḍopahūteḍetīḍāyām . śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpada iti śaṃyuvāke . yaccānyatprakṛtāvevaṃjātīyam̐ syāttadeva tatra niyamyeta .. 16 ..

2.6.21.17

ājuhota duvasyatetyuttarayā paridadhāti .. 17 ..

2.6.21.18

tvaṃ varuṇa iti vasiṣṭharājanyānām .. 18 ..

2.6.21.19

jagatyā vaiśyasya ..19..

2.6.21.20

yadi kāmayeta brahmavarcasamastviti gāyatriyā paridadhyāt .. 21.1.20 ..

2.6.21.20_3

iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśiśrautasūtra ekavim̐praśne prathamaḥ paṭalaḥ.
21.2
atha dvitīyaḥ paṭalaḥ .
trīm̐stṛcānanubrūyādbrāhmaṇasya . trīm̐stṛcānanubrūyādrājanyasya . trīm̐stṛcānanubrūyādvaiśyasyeti vijñāyate .. 1..

2.6.21.20_4

pāñcadaśyena vikalperan ..2..

2.6.21.20_5

vaiśyasya sāptadaśyena . tasya pṛthupājavatyau dhāyye purastātsamiddhavatyāḥ ..3..

2.6.21.20_6

kavim̐śatimanubrūyāditi brāhmaṇabyākhyātāḥ kāmyāḥ sāmidhemīkalpāsteṣāṃ pāñcadaśyena dharmā vyākhyātāḥ .. 4..

2.6.21.20_7

bahuyājina iti gāyatrītriṣṭubjagatīṣu sarvatusomayājī bahuyājī bhavatīti vijñāyate .. 5..

2.6.21.20_8

aparimitamanubrūyāditi . ūrdhvamaṣṭācatvārim̐śataṃ parimāṇeṣu yāthākāmyante'dhīyīran . yāsāṃ tu vikṛtau dhāyyāśabdena vidhānaṃ bhavati . yathā pṛthupājavatyau dhāyye . anumatyau dhāyye . uṣṇikkakubhau dhāyye . mānavī ṛcau dhāyye kuryāditi purastātsamiddhavatyā āgamayedgayatrīrāgneyīrāgamayettathā''gamayedyathā prathamottamayorāvṛttyā saṃkhyā pūryeta .. 6..

2.6.21.20_9

uttame'nuvacane'gne mahām̐ asi brāhmaṇabhāratetyatrāpāniti .. 7..

2.6.21.20_10

atha pravaraṃ pravṛṇīte . yathā yajamānasyā''rṣeyam̐ saha pareṇa trīnanantarānamuto'rvāca ityāmantraṇena bhārgavavāsiṣṭheti vijñāyate .. 8..

2.6.21.20_11

ekaṃ vṛṇīte dvau vṛṇīte trīnvṛṇīte na caturo vṛṇīte na pañcātipravṛṇīta iti kṛtsnasya pravarasya sthāne mānavetyeva brūyādityekeṣām .. 9.. .

2.6.21.20_12

atha nivido dadhāti .. 4 .. deveddho manviddha iti pratipadyate . sapta padānyuktvā'pāniti .. 21.2.10 ..

2.6.21.20_13

atha catvāryatha catvāri .. 11 ..

2.6.21.20_14

devatā āvāhayatyagnimagna āvaha somamāvahāgnimāvaha prajāpatimāvahāgnīṣomāvāvahetyagnīṣomīye puroḍāśa iti paurṇamāsyām .. 12 ..

2.6.21.20_15

nāmāvāsyāyāmupām̐śuyājo vidyate .. 13..

2.6.21.20_16

ūrdhvamāgneyasyā''vāhanādindrāgnī āvahetyasaṃnayata indramāvaheti saṃnayata indrayājino mahendramāvaheti mahendrayājino devām̐ ājyapām̐ āvaheti samānamubhayatra .. 14 ..

2.6.21.20_17

varaṇaṃ pratyūrdhvajñumupaviśati .. 15 ..

2.6.21.20_18

ūrdhvajñurāsīno vṛṇīta iti heturvijñāyate .. 16 ..

2.6.21.20_19

yatrābhijānātyasau mānuṣa iti tadupotthāya namo mātre pṛthivyā iti pṛthivīmabhimṛśati .. 17 ..
caturhotāraṃ pañcahotāram̐ ṣaḍḍhotāram̐ saptahotāramiti japitvendramanvārabhāmaha iti dakṣiṇena hastenādhvaryumanvārabhate .. 18 ..

2.6.21.20_20

savyena tūṣṇīmāgnīdhram .. 19 ..

2.6.21.20_21

ṣaṣṭiścādhvaryo navatiśca pāśā ityantareṇā'shavanīyamadhvaryuṃ ca pratyaṅṅetya samudraṃ mā'vapadamādityasyā''vṛtamanvāvarta iti pradakṣiṇamanvāvartate ..21.2.20..

2.6.21.21

ṣaṇmorvīram̐hasaspāntu tveti japitvā hotṛṣadanaṃ prāpya nirastaḥ parāvasuriti hotṛṣadanāttṛṇaṃ nirasyāpa upaspṛśya ye naḥ sapatnā apa te bhavantviti hotṛṣadanamavabādhate'bhyukṣya hotṛṣadanamunnivata ududvataśca geṣamiti . upaviśati sīda hotariti ca ..21..

2.6.21.22

nihotā hotṛṣadana ityāsīno japati .. 22 ..

2.6.21.23

lokakṛtau lokaṃ me kṛṇutamiti gārhapatyāhavanīyau samīkṣate .. 23 ..

2.6.21.24

pra me brūta bhāgadheyamiti devatā upatiṣṭhate .. 5.. 24 ..

2.6.21.25

tataḥ srucāvādāpayatyagnirhotā vettvagnirhotraṃ vettviti .. 25..

2.6.21.26

mandreṇa sthānena prāgājyabhāgābhyām . madhyamena pradhānāni . uttamena sviṣṭakṛtprabhṛti .. 26 ..

2.6.21.27

samidho yajeti saṃpreṣite samidho agna ājyasya viyantviti yajati . tanūnapādagna ājyasya vettviti dvitīyam . narāśam̐so dvitīyaḥ prayājo vasiṣṭhaśunakānāṃ narāśam̐so agna ājyasya vittvitīḍo agna ājyasya viyantviti tṛtīyam . barhiragna ājyasya vettviti caturtham̐ svāhā'gnim̐ svāhā somam̐ svāhā'mumiti cottame prayāje yathoktadevatā upalakṣayati .. 27 ..

2.6.21.28

athā''jyabhāgābhyāṃ pracarati .. 28 ..

2.6.21.29

tayoryājyāpuronuvākye .. 29 ..

2.6.21.30

yājyaiva prayājānūyājeṣu .. 21.2.30 ..

2.6.21.31

teṣāṃ pracarya sarvāsu puronuvākyāsu praṇavaṃ dadhāti sa vyākhyātaḥ .. 31 ..

2.6.21.32

atha yājyāyā yadṛcyuttamaṃ chandomānaṃ tenodāttenābhisaṃdadhadvauṣaḍiti vaṣaṭkaroti .. 32 ..

2.6.21.33

ta( ya )traitadekāraikārau yājyānte bhavataḥ. āikāraṃ tatra kuryādyatraukāraukārāvā ukāraṃ tatra kuryāt . ityatraṃ pragrahebhyo'tha yatra kavargaprathamā yājyānte syustṛtīyam̐ svavargīyaṃ makāre paravatta (nna) ṅakāraṇakāranakāreṣu vikāraḥ .. 33 ..

2.6.21.34

atha yatrāvarṇopadho visarjanīyaḥ. ākāraṃ dīrghaṃ rabhate'nusarephamivarṇopadha īkāramuvarṇopadha ūkāraṃ vaṣaṭkāro yājyāntāḥ plutāḥ svarājyañjanāntāyāḥ pūrvo brūhi praiṣyoṃkārau śrauṣaḍityavasāne vīhīti ca vaha ā ca vaha ye yajāmahe paraṃ ca . na svaṃ mahimānamāvahetyāśrāvayośrāvaya ghorā ( yorādye ) ye iti vibhāṣā, īdṛgayaṇetyubhayataḥ plāvanaṃ vyākaraṇam . sarvatrana plāvayenna ca śrūyata iti kāśakṛtsnasya .. 34 ..

2.6.21.35

cekitāno yathālakṣaṇaṃ tu pravacanaśeṣo'bhilakṣaṇaṃ brūhīti puronuvākyāsaṃpraiṣo yajeti yājyāsaṃpraiṣo ye yajāmaha iti prativacanaḥ .. 35..

2.6.21.36

ye yajāmahe'mumiti yathādevatamupalakṣya vyāhṛtīrjapitvā yājyānte vaṣaṭkaroti .. 6 .. 36 ..

2.6.21.37

vaṣaḍityeke samāmananti . vauṣaḍityeke . vāṣāḍityake . vaṣāḍityeke .. 37 ..

2.6.21.38

saṃtatamṛcā vaṣaṭkarotīti vijñāyate .. 38..

2.6.21.39

.balīya ṛcā vaṣaṭkarotīti vijñāyate .. 39 ..

2.6.21.40

yaṃ kāmayeta pāpīyāntsyāditi nīcaistarāṃ tasya yājyāyā vaṣaṭkuryāt .. 21.2.40..

2.6.21.41

yaṃ kāmayeta na pāyīyānna śreyāniti samaṃ tasya yājyāyā vaṣaṭkuryāt .. 41 ..

2.6.21.42

yaṃ kāmayeta vasīyāñchreyāntsyādityuccaistarāṃ tasya yājyāyā vaṣaṭkuryāt .. 42 ..

2.6.21.43

apagūrya vaṣaṭkaroti stṛtyā ityuccairvā śabdaḥ saṃyogāt .. 43 ..

2.6.21.44

yaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syāditi tasyoccairapagūrya niṣkhidanti vaṣaṭkuryādityuccaiḥ krauñcamiva vaṣaṭkuryātsvargakāmasyeti vijñāyate .. 44 ..

2.6.21.45

vaṣaṭkṛtya vaṣaṭkṛtyaṃ prāṇyāpānya nimiṣet . vāgojaḥ saha ojo vāgvaṣaṭkāro namaste astu mā mā him̐sīriti prayuktaṃ vaṣaṭkāramanumantrayate .. 45 ..

2.6.21.46

agnirvṛtrāṇi jaṅghanadityāgneyasyā''jyabhāgasya puronuvākyā . tvam̐ somāsi satpatiriti somasya vṛdhanvatī . amāvāsyāyāmagniḥ pratnena janmanetyāgneyasya . soma gīrbhiṣṭvā vayamiti saumyasya . samānī yājye ājyabhāgau juṣāṇā yājyāveke samāmananti .. ṛgyājyāveke . samā(ha)viṣāveke . amūhamityuttaramāheti vijñāyate .. 46..

2.6.21.48

atha pradhānānāṃ yājyānuvākyā agnirmūrdhā bhava ityāgneyasya prajāpate savedasetyupām̐śuyājasya .. 47 ..
agnīṣomā yuvamityagnīṣomīyasyendrāgnī rocanādiva śnathadvṛtramityaindrāgnasyaindrasānasim̐ rayiṃ prasasāhiṣa ityaindrasya mahām̐ indro ya ojasā mahām̐ indro nṛvaditi māhendrasya .. 48 ..

2.6.21.49

piprīhi devām̐ uśato yaviṣṭha iti sviṣṭakṛtaḥ puronuvākyā ye yajāmahe'gnim̐ sviṣṭakṛtamayāḍamu ṣyāyāḍamuṣyota yathoktadevata upalakṣyāgne yadadya viśo adhvarasya hotariti yajati ..7.. 49 ..

2.6.21.50

gāyatryau vā saṃyājye brahmavarcasakāmasya kuryāt . triṣṭubhau vīryakāmasya . jagatyau paśukāmasyānuṣṭubhau pratiṣṭhākāmasya paṅktyau yajñakāmasya virājāvannakāmasyeti vijñāyate .. 21.2.50 ..

2.6.21.51

aṅguliparvaṇī avaghrāyāpa upaspṛśati .. 51 ..

2.6.21.52

athāsyādhvaryurantareṇāṅguṣṭhaprādeśanīṃ ca lepādupastṛṇāti svayam̐ hotā madhyato dvirādatte'dhvaryurvā'nyatarallepena cābhighārite vinigṛhṇāti cāṅgulibhiḥ .. 52..

2.6.21.53

vijñāyate ca na prasṛtam̐ hastaṃ dhārayedyatprasṛtam̐ hastaṃ dhārayetprabhram̐śukā asmātpaśavaḥ syuḥ .. 53 ..

2.6.21.54

abhinigṛhyevā''sītātheḍāmupahvayate .. 54 ..

2.6.21.55

mukhena saṃmitopahūtam̐ rathaṃtaramityupām̐śūktvopahūtām̐ ho ityata uccairitarat .. 55..

2.6.21.56

yaṃ kāmayetāpaśuḥ syāditi parācīṃ tasyeḍāmupahvayate . yaṃ kāmayeta paśumānsyāditi pratīcīṃ tasyeḍāmupahvayata . iḍopahūtopahateḍeti tatpratīcyopahūyamānāyām .. 56..

2.6.21.57

avāntareḍāṃ prāśnāti vācaspataye tvā hutaṃ prāśnāmi sadasaspataye tvā hutaṃ prāśnāmīti ..57..

2.6.21.58

caturdhā karṇikānāṃ hotṛbhāgaṃ prāśnāti pṛthivyai bhāgo'sīti .. 58 ..

2.6.21.59

anvāhāryaṃ pratigṛhya pratyetyānūyājādi pratipadyate.. 59..

2.6.21.60

nānūyājeṣu ye yajāmahaṃ karoti .. 21.2.60 ..

2.6.21.61

vyāhṛtibhireva pratipadyate .. 61 ..

2.6.21.62

devānyajeti saṃpreṣite .. 8 .. devaṃ barhirvasuvane vasudheyasya vettviti yajati . devo narāśam̐so vasuvane vasudheyasya vettviti dvitīyam . devo agniḥ sviṣṭakṛdityanavānamuttamamanūyājaṃ yajatyamatsate vā samata iti vijñāyate .. 62 ..

2.6.21.63

sūktā brūhīti saṃpreṣita idaṃ dyāvāpṛthivī bhadramabhūditi sūktavākaṃ pratipadyate . sūktavāke yathoktadevatā upalakṣayati . upām̐śuyāje juṣatāvīvṛdhetākṛtetyupāṃśūccairitarat .. 63 ..

2.6.21.64

āśāste'yaṃ yajamāno'sāviti yajamānasya nāmanī gṛhṇāti . tṛtīyam̐ somayājinaḥ ..64..

2.6.21.65

śaṃyorbrūhīti saṃpreṣite tacchaṃyorāvṛṇīmaha iti śaṃyuvākaṃ pratipadyate .. 65 ..

2.6.21.66

uktvā śaṃyuvākam̐ haviḥśeṣānprāśnāti .. 66 ..

2.6.21.67

patnīsaṃyājeṣu vedamādāya pratyaṅṅetyāpareṇa gārhapatyamupaviśya patnī: saṃyājayati . upām̐śudhvānena vā''pyāyasva saṃ ta iti somasyeha tvaṣṭāramagriyaṃ tannasturīpamiti tvaṣṭū rākāmahaṃ yāste rāka iti rākāyāḥ sinīvāli yā supāṇiriti sinīvālyāḥ kuhūmahaṃ kuhūrdevānāmiti kuhvoḥ . devānāṃ patnīruśatīravantu na utagnāviyantu devapatnīriti devānāṃ patnīnāmagnirhotā gṛhapatirvayamu tvā gṛhapate janānāmityagnergṛhapateḥ .. 67 ..

2.6.21.68

akte aṅguliparvaṇī avaghrāyāpa upaspṛśati .. 68 ..

2.6.21.69

ājyeḍāmupahvayate yathā samāmnātaḥ .. 69 ..

2.6.21.70

ūrdhvaṃ piṣṭalepaphalīkaraṇahomābhyāṃ vedo'si vittirasīti vedaṃ palyai prayacchati .. 21.2.70 ..

2.6.21.71

vedo'si vedase tvā vedo me vindeti vā .. 71 ..

2.6.21.72

ghṛtavantaṃ kulāyinamiti vedam̐ hotā stṛṇanneti gārhapatyātsaṃtatamāhavanīyāt .. 72 ..

2.6.21.73

yathetaṃ pratiniṣkrāmati .. 73 ..

2.6.21.74

saṃtiṣṭhate darśapūrṇamāsayorhautram .. 9 .. 74 ..

2.6.21.74_22

iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśisūtra ekavim̐śatipraśne dvitīyaḥ paṭalaḥ.
21.3
athaikaviṃśapraśne tṛtīyaḥ paṭalaḥ.
pravarānvyākhyāsyāmaḥ ..1..

2.6.21.74_23

ārṣeyaṃ vṛṇīte bandhoreva naityatho saṃtatyā iti vijñāyate .. 2..

2.6.21.74_24

na devairmanuṣyairārṣeyaṃ vṛṇīta ṛṣibhirevā''rṣeyaṃ vṛṇīta iti vijñāyate ..3..

2.6.21.74_25

ārṣeyamanvācaṣṭa ṛṣiṇā hi devāḥ puruṣamanubadhyanta iti vijñāyate .. 4 ..
yo vā anyaḥ sannanyasyā''rṣeyaṃ vṛṇīte sa vā asya tadṛṣiriṣṭaṃ vītaṃ vṛṅkta iti vijñāyate ..5..

2.6.21.74_26

ekaṃ vṛṇīte dvau vṛṇīte trīnvṛṇīte na caturo vṛṇīte na pañcātipravṛṇīta iti vijñāyate .. 6 ..

2.6.21.74_27

bhṛgūnevāgre vyākhyāsyāmaḥ .. jāmadagnyā vatsāsteṣāṃ pañcārṣeyo bhārgavacyāvanāpnavānaurvajāmadagnyeti jamadagnivadurvavadapnavānavaccyavanavadbhṛguvaditi tryārṣeyamu haike bhārgavaurvajāmadagnyeti jamadagnivadurvavadbhṛguvadityeṣa evāvikṛto jāmālyaitiśāyanavirohitamāṇḍavyāvaṭamaṇḍubaidaretavāhaprācīnayogyānāmathā''rṣṭiṣeṇānāṃ pañcārṣeyo bhārgavacyāvanāpnavānārṣṭiṣeṇānūpetyanūpavadṛṣṭiṣeṇavadapnavānavaccyavanavadbhṛguvaditi . tryārṣeyamu haike bhārgavārṣṭiṣeṇānūpetyanūpavadṛṣṭiṣeṇavadbhṛguvaditi .. atha vītahavyā yāskavādhūlamaunamaukarajātavāhāsteṣāṃ tryārṣeyo bhārgavavaitahavyasāvedaseti savedovadvītahavyavadbhṛguvaditi .. atha vainyāḥ pārthāsteṣāṃ tryārṣeyo bhārgavavainyapārtheti pṛthuvadvenavadbhṛguvaditi .. atha gārtsamadāḥ śunakāsteṣāmekārṣeyo gārtsamadeti hotā gṛtsamadavadityadhvaryuḥ . atha vādhryaśvā mitrayuvasteṣāmekārṣeyo vādhryaśveti hotā vadhryaśvavadityadhvaryuḥ .. 10 .. 7 ..

2.6.21.74_28

itīme bhṛgavo vyākhyātāḥ .. 8 ..

2.6.21.74_29

athāto'ṅgirasāmayāsyā gautamāsteṣāṃ tryārṣeya āṅgirasāyāsyagautameti gotamavadayāsyavadaṅgirovaditi . athautathyā gautamāsteṣāṃ tryārṣeya āṅgirasautathyagautameti gotamavadutathyavadaṅgirovaditi . athauśijā gautamāsteṣāṃ tryārṣeya āṅgirasauśijakākṣīvateti kakṣīvadvaduśijavadaṅgirovaditi . atha vāmadevā gautamāsteṣāṃ tryārṣeya āṅgirasavāmadevabārhaduktheti bṛhadukthavadvāmadevavadaṅgirovaditi .. 9..

2.6.21.74_30

atha bharadvājānāṃ tryārṣeya āṅgirasabārhaspatyaḥ bhāradvājeti bharadvājavadbṛhaspativadaṅgirovaditi . eṣa evāvikṛtastuthyāgniveśyorjayānānāṃ sarveṣāṃ ca stambhastambaśabdānām . atharkṣāṇāṃ pañcārṣeya āṅgirasabārhaspatyabhāradvājavāndanamātavacaseti maṃtavacovadvandanavadbharadvājavadbṛhaspativadaṅgirovaditi . tryārṣeyamu haika āṅgirasavāndanamātavacaseti . matavacovadvandanavadaṅgirovaditi . atha dvayāmuṣyāyaṇānāṃ kulānāṃ yathā śauṅgaśaiśirayo bharadvājāḥ śuṅgāḥ katāḥ śaiśirayasteṣāṃ pañcārṣeya āṅgirasabārhaspatyadbhāradvājakātyākṣiletyakṣilavatkatavadbharadvājavad bṛhaspativadaṅgirovaditi. tryārṣeyamu haika āṅgi rasakātyākṣiletyakṣilavatkatavadaṅgiārovaditi . . .. 11 ..

2.6.21.74_31

atha gargāṇāṃ trayārṣeya āṅgirasagārgyaśainyeti śinivadgargavadaṅgirovaditi . bhāradvājamu haike'ṅgirasaḥ sthāne bhāradvājagārgyaśainyeti śinivadgargavadbharadvājavaditi . atha kapīnāṃ tryārṣeya āṅgirasamāhayyavaurukṣayyetyurukṣayyavanmahayyuvadaṅgirovaditi tarasvām̐stilo viduḥ śāluḥ patañjalirbhūyasīrdaṃdvakīrjalandvaḥ . kaperaṣṭavidhāḥ prajāḥ..21.3.10..

2.6.21.74_32

athātrīṇāṃ tryārṣeya ātreyārcanānasaśyāvāśveti śyāvāśvavadarcanānasavadatrivaditi. atha gaviṣṭhirāṇāṃ tryārṣeya ātreyārcanānasagāviṣṭhireti gaviṣṭhiravadarcanānasavadatrivaditi . eṣa evāvikṛto vāmarathyasumaṅgalabījavāpānām .. 12 ..11..

2.6.21.74_33

atha viśvāmitrāṇāṃ devarātāścikitakālabavamanutantubabhruyajñavalkaulontyermaribṛhadagnisāṃśityavārakitārakāyaṇaśālāvatāsteṣāṃ tryārṣeyo vaiśvāmitradaivarātaudaleti udalavaddevarātavadviśvāmitravaditi. atha śraumatakāmakāyanāsteṣāṃ tryārṣeyo vaiśvāmitramādhucchandasadhānaṃjayyeti dhanaṃjayavanmadhucchandovadviśvāmitravaditi . athāṣṭakā lohitāsteṣāṃ dvyārṣeyo vaiśvāmitrāṣṭaketi . aṣṭakavadviśvāmitravaditi . atha pūraṇāḥ pāridhāpayantyasteṣāṃ dvyārṣeyo vaiśvāmitrapauraṇeti. pūraṇavadviśvāmitravaditi . atha katāsteṣāṃ tryārṣeyo vaiśvāmitrakātyākṣileti . akṣilavatkatavadviśvāmitravaditi . athāghamarṣaṇāḥ kuśikāsteṣāṃ tryārṣeyo vaiśvāmitrāghamarṣaṇakauśiketi . kuśikavadaghamarṣaṇavadviśvāmitravaditi .. 12 ..

2.6.21.74_34

atha kaśyapānāṃ tryārṣeyaḥ kāśyapāvatsāranaidhruveti nidhruvavadavatsāravatkaśyapavadityeṣa evāvikṛto dhaumyābhiṣeṇyamāṭharāṇām . atha rebhāṇāṃ tryārṣeyaḥ kāśyapāvatsāraraibhyeti . rebhavadavatsāravatkaśyapavaditi .. 13 ..

2.6.21.74_35

atha śaṇḍilānāṃ dvyārṣeyo daivalāsiteti . asitavaddevalavaditi . tryārṣeyamu haike kāśyapadevalāsiteti asitavaddevalavatkaśyapavaditi . dvyārṣeyāstveva nyāyena .. 13 ..

2.6.21.74_36

ekārṣeyā vāsiṣṭhā anyatropamanyuparāśarakuṇḍinebhyo vāsiṣṭheti hotā vasiṣṭhavadityadhvaryuḥ . athopamanyūnāṃ tryārṣeyo vāsiṣṭhaindrapramadābharadvaso iti . ābharadvasuvadindrapramadavadvasiṣṭhavaditi . atha parāśarāṇāṃ tryārṣeyo vāsiṣṭhaśāktyaparārāśaryeti. parāśaravacchaktivadvasiṣṭhavaditi . atha kuṇḍinānāṃ tryārṣeyo vāsiṣṭhamaitrāvaruṇakauṇḍinyeti . kuṇḍinavanmitrāvaruṇavadvasiṣṭhavaditi . atha saṃkṛtipūtimāṣataṇḍināṃ tryārṣeyaḥ śāktyasāṃkṛtyagaurivīteti . gurivītavatsaṃkṛtivacchaktivaditi .. 14 ..

2.6.21.74_37

athāgastīnāmekārṣeya āgastyeti hotā'gastivadityadhvaryuḥ . tryārṣeyamu haike āgastyadārḍhyacyutaidhmavāheti . idhmavāhavaddṛḍhacyutavadagastivaditi .. 15 ..

2.6.21.74_38

atha kṣattriyāṇāṃ tryārṣeyo mānavaiḍapaurūravaseti . rūravovadiḍavanmanuvaditi . atha yadi ha sārṣāḥ pravṛṇīranneka evaiṣāṃ pravaro yadyu vai pṛthakpravṛṇīranyeṣāmu ha mantrakṛto na syuḥ sapurohitapravarāste . atha yeṣāṃ syurapurohitapravarāste sapurohitapravarāstvevaṃ nyāyenaikārṣeyā viśo vātsapreti hotā vatsapravadityadhvaryuḥ .. 16 ..

Linked texts (5)

Āpastambaśrautasūtra — Āpastamba, Sanskrit
Śāntikamalākara — Kamalākarabhaṭṭa 1587, Sanskrit
Hiraṇyakeśiśrautasūtra (ed. Kāśīnāthaśāstrī Āgāśe, Ānandāśrama 1907, with Mahādeva's Vaijayantī) — Sanskrit
Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
Pravarakāṇḍa — Sanskrit