Kalpah 2.6.24
Kalpaḥ 2.6.24
- Language
- Sanskrit
2.6.24.1
24.1
pravargyaṃ saṃbhariṣyannamāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāmāpūryamāṇapakṣe vā puṇye nakṣatre tūṣṇīṃ kāṇṭakīṃ samidhamādhāya yuñjate mana iti caturgṛhītaṃ juhoti ..1..
2.6.24.2
na dīkṣitasya juhuyātkāṇṭakīmevaitayā samidhamādadhyādyajureva vā vadedityeke .. 2 ..
2.6.24.3
devasya tvetyabhrimādatte khādirīmaudumbarīṃ vaiṇavīṃ vaikaṅkatīṃ vā pūrvavatpramāṇāmabhrirasi nārirasītyabhimantrayate .. 3 ..
2.6.24.4
uttiṣṭha brahmaṇaspata iti brahmāṇamāmantrayate . upottiṣṭhati brahmobhāvuttaramardharcaṃ japataḥ .. 4 ..
2.6.24.5
praitu brahmaṇaspatiriti prāñco'śvaprathamā gacchanti yatra saṃbhārānvechya( rām̐śceṣya )nto gacchanti purastādevāsyaite pariśrite'bhyudāhṛtā bhavantīti vijñāyate .. 5..
2.6.24.6
agreṇā''havanīyaṃ mṛtkhanaḥ pūrvaḥ pūrva itara uttareṇa mṛtkhanaṃ kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomā''stīrya devī dyāvāpṛthivī iti dyāvāpṛthivī abhimantrayate mṛtkhanaṃ vardhyāsamiti mṛtkhane'bhryā praharati makhasya śira ityapādāya makhāya tveti harati makhasya tvā śīrṣṇe iti kṛṣṇājine nivapati .. 6..
2.6.24.7
evaṃ dvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ca harati .. 7 ..
2.6.24.9
tūṣṇīṃ caturtha yāvatīṃ mṛdaṃ pravargyapātrebhya āptāṃ manyate .. 8 ..
evamitarebhyaḥ .. 9..
2.6.24.10
iyatyagra āsīriti varāhavihatamabhimantrayate devīrvamrīriti valmīkavapāmindrasyaujo'sīti pūtikānagnijā asi prajāpate reta iti
kṛṣṇājinalomānyajalomāni ca sam̐sṛṣṭāni saṃbhṛtyā''yurdhehi prāṇaṃ dhehītyetairaśvenāvaghrāpya madhu tvā madhulā karotvityajayā puṃchagalayā'bhidogdhi .. 24.1.10 ..
2.6.24.11
abhidohanameke pūrvam̐ samāmananti .. 11 ..
2.6.24.12
bahava āryāḥ parigṛhya harantyuttareṇa vihāraṃ pariśrita uddhate'vokṣite sikatopopte nidadhāti .. 12..
2.6.24.13
madhu tvā madhulā karotviti madantībhirupasṛjyaitairevokhāsam̐sarjanaiḥ sam̐sṛjati yatkiṃca pravargya udaka kṛtyaṃ madantībhireva tatkriyata ityatyantapradeśo nainam̐ strī prekṣate na śūdro na kurvannabhiprāṇityapahāya mukhamanabhiprāṇanveṇunā karoti..13..(kha01)..
2.6.24.15
na pravargyamādityaṃ ca vyaveyādyatra kvaca viprakrānte pravargya ādityo'stamiyātkṛtāntādeva viramechvobhūte śeṣam̐ samāpnuyāt .. 14 ..
saṃplonmāya mṛdaṃ makhasya śiro'sīti piṇḍaṃ karoti yajñasya pade stha ityaṅguṣṭhābhyāṃ nigṛhya gāyatreṇa tvā chandasā karomīti tribhiśchandobhirmahāvīraṃ karoti vāyavyaprakāraṃ tryuddhiṃ pañcoddhimaparimitoddhiṃ vā .. 15..
2.6.24.16
mukhasya rāsnā'sīti madhyadeśa upabilaṃ vā rāsnāṃ karoti aditiste bilaṃ gṛhṇātviti veṇuparvaṇā bilaṃ karoti yāvaddaivatāya sauviṣṭakṛtāyāgnihotrāya bhakṣāyā''ptaṃ manyate .. 16 ..
2.6.24.17
sūryasya harasā śrāyetyuttarataḥ sikatāsu pratiṣṭhāpya makho'sītyabhimantrayate makhāya tveti vaivamitarāvapi vā gāyatreṇeti prathamaṃ traiṣṭubheneti dvitīyaṃ jāgateneti tṛtīyaṃ tūṣṇīmitarāṇi .. 17 ..
2.6.24.18
etasyā eva mṛdo dogdhre yathā srugadaṇḍaivam̐ hastyoṣṭhye varṣīya ādhvaryavam̐ hrasīyaḥ pratiprasthānamājyasthālīm̐ rohiṇakapāle ca parimaṇḍale gharmeṣṭakāṃ kulāyinīṃ ca yadi sāgnicityo bhavati .. 18..
2.6.24.19
gārhapatye'śvaśakṛntyupasamādhāya vṛṣṇe aśvasya niṣpadasīti prathamakṛtaṃ mahāvīraṃ śaphābhyāṃ parigṛhya dhūpayatyevamitarau tūṣṇīmitarāṇi śaphābhyāmevāta ūrdhvaṃ mahāvīrānādatte.. 19..
2.6.24.20
agreṇa gārhapatyamavaṭaṃ khātvā lohitapacanīyaiḥ saṃbhārairavastīrya deva puraścarasaghyāsaṃ tveti teṣu prathamakṛtaṃ mahāvīramupāvaharatyevamitarau tūṣṇīmitarāṇyanvavadhāya lohitapacanīyaiḥ saṃbhāraiḥ pracchādya gārhapatye muñjapralavānādīpyārciṣe tvā śociṣe tvetyetaiḥ pratimantraṃ pratidiśamupoṣati sarvaiḥ sarvataḥ .. 24.1.20..
2.6.24.21
abhīmaṃ mahinā divamityetābhyāṃ pacyamānānyupacarati pakveṣu siddhyai tveti dhṛṣṭī ādāya devastvā savitodvapatviti prathamakṛtaṃ mahāvīramudvāsyāpadyamānaḥ pṛthivyāmāśā diśa āpṛṇetyuttarataḥ sikatāsu pratiṣṭhāpayatyevamitarau tṛṣṇīmitarāṇyudvāsya .. 21 ..
2.6.24.22
sūryasya tvā cakṣuṣā'nvīkṣa ityanvīkṣata idamahamamumāmuṣyāyaṇaṃ viśā paśubhirbrahmavarcasena paryūhāmīti triḥ pradakṣiṇaṃ sikatābhiḥ paryūhati viśeti rājanyasya paśubhiriti vaiśyasya gāyatreṇa tvā chandasā''cchṛṇadmītyetairajakṣīreṇā''cchṛṇatti tribhistribhirekaikam̐ savairvaikaikaṃ tānkṛṣṇājina upanahya deva puraścara saghyāsaṃ tvetyāsajatyupariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatīti vijñāyate .. 22..
2.6.24.22_1
iti satyāṣāḍhahiraṇyakaśisūtre pravargyākhyacaturviṃśapraśne .
prathamaḥ paṭalaḥ.
24.2
( atha dvitīyaḥ paṭalaḥ .)
pravargyeṇa pracariṣyantaḥ saṃvṛṇvanti dvārāṇi pariśrayanti patnyāḥ ..1..
2.6.24.22_2
paścāddhotopaviśati purastādadhvaryurdakṣiṇato brahmā yajamānaśca dakṣiṇataḥ paścātprastotottarata āgnīdhraḥ pratiprasthātā ca .. 2 ..
2.6.24.22_3
madantībhirupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvottareṇa vihāraṃ muñjapralavānsam̐stīrya deva puraścara saghyāsaṃ tveti teṣu prathamakṛtaṃ mahāvīramupāvaharatyevamitarau tūṣṇīmitarāṇi .. 3 ..
2.6.24.22_4
atraiva sarvaṃ parigharmyaṃ saṃpādayatyaudumbarāṇibhirvyūtāṃ ca .. 4..
2.6.24.22_5
catasraḥ srucastāsāṃ dve aniṣṭabdhe te rohiṇahavanyau niṣṭabdhayorvarṣīyasyupayamanī prokṣaṇīdhānyanyā sruvau dhṛṣṭī śaphau mahāvīrasaṃmitāvraskau methī trīn mayūkhān ṣaṭ śakalām̐strayodaśa vaikaṅkatānparidhīn kāṇṭakīṃ ca samidhaṃ vaiṇavāni gharmendhanāni khādirāṇi pālāśānyaudumbarāṇyarkamayāni śamīmayāni vā ..5..
2.6.24.22_6
( kṛṣṇājinaṃ ) trīṇi kārṣṇājināni dhavitrāṇi śuklakṛṣṇalomāni teṣāṃ vaiṇavā bāhumātrā daṇḍā bhavantyaudumbarā vā rajatasuvarṇau rukmau pṛthakśatamānau mauñjāni vyākhyāsyāmo dvau vedau tayoranyataraḥ parivāsito'bhidhānī nidāne catvāri viśākhadāmāni pralavām̐ścāpraviśīrṇāgrānkharebhyaḥ sikatā rauhiṇayoḥ piṣṭānyaphalīkṛtānāṃ mauñje pavitre darbhamaye vā tūṣṇīmājyaṃ prokṣaṇīśca sam̐skṛtya ..6.. (kha0 3)..
2.6.24.22_7
brahmanpravargyeṇa pracariṣyāmo hotargharmamabhiṣṭuhyagnīdrauhiṇau puroḍāśāvādhiśraya pratiprasthātarvihara prastotaḥ sāmāni gāyeti saṃpreṣyati .. 7..
2.6.24.22_8
brahmāyajuryuktam̐ sāmabhirākta khaṃ tvetyanudrutyomindravantaḥ pracarateti prasauti prasūto yamāya tvā makhāya tveti sarvaṃ paridharmaṃ triḥ prokṣati .. 8..
2.6.24.22_9
prokṣitāni pratiprasthātā vyāyātayatīti vijñāyata etasminkāla ānīdhrastūṣṇīmupacaritau rauhiṇau puroḍāśāvadhiśrayati ..9..
2.6.24.22_10
samrāḍāsandīmagreṇā''havanīyaṃ paryāhṛtya purastādrājāsandyā nidadhāti tasyāṃ kuṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomā''stīrya deva puraścara saghyāsaṃ tveti tasminnitarau mahāvīrau prāñcāvupaśayo nidadhāti tāvapracaraṇīyau bhavato methīṃ mayūkhā viśākhadāmānītyādāyāgreṇa hotāraṃ dakṣiṇā'tikramya dakṣiṇayā dvāropanirvṛtya dakṣiṇena methīṃ nihanti hotuḥ samīkṣāyā etasyā eva pūrvasyā dvāryāyā dakṣiṇato vatsasya śaṅkumetasyā evāparasyā dvāryāyā dakṣiṇato'jāyā uttarato'bhyantaraṃ barkarasya teṣu viśākhadāmāni vyāyātayati tānyevameva vyātitāni bhavantyodvāsanāt ..24.2.10..
2.6.24.22_11
tairenānkāle badhnantyuttareṇa gārhapatyāhavanīyau tairdohanakāle vatsājābarkarānbadhnanti . kharāvantaḥ prāgvaṃśamevopavapati . kharāvupanivapatyuttarapūrvamavāntaradeśaṃ pratyucchiṣṭakharaṃ bāhyato niṣecanavantamuttareṇā''havanīyam̐ śakalānupasādayati kāṇṭakīṃ ca samidham .. 11 ..
2.6.24.22_12
(kha0 4)..
2.6.24.22_13
24.3
tṛtīyaḥ paṭalaḥ.
ādāya mahāvīraṃ deva puraścara saṃghyāsaṃ tvetyaparivāsitena vedena saṃmārṣṭi prāṇāya svāhā vyānāya svāheti sruveṇā''havanīye sapta prāṇāhutīrjuhotyekādaśa vottamasya śeṣeṇa devastvā savitā madhvā'naktviti mahāvīramanakti taṃ nidhāyānyasmai vā pradāya pṛthivīṃ tapasastrāyasvetyaparasminkhare rājatam̐ rukmaṃ nidhāya dvayānmuñjapralavānādāyārcirasīti dakṣiṇeṣāmagrāṇi gārhapatya ādīpayati śocirasīti teṣāmagrairuttareṣāṃ mūlāni jyotirasīti teṣāṃ mūlairdakṣiṇeṣāṃ mūlāni tapo'sīti teṣāṃ mūlairuttareṣāmagrāṇi
tānvyatyastānuparirukme nidhāya ..1..
2.6.24.22_14
sam̐sīdasveti teṣu mahāvīram̐ sādayatyañjantītyājyenānaktyabhimantrayate vā'nādhṛṣyā purastādityetaiḥ pratimantraṃ pratidiśamasam̐spṛśanyajamāno mahāvīraṃ prāñcaṃ prādeśaṃ dhārayati manoraśvāsi bhūriputretyuttarataḥ pṛthivīmabhimṛśati ..2..
2.6.24.22_15
siddhyai tveti dhṛṣṭī ādāyādhvaryuḥ pratiprasthātā ca tapo ṣvagna iti gārhapatyādudīco'ṅgārānniruhya citaḥ stha pari cita iti pradakṣiṇamaṅgārairmahāvīraṃ
paryuhya vaikaṅkataiḥ paridhibhiḥ paridhatto mā asīti prāñcāvadhvaryurnidadhāti . pramā asītyudañcau pratiprasthātā . evameva pūrveṇādhvaryuruttareṇa pratiprasthātā. antarikṣasyāntardhirasītyadhvaryureva trayodaśaṃ dakṣiṇato nidadhāti ..3.. (kha. 5)..
2.6.24.22_16
mahāvīra ājyamānīya divaṃ tapasastrāyasvetyupariṣṭātsauvarṇena rukmeṇāpidhāyā''bhirgībhiriti tisṛbhirupatiṣṭhate dhavitrāṇyādatte gāyatramasīti
prathamaṃ traiṣṭubhamasīti dvitīyaṃ jāgatamasīti tṛtīyaṃ tairenamūrdhvaṃ tribhirdhūnoti madhu madhviti teṣāmekamagnīdhe prayacchatyekaṃ pratiprasthātre ta āgnīdhraprathamāstriḥ pradakṣiṇamūrdhvaṃ dhūnvanto mahāvīraṃ pariyanti madhumadhviti praṇavena sam̐rādhayantīti vijñāyate ..4..
2.6.24.22_17
yathālokamupaviśya samañjata indhānā āsate prajvalite rukmamapādatta iti vijñāyate .. 5 ..
2.6.24.22_18
yābhirvartikāṃ grasitāmamuñcatāmityucyamāne daśa prācīrdaśa bhāsi dakṣiṇetyetamanuvākaṃ yajamānaṃ vācayatyapnasvatīmaśvinā vācamasme ityucyamāne rucito gharma ityupottiṣṭhannāha yathetaṃ triranabhidhūnvantaḥ pratipariyanti ..6..
2.6.24.22_19
tasminkāle pratiprasthātā pratyetya pavitrāṇyādāyāgreṇā''havanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyāṃ nidadhāti svāhā tvā sūryasya raśmibhya iti prātaḥ svāhā tvā nakṣatrebhya iti sāyaṃ yathālokamupotthāyāpaśyaṃ gopā iti sarva ṛtvijo yajamānaścādhīyanto mahāvīramavekṣante tvaṣṭīmatī te sapeyeti pariśrite pratiprasthātā patnīṃ vācayati .. 7.. (kha06)..
2.6.24.22_20
iti caturviṃśapraśne tṛtīyaḥ paṭalaḥ .
24.4
atha caturthaḥ paṭalaḥ .
agnīdrauhiṇau puroḍāśāvāsādayeti saṃpreṣyatyaniṣṭabdhayorāgnīdhra upastīrṇā(ryā)bhighārayati tau rohiṇau puroḍāśāvāsādayati dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvekamuttaramanvitaramatraiva śṛtaṃ dadhyāsādayati .. 1..
2.6.24.22_21
devasya tveti raśanāmādāyādityai rāsnā'sītyabhimantrya pūrvayā dvāropaniṣkramyādhvaryurgharmadughamāhvayatīḍa ehyadita ehi sarasvatyehīti trirupām̐śvasāvehyasāvehīti triruccairyathānāmā bhavati yathetaṃ pratyetyābhidhānīṃ nidāne dogdhre cā''dāyādhvaryurāgnīdhraḥ pratiprasthātā ca dakṣiṇayā dvāropanirhṛtya ..2..
2.6.24.22_22
adityā uṣṇīṣamasītyadhvaryurgharmadughamabhidadhāti vāyurasyaiḍa iti vatsaṃ pūṣā tvopāvasṛjatviti vatsamupasṛjati yaste stanaḥ śaśaya ityadhvaryurgharmadughamabhimantrayata usra gharmam̐ śim̐ṣeti vatsaṃ nidāya bṛhaspatistvopasīdatvityupasīdati dānavaḥ stha perava iti stanāntsaṃmṛśatyaśvibhyāṃ pinvasva sarasvatyai pinvasvetyetairvaṣāyasi dogdhre dogdhi tūṣṇīṃ pratiprasthātā hrasīyasyajām .. 3 ..
2.6.24.22_23
agnīdhe payasī pradāya yathetaṃ pratyetya śaphāvadhvaryurādatte gāyatro'sīti prathamaṃ traiṣṭubho'sīti dvitīyaṃ jāgatamasītyupayamanaṃ pratiprasthātopadrava payasā godhugityucyamāna ānīdhraḥ pūrvaḥ pratipadyate sahorjo bhāgenopa mehīti payasī pratīkṣata āhriyamāṇe pratīkṣata indrāśvinā madhunaḥ sāraghasyeti .. 4 .. (kha07 ) ..
2.6.24.22_24
mahāvīre gopaya ānayati svāhā tvā sūryasya raśmaya ityudyantamūṣmāṇamanumantrayate madhu havirasītyajāpayaḥ pratiprasthātā'jāpaya eke pūrvam̐ samāmananti .. 5..
2.6.24.22_25
dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmīti śaphābhyāṃ mahāvīraṃ parigṛhṇāti vedena pramṛjyāntarikṣeṇa tvopayacchāmītyupayamanena pratiprasthātopayacchati devānāṃ tvā pitṝṇāmanumato bhartum̐ śakeyamityādāyopottiṣṭhati .. 6 ..
2.6.24.22_26
tejo'si tejo'nuprehīti harati samudrāya tvā vātāya svāheti gacchannevānavānaṃ pañca vātanāmāni vyācaṣṭe'pānyāgnaye tvā vasumate svāheti
pañcottarāṇyavaśiṣṭā vikalpārthāḥ .. 7 ..
2.6.24.22_27
etasminkāle pratiprasthātā dakṣiṇaṃ rauhiṇaṃ juhotyaharjyotiriti prātā rātrirjyotiriti sāyamapareṇā''havanīyaṃ dakṣiṇā'tikramya viśvā āśā dakṣiṇasaditi brahmāṇamīkṣate viśvāndevānayāḍiheti hotāraṃ svāhākṛtasya gharmasyeti gharmamāśrāvya pratyāśrāvitagharmasya yajeti saṃpreṣyati .. 8 ..
2.6.24.22_28
uttamayā vācā pracarati svāhā'gnaye yajñiyāyeti vaṣaṭkṛte juhoti svāhendrā vaṣaḍityanuvaṣaṭkṛte gharmamapātamaśvinoti hutaṃ gharmamupatiṣṭhate .. 9 ..
2.6.24.22_29
namo dive namaḥ pṛthivyā ityanuvākaśeṣeṇa yajamāna uparyagnau dhāryamāṇaṃ pratiprasthātā śṛtadadhnā'bhipūrayatīṣe pīpihīti vikṣarantamanumantrayate
diśo'ntaḥparidhyanuprahāvayati .. 24.4.10 ..
2.6.24.22_30
tviṣyai tveti purastād dyumnāya tveti dakṣiṇata indriyāya tveti paścādbhūtyai tvetyuttarataḥ pratyākramyopayamane śeṣamānīya pūrvasminkhare rājatam̐ rukmaṃ nidhāya dharmā'sīti tasminmahāvīraṃ sādayati nettvā vātaḥ skandayādityabhicarataḥ .. 11 .. (kha08)..
2.6.24.22_31
iti caturviṃśapraśne caturthaḥ paṭalaḥ .
24.5
atha pañcamaḥ paṭalaḥ .
śakalānupayamane samajya pūṣṇe śarase svāhetyetaiḥ pratimantramāhavanīye'bhyādadhāti ṣaṣṭham̐ sarveṣu lepeṣvaṅktvā rudrāya rudrahotre svāhetyuttarayā dvārā'nanvīkṣamāṇo nirasyāpa upaspṛśedetasminkāle pratiprasthātottaraṃ puroḍāśaṃ juhoti yathāpurastāt .. 1..
2.6.24.22_32
adhvaryuḥ kāṇṭakīm̐ samidhamādadhātyapīparo mā'hno rātriyai mā pāhīti sāyamapīparo mā rātriyā ahno mā pāhīti prātaḥ .. 2 ..
śeṣādupayamanenāgrihotraṃ juhotyagnirjyotirjyotiragniḥ svāheti sāyam̐ sūryo jyotirjyotiḥ sūryaḥ svāheti prātarvyāhṛtyā cobhayatra śeṣam̐ samupahūya sarve bhakṣayantyasāvupahvayasveti karmanāmadheyenā''mantraṇa upahūta iti prativacano hotā prathamo bhakṣayati yajamāna uttamo'pi vā yajamāna evāvaghreṇetare hutam̐ havirmadhu haviriti bhakṣayitvopayamanaṃ pratiprasthātre prayacchati taducchiṣṭakhare prakṣālyāntarvedi nidadhāti tasminrukmāvavadhāya madantīrānīyā''po hi ṣṭhā mayobhuva iti tisṛbhirmārjayante ninīyāpa upayamane sarvam̐ parigharmyam̐ samavadhāya ..3.. (kha0 9)..
2.6.24.22_33
gharmāyotsādyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyatyutsādyamānāyānubrūhīti vā''yasmintsapta vā savā ityucyamāne'greṇā''havanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyāṃ nidadhāti .. 4..
2.6.24.22_34
yathā dhavitrāṇyaddhi tṛṇamaghnye viśvadānīmityucyamāne gāmutsṛjatyetasminkāla uttamenānuvākena śāntiṃ kurvanti .. 5..
2.6.24.22_35
evaṃ trirātram̐ sāyaṃ prātaḥ pravargyeṇa pracaranti ṣaṭkṛtvastryupasatke dvādaśakṛtvaḥ ṣaḍupasatke caturvim̐śatikṛtvo dvādaśopasatke .. 6..
2.6.24.22_36
teneṣṭvā saṃvatsaraṃ na mām̐samaśnīyānna rāmāmupeyānna
mṛnmayena pibennāsya rāma ucchiṣṭaṃ pibet .. 7 ..
2.6.24.22_37
agniṣṭome pravṛṇakti nokthye pravṛñjyādviśvajiti sarvapṛṣṭhe pravṛṇakti na prathamayajñe pravṛñjyātpravṛñjyādvā durbrāhmaṇasya pravṛjyādbrahmavarcasakāmasya yo'nūcānaḥ . śrotriyastasya kāmaṃ pravṛñjyāt .. 8 .. (khaṃ0 10)..
2.6.24.22_38
iti caturviṃśapraśne pañcamaḥ paṭalaḥ .
24.6
adha ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ .
pravargyamudvāsayiṣyannajāmagnīdhe dadāti paṣṭhauhīṃ brahmaṇe dhenum̐ hotre rukmāvadhvaryave .. 1 ..
2.6.24.22_39
samopyāparaṃ kharaṃ pūrvasminnupanyūhati methīṃ mayūkhānviśākhadāmāni cā''dāyāpareṇā''havanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyāṃ nidadhāti samrāḍāsandīmagreṇā''havanīyaṃ nidhāyaudumbaryām̐ sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvā gharma yā te divi śugityāsyadaghne juhoti gharma yā te'ntarikṣe śugiti nābhidadhne gharma yā te pṛthivyām̐ śugiti jānudaghne .. 2 ..
2.6.24.22_40
etasminkāle pratiprasthātā'hatena vāsasā pariśrite patnīmudānayatyanuno'dyānumatiranvidanumata ityupaniṣkrāmantyanuharanti kharau dakṣiṇata ucchiṣṭakharamagreṇa prāgvam̐śam̐ samrāḍāsandīṃ pratiṣṭhāpya prastotaḥ sāma gāyeti saṃpreṣyati saha panyā triḥ sarvasāmno nidhanamupayanti madhyadeśe dvitīyaṃ prāpya tṛtīyam̐ sarvatra saṃpreṣyati .. 3 ..
2.6.24.22_41
apareṇottaravediṃ nidhāya prastotarvārṣāhāram̐ sāma gāyeṣṭāhotrīyam̐ sāma gāyeti saṃpreṣyatīṣṭāhotrīyasya sarve sāmno nidhanamupayanti na vārṣāhārasya .. 4 ..
2.6.24.22_42
yadyupariṣṭātpariṣiñcedatra vārṣāhāraṃ codayet ..5..
2.6.24.22_43
udakumbhamādāya valgurasi śaṃyudhāyā iti triḥ pradakṣiṇamuttaravediṃ pariṣiñcanparyeti .. 6..
2.6.24.22_44
catuḥsraktirnābhirṛtasyetyuttaravedyāṃ kharāvupanivapatyapa dveṣo apa hvara iti mārjālīyadeśa ucchiṣṭakharaṃ pāṇī prakṣālyottaravedyām̐ hiraṇyaṃ nidhāya deva puraścara saghyāsaṃ tveti tasminpracaraṇīyaṃ mahāvīramupāvaharatyevamitarau dakṣiṇottarau vā tūṣṇīmitarāṇyādityasyaiva rūpaṃ karoti .. 7 ..
2.6.24.22_45
mahīnāṃ payo'sīti pracaraṇīya ājyamānayati vanaspatīnāmoṣadhīnām̐ rasa iti madhu vājinaṃ tvā vājino'vanayāma iti dadhyevamitarayoḥ .. 8 ..
2.6.24.22_46
api vā''jyena prathame madhu dvitīye dadhi tṛtīye ..9..
2.6.24.22_47
gharmaitatte'nnametatpurīṣamiti dadhnā madhumiśreṇa yāni pātrāṇyāsecanavanti tāni saṃpūrayatyabhyukṣatītarāṇyariktatāyā iti vijñāyate .. 24.6.10..(kha011)..
2.6.24.22_48
atha yadi puruṣākṛtiṃ cikīrṣetsamānameteṣāmupāvaharaṇaṃ tacchiro bhavati tasminnenamacchinnāgraṃ prāñcaṃ nidadhāti śikhāyai rūpam .. 11 ..
2.6.24.22_49
abhito dogdhre karṇayoḥ prokṣaṇīdhānīṃ mukhasya nāsikayoḥ srucāvakṣṇorhiraṇyaśakalāvājyasruvāvājyasthālīṃ grīvāṇāṃ dhṛṣṭī jatṛ(trū )ṇāmabhitaḥ śaphāvam̐sayorabhito rauhiṇavaṇyau bāhvormethīṃ pṛṣṭhīnāmabhito dhavitre pārśvayormadhye tṛtīyamuraso'bhrim̐ śroṇyorabhito mayūkhau sakthyormadhye tṛtīyaṃ meḍhrasya rauhiṇakapāle pāṣṇyormadhya upayamanamudarasya tasminsarvam̐ rajjumayamavadadhātpātrā(tyāntrā)ṇām̐ rauhiṇapiṣṭalepena pradhvam̐sayati majjāṃ vedaṃ visrasyānuprakirati snāyūnāmavakābhidhūpatṛṇairiti pracchādayati mām̐sasya dadhnā madhumiśreṇāvokṣati lohitasya kṛṣṇājinena prācīnagrīveṇottaralomnā prorṇoti tvaco lomnā samrāḍāsandīṃ visrasyopariṣṭānnidadhāti samrājyarūpaṃ karoti .. 12..
2.6.24.22_50
uttaravedyāmudvāsayettejaskāmasyottaravedyāmudvāsayedannakāmasyeti puro vā paścādvodvāsayedapāṃ madhya udvāsayoditi nadīdvīpaṃ bruvate yadi nadīdvīpa udvāsa
yenna pariṣiścennātra vārṣāhāraṃ codayet .. 13 ..
2.6.24.22_51
yadyabhicaredidamahamamuṣyā''muṣyāyaṇasya śucā prāṇamapi dahāmīti yaṃ dviṣyādyatra sa syāttasyāṃ diśyudumbaraśākhāyāmudvāsayet .. 14 ..
2.6.24.22_52
yatra darbhā upadīkasaṃtatāḥ syustadudvāsayedvṛṣṭikāmasyottaravedyāṃ nityakalpaṃ bruvate nainamudvāsitaṃ vayām̐si paryāsīrannā'gnipraṇayanāt .. 15 ..
2.6.24.22_53
athainamupatiṣṭhante rantirnāmāsi divyo gandharva ityacikradadvṛṣā haririti yajamānaḥ sumitrā na iti mārjayitvodvayaṃ tamasamparītyādityamupasthāyānavekṣamāṇāḥ pratyetyodu tyaṃ citramiti dvābhyāṃ gārhapatya āhutīrhutvemamū ṣu tyamasmabhyamityāhavanīyamupatiṣṭhante gārhapatyaṃ vā ..16.. (kha012)..
2.6.24.22_54
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśipravargyasūtre caturviṃśapraśne ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ ..
2.6.24.22_55
24.7
atha saptamaḥ paṭalaḥ .
yadi gharmaḥ skandedaskāndyauḥ pṛthivīmityāhutī juhuyāt .. 1..
2.6.24.22_56
yadi gharmeṇa caratsu purastādvidyudāpatedyā purastādvi dyudāpatadityāhutiṃ juhotyevamitarāsu dikṣu yathāliṅgam ..2..
2.6.24.22_57
prāṇāya svāhā pūṣṇe svāhetyanuvākābhyāmanājñāta prāyaścitte gharme caturdaśā''hutīrjuhotyaṣṭādaśetyekeṣām ..3..
2.6.24.22_58
udasya śuṣmāditi gharmeṣṭakāmupadadhāti yāste agna ārdrāyonaya iti kulāyinīmagnirasi vaiśvānaro'sītyaiḍakī citiḥ..4..
2.6.24.22_59
yadi gharmeṇa caratsu mahāvīraḥ padyeta bhūrbhuvaḥ suvarityenamabhimantryordhva ū ṣu ṇa ūtaya iti dvābhyāmutthāpayedyadi bhidyeta vidhuṃ dadrāṇamiti saṃdadhyādyadṛte cidabhiśriṣa ityāśleṣayedyadanyanmām̐sānmāṣebhyaśca .. 5..
2.6.24.22_60
yadi gharmamatiparīyurna vā pratiparīyuḥ punarūrjā saha rayyeti dvābhyāṃ pratiparīyuḥ .. 6..
2.6.24.22_61
mā no gharma vyathito vivyatho na iti gharme vyathite'ṣṭāvāhutīrjuhoti .. 7 ..
2.6.24.22_62
api vā gharmameva vyathitametāsāṃ catasṛbhirupatiṣṭhate ..8..
2.6.24.22_63
yadi gharmeṇa caratsvādityo'stamiyādudvayaṃ tamasasparītyaparasyāṃ dvāri darbheṇa hiraṇyaṃ prabadhyodu tyaṃ citramiti dvābhyāmupasthāya pracarecchvobhūte vayaḥ suparṇā ityudyantamādityamupatiṣṭhate ..9..
2.6.24.22_64
yadi gharmadhugdohakāle nā''gacchedanyāṃ duhīta .. 24.7.10..
2.6.24.22_65
yadi na duhīta dṛtim̐ stanaṃ kṛtvā pinvayet ..11..
2.6.24.22_66
yadi dadhi syādbārhaspatyam̐ śam̐set .. 12 ..
2.6.24.22_67
yadi paya āśvinaṃ sodarkam .. 13 ..
2.6.24.22_68
yadyetāṃ vayo'bhi nigrīdedaindriyarcā juhuyāt..14..
2.6.24.22_69
yadi saṃvatsaraṃ vāyavyarcā juhuyāt ..15..
2.6.24.22_70
yadyupaviśedvāruṇyarcā ..16..
2.6.24.22_71
yadi naśyeddhāturṛgbhyām .. 17 ..
2.6.24.22_72
āgnivāruṇyarcetyekeṣām .. 18 ..
2.6.24.22_73
yadyudvā patetsaṃvā vijeta śārdūlo vā hanyādarkakṣīrasyājākṣīraṃ āścotayaḥ pracaret.. 19..
2.6.24.22_74
athātaḥ sutyāyāṃ pravṛñjanasyaiva mīmāṃsāḥ..24.7.20..
2.6.24.22_75
yadā purastādāruṇyam̐ syādava pravṛjya upakāśamukhapavyuṣaṃ purodayamudite saṃgave stute vā mādhyaṃdine pavamānaḥ āgnīdhrāgāre pravṛjyaḥ sakṛdeva pravṛjya
ekam̐ hiṃ śira iti vijñāyate tadetadopasadaiḥ pravṛñjanairvikalperanbhūrbhuvaḥ suvarityanuvākena .. (kha013) dadhidharmaṃ bhakṣayanti .. 21 ..
2.6.24.22_76
yāste agne ghorāstanuva iti ghorāstanvo yaṃ dviṣyāttametābhiranvīkṣeta dhuniśca dhvāntaścetyaraṇye'nuvākyo gaṇo'horātre tvodīrayatāmityanudrutya
khaṭphaṭjahīti vācaḥ krūrāṇi .. 22 ..
2.6.24.23
yadi gharmeṇa carannekasṛko vāśyeta vigā indra vicaranspāśayasvetyenamabhimantryāthāsmā ubhayata ādīptamulmukaṃ tāṃ diśaṃ prati nirasyatyagne agninā saṃvadasvetyapa upaspṛśyāthainamupatiṣṭhate sakṛtte agne nama ityanuvākaśeṣeṇa .. 23 ..
2.6.24.24
evaṃ gṛdhraḥ sālāvṛkī bhayaiḍaka ulūko dīrghamukhī bhūtopasṛṣṭaḥ śakunirasṛṅmukho yadetadyadīṣita itthādulūka āpaptaddīrghamukhi yadetadbhūtāni prasārya sakthyāvityetairyathārūpaṃ vyākhyātamulmukānirasanamupasthānaṃ ca .. 24 ..
2.6.24.25
api vā sārvatrikāṇyevaitāni syuḥ .. 25..
2.6.24.26
yadi gharmadhukkrimiṇā syādatriṇā tvā krime hanmītyetenānuvākenāsyāḥ krimīnhanyādapi vā sārvatrikamevaitatsyāt .. 26 ..
2.6.24.27
yadyabhicaredāharāvadyetyetenānuvākena lohitaṃ juhuyāt .. 27 ..
2.6.24.28
yadyenamabhijihīrṣeddavādaśarātramupoṣito gatvainamabhivyāharedbrahmaṇā tvā śapāmītyetenānuvākenocuda śimijāvarītyetenānuvākena yaṃ dviṣyāttasya goṣṭhaṃ gatvā svajā nāmauṣadhistāṃ nidadhyādapi vā goṣṭhasya dakṣiṇāṃ dvārasthūṇāṃ vicālayedayajñasaṃyuktaḥ kalpāḥ..28..
2.6.24.30
yadyudgātā puruṣaḥ sāma na gāyedadhvaryureva gāyedbhūrbhuvaḥ suvarityanuvākena .. 29 ..
atha brahmatvaṃ gamanasaṃyukteṣuḥ. dakṣiṇāṃ gacchatiṃ sthānasaṃyukteṣvāste .. 24.7.30 .. (kha014.) ..
2.6.24.30_77
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśipravargyasūtre caturviṃśapraśne saptamaḥ paṭalaḥ ..
2.6.24.30_78
24.8
athāṣṭamaḥ paṭalaḥ .
avāntaradīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ .. 1..
2.6.24.30_79
udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre'parāhṇe keśaśmaśrūṇi vāpayitvā prācīmudīcīṃ vā diśamupaniṣkramya khile'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīrya catasra audumbarī: samidha ārdrā apracchinnāgrāḥ prādeśamātrīghṛtānvaktā abhyādhāpayati pṛthivī samidityeteḥ pratimantram ..2..
2.6.24.30_80
agne vratapate vrataṃ cariṣyāmītyetairyathārūpaṃ devatā upatiṣṭhate .. 3..
2.6.24.30_81
athainam̐ sarveṣāmanuvākānāṃ prabhṛtīrabhivyāhārayati . prathamottamayorvā .. 4 ..
2.6.24.30_82
uttamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā tataḥ saṃmīlya vācaṃ yacchati .. 5 ..
2.6.24.30_83
athāsyāhatena vāsasā pradakṣiṇam̐ saṃmukham̐ śiro veṣṭayitvā'stamite grāmaṃ prapādayati .. 6..
2.6.24.30_84
vāgyata etām̐ rātriṃ tiṣṭhatyāste vā .. 7..
2.6.24.30_85
śvobhūte prācīmudīcīṃ vā diśamupaniṣkramya khile'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīya vayaḥ suparṇā iti mukhaṃ viveṣṭya ya udagāttaccakṣurityādityamupatiṣṭhate'thainam̐ ṣaṭtayamabhividarśayati . saptatayamityeke . agnimādityamudakumbhamaśmānam̐ hiraṇyaṃ vatsaṃ mahānagnām̐ saptamīm ..8..
2.6.24.30_86
trīṇyādito'bhividarśyottarāṇyabhividarśayati .. 9 ..
2.6.24.30_87
( athaitadvāso gurave dattvā vayaḥ suparṇā ityādityamupattiṣṭhate ) .. 24.8.10 ..
2.6.24.30_88
athāsya brahmacaryamadhi .. 11..
2.6.24.30_89
nitye ..12..
2.6.24.30_90
na naktaṃ bhuñjīta .. 13 ..
2.6.24.30_91
yadi bhuñjītava jvalitam .. 14 ..
2.6.24.30_92
na mṛnmayaṃ prati dhayīta .. 15..
2.6.24.30_93
na striyā na śūdreṇa saṃbhāṣeta .. 16 ..
2.6.24.30_94
na cchatraṃ nopānahau dhārayet .. 17 ..
2.6.24.30_95
na cakrīvadārohet .. 18 ..
2.6.24.30_96
na gatāsumīkṣeta . na snāyāt .. 19..
2.6.24.30_97
na samājamīkṣeta .. 24.8.20..
2.6.24.30_98
nāpapātram .. 21..
2.6.24.30_99
na harmyāṇi .. 22 ..
2.6.24.30_100
na śavānnaṃ bhuñjīta .. 23 ..
2.6.24.30_101
nāñjīta nābhyañjīta .. 24 .. (kha. 15)..
2.6.24.30_102
aṣṭamīṃ parvaṇi copavasedvāgyataḥ .. 25 ..
naiva saṃviśet .. 26..
2.6.24.30_103
saṃvatsarametadvrataṃ caret .. 27 ..
2.6.24.30_104
etasminneva saṃvatsare'dhīyīta .. 28 ..
punaryāvadadhyayanametadvrataṃ caret .. 29 ..
2.6.24.30_105
saṃvatsare paryavete prācīmudīcīṃ vā diśamupanikramya khile'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīrya ( pūrvavadvisṛjya madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā) dyauḥ samidityāvṛttairmantraiḥ samidho'bhyādhāyā''ditya vratapata ityāvṛttairdevatā upatiṣṭhate ..24.8.30..
2.6.24.31
( uttamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā ) gurave varaṃ dattvā keśaśmaśrūṇi vāpayate .. 31 ..
2.6.24.32
athāsya svādhyāyamadhi nitye .. 32..
2.6.24.33
nānutsṛṣṭādhyāyo'dhīyīta .. 33 ..
2.6.24.34
na naktam .. 34 ..
2.6.24.35
nābhidoṣaṃ( ma )brahmacaryamāpadya na dataḥ prakṣālya na mām̐saṃ bhakṣāyitvā na keśānpravidhya na keśaśmaśrulomanakhāni vāpayitvā na sragvī ..35..
2.6.24.36
nāto nābhyato nā''rdro'nārdre nānapavṛṣṭe nābhre na cchāyāyāṃ na paryāvṛtta āditye na haritayavānprekṣamāṇo na grāmyasya paśorante nā''raṇyasya nāpāmante ..36..
2.6.24.37
nāśṛtamutpatitaṃ na lohitaṃ dṛṣṭvā . na harmyāṇi na śarīrāṇi na śavaṃ nāpapātram .. 37..
2.6.24.38
(adhyeṣyamāṇaḥ)prācīmudīcīṃ vā diśamupaniṣkramya khile'cchadirdarśe(rde)'gnimupasamādhāya saṃparistīrya madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā'pareṇāgniṃ darbheṣvāsīno darbhāndhārayamāṇaḥ parācīnamadhīyīta .. 38..
2.6.24.39
varaṃ vā dattvaupāsane .. 39 ..
2.6.24.40
adhyeṣyamāṇo nānyā vāco vadet .. 24.8.40 ..
2.6.24.41
adhyeṣyamāṇo madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā'dhīyīta . adhītya cottamenaivaṃ karmasu yatra kvaca śāntikṛtaṃ paśyetpunareva śāntiṃ kṛtvā'dhīyīta .. 41 ..
2.6.24.42
na pravargyopaniṣkramyāpraviśyānyadadhīyītānyadadhīyīta .. 42 ..
2.6.24.42_106
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśisūtre caturviṃśapraśne'ṣṭamaḥ paṭalaḥ.
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśisūtre caturviṃśaḥ praśnaḥ .