<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The Śvetāmbara canon (Siddhānta)](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta) › [The twelve Aṅgas ("limbs")](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga) › [Viyāhapannatti](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5) › [Bhagavativritti](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva) › v5

# Viyahapannatti v5: Agam Suttani Satikam Part 05 Bhagvati (Jain eLibrary no. 003309)

Bhagavatīvṛtti v5

- **Language:** Sanskrit

### Agam Suttani Satikam Part 05 Bhagvati (Jain eLibrary no. 003309)

### [v5.p1](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p1)

namo namo nimmala dasaṇassa  
bhāgamayunāṇi  
(saṭīka)  
bhāgaḥ-5  
saṃśodhaka sampādaka  
roparatnasāgara

### [v5.p2](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p2)

bālabrahmacārī śrī nemināthāya namaḥ  
namo namo nimmala saṇassa śrī ānaṃda-kṣamā lalita suśīla sudharmasāgara gurūbhyonamaḥ  
āgama suttāṇi (saṭīka)  
bhāga-5 bhagavatīaṅgasūtraṃ-1  
-: saṃśodhakaḥ sampādakaścaḥ :muni dīparatnasāgara  
  
ravivāra 2056  
caitra suda 11  
45- āgama suttāṇi-saṭīkaṃ  
  
āgama śruta prakāśana ke  
: saṃparka sthala :"āgama ārādhanā kendra'' śītalanātha sosāyaṭī vibhāga-1, phleṭa naṃ-13, 4-thī maṃjhila, bhāyasenṭara, khānapura,  
ahamadābāda (gujarāta)  
baroo

### [v5.p3](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p3)

bhagavatīaṅgasūtra  
bhagavatyaṅgasūtrasya viṣayānukramaḥ śatakāni 1 - 10, mūlāṅkāḥ-1....493  
mūlāṅkaḥ |  
viṣayaḥ  
| pṛṣṭāṅka: mūlāṅkaḥ  
viṣayaḥ  
21  
śataka-1 1-25 | uddeśakaḥ-1 calanaḥ |-33 | uddeśakaḥ-2 dukhaṃ -45 | uddeśakaḥ-3 kāṅkṣāpradoṣaḥ -51 uddeśakaḥ-4 karmaprakṛtiḥ -68 uddeśakaḥ-5 pṛthvī -78 | uddeśakaḥ-6 yāvantaḥ -84 | uddeśakaḥ-7 nairayikaḥ -93 uddeśakaḥ-8 bālaḥ |-101 / uddeśakaḥ-9 gurutvaṃ |-104 | uddeśakaḥ-10 calataḥ  
0 śataka-2 |-117 | uddeśakaḥ-1 skandakaḥ |-118 | uddeśakaḥ-2 samudghātaḥ -121 | uddeśakaḥ-3 pṛthvī |-122 | uddeśakaḥ-4 indriyaṃ -137 / uddeśakaḥ-5 anyatīrthikaḥ -138 uddeśakaḥ-6 bhāṣā -139 / uddeśakaḥ-7 devaḥ |-140 uddeśakaḥ-8 camaracañcā -141 / uddeśakaḥ-9 samayakṣetraṃ -150 | uddeśakaḥ-10 astikāyaḥ  
0 śatakaṃ-3 |-169 uddeśakaḥ-1 camaravikurvaṇā |-177 | uddeśakaḥ-2 camarotpāt -183 | uddeśakaḥ-3 kriyā |-188 | uddeśakaḥ-4 yānaṃ  
5 -190 | uddeśakaḥ-5 strī 6 |-192 | uddeśakaḥ-6 nagaraṃ 44 |-200 | uddeśakaḥ-7 lokapālaḥ 59 |-204 | uddeśakaḥ-8 devādhipatiḥ 69 -205 | uddeśakaḥ-9 indriyaṃ 74 |-206 | uddeśakaḥ-10 pariṣad 85 0 śatakaṃ-4 92 /-209 / uddeśakaḥ-1-4 lokapāla vimānaṃ| 21 99 /-210 | uddeśakaḥ-5-8 lokapāla rājadhānī | 21 104/211 | uddeśakaḥ-9 nairayikaḥ 112-214. uddeśakaḥ-10 leśyā 117/0 śatakaṃ 5 | 117-219 / uddeśakaḥ-1 raviḥ 138-222 | uddeśakaḥ-2 vāyuḥ 139/-224 | uddeśakaḥ-3 jālagranthikā 140-240 | uddeśakaḥ-4 śabdaḥ 141-243 uddeśakaḥ-5 chadmasthaḥ 152-252 | uddeśakaḥ-6 āyuḥ 152-261 | uddeśakaḥ-7 pudgalaḥ 153/-263 | uddeśakaḥ-8 nirgranthīputraḥ 156-270/ uddeśakaḥ-9 rājagṛhaḥ 157/-271 | uddeśakaḥ-10 candramā 1630 śatakaṃ-6 163-276 | uddeśakaḥ-1 vedanā | 180-277 | uddeśakaḥ-2 āhāraḥ 191-285 uddeśakaḥ-3 mahāāśravaḥ 197/-290 | uddeśakaḥ-4 sapradeśakaḥ  
UI  
m| m3  
uruur

### [v5.p4](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p4)

viṣayānukramaḥ  
mūlāṅkaḥ  
viṣayaḥ  
- 299 uddeśaka: 5 tamaskāyaḥ  
-301 uddeśaka:- 6 bhavyaḥ  
| 312 uddeśakaḥ - 7 śālī  
|-316 uddeśakaḥ-8 pṛthvī  
- 319 uddeśaka:- 9 karma  
- 326 uddeśakaḥ- 10 anyayuthikaḥ  
O  
śataka-7  
-338 uddeśakaḥ-1 āhāraḥ -344 uddeśaka :- 2 viratiḥ -350 uddeśaka:- 3 sthāvaraṃ  
- 352 uddeśakaḥ 4 jīvaḥ  
- 354 uddeśaka:- 5 pakṣī  
-360 uddeśaka:- 6 āyuḥ 1-364 uddeśaka:- 7 anagāraḥ - 370 uddeśakaḥ-8 chadmasthaḥ  
-376 uddeśaka:- 9 asaṃvṛtaḥ - 380 uddeśakaḥ - 10 anyatīrthikaḥ  
O  
śataka-8  
-388 uddeśakaḥ- 1 pudgalaḥ -396 uddeśakaḥ - 2 āśiviṣaḥ - 399 | uddeśakaḥ 3 vṛkṣaḥ  
-400 uddeśaka:-4 kriyā  
  
pṛṣṭhāṅkaḥ mūlāṅkaḥ  
viṣayaḥ  
  
uddeśakaḥ - 5 ājīvikaḥ  
  
uddeśaka:-6 prāsukaāhāraḥ  
uddeśakaḥ - 7 adattādānaṃ  
292 - 411 296-421 uddeśakaḥ-8 pratyanīkaṃ  
301-429 uddeśaka:- 9 prayogabandhaḥ  
303 - 437 | uddeśakaḥ - 10 ārādhanā 305 śatakaṃ 9  
306-439 uddeśaka :- 1 jambū  
313-443 | uddeśakaḥ - 2 jyotiṣkaḥ 319 - 444 uddeśakaḥ - 3-30 antadvīpaḥ 322-450 | uddeśakaḥ - 31 asoccā 323-459 | uddeśakaḥ - 32 gāṃgeyaḥ 324-470 uddeśakaḥ - 33 kuṇḍagrāmaḥ 330-472  
uddeśakaḥ - 34 puruṣadhātakaḥ  
333/0  
śatakaṃ - 10  
336-476 uddeśakaḥ - 1 diśā  
344 - 481 | uddeśakaḥ - 2 saṃvṛta anagāraḥ 349 - 486 | uddeśakaḥ - 3 ātmaṛddhiḥ 350 - 487 uddeśakaḥ - 4 śyāmahastī 362 - 489 | uddeśakaḥ-5 devaḥ 388-492 uddeśakaḥ - 6 samā 391 - 493 | uddeśakāḥ - 7-34 antardīpaḥ  
  
3  
pṛṣṭhāṅkaḥ  
391  
397  
403  
407  
419  
445  
454  
454  
456  
458  
460  
469  
488  
524  
527  
527  
530  
534  
536  
538

### [v5.p5](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p5)

bhagavatīaṅgasūtrasya  
bhagavatīaṅgasūtraṃ-1 saṭīkaṃ  
\[aparanāma - vyākhyāprajñaptayaṅgasūtraṃ\]

### [v5.p6](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p6)

ārthika anudātā  
-pa.pū. mālavabhuṣaṇa tapasvī ācāryadeva śrī navaratnasāgara sūrīśvarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī lālabhāī devacaṃda śāha taraphathī - nakala epha.  
-5.pū. saraḻa svabhāvī-śrīmad bhagavatīsūtra vyākhyāna paṭu ācāryadeva śrī naradevasāgarasūrīśvarajī ma.sā. tathā pūjyaśrīnā śiṣyaratna tapasvī gaṇivaryaśrī caṃdrakīrtisāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī puruṣādānīya pārśvanātha śve. mūrti. jaina saṃgha, devakīnaṃdana sosāyaṭī, amadāvāda taraphathī nakala eka.  
-pa.pū. śāsana prabhāvaka-kriyārāgī ācāryadevaśrī vijaya ācakacaṃdra sūrīśvarajī ma.sā.nī preraṇāthī eka sagṛhastha taraphathī nakala eka.  
-5.pū. sāhityapremī munirāja śrī sarvodaya sāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī-“acalagacchādhipati pa.pū.ā.bha. śrī guṇasāgarasūrīśvarajī ma.sā.nā śiṣyaratna pa.pū. munirāja śrī cāritraratnasāgarajī ma. nī 19mī aṭhṭhāi nimitte-śrī cāritraratna phā.ce.ṭrasṭa taraphathī nakala eka.  
-pa.pū. vaiyāvṛttvakārikā sādhvī śrī malayāśrījī ma.sā.nā śiṣyā vyavahāra vicakṣaṇā pū. sādhvī śrī hitajñāśrījī ma.nī preraṇāthī jaina ārādhanā maṃdira-“jñānakhātā” taraphathī nakala eka.  
-5.pū. saumyamūrti sādhvīśrī saumyaguṇāśrījī ma.nī preraṇāthī pa.pū. gurumātā-vātsalyamūrti sā.śrī ratnatrayāśrījī ma.nī paṃcamī punyatithi nimitte śrīmatī līlamabena prāṇalāla pī. dāmāṇī taraphathī nakala eka.  
-pa.pū. svanāmadhanyā sā. śrī saumyaguṇāśrījī tathā teonā śiṣyā sā.śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī-2053nā yaśasvī cāturmāsa nimitte śrī pārśvapadmāvatī jaina saṃgha, pārūlanagara, amadāvāda taraphathī nakala be.  
-5.pū. ratnatrayārādhakā sādhvīśrī saumyaguṇāśrījī tathā teośrīnā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī saṃvata 2054nā nirmaḻa ārādhanāmaya cāturmāsanī smṛtimāṃ-ghāṭaloḍiyā (pāvāpurī) jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda taraphathī nakala eka.

### [v5.p7](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p7)

-pa.pū. sādhvī śrī ratnatrayāśrījī ma.nā parama vineyā sā. śrī saumyaguṇāśrījīnī preraṇāthī teonā saṃsārībhāīśrī indravadanabhāī dāmāṇīnā anumodanīya puruṣārthathī “āgama dīpa-saṃpuṭa"nā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī-nakala cāra.  
-pa.pū. praśamarasanimagnā sādhvīśrī praśamaśīlāśrījī ma.nī preraṇāthīsametaśikhara tirthodvārikā pa.pū. sādhvīśrī raṃjanaśrījī ma.sā.nā śiṣyā apratima vaiyāvṛtyakārikā sā.śrī malayāśrījī tat śiṣyā sā. śrī narendraśrījī-tata śiṣyā sā. śrī praguṇāśrījī ma.nā. ātmaśreyārthearihaṃta ṭāvara, jaina saṃgha, muṃbai taraphathī nakala eka.  
-pa.pū. āgamoddhāraka ācāryadevaśrī nā samadāyavartī pa.pūjya vaiyāvṛjyakārikā sā.śrī malayāśrījī ma.nā śiṣyā pū.sā. śrī kevalyaśrījī ma.nā śiṣyā pū.sā. śrī bhavyānaṃdaśrījī ma.sā.nā suśiṣyā miṣṭabhāṣī sādhvīśrī pūrṇaprajñāśrījī ma.sā. tathā temanā vinita śikhyā sā. śrī pūrṇadarśitāśrījī tathā sā. pūrṇanaṃdītāśrījīnī preraṇāthī-sarvodaya pārśvanātha cerīṭebala ṭrasṭa, mulunḍa muṃbaī taraphathī nakala eka.  
-pa.pū. vaiyāvṛtyakārikā sādhvīśrī malayāśrījī ma.nā praśiṣyā sā. śrī bhavyānaṃdaśrījīma.nā suvinitā sā. śrī kalpaprajñāśrījī tathā kokīlakaṃṭhī sā. śrī kairavaprajñāśrajī nī preraṇāthī -mehula sosāyaṭī, ārādhanābhavana, subhāṣanagara, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka  
-śrī viśāśrīmāḻī tapagacchajñāti-jñānakhātuṃ, jena pāṭhaśāḻā, jāmanagara taraphathī nakala be.  
śrī maṃgaḻa pārekhano khāṃco-jena je. mūrti. saṃgha, amadāvāda. taraphathī 2054nā cāturmāsa nimitte nakala be. - śrī ākoṭā jaina saṃgha, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka. -śrīmatī nayanābena rameśacaṃdra śāha, vaḍodarānī preraṇāthī āgamonā seṭanā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī nakala pāṃca. śeṣa sarve rakama “amārā”āja paryanta prakāśanonā  
badalāmāṃ prāpta thayelī che.

### [v5.p8](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p8)

namo namo nimmala daṃsaṇassa paṃcama gaṇadhara śrī sudharmāsvāmine namaḥ  
5 bhagavatī aṅgasūtraṃ  
saṭīkaṃ  
( aparanāma - vyākhyā prajñaptyaṅgasūtra-saṭīkaṃ)  
(mūlam + abhayadevasūriviracitā vṛttiḥ)  
||2||  
||1|| sarvajñamīśvaramanantamasaṅgamagryaṃ, sārvvīyamasmaramanīśamanīhamiddham | siddhiṃ śivaṃ śivakaraṃ karaṇavyapetaṃ, śrīmajinaṃ jitaripuṃ prayataḥ praṇaumi || natvā śrīvarddhamānāya, śrīmate ca sudharmmaṇe | sarvānuyogavṛddhebhyo, vā sarvavidastathā || etaṭṭīkācūrṇī jīvābhigamādivṛttileśāṃśca | saṃyojya pañcamāṅgaṃ vivṛṇomi viśeṣataḥ kiñcit ||  
vyākhyātaṃ samavāyākhyaṃ caturthamaṅgam, athāvasarāyātasya 'vivāhapannatti' ttisañjñitasya pañcamāṅgasya samunnatajayakuñjarasyeva lalitapadapaddhatiprabuddhajanamanorañjakasya upasarganipātāvyavasvarūpasya ghanodāraśabdasya liṅgavibhaktiyuktasya sadākhyātasya sallakṣaṇasya devatādhiṣṭhitasya suvarṇamaṇḍitoddeśakasaya nānāvidhādbhutapravaracaritasya ṣaṭatriṃśatpraśnasahasrapramāṇasūtradehasya caturanuyogacaraṇasya jñānacaraṇanayanugalasya dravyāstikaparyāyāstikanayadvitayandamuśalasya niścayavyavahāranayasamunnatakumbhadvayasya prastāvanāvacanaracanāprakāṇḍaśuṇḍādaṇsya nigamanavacanātucchapucchasya kālādyaṣṭaprakārapravacanopacāracāruparikarasya utsargāpavādasamucchaladatucchaghaṇṭāyugalaghoṣasya yaśaḥpaṭahapaṭupratiravāpūrṇadikacakravālasya syādvādaviśadāṅkuśavaśīkṛtasya vividhahetuhetisamūhasamanvitasya mithyātvājñānāviramaṇalakṣaṇaripubaladalanāya śrīmanmahāvīramahārājena niyuktasya balaniyuktakakalpagaṇanāyakamatiprakalpitasya muniyodhairanābādhamadhigamāya pūrvamuniśilpikalpitorbahupravaraguṇatve'pi hrasvatayā mahātāmeva vāñchitavastusādhanasamarthayorvṛtticūrṇināḍikayostadanyeṣāṃcajīvābhigamādivividhavivaraṇadavarakaleśānāṃ saṃghaṭṭanena bṛhattarā ata evāmahatāmapyupakāriṇī hastināyakādeśādiva gurujanavacanātpūrvamuniśilpi - kulotpanairasmābhirnāḍikeveyaṃ vṛttirārabhyate, iti śāstraprastāvanā |  
||3||  
śatakaṃ - 9  
| atha 'vivāhapannatti 'ttikaḥ śabdārtha ?, ucyate, vividhā jīvājīvādipracuratarapadārthaviṣayāḥ ā-abhividhinā kathañcinnikhilajñeyavyāptayā maryādayā vā parasparāsaṃkīrṇalakṣaṇābhidhāna rūpayā ? khyānāni bhagavato mahāvīrasya gautamādivineyān prati praśnatapadārthapritapādanāni

### [v5.p9](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p9)

vyākhyāstāḥ prajñāpyante-prarūpyante bhagavatā sudharmmasvāmi jambūnāmānamabhiyasyām 1 | athavā vividhatayā viśeṣeṇa vā ākhyāyanta iti vyākhyāḥ- abhilāpyapadārthavṛttayastāḥ prajñāpyante yasyām 2 |  
vyākhyānām-arthapratipādanānāṃ prakṛṣṭāḥ jñaptayo- jñānāni yasyāṃ sā vyākhyāprajñapti 3 | athavā vyākhyāyāḥ- arthakathanasya prajñāyāśca taddhetubhūtabodhasya vyākhyāsu vā prajñāyā āpti-prāpti āttirvā ādānaṃ yasyāḥ sakāśādasau vyākhyāprajñāptivyākhayāprajñāttirvā 4-5 | vyākhyāprajñādvā-bhagavataḥ sakāśādātirāttirvā gaṇadharasya yasyāḥ sā tathā 6 |  
6  
athavā vivāhā-vividhā vā pramāṇābādhitāḥ prajñā āpyante yasyāḥ; vivāhā cāsau vibādhā cāsau vā prajñaptiśca-arthaprajñaptiścārtha prarūpaṇā vivāhaprajñaptirvivāhaprajñāpti vibādhaprajñāptirvibādhaprajñaptirvā 7-8-9-10 | iyaṃ ca bhagavatītyapi pūjyatvenābhidhīyate iti |  
iha vyākhyātāraḥ śāstravyākhyānārambhe phalayogamaṅgalasamudāyārthādīni dvārāṇi varṇayanti, tāni ceha vyākhyāyāṃ viśeṣāvaśyakādibhyo'vaseyāni |  
śāstrakārāstu vighnavināyakopaśamananimittaṃ vineyajanapravarttanāya ca (maṅgalaṃ ) śiṣṭajanasamayasamācaraṇāya vā maṅgalābhidheyaprayojanasambandhānudāharanti, tatra ca sakalakalyāṇakāraṇatayā'dhikṛtaśāsya śreyobhūtatvena vighnaḥ saṃbhavatīti tadupaśamanāya maṅgalāntaravyapohena bhāvamalamupādeya, maṅgalāntarasyānaikāntikatvādanātyantikatvāc, bhāvamaṅgalasya tu tadviparītatayā'bhilaṣitārthasādhanasamarthatvena pūjyatvāt, āha ca  
||1||  
-  
“kiṃ puṇa tamaṇegatiyamañcaṃtaṃ ca ṇa jao'bhihāṇāī | tavvivarīyaṃ bhāve teṇa viseseṇa taṃ putraṃ ||  
bhāvamaṅgalasya ca tapaḥprabhṛtibhedabhinnatvenānekavidhatye'pi parameṣṭhipañcakanamaskārūpaṃ viśeṣeṇopādeyaṃ, parameṣṭhināṃ maṅgalatvālokottamatvaśaraṇyatvābhidhānāt, āha ca "cattāri maṃgala” mityādi, tannamaskārasya ca sarvapāpapraṇāśakatvena sarvavighnopaśamahetutvāt āha ca “eṣa pañcanamaskāraḥ, sarvapāpapraṇāśanaḥ | maṅgalānāṃ ca sarveṣāṃ prathamaṃ bhavati maṅgalam ||  
-  
||1||  
ata evāyaṃ samastaśrutaskandhānāmādāvupādīyate, ata eva cāyaṃ teṣāmabhyantaratayā'bhidhīyate, yadāha- 'so savvasuyakkhaṃdha' byaṃtarabhūo"tti, ataḥ śāstrasyādāveva parameṣṭhipañcakanamaskāramupadarśayannāha  
-: śatakaṃ-1 uddeśakaḥ-1 :  
mū. (1) namo arahaṃtāṇaṃ namo siddhāṇaṃ namo āyariyāṇaṃ namo uvajjhāyāṇaṃ namo (loe) savvasāhūṇaṃ |  
vṛ. tatra nama iti naipātikaṃ padaṃ dravyabhāsaṅkocārtham, āha ca - "nevāiyaṃ payaṃ davvabhāvasaṃkoyaṇa payattho” 'namaḥ' karacaraṇamastakasupraṇidhānarūpo namaskāro bhavatvityarthaḥ | kebhya ityāha‘arhadbhayaḥ’ amaravaravinirmitāśokādimahāprātihāryarūpāṃ pūjāmarhantītya- rhantaḥ, yadāha119 11 “arihaṃti vaṃdaṇanamaṃsaṇāṇi arihaṃti pūyasakkāraṃ | siddhigamaṇaṃ ca arahā arahaṃtā teṇa vuccaṃti ||

### [v5.p10](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p10)

atastebhyaḥ, iha ca caturthyarthe ṣaṣṭhī prākṛta śailīvaśāt |  
avidyamānaṃ vā rahaḥ- ekāntarūpo deśaḥ antaścamadhyaṃ giriguhādīnāṃ sarvaveditayā samastavastustomagatapracchannatvasyābhāvena yeṣāṃ te araho'ntaraḥ atastebhyo'raho'ntarbhayaḥ | athavā avidyamāno rathaḥ syandanaḥ sakalaparigrahopalakṣaṇabhūto'ntaśca vināśo jarādyupalakṣaṇabhūto yeṣāṃ te arathāntā atastebhyaḥ |  
athavā ‘arahaṃtāṇaṃ’ti kvacidapyāsaktimagacchadbhayaḥ kṣīṇarāgatvāt | athavā arahayadbhayaḥ prakṛṣṭarāgādihetubhūtamanojñetaraviṣayasaṃparke'pi vītarāgatvādikaṃ svaṃ svabhāvamatyajadbhaya ityarthaḥ |  
- 'arihaṃtāṇaṃti pāṭhāntaraṃ tatra karmārihantṛbhyaḥ, āha ca - "aṭṭhavihaṃpiya kammaṃ aribhūyaṃ hoi sayalajīvāṇaṃ | taṃ kammamariṃ haṃtā arihaṃtā teṇa vuccati ||  
'aruhaṃtāṇa' mityapi pāṭhāntaraṃ tatra 'arohadbhayaḥ' anupajāyamānebhyaḥ, kṣīṇakarmmavījatvāt, āha ca  
  
"dagdhe bīje yathā'tyantaṃ, prādurbhavati nāṅkuraḥ | karmmabīje tathā dagdhe, na rohati bhavāṅkuraḥ ||  
namaskaraṇīyatā caiṣāṃ bhīmabhavagahanabhramaṇabhītabhūtānāmanupamānandarūpaparamapadapurapathapradarśakatvena paramopakāritvāditi |  
‘namo siddhāṇaṃ’ ti, sitaṃbaddhamaṣṭaprakāraṃ karmendhanaṃ dhmātaṃ-dagdhaṃ jājvalyamāna śukladhyānānalena yaiste niruktavidhinā siddhāḥ |  
athavā 'ṣidhu gatau' iti vacanāt sedhanti sma-apunarāvṛttyā nirvṛtipurīmagacchan | athavā 'ṣidhu saṃrāddhī' itivacanāt siddhayanti sma niṣṭhitārthā bhavanti sma, athavā 'ṣidhūñ śāstre māṅgalye ca' itavacanāt sedhanti sma-śāsitāro'bhūvan maṅgalyarūpatāṃ cānubhavanti smeti siddhāḥ || athavā siddhāḥ-nityāḥ, aparyavasānasthitikatvāt, prakhyātā vā bhavyairupalabdhaguṇasadohatvāt, āha  
  
-  
“dhyātaṃ sitaṃ yena purāṇakarmma, yo vā gato nirvṛtisaudhamūrdhni | khyāto'nuśāstā pariniṣṭhitārtho, yaḥ so'stu siddhaḥ kṛtamaṅgalo me || atastebhyo namaḥ, namaskaraṇīyatā caiṣāmavipraṇāśijñādarśanasukhavīryādiguṇayuktatayā svaviṣayapramodaprakarṣotpādanena bhavyānāmatīvopakārahetutvāditi |  
'namo āyariyāṇaṃ’ti, ā-maryādayā tadviṣayavinayanarūpayā caryante-sevyante jinaśāsanārthopadeśakatayā tadākāṅkṣibhirityācāryā, uktañca -  
119 11 “suttatthaviū lakkhaṇajutto gacchassa meḍhibhūo ya | gaṇatattivippamukko atyaṃ vāei āyario ||  
athavā ācāro-jñānācārādi pañcadhā ā-maryādayā vā cāro - vihāra ācārastatra svayaṃkaraṇāt prabhāṣaṇāt pradarśanāccetyācāryā, āha ca

### [v5.p11](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p11)

bhagavatīaṅgasūtraṃ 1/-/1/1 ||1|| “paṃcavihaṃ āyāraṃ āyaramāṇā tahā payāsaṃtā|  
āyāraṃ daṃsaṃtā āyariyā teṇa vuccaṃti || athavā ā-īṣad aparipūrṇā ityarthaḥ, cārā-herikā yete ācārāḥ, cārakalpā ityarthaḥ|  
yuktāyuktavibhāganirūpaṇanipuṇā vineyāḥ atasteṣusādhavo yathāvacchastrārthopadeśakatayā ityācāryā atastebhyaḥ, namasyatā caiṣāmācāropadeśakatayopakāritvāt ||  
'namo uvajjhāyāṇaṃ'ti upa-samīpamāgatyādhīya 'iṅa adhyayane' itivacanātpaṭhyate iṇa gatā' vitivacanādvā adhi-ādhikyena gamyate, 'iksmaraṇe itivacanādvāsmaryatesūtratojinapravacanaṃ yebhyaste upādhyāyāḥ, yadāha - ||1|| “bārasaṃgo jiṇakkhāo, sajjhāo kahio buhehiṃ taṃ  
uvaisaṃti jamhā uvajhāyā teṇa vuccaṃti || -athavā upādhānamupādhi-saṃnidhistenopādhinā upādhau vā āyo-lābhaḥ -śrutasya yeṣāmupādhīnāṃvā-viśeṣaṇānāṃ prakramācchebhavanānāmāyo-lābhoyebhyaḥ |athavā upādhireva-saṃnidhireva āyam-iṣṭaphalaṃ daivajanitatvena ayānām-iṣṭaphalānāṃ samūhastadekahetutvādyeṣām ||  
athavā ādhīnāṃ-manaḥpīḍānāmāyo-lābha ādhyāyaḥ adhiyāṃ vā-nañaḥ kutsārthatvāt kubuddhīnāmāyo'dhyāyaḥ ‘dhyai cintāyām' ityasya dhātoḥ prayogānnañaḥ kutsārthatvādeva ca dudhyāna vā'dhyāyaḥ upahataādhyāryaḥadhyāyovāyaisteupādhyāyā atastebhyaḥ, namasyatācaiṣāṃsusaṃpradāyāyātajinavacanādhyāpanato vinayanena bhavyānāmupakāritvāditi|  
'namosavvasāhūṇa'miti, sādhayanti jñānādiśaktibhirmokṣamiti sādhavaḥ samatāṃvā sarvabhūteṣu dhyāyantīti niruktinyāyātsādhavaḥ, yadāha||1|| “nivvāṇasāhae joe, jamhā sāheti sāhuṇo|  
samā ya savvabhūesu, tamhā te bhāvasāhuṇo|| sāhāyakaṃvā saṃyamakāriṇāṃdhārayantīti sādhavaḥ, niruktereva, sarvecatesāmāyikādiviśeṣaṇāḥ pramattādayaḥ pulākādayo vā jinakalpikapratimākalpikayathālandakalpikaparivāhāraviśuddhikalpikasthavirasthitakalpi (kāsthitakalpi)kasthitāsthitakalpika pātītabhedāḥ pratyekabuddha- svayambuddhabuddhabodhitabhedāḥ bhāratādibhedāḥ suṣamaduṣṣamādiviśeṣitā vā sādhavaḥ sarvasādhavaḥ, sarvagrahaṇaṃca sarveṣāṃguṇavatāmaviśeṣanamanīyatāpratipādanārtham, idaṃcārhadādipadeṣvapi boddhavyaṃ, nyāyasya samānatvāditi |  
athavā-sarvebhyo jīvebhyo hitāḥ sāsteicate sādhavaśca sārvasya vā-arhato na tu buddhādeḥ sādhavaḥ sārvasādhavaḥ, sarvān vā śubhayogān sādhayanti-kurvanti sārvān vā-arhataḥ sādhayantitadājñākaraṇādārādhayanti pratiṣṭhāpayanti vā durnayanirākaraṇāditi sarvasādhavaḥ sārvasādhavo vā  
athavā-śravyeṣu-śravaṇārheṣu vākyeṣu, athavā savyāni-dakṣiṇānyanukūlāniyāni kāryāṇi teṣu sādhavo nipuṇāḥ śravyasādhavaḥ savyasādhavo vā'tastebhyaḥ | \_ namo loe savvasāhuṇaṃ'ti kvacitpāṭhaḥ, tatra sarvaśabdasya deśasarvatāyāmapi darśanādapariśeṣasarvatopadarśanārthamucyate|

### [v5.p12](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p12)

"loke' manuṣyaloke na tu gacchadau ye sarvasādhavastebhyo nama iti|  
eṣāṃ ca namanīyatā mokṣamārgasāhāyakakaraṇenopakāritvāt, āha ca||1|| “asahāe sahāyattaṃ kareṃti me saṃyamaṃ kareṃtassa |  
eeṇa kāraṇeṇaṃ namāmi'haṃ savvasāhūṇaṃ || nanuyadyayaṃsaṅakṣepeṇa namaskārastadā siddhasādhūnāmeva yuktaḥ, tadgrahaṇe'nyeṣāmapyarhadādīnāṃ grahaṇāt, yato'rhadādayona sādhutvaṃ vyabhicaranti, athavistareṇa tadā ṛṣabhādivyaktisamuccāraṇato'sau vācyaḥ syāditi, naivaṃ |  
yatonasādhumātranamaskāre'haṃdādinamaskāraphalamavāpyate, manuṣyamātranamaskāre rājādinamaskāraphalavaditi karttavyo viśeṣato'sau, prativyakti tu nāsau vācyo'śakyatvādeveti  
nanu yathāpradhānanyānamaṅgīkṛtya siddhādirānupūrvīyuktā'tra, siddhānāṃ sarvathā kṛtakṛtyatvena sarvapradhānatvāt, naivam, arhadupadeśena siddhānāṃjñānamānatvādarhatāmevaca tīrthapravarttanenātyantopakāritvādityarhadādirevasā, nanvevamācāryādi prāpnoti, kvacitkāle ācāryebhyaḥ sakāśādarhadādīnāṃ jñāyamānatvāt, ata eva ca teṣāmevātyantopakāritvāt, naivam, ācāryāṇāmupadeśadānasāmarthyamahadupadeśata eva, na hi svatantrā ācāryādaya upadeśato'rthajñāpakatva pratipadyante, ato'rhanta eva paramārthena sarvārthajñāpakāḥ|  
tathā arhatpariṣadrūpā evācāryādayo'tastān namaskṛtyāhannamaskaraṇamayuktam, uktaṃca||1|| “neya koivi parisāe paṇamittā paṇamae ranno"tti ||  
evaṃ tāvatparameṣṭhino namaskṛtyādhunātanajanānāṃ śrutajñānasyātyantopakāritvāt tasya ca dravyabhāvaśrutarūpatvātbhāvaśrutasya ca dravyaśrutahetukatvātsañjñā'kṣararūpaṃ dravyaśrutaṃnamaskurvannāha  
mū. (2) naṃmo baṃbhīe livīe|  
vṛ.lipi-pustakādāvakṣaravinyāsaḥ, sācāṣṭādaśaprakārā'piśrīmannābheyajinena svasutāyā brāhmīnāmikāyā darśitā tato brāhmītyabhidhīyate, āha ca -  
lehaṃ livīvihāṇaṃ jiṇeṇa baṃbhīi dāhiṇakareṇaṃ"| | ityato brāhmītisvarūpaviśeṣaṇaṃ liperiti|| nanuadhikṛtaśāstrasyaiva maṅgalatvātkiṃ maṅgalena ?, anavasthādidoṣaprāpteḥ, satyaṃ, kintu śiṣyamatimaṅgalaparigrahārthaṃ maṅgalopādānaṃ śiṣṭasamayaparipālanāya vetyuktameveti, abhidheyādayaḥ punarasya sāmānyena vyākhyāprajñaptiriti nāmnaivoktā iti te punarnocyante, tata eva śrotṛpravṛttyādīṣṭaphalasiddheḥ | tathāhi-iha bhagavatā'rthavyākhyā abhidheyatayā uktāḥ, tāsāṃca prajñāpanā bodho vā'nanta-raphalaṃ, paramparaphalaṃ tu mokṣaḥ, sa cāsyā''ptavacanatvādeva phalatayā siddho, na hyāptaḥ sākṣāt pāramparyeṇa vā yannastra mokṣāṅgaṃ tapratipādayitumutsahe, anāptatvaprasaṅgāt, tathā'yameva sambandho yadutāsya śāsyedaṃ prayojanamiti |  
tadevamasya śāsyaikaśrutaskandharūpasya sātirekādhyayanaśatasvabhāvasya uddeśakasahasrī (10000) pramāṇasya ṣaṭatriṃśapraśna (36000) sahasraparimāṇasyaaṣṭāśītisahasrādhikalakṣadvaya (288000) pramāṇapadarāśermaṅgalādīna darśitāni |

### [v5.p13](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p13)

bhagavatīaṅgasūtraṃ 1/-/1/2 atha prathame śate granthāntaraparibhāṣayā'dhyayane daśoddeśakā bhavanti, uddeśakāścaadhyayanārthadeśābhidhāyino'dhyayanavibhāgāḥ || uddiśyante-upadhānavidhinā śiṣyasyācāryeṇa yathā-etāvantamadhyanabhāgamadhīṣve-tyevamuddeśāstaevoddeśakāḥ, tāṃśca sukhadharaṇasmaraṇādinimittamādyābhidheyābhidhānadvāreṇa saṃgrahītumi-māṃgāthāmāhamū. (3) rāyagiha calaṇa dukkhe kaṃkhapaose ya pagaṃi puḍhavīo|  
jāvaṃte neraie bāle gurue ya calaṇāo|| vṛ. adhikṛtagāthārtho yadyapi vakṣyamāṇoddeśakadaśakābhigame svayamevāvagamyate tathā'pi bālānāṃ sukhāvabodhārthamabhidhīyate  
tatra 'rāyagiheti luptasaptamyekavacanatvādrājagṛhenagarevakṣyamāṇoddeśakadaśakasyārtho bhagavatā śrīmahāvīreṇa darśita iti vyākhyeyam, evamanyatrāpīṣṭavibhaktyantatā'vaseyā|  
'calaṇa'tti calanaviṣayaḥ prathamoddeśakaḥ 'calamāṇe calie'ityādyarthanirṇayārtha ityartha :1  
'dukkhe'ttiduḥkhaviṣayodvitīyaḥ 'jīvobhadanta ! svayaṃkṛtaṃduḥkhaṃvedayatī'tyādipraśnanirṇayārtha ityarthaḥ 2 || 'kaṃkhapaose'tti kāṅkṣā-mithyātvamohanīyodayasamuttho'nyānyadarśanagraharūpo jīvapariṇāmaḥ sa eva prakṛṣṭo doṣo-jīvadūṣaṇaṃ kāṅkṣāpradoṣastadviṣayastṛtīyaḥ, “jīvena bhadanta kāṅkṣāmohanīyaṃ karma kṛtamityādyarthanirṇayārtha ityarthaḥ 3||  
cakāraḥ samuccaye, ‘pagai'tti prakṛtayaḥ-karmabhedāścaturthoddeśasyārthaḥ, 'kati bhadanta ! karmaprakṛtayaḥ?' ityādiścāsau 4|| 'puḍhavīo'ttiratnaprabhādipṛthivyaḥ pañcamevācyāḥ, 'kati bhadanta! pṛthivyaḥ?' ityādi ca sūtramasya 5|  
'jāvaṃte'tti yāvacchabdopalakṣitaḥ ṣaṣṭhaḥ ‘yāvato bhadanta !' avakāśāntarātsaryaṃ ityādisūtraścāsau 6|| neraiettinairayikaśabdopalakṣitaḥsaptaḥ, nairayiko bhadanta! nirayeutpadyamāna ityādi ca tatsūtraṃ7|  
'bāletti bālaśabdopalakṣito'ṣṭamaḥ, ekāntabālobhadanta! manuṣya' ityādisūtraścāsau 8|  
'gurue'tti gurukaviṣayo navamaḥ, 'kathaṃ madanta ! jīvā gurukatvamāgacchanti?' ityādi ca sūtramasya 9 | caḥ samuccayārthaḥ, 'calaṇāo'tti bahuvacananirdeśāccalanādyādaśamoddeśakasyārthā |  
tatsūtraṃ caivam-‘anyayūthikā bhadanta !' evamākhyānti-calad acalitamityāditi prathamaśatoddeśakasaṅgrahaṇigāthārtha ḥ| tadevaṃ śāstroddeśe kṛtamaṅgalādikṛtyo'pi prathamaśatasyādau viśeṣato maṅgalamāha  
mū. (4) namo suyassa|  
vṛ. 'namo suyassa'ttinamaskāro'stu śrutāya dvādaśāṅgīrūpāyāhapravacanāya, nanviṣṭadevatānamaskāromaṅgalārthobhavati, naca śrutamiṣṭavatetikathamayaṃmaṅgalārtha iti?,atrocyate, śrutamiṣṭadevataiva arhatāṃ namaskaraṇīyatvāt, siddhavat, namaskurvanti ca śrutamarhanto|  
'namastīrthāyeti bhaṇanāt, tīrthaṃca śrutaṃ saṃsārasāgarottaraṇāsādhāraṇakāraṇatvāt, tadādhāratvenaivaca saṅghasya tīrthaśabdābhidheyatvāt, tatā siddhānapi maṅgalārthamarhanto namaskurvantyeva | ||3|| “kāūṇa namokkāraṃ siddhāṇamabhiggahaṃ tu so giṇhe" iti vacanāditi || evaṃ tāvaprathamaśatoddeśakābhidheyārthaleśaḥ prāgdarśitaḥ, tataśca 'yathoddeśaṃ nirdeśa' iti

### [v5.p14](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p14)

nyāyamāśrityāditaḥ prathamoddeśakāryaprapañco vācyaḥ, tasya ca guruparvakramalakṣaṇaṃ sambandhamupadarśayan bhagavān sudharmmasvāmī jambūsvāminamāśrityedamāha  
mū. (5) teṇaṃ kāleṇaṃ teṇaṃ samaeṇaṃ rāyagihe nāmaṃ nayare hotthā, vaṇṇao, tassa ṇaṃ rāyagihassa nagarassa bahiyā uttarapuracchime disībhāe guṇasilae nāmaṃ ceie hotthā, seṇie rāyā, cellaṇā devī vṛ. atha kathamidamavasīyate yaduta-sudharmmasvāmī jambūsvāminamabhi saṃbandhagranthamuktavāniti ?, ucyate, sudharmmasvāmivācanāyā evānuvṛttatvāt, āha ca "titthaṃ ca suhammāo niravaccā gaṇaharā sesā " sudharmmasvāminaśca jambūsvāmyeva pradhānaḥ śiṣyo'tastamāśrityevaṃ vācanā pravṛtteti, tathā ṣaṣṭhāṅge upodhghāta evaṃ dṛśyate yathā kila sudharmmasvāminaṃ prati jambūnāmā prāha  
“jai ṇaṃ bhaṃte! paṃcamassa aṃgassa vivāhapannattīe samaṇeṇaṃ bhagavayā mahāvīreṇaṃ ayamaṭhṭhe pannatte, chaṭhṭhassa ṇaṃ bhaṃte! ke aṭṭhe pannatte ?" tti, tata evamihāpi sudharmaiva jambūnāmānaṃ pratyupodaghātamavaśyamabhihitavānityavasīyata iti | ayaṃ copodghātagrantho mūlaṭīkākṛtā samastaṃ śastramāśritya vyākhyāto'pyasvābhiḥ prathamoddeśakamāśritya vyākhyāsyate, pratiśataṃ pratyuddeśakamupodaghātasyeha śāstre'nekadhā'bhidhānāditi, ayaṃ ca prāg vyākhyāto namaskārādikograntho vṛttikṛtā na vyākhyātaḥ kuto'pi kāraṇāditi |  
'te kāle 'ti te iti prākṛta śailīvaśāttamasmin yatra tannagaramāsīt, ṇaṃkāro'nyatrāpi vākyālaṅkārārthoyathā ‘imāṇaṃbhaṃte! puḍhavī' tyādiṣu 'kāle' adhikṛtāvasarpiṇīcaturthavibhāgalakṣaṇa iti, 'teṇaṃ' ti tasmin yatrāsau bhagavān dharmakathāmakarot 'samae ṇaṃ' ti samaye - kālasyaiva viśiṣṭe vibhāge, athavā tṛtīyaiveyaṃ, tatastena kālena hetubhūtena tena samayena hetubhūtenaiva 'rāyagihe 'tti ekāraḥ prathamaikavacanaprabhavaḥ 'kayare āgacchai dittarūve” ityādāviva, tataśca rājagṛhaṃ nāma nagaraṃ 'hottha' tti bhavat |  
nanvidānīmapi tannagaramastītyataḥ kathamuktamamavaditi ?, ucyate, varṇakagranthoktavibhūtiyuktaṃ tadaivābhavat na tu sudharmmasvāmino vācanādānakāle, avasarpiṇītvātkālasya tadīyaśubhabhāvānāṃ hānibhāvāt | 'vannao' tti iha sthānake nagaravarṇako vācyaḥ, granthagauravabhayādiha tasyālikhitatvāt, sa caivam-“riddhatthimiyasamiddhe" ṛddhaṃ purabhavanādibhirvṛddhaṃ stimitaṃ-sthiraṃ svacakraparacakrādibhayavarjitatvāt samṛddhaṃ-dhana dhānyādivibhūtiyuktatvāt, tataḥ padatrayasya karmmadhārayaḥ, 'pamuiyajaṇajāvae' pramuditāḥ hṛṣṭāḥ pramodakāraṇavastūnāṃ sadbhāvājjanā nagaravāstavyalokā jānapadāścajanapadabhavāstatrāyātāḥ santo yatra tat pramuditajanajānapadamityādiraupapātikāt savyākhyāno'tra dṛśyaḥ | ‘tassa ṇaṃ’ti ṣaṣṭhayāḥ pañcamyarthatvāttasmādrājagṛhānnagarāt 'bahiya'tti bahistāt 'uttarapuracchime’tti uttarapaurastye ‘disībhāe' tti diśāṃ bhāgo digrūpo vā bhāgo gaganamaṇḍalasya digbhāgastatra 'guṇasilakaṃ' nāma 'ceiyaṃ' ti citerlepyādicayanasya bhāvaḥ karmma veti caityaṃ-sajjāśabdatvāddevabimbaṃ tadāśrayatvāttadgṛhamapi caityaṃ tacceha vyantarāyatanaṃ na tu bhagavatāmarhatamāyatanaṃ 'hottha' tti babhūva, iha ca yanna vyākhyāsyate tavprāyaḥ sugamatvādityavaseyamiti |  
•  
mū. (6) te ṇaṃ kāle ṇaṃ te ṇaṃ samae ṇaṃ samaṇe bhagavaṃ mahāvīre |  
āigare titthagare sahasaṃbuddhe parusuttame purisasīhe purisavarapuṃḍarīe purisavaragaṃdhahatthīe

### [v5.p15](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p15)

loguttame loganāhe logappadīve logapajoyagare abhayadae cakkhudae maggadae saraṇadae dhammadesae dhammasārahīe dhammavaracāuraṃtacakkavaṭṭī appaḍihayavaranāṇasaṇadhare viyaṭṭachaume jiṇe jāṇae buddhe bohae mutte moyae saḻnūsavvadarisī sivamayalamaruyamanaṃtamakkhayamavvābāhamapunarāvattayaṃ siddhigaināmadheyaṃ ṭhāṇaṃ saṃpāviukāme jāva samosaraṇaṃ |  
vṛ. 'samaṇe'tti 'śramu tapasi khede ceti vacanāt śrāmyati-tapasyatīti śramaṇaḥ, athavā sahaśobhanena manasāvartata iti samanāḥ, śobhanatvaṃcamanasovyākhyātaṃ stavaprastāvāt, manomātrasattvasyāstavatvāt, saṃgataṃvā-yathā bhavatyevamaṇatibhāṣatesamovāsarvabhūteṣusanaṇati-anekārthatvāddhātūnāṃ pravartata iti samaṇo niruktivaśād bhavati, 'bhagavaṃ'ti bhagavān-eśvaryādiyuktaḥ pūjya ityarthaḥ | 'mahāvīre'tti vīraḥ ‘sūravīra vikrāntāvitivacanāt ripunirākaraṇato vikrāntaḥ, saca cakravatyādirapisyādato viśeṣyate-mahāṃścāsau durjayāntarariputiraskaraṇādvīraścetimahāvīraḥ, etacca devairbhagavato gauṇaṃ nāma kṛtaṃ, yadāha-“ayame bhayabheravāṇaṃ khaṃtikhame parisahovasaggāṇaṃ | devehiṃ (se nāma) kae (samaṇe bhagava) mahāvīretti,"|  
ādikare'ttiādau-prathamataḥ śrutadharmam-ācārādigranthātmakaṃkaroti-tadarthapraṇāyakatvena praṇayatītyevaṃśīla ādikaraḥ, ādikaratvāccasau kiṃvidhaityāha-titthayare'tti tarantitena saṃsārasāgaramiti tīrtha-pravacanaṃ tadavyatirekācceha saṅghastīrtha tatkaraṇaśīlatvāttīrthakaraḥ, tīrthakaratvaṃ cāsya nānyopadeśapūrvakamityata āha\_\_\_'sahasaṃbuddhe' tti, saha-ātmanaivasārddhamananyopadeśata ityarthaḥ, samyaga-yathāvabuddho-heyopādeyopekṣaṇīyavastuttvaṃ viditavāniti sahasaṃbuddhaḥ | sahasaṃbuddhatvaṃcāsya na prākṛtasya sataḥ, puruṣottamatvādityata āha | 'purisottamo'tti, puruṣāṇāṃmadhye tena tenarūpādinā'tiśayenodgatatvādūrdhvavatitvāduttamaḥ puruṣottamaḥ, atha puruṣottamatvamevāsya siṃhādyupamānatrayeṇa samarthayannāha -  
'purisasīhe'tti, sihaṃ iva siṃhaḥ puruṣaścāsau siṃhaścetipuruṣasiṃhaḥ, lokena hi siṃhe śoryamatiprakṛṣṭamabhyupagatamataḥ śaurye sa upamānaṃ kṛtaḥ, śauryaṃ tu bhagavato bālye pratyanīkadevena bhāgyamānasyāpyabhītatvāt kuliśakaṭhinamuṣṭiprahāraprahatipravarddhamānāraśarīrakubjatākaraṇācceti, tathā  
'purisavarapuṃḍarīe'tti, varupuṇḍarīkaṃ-pradhānadhavalasahapatraṃ puruṣa eva varapuṇḍarīkamiveti puruṣavarapuṇḍarīkaṃ, dhavalatvaṃ cāsya bhagavataḥ sarvāśubhamalīmasarahitatvāt sarvaiśca śubhānubhāvaiḥ śuddhatvāt, athavā puruṣāṇāṃ-tatsevakajīvānāṃ varapuṇḍarīkamiva-varacchatramivayaḥsantāpātapanivāraṇasamarthatvāt bhūṣākāraṇatvācca sa puruṣavarapuṇḍarīkamiti, tathā - \_ 'purisavaragaṃdhahatyi'ti puruṣa eva varagandhahastī puruvaragandhahastī, yathā gandhahastino gandhenāpi samastetarahastino bhajyante tathā bhagavatastaddeśaviharaṇena ītiparacakradurbhikṣaḍamaramarakādīniduritāni naśyantīti puruṣavaragandhahastītyucyata ityata upamātrayātpuruṣottamo'sau | na cāyaṃ puruṣottama eva, kintu?, lokasyāpyuttamo, 'lokanāthatvād', etadevāha  
'loganāhe'tti, lokasya-sajjñibhavyalokasya nāthaḥ-prabhurlokanāthaḥ, nāthatvaṃ ca yogakṣemakāritvaṃ, yogakṣemakṛnnātha' iti vacanāt, taccāsyāprāptasya samyagdarśanāderyogakaraṇena labdhasya ca paripālaneneti, lokanāthatvaṃ ca yathā'vasthitasamastavastustomapradīpanādevetyata āha -

### [v5.p16](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p16)

'logapaīve'tti lokasya-viśiṣṭatiryagnarāmararūpasyā''ntaratimiranirākaraṇena prakṛṣṭaprakāśakāritvātpradīpa iva pradīpaḥ, idaṃ viśeṣaṇaṃ draṣṭa lokamāśrityoktam, atha śyaṃ āmāśrityāha || logapañjoyagare'tti, lokasya-lokyataiti lokaḥ anayāvyutpattyā lokālokasvarūpasya samastavastustomasvabhāvasyākhaṇḍamārtaṇḍamaṇḍalamiva nikhilabhāvasvabhāvāvabhāvasasamarthakevalālokapūrvakapravacanaprabhāpaṭalapravartanena pradyotaṃ-prakāśaṃ karotītyevaṃśīlo lokapradyotakaraḥ - uktaviśeṣaṇopetaśca 'mihirahariharahiraṇyagarbhādirapi tattīrthikamatena bhavatīti ko'sya viśeṣa ityāśaṅkāyāṃ tadviśeṣābhidhānāyāha-'  
\_\_\_ 'abhayadae'tti, na bhayaṃ dayate-dadāti prāṇāpaharaṇarasike'pyupasargakāriṇi prāṇinītyabhayadayaḥ, abhayā vā-sarvaprāṇibhayaparihāravatī dayā-anukampā yasya so'bhayadayaḥ, hariharamihirādayastu naivamitiviśeṣaḥ, na kevalamasāvapakāriṇāṃ tadanyeṣāṃ vā'narthaparihāramātraṃ karoti api tvarthaprāptimapi karotīti darśayannāha  
'cakkhudaye'tti, cakṣuriva cakṣu-śrutajñānaṃ śubhāśubhārthavibhāgopadarśakatvāt, yadāha||1|| “cakṣuṣmantasya eveha, ye śrutajñānacakṣuṣā |  
samyak sadaiva paśyanti, bhāvān heyetarānarāḥ|| ... taddayata iticakṣurdayaḥ, yathāhilokekāntāragatānāṃcaurairviluptadhanānāṃbaddhacakṣuṣāṃcakṣurudghāṭanena cakṣurdatvā vāñchitamārgadarśanenopakārī bhavati, evamayaṃmapi saṃsārāraṇyavartināṃ rāgādicauraviluptadharmadhanānāṃ kuvāsanā''cchaditasajñānalocanānāṃtadapanayanenaśrutacakṣurdattvā nirvāṇamānyacchannupakārītidarśayannāha | 'maggadae'tti,mārga-samyagdarśanajñānacāritrātmakaṃparamapadapurapathaṃ dayata iti mārgadayaḥ, yathā hi loke cakṣurudghāṭanaṃ mārgadarśanaṃca kṛtvā caurādiviluptāna nirupadravaṃ sthānaṃ prāpayan paramopakārī bhavatītyevamayamapīti darśayannāha -  
“saraṇadae'ttiśaraṇaṃtrāṇaṃnānāvidhopadravopadrutānāṃtadrakṣāsthānaṃ, taccaparamārthato nirvāṇaṃ taddayata iti śaraṇadayaḥ, śaraṇadāyakatvaṃ cāsya dharmadaśanayaivetyata āha  
'dhammadesae'tti, dharma-śrutacāritrātmakaṃ deśayatīti dharmadeśakaḥ, 'dhammadaye ti pāṭhāntaraṃ, tatra ca dharma-cāritrarūpaṃ dayata iti dharmādayaḥ, yathā rathasya sārathī rathaṃ rathikamaśvāṃśca rakṣati evaṃ bhagavān cāritradharmāṅgānāṃ-saṃyamātmapravacanākhyānāṃrakṣaṇopadeśāddharmasārathirbhavatīti, tīrthāntarīyamatenānye'pi dharmasārathayaḥ santīti viśeṣayannāha  
\_\_\_ 'dhammavaracāuraṃtacakkavaṭṭī ti, trayaḥ samudrāścaturthaśca himavānetecatvāro'ntāḥ-pṛthivyāntāḥ eteṣu svāmitayā bhavatīti cāturantaḥ sacāsau cakravartīca cāturantacakravartīvaraścāsaucāturantacakravartīca varacāturantacakravartī-rājātiśayaḥ, dharmaviṣayevaracāturantacakravartī dharmavaracāturantacakravartī, yathāhi pṛthivyāṃ śeṣarājātiśāyīvaracāturantavacakravartībhavati tathā bhagavāndharmaviṣaye śeṣapraṇetṛṇāṃ madhye sātiśayatvāttathocyata iti, athavā dharma eva varamitaracakrāpekṣayā kapilādidharmacakrāpekṣayā vā caturantaṃ-dānādibhedena caturvibhāgaṃ catasṛṇāṃ vā naranārakādigatīnāmantakāritvāccaturantaṃ tade cāturantaṃ yaccakrabhāvārāticchedāt tena vartituṃ śīlaṃ yasya sa tathā, etacca dharmadeśaktvādiviśeṣaṇakadambakaṃ prakṛṣṭajñānādiyoge sati bhavatītyāha -

### [v5.p17](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p17)

bhagavatīaṅgasūtraṃ 1/-/1/6 'appaḍihayavaranāṇadaṃsaṇadhare'ttiapratihate-kaṭakuvyādibhirarakhalite avisaṃvādake vā ataeva kṣāyikatvādvāvare-pradhāne jñānadarśane kevalākhyeviśeṣasāmānyabodhātmike dhārayatiyaḥ satathā, chadmavānapyevaṃvidhasaṃvedanasaṃpadupetaḥ kaiścidabhyupagamyate, saca mithyopadeśitvānnopakārī bhavatīti niśchadmatāpratipādanāyā'syāha, athavā-kathamasyāpratihatasaṃvedanatvaṃ saṃpannam ?, atrocyate, āvaraṇābhāvād, enamevāsyā''vedayannāha -  
“viyaṭṭachaume'tti vyāvṛttaṃ-nivṛttamapagataṃ chadma-śaṭhatvamāvaraṇaṃ vā yasyāsau vyāvṛttachadmā, chadmābhāvāścāsya rāgādijayājāta ityata āha -  
'jiṇe'tti, jayati-nirākaroti rāgadveṣādirūpānarātīniti janaḥ, rāgādijayaścāsya rāgādisvarūpatajjayopāyajñānapūrvaka eva bhavatītyetadasyāha  
'jāṇae'tti,jānātichādmasthikajñānacatuṣṭayenetijñāyakaḥ, jñāyaka ityanenāsya svārthasaṃpatyupāya uktaḥ, adhunātu svārthasaṃpattipūrvakaṃ parārthasaṃpādakatvaṃ viśeṣaṇacatuṣṭayenāha -  
'buddhe'tti,buddhojīvāditattvaṃbuddhavāntathā bohae'ttijīvāditattvasya pareṣāṃbodhayitā  
'tathā 'mutte'tti mukto bāhyābhyantaragranthibandhanena muktatvāt, tathā 'moyae'tti pareṣāṃ karmabandhanāmnocayitā | atha muktāvasthāmāśritya viśeṣaṇānyāha- .  
savvannūsavvadarisī'ti, sarvasyavastustomasyaviśeṣarūpatayājñāyakatvenasarvajñaḥ,sāmānyarūpatayā punaḥ sarvadarśī, na tu muktāvasthāyāṃ darśanāntarāmimatapuruṣavadbhaviṣyajaḍatvam, etacca padadvayaṃ kvacinna dṛśyati iti, tathā| 'sivamayala mityādi, tatra 'śivaṃ sarvā''bādhārahitatvād 'acalaṃ' svābhāvikaprāyo-gikacalanahetvabbhāvād |  
'arujam' avidyamānarogaṃtanibandhanaśarīramanasorabhāvāt |  
'anantam anantārthaviṣayajñānasvarūpatvāt akṣayam anāśaṃsādyaparyavasitasthitikatvāt akṣataṃvā paripūrṇatvātpaurṇamāsīcandramaṇḍalavat 'avyābādhaṃ pareṣāmapīḍākāritvāt 'apunarāvattiyaṃti karmabījābhāvādbhavāvatārarahitaṃ|  
'siddhigaināmadheyaṃ ti sidhyanti-niṣṭhitārthā bhavanti tasyāṃ sā siddhi sā cāsau gamyamānatvādatiśca siddhigatistadeva nāmadheyaṃ-praśastaṃ nāma yasya tattathā|  
'ṭhāṇaṃ'ti tiṣṭhati-anavasthānanibandhanakarmābhāvena sadā'vasthito bhavati yatra tatsthānaṃkṣīṇakarmaṇojīvasya svarūpaṃ lokāgraṃvā,jīvasvarūpaviśeṣaṇānitulokāgrasyā''dheyadharmāṇāmādhāre'dhyāropādavaseyāni, tadevaṃbhūtaṃ sthānaṃ |  
saṃpāviukāme'ttiyātumanāḥ,natutaprāptaḥ, tatprāptasyākaraṇatvena vivakṣitārthānāṃprarūpaṇā'sambhavāt, prāptukām iti ca yaducyate tadupacārād, anyathā hi nirabhilāṣā eva bhagavantaḥ kevalino bhavanti-'mokṣe bhaveca sarvatra, nispṛho munisattamaḥ' iti vacanāditi|  
'jāvasamosaraṇaṃ ti, tāvadbhagavadvarṇako vācyo yāvatsamavasaraṇaṃ-samavasaraṇavarṇaka iti, saca bhagavadvarṇaka evam-“bhuyamoyagabhiṃganekajjalapahaṭhṭhabhamaragaṇaniddhanikuruṃbaniciya-kuṃciyapayāhiṇāvattamuddhasirae"bhujamocako-ralaviśeṣaḥ bhṛṅga:-kīṭaviśeṣo'ṅgāraviśeṣovānailaṃ-nīlīvikāraḥ kajjalaṃ-maṣī prahaṣṭabhramaragaṇaḥ-pratītaḥ etaeva snigdhaḥ-kṛṣṇacchayo nikurambaḥ-samūhoyeṣāṃte tathā

### [v5.p18](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p18)

śatakaṃ-1, vargaḥ-, uddeśakaḥ-1 teca te nicitāśca-nibiḍāḥ kuñcitāśca-kuṇḍalībhūtāḥ pradakṣiṇāvartāśca mūrddhati śirojā yasya sa tathā, evaṃ śirojavarṇakādi "ratuppalapattamauyasukumālakomalatale" iti pādatalavaraṇa-kāntaḥ śarīravarṇako bhāgavato vācyaḥ, pādatalaviśeṣaṇasya cāyamartha-raktaṃ-lohitam utpalapatravatkamaladalavat mṛdukam-astabdhaṃ sukumālānāṃ madhye komalaṃcatalaṃ-pādatalaṃ yasya sa tathā|  
tathā-"aṭṭhasahassavarapurisalakkhaṇadhareāgāsagaeṇaṃcakkeṇaṃāgāsagaeṇaṃchatteṇaṃāgāsagayāhiṃcāmarāhiṃ āgāsaphalihāmaeṇaṃsapāyapīḍheṇaṃsīhāsaṇeṇaṃ' ākāśasphaṭikamatisvacchasphaṭikaviśeṣastanmayana upalakṣita iti gamyaṃ, 'dhammajjhaeṇaṃ paurao pakḍḍijamāṇeṇaṃ' devairiti gamyate 'caudasahiṃ samaṇasāhasasīhiṃ chattīsāe ajjiyāsahassīhiṃ saddhiṃ saṃparivuḍe' sāhīśabdaḥ sahaparyāyaḥ sārdhaṃsaha, teṣāṃ vidyamānatayā'pisārddhamiti syādata ucyate-saṃparikṛtaḥ-parikarita iti|  
\_\_\_ 'puvvāṇupudi caramāṇe' na paścānupūvyārdinā ‘gāmāṇugāmaṃ dūijjamāṇe' grāmaśca pratītaḥ anugrāmaśca-tadantaraṃ grāmo grāmānugrāmaṃ tad ‘dravan' gacchan ‘suhaṃsuheṇaṃ viharamāṇe jeṇeva rāyagihe nagare jeṇeva guṇasilae ceie teṇeva uvāgacchai uvāgacchittā ahāpaḍirūvaṃ uggahaṃ ogiṇhai ogihittā saṃjameṇaṃ tavasā appāṇaṃbhāvemāṇe viharaitti|  
samavasaraṇavarṇakovācyaḥ, tathā'surakumārāḥ śeṣabhavanapatayovyantarājyotiṣkāvaimānikā devā divya)śca bhagavataḥ samīpamāgacchanto varṇayitavyāḥ |  
mū. (7) parisā niggayā, dhammo kahio, parisā paḍigayā| vṛ. “parisā niggaya"ttirājagṛhādrājādiloko bhagavatovandanārthanirgataḥ, tannirgamaścaivam  
"taeṇaṃrāyagihenagaresiṃdhāḍagatigacaukkacaccaracaummuhamahāpahapahesubahujaṇoannamannassa evamāikkhai4-evaṃ khalu devāṇuppiyā! samaṇe bhagavaṃmahāvīreihaguṇasilae ceie ahāpaḍirūvaṃ uggahaṃogiṇhittā saṃjameṇaṃtavasāappāṇaṃ bhāvemāṇe viharai, teseyaṃ khalutahārūvāṇaṃ arahaṃtāṇaṃ bhagavaṃtāṇaṃnāmagoyassavisavaṇayāekimaṃgapuṇavaṃdananamaṃsaṇayāe? ttikaṭṭhabahaveuggāuggaputtā" ityādirvācyo yāvadbhagavantaṃ namasyanti paryupāsate ceti, evaṃ rājanirgamo'ntaḥpuranirgamaśca tatparyupāsanā caupapātikavadvācyā| \_ 'dhammo kahio'tti, dharmakatheha bhagavato vācyā, sācaivaṃ-'taeṇaṃ samaṇe bhagavaṃ mahāvīre seṇiyasasaranno cillaṇāpamuhāṇayadevīṇaṃtīseyamahatimahāliyāeparisāe bvavavabhāsānugāmiṇīe sarassaīe dhamṇaṃ parikahei, taṃjahā-atthiloe atthi aloe evaṃ jīvā ajīvā baṃdhe mokkhe' ityādi | tathā||1|| “jaha naragā gammaṃtīje narayā jāya veyagā narae|  
sārīramāṇasāiṃdukkhāī tirikkhajoṇīe || ityādi 'paḍigayā parisa'tti lokaḥ svasthānaṃ gataḥ, pratigamaśca tasyā evaṃ vācyaḥ-'tae ṇaṃ sā mahaimahāliyā mahacca parisā' mahā'timahatī ālapratyayasya svārthikatvādatiśayātiśayagurvī māhatyā parṣat-praśastā pradhānapariṣat, mahārcānāṃ vā-satpūjānāṃ mahārcā vā parṣat mahārcaparṣaditi . 'samaṇassa bhagavaomahāvīrassa aṃtiedhamma soccānisamma haṭṭatuṭṭhā samaṇaṃbhagavaṃmahāvīraṃ tikkhutto āyāhiṇayapayāhiṇaṃ karei karettā vaṃdai namasai 2|

### [v5.p19](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p19)

evaṃ vayāsī-sa  
- suyakkhāe ṇaṃ bhaṃte! niggaṃthe pāvayaṇe, natthi ṇaṃ anne kei same vā māhaṇe vā erisaṃ dhammamāikkhittae, evaṃ vaittā jāmeva disiṃ pāubbhūyā tāmeva diśaṃ paḍigaya'tti | mū. (8) teṇaṃ kāleṇaṃ teṇaṃ samaeṇaṃ samaṇassa bhagavao mahāvīrassa jeṭṭe aṃtevāsī iṃdabhūtī nāmaṃ anagāre goyama sagotteṇaṃ sattussehe samacauraṃsasaṃṭhāṇasaṃṭhie vajrarisahanārāyasaṃghayaṇe kaṇagapulagaṇidhasapamhagore | uggatave dittatave tattatave mahātave orāle dhore dhoraguṇe dhoratavassī dhorabaṃbhacevāsī ucchravāḍhasarīresaṃkhittaviulateyalese coddasapuvvī caunāṇovagae savvakkharasannivāī samaṇassa bhagavao mahāvīrassa adūrasāmaṃte uḍuṃjāṇū ahosire jhāṇakoṭhṭhovagae saṃjameṇaṃ tavasā appāṇaṃ bhāvemāṇe viharai |  
16  
vṛ. tena kālena tena samayena śramaṇasya bhagavato mahāvīrasya 'jeṭṭe' tti prathamaḥ 'aṃtevāsi 'tti śiṣyaḥ, anena padadvayena tasya sakalasaṅghanāyakatvamāha -  
'iṃdabhūi'tti, indrabhūtiriti mātāpitṛkṛtanāmadheyaḥ 'nāmaṃ’tivibhaktipariṇāmānnāmnetyarthaḥ, antevāsī kila vivakṣayā śrāvako'pi syādityata āha |  
'anagāre' tti, nāsyāgāraṃ vidyata ityanagāraḥ, ayaṃ cāvagītagotro'pi syādityata āha'goyamasotteṇaṃ'tti saptahastocchrayaḥ, ayaṃ ca lakṣaṇahīno'pi syādityata āha  
samacauraṃsasaṃṭhāṇasaṃṭhie 'tti, samaṃ nābherupari adhaśca sakalapuruṣalakṣaṇopetāvayavatayā tulyaṃ tacca taccaturasraṃ ca pradhānaṃ samacaturanam, athavā samāḥ- śarīralakṣaṇoktapramāṇāvisaṃvādinyaścatano'nayo yasya tatsamacaturamnam, anayastviha caturdigvibhāgopalakṣitāḥ śarīrāvayavā iti, anyetvāhuḥsamā-anyūnādhikāḥ catomna'pyanayo yatra yatsamacatumnam, ayaśca paryaṅkāsanopaviṣṭasya jānunorantaram āsanasya lalāṭoparibhāgasya cāntaraṃ dakṣiṇaskandhasya vāmajānunaścāntaraṃ vāmaskandhasya dakṣiṇajānunaścānta- ramiti, anye tvāhuḥ - vistārotsedhayoḥ samatvāt samacaturanaṃ tacca tat saṃsthānaṃ ca - ākāraḥ samacaturasaṃsthānaṃ tena saṃsthito- vyavasthito yaḥ sa tathā, ayaṃcahīnasaṃhanano'pi syādityata āha- 'vajjarisahanārāyasaṃghayaṇe' tti, iha saṃhananam - asthisañcayaviśeṣaḥ, iha vajrādīnāṃ lakṣaṇamidam |  
||1||  
"risaho ya hoi paṭṭo vajraṃ puṇa kīliyaṃ viyāṇāhi | ubhao makkaḍabaṃdho nārāyaṃ taṃ viyāṇāhi ||  
tatra vajraṃ ca tat kīlikākīlikāṣṭhasaṃpuṭopamasāmarthyayuktatvāt ṛṣabhaśca lohādimayapaṭṭabaddhakāṣṭhasaṃpuṭopamasāmṛrthyānvitatvād vajrarṣabhaḥ sa cāsau nārācaṃ ca ubhayato markaṭabandhanibaddhakāṣṭhasaṃpuṭopamasāmathyorpetatvād vajrarṣabhanārācaṃ ( tacca) tat saṃhananam - asthisañcayaviśeṣo'nupamasāmarthyayogād yasyāsau vajrarṣabhanārācasaṃhananaḥ, anye tu kīlikādimattvamasthāmeva varṇayanti, ayaṃ ca nindyavarṇo'pi syādityata āha  
kaṇayapulayanihasapamhagore kanakasya suvarṇasya 'pulagaṃ' ti yaḥ pulako -lavastasya yo nikaṣaḥkaṣapaṭṭake rekhālakṣaṇaḥ, tathā 'pamha' tti padmapakṣmāṇi - keśarāṇi tadvadgauro yaḥ sa tathā, vṛddhavyākhyā tu- kanakasya na lohāderya pulakaḥ - sāro varṇātiśayastatpradhāno yo nikaṣo-rekhā tasya yatpakṣmabahalatvaṃ tadvadgauro yaḥ sa tathā, athavā kanakasya yaḥ pulako drutatve sati bīndustasya nikaṣo

### [v5.p20](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p20)

varṇataḥ sahaśo yaḥ sa tathā, 'pamha'tti padmaṃ tasya ceha prastāvātkeśarāṇi gṛhyante tataḥ padmavadgīro yaḥ sa tathā, tataḥ padadvayasya karmadhārayaḥ, ayaṃ ca viśiṣṭacaraṇarahito'pi syādityata āha - \_\_\_“uggatave'tti, ugram-apradhṛṣyaṃtaḥ-anaśanādi yasya sa ugratapāḥ, yadanyena prākṛtasāna śakyate cintayitumapitadvidhena tapasāyukta ityarthaḥ | “dittatavetti, dīptaṃ-jājvalyamānadahana iva karmavanagahanadahanasamarthatayā jvalitaṃ tapo-dharmadhyānādi yasya sa tathā |  
'tattatave'tti, taptaṃtapoyenāsau taptatayāḥ, evaṃ hi tena tattapastaptaṃ yena karmāṇi saṃtāpya tena tapasā svātmā'pi taporūpaḥ saṃtāpito yato'nyasyāspṛśyamiva jātamiti|  
'mahātave'tti āśaṃsādoṣarahitatvāpraśastatapāḥ|  
'orāle'tti bhīmaugrādiviśeṣaṇaviśiṣṭatapaḥkaraṇātpārśvasthānāmalpasattvānāṃ bhayānaka ityarthaḥ,anye tvāhuḥ-'orāletti bhīma ugrādiviśeṣaṇa viśiṣṭatapaḥkaraṇātpārśvasthānāmalpasattvānāṃ bhayānaka ityarthaḥ, anye tvāhuḥ-'orāle'tti udāraḥ-pradhānaḥ|  
\_\_\_'ghore'ttighoraḥatinidhṛṇaḥ, parīṣahendriyādiripugaṇavināśamāśritya nirdaya ityarthaḥ,anye tvātmanirapekṣaṃ ghoramāhuḥ, 'ghoraguṇe'tti, ghorā-anyairduranucarā guṇā-mūlaguṇādayo yasya sa tathā |  
'ghoratavassi'tti ghoraistapobhistapasvītyarthaḥ|  
'ghorabaṃbhaceravāsi'tti, dhoraṃ-dāruṇamalpasattvairduranucaratvādyadbrahmacaryaṃ tatra vastuṃśīlaṃ yasya sa tathā, 'ucchūḍhasarīre'tti, ucchūḍham-ujjhitamivojjhitaṃ śarīraṃ yena tatasaṃskāratyāgātsa tathā|  
\_\_ “saṃkhittaviulateyalese'tti, saṃkṣiptā-śarīrāntarlīnatvena hrasvatāṃ gatā vipulā-vistīrṇā anekayojanapramāṇakṣetrāśritavastudahanasamarthatvāttejoleśyā-viśiṣṭatapojanyalabdhiviśeṣaprabhavā tejojvālā yasya sa tathāmūlaṭīkākṛtā tu 'ucchūḍhasarīrasaṃsittaviulateyalesa'tti karmadhārayaṃ kṛtvā vyākhyātamiti|  
'caudasapubbitti caturdaśa pūrvāṇi vidyante yasya tenaiva teṣāṃ racitatvādasau caturdaśapūrvī, anena tasya śrutakevalitāmāha, sacāvadhijñānādivikalo'pisyādataāha| 'caunāṇovagae'tti, kevalajñānavarjajñānacatuṣkasamanvita ityarthaḥ, uktaviśeṣaṇa-dvayayukto'pikaścinna samagraśrutaviṣayavyāpijñāno bhavati caturdaśapūrvavidāṃ ṣaṭsthānakapatitatvena śravaṇādityata āha -  
“savvakkharasanivāi'tti, sarvecate'kṣarasannipātāśca-tatsaṃyogāḥsarveṣāṃvā'kṣarāṇāṃ sannipātāḥ sarvākṣarasannipātāste yasya jñeyatayā santi sa sarvākṣarasannipātī, śravyāṇi vā-śravaṇasukhakārīṇiakṣarāṇi sāṅgatyena nitarāṃvadituṃ śīlamasyeti śravyākṣarasaṃnivādī, sacaivaṃguṇaviśiṣṭo bhagavān vinayarāśiriva sākṣāditikṛtvā śiṣyācāratvācca| \_\_\_ 'samaṇassa bhagavao mahāvīrassa adūrasāmaṃte viharatī' ti yogaḥ' tatra dūraṃ ca-viprakṛṣṭaṃ sāmantaṃ ca-saṃnikṛṣṭaṃ tanniṣedhādadūrasāmantaṃ tatra, nātidūre nātinikaṭa ityarthaḥ, kiṃvidhaḥ saṃstatra virahatītyāha | 'uṭuṃjāṇu'tti, urvaṃjānunī yasyāsāvūrddhajānuḥ śuddhapṛthivyāsanavarjanādaupagrahika niṣadyāyā abhāvoccotkuṭukāsana ityarthaḥ |  
'ahosire'tti adhomukhaḥ norddhatiryagvā vikṣiptaṣṭi, kintu niyatabhūbhāganiyamitadṛṣṭiriti 1512

### [v5.p21](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p21)

bhagavatīaṅgasūtraṃ 1/-/1/8 bhāvaḥ | 'jhāṇakoṭṭovagae'tti, dhyāna-dharma śuklaṃ vā tadeva koṣṭhaḥ-kuśūlodhyānakoṣṭhastamupagataḥtatra praviṣṭo dhānakoṣṭhopagataḥ, yathā hi koṣṭhake dhānyaṃ prakṣiptamaviprasṛtaṃ bhavati evaṃ sa bhagavān dhyānato'viprakīrṇendriyāntaḥkaraṇavṛttiriti | \_ 'saṃjameṇaṃ'ti saṃvareṇa tavasa'tti anaśanādinā, caśabdaḥ samuccayārtho lupto'tra draṣṭavyaḥ, saṃyamatapograhaṇaṃcānayoḥ pradhānamokṣāṅgatvakhyāpanārthaṃ, pradhānatvaṃcasaṃyamasya navakarmānupādānahetutvena tapasaścapurāṇakarmanirjaraṇahetutvena, bhavati cābhinavakarmānupādānāt purāṇakarmakṣapaṇāccasakalakarmakṣayalakṣo mokṣa iti|  
'appāṇaṃ bhāvemāṇe viharai'tti, ātmānaṃ vāsayaṃstiṣṭhatītyarthaḥ||  
mū. (9) tae ṇaṃ se bhagavaṃ goyame jāyasaṅke jāyasaṃse jāyakouhalle uppannasaḍḍe uppannasaṃsae uppanakouhalle saṃjāyasaḍḍhesaṃjāyasaṃsaesaṃjāyakāuhalle samuppannasaḍḍhe samuppannasaṃsaesamuppannakouhalle uṭhāe uṭhei uṭhāe uṭhettā jeṇeva samaṇe bhagavaṃ mahāvīre teṇeva uvāgacchai uvāgacchittā samaṇaṃ bhagavaṃ mahāvīraṃ tikkhutto āyāhiṇapayāhiṇaṃ karei 2 tā vaṃdai namasai ra ttā nacāsanne nāidūre sussūsamāṇe namasamāṇe abhimuhe viṇaeṇaṃ paṃjaliuḍe pajjuvāsage evaṃ vayāsī  
se nūṇaṃ bhaṃte ! calamāṇe calie 1, udīrijamāe udīrie 2, veijjamāṇe veie 3, pahijjamāṇe pahīṇe 4, chijjamāṇe chinne 5, bhijamāṇe bhinne 6, vaḍḍamāṇe daḍḍhe 7, mijjamāṇe mae 8, nijarijjamāṇe nijinne 9? haṃtā goyamā! calamāṇe calie jāva nijarijjamāṇe nijiṇṇe|  
vṛ. 'tataḥ' dhyānakoṣṭhopagataviharaṇānantaraṃ ṇamiti vākyālaṅkārārtha 'sa' iti prastutaparāmarśārthaḥ, tasya tu sāmānyoktasya viśeṣāvadhāraṇārthamāha-'bhagavaṃgāyame'tti, kimityāha\_ 'jāyasaḍḍe' ityādi, jātaśraddhādiviśeṣaṇaḥsanuttiṣṭhatītiyogaḥ, tatrajātā-pravṛttāśraddhāiccha vakṣyamāṇārthatattvajñānaṃ prati yasyāsau jātaśraddhaḥ, tathā jātaḥ saṃśayo yasya sa jātasaṃśayaḥ, saṃśayasta anavadhāritārthaḥ jñānaṃ, sacaivaṃ tasya bhagavato jātaḥ-bhagavatā hi mahāvīreṇa 'calamāṇe calie'ityādau sūtre calanarthaścalito nirdiṣṭaḥ, tatra ca ya eva calan sa eva calita ityktaḥ , tataścaikārthaviṣayāvetau nirdeśau, calanniti ca vartamānakālaviṣayaḥcalitaiti cātītakālaviṣayaḥ, ato'tra saṃśayaḥ-kathaṃ nāma ya evārtho vartamānaḥ sa evātīto bhavati?,viruddhatvādanayoḥ kālayoriti, tathā| \_\_\_ 'jāyakouhalletti, jātaṃ kutūhalaṃyasya sa jātakutūhalo, jātītsukya ityarthaḥ, kathametān padārthān bhagavān prajñāpayiṣyatīti, tathā 'uppannasaṭṭe'tti utpannā-prāgabhūtā satī bhūtā śraddhā yasyasautpannaśraddhaḥ,athajātaśraddha ityetāvadevāstukimarthamutpannaśraddhaityabhidhīyate?,pravṛttaśraddhatvenaivotpannaśraddhatvasya utpannaśraddhaiti, hetutvapradarśanaṃ cocitameva, kāvyālaṅkāratvāttasya, yathāhuḥ"pravṛttadīpāmapravṛttabhāskarāṃ, prakāśacandrāṃ bubudhe vibhāvarīm" iha yadyapi pravṛttadīpatvādevāpravṛttabhāskaratvabhagavataṃ tathā'pyapravṛttabhāskaratvaṃ pravṛttadīpatvāderhetutayopanyastamiti |  
'uppannasaṃsae uppanakouhalle'ttiprāgvat, tathā saṃjāyasaḍe'ityādi padaṣaṭkaṃ prāgvat |  
navaramiha saṃśabdaḥprakarṣādivacano, yathā “saṃjātakāmo balabhidvibhūtyāṃ, mānāt prajābhiḥ pratimānanācca |" (saṃjātakāmaḥ-) enṭraiśvarye prakarṣeṇa jātecchaḥ kārtavīrya iti |

### [v5.p22](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p22)

anye tu 'jāyasaḍḍe' ityādi viśeṣaṇadvādaśakamevaṃ vyākhyānti-jātā śraddhā yasya praṣṭuṃ sa jātaśraddhaḥ, kimiti jātaśraddhaḥ ? ityata āha-yasmājātasaṃśayaḥ, idaṃ vastvevaṃ syādevaṃ veti, atha jātasaṃśayo'pi kathamityata āha-yasmājjātakutūhalaḥ kathaṃ nāmāsyārthamavabhotsye? ityabhiprāyavāniti, etacca viśeṣaṇatrayamavagarahāpekṣayā draṣṭavayam, evamutpannasaṃjātasamutpannaśraddhatvādaya īhāpāyadhāraṇābhedena vācyāḥ, anye tvāḥ-jātaśraddhatvāpekṣayotpannaśraddhatvādayaḥ samānārthā vivakṣitārthasya prakarṣavṛttipratipādanāya stutimukhena granthakṛtoktāḥ, nacaivaṃpunaruktaṃdoṣāya, yadāha||1|| “vaktā harṣabhayādibhirākṣiptamanāḥ stuvaṃstathā nindan|  
yatpadamasakṛd brūte punaruktaṃ na doṣāya !" iti 'uṭhāe uṭhei'tti utthānamutthā-urdhvaṃva vartanaṃ tayā utthayā ‘uttiṣṭhati' uryo bhavati, 'uḍhei' ityukte kriyārambhamātramapi pratīyate yathā vaktumittiṣṭhate iti tatastadvayavacchedāyoktamutthayeti, ‘uṭhāe udvitta'tti upāgacchatītyuttarakriyā'pekṣayā utthānakriyāyāḥ pūrvakālatā'bhidhānāya utthayotyāyeti katvāpratyayena nirdiśatīti |  
'jeṇeve'tyādi, iha prākṛtaprayogādavyayatvādvā yeneti yasminneva digbhāgeśraṇamo bhagavān mahāvīrovartate teṇeva'tti tasminneva digbhāgeupāgacchati, tatkālāpekṣayāvarttamānatvādāgamanakriyāyā vartamānavibhaktyā nirdeśaḥ kṛtaḥ, upāgatavānityarthaḥ, upāgamya ca śramaṇaṃ 3 karmatāpannaṃ |  
“tikkhutto'tti trīn vārān trikṛtvaḥ | 'āyāhiṇapayāhiṇaṃ karei'tti ādakṣiṇāddakṣiṇahastādārabhya pradakṣiṇaḥ-parito bhrāmyato dakṣiṇa eva ādakṣiṇapradakṣiṇo'tastaṃ karotīti  
'vaṃdaītti 'vandate' vācā stauti 'namaṃsai'tti 'namasyati' kāyena praṇamati|  
'naccāsanne'tti, 'na' naiva 'atyāsannaḥ' atinikaṭaḥ, avagrahaparihāsat, nātyāsanne vā sthāne, vartamāna itigamyaṃ, 'nāidūre'tti 'na' naiva atidūraḥ' ativiprakṛṣṭa, anaucityaparihārāt, nātidūre vā sthāne || 'sussūsamāṇe'tti bhagavadvacanāni śrotumicchan|  
'abhimuhe'tti, abhi-bhagavantaṃ lakṣyīkṛtya mukhamasyetyabhimukhaḥ, tathā  
'viṇaeṇaṃ'ti vinayena hetunā 'paṃjaliuḍe'tti prakṛṣṭaḥ-pradhāno lalāṭataṭaghaṭatatvenāñjalihastanyāsaviśeṣaḥ kṛtoḥvihito yena so'grayāhitādidarśanāt prāñjalikṛtaḥ|  
‘pajjuvāsamāṇe'tti paryupāsīnaḥ' sevamānaḥ, anena ca viśeṣaṇakadambakena śravaṇavidhirupadarśitaḥ, āha ca||1|| “niddāvigahāparivajjiehi guttehi paṃjaliuḍehiṃ |  
bhattibahumānapuvvaṃ uvauttehiṃ suṇeyavvaṃ || \_\_\_ ‘evaṃ vayāsitti ‘evaṃ vakṣyamāṇaprakāraṃvastu avādīt' uktavān-‘se' iti taddyaduktaṃ pūjyaiḥ 'calaccalita'mityādi, 'nūnaṃ' ti evamarthe, tatra tatrāsyaivaṃ vyākhyātatvāt, athavā 'se' itiśabdo māgadhadeśīprasiddho'thaśabdārthe varttate, athaśabdastu vākyopanyāsārthaḥ parapraśnārthovā, yadāha-“atha prakriyāpraśnānantaryamaṅgalopanyāsaprativacanasamuccayeṣu' |  
'nūna'miti niścitaṃ bhaṃte'tti gurorāmantraṇaṃ, tataśca he bhadanta !-kalyāṇarūpa ! sukharūpa! iti vā ‘bhadi kalyāṇe sukhe ca' iti vacanāt, prākṛtaśailyā vā bhavasyasaṃsārasya bhayasya vā

### [v5.p23](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5.p23)

bhagavatīaṅgasūtraṃ 1/-/1/9 bhīterantahetutvādbhavānto bhayānto vā tasyāmantraṇaṃ he bhavānta! he bhayānta! vā, bhān vā-jñānādibhirdīpyamāna ! “bhā dīptau' iti vacanāt, bhrājamāna ! vā-dīpyamāna ! 'bhrājṛ dīptau' iti vacanāt ayaṃcaādita ārabhya bhaṃte'ttiparyanto grantho bhagavatā sudharmasvāminā pañcamāṅgasya prathamaśatasya prathamoddeśakasya sambandhārthamabhihitaḥ|  
athānena sambandhenāyātasya pañcamāṅgaprathamaśataprathamoddeśakasyedamādisūtram |  
'calamāṇe calie'ityādi, atha kenābhiprāyeṇa bhagavatā sudharmasvāminā pañcamāṅgasya prathamaśataprathamoddeśakasyārthānukathanaṃ kurvataivamarthavācakaṃ sūtramupanyastaṃ nānyānīti?, atrocyate  
\_\_ iha caturdā puruṣārtheṣu mokṣārakhyaḥ puruṣārtho mukhyaḥ, sarvātiśāyitvāt, tasya ca mokṣasya sādhyasya sādhanānāṃ ca samyagdarśanādīnāṃ sādhanatvenāvyabhicāriṇābhuyaniyamasya śāsanācchaṃ sadbhiriṣyate, ubhayaniyamasatvevaṃ-samyagdarśanādīni mokṣasyaivasādhyasya sādhanāni nānyasyārthasya, mokṣaśca teṣāmeta sādhanānāṃ sādhyo nānyeṣā miti, saca mokṣo vipakṣakṣayāt, tadvipakṣaśca bandhaḥ, saca mukhyaḥ karmabhirātmanaḥ sambandhaḥ, teṣāṃ tu karmaṇāṃ prakṣaye'yamanukrama uktaḥ  
'calamāṇe' ityādi tatra 'calamāṇe'tticalat-sthitikṣayādudayabhāgacchad vipākābhimukhībhavadyatkarmeti prakaraṇagamyaṃ taccalitam-uditamiti vyapadiśyate, calanakālo hi udayāvalikā, tasyaca kālasyāsaṅkhayeyasamayatvādādibhadhyāntayogitvaṃ, karmapudgalānāmapyanantāḥ skandhā anantapradeśāḥ, tataśca te krameṇa pratisamayameva calanti, tatra yo'sāvādyaścalanasamayastasmiṃścaladeva taccali-tamucyate, kathaṃ punastadvatmānaṃ sadatītaṃ bhavatīti|  
atrocyate-yathā paṭa utpadyamānakāle prathamatantupraveśe utpadyamāna evotpanno bhavatīti, utpadyamānatvaṃcatasya prathamatantupraveśakālādārabhyapaṭa utpadyate ityevaṃ vyapadeśadarśanātprasiddhameva, utpannatvaṃ tūpapattyā prasādhyate, tathāhi-utpattikriyākāla eva prathamatantupraveśe'sāvutpannaḥ, yadi punarnotpanno'bhaviṣyattadā tasyāḥ kriyāyā vaiyarthyamabhaviṣyat, niṣphalatvād, utpādyotpādanārthā hi kriyāḥ bhavanti, yathā ca prathame kriyākṣaṇe nāsāvṛtpannastathottareṣvapi kṣaṇeṣvanutpanna evāsau prāpnoti, ko hyuttarakṣaṇakriyāṇāmātmanirūpaviśeṣo? yenaprathamayā notpannastaduttarābhistūtpādyate, ataḥ sarvadaivānutpattiprasaṅgaḥ, dṛṣṭā cotpattiḥ antyatantupraveśe paṭasya darśanāda, ataḥ prathamatantupraveśakāla eva kiñcidutpannaṃ paṭasya, yāvaccotpannaṃ na taduttarakriyayotpādyate, yadi punarutpādyate tadā tadekadeśotpādana eva kriyāṇāṃ kālānāṃ ca kṣayaḥ syāt, yadi hi tadaṃśotpādananirapekṣā anyāḥ kriyā bhavanti tadottarāṃśānukramaṇaṃ yujyate nānyathā, tadevaṃ yathā paṭa utpadyamāna evotpannastathaivāsaṅkhyātasamayaparimāṇatvādudayāvalikāyā ādisamayātprabhṛti caladeva karmacalitaṃ, kathaṃ  
yatoyadi hi tatkarmacalanābhimukhībhūtamudayāvalikāyāādisamayaevanacalitaṃsyāttadā tasyādyasyacalanasamayasya vaiyarthya syāt, tatrācalitatvāt, yathā ca tasmin samayena calitaṃ tathā dvitīyādisamayeṣvapinacalet, kohi teṣāmātmanirūpaviśeṣo? yenaprathamasamayenacalitamuttareṣu calatīti, ataḥ sarvadaivācalanaprasaṅgaḥ,asticāntyasamaye calanaṃ, sthiteḥ parimitatvena karmābhāvābhyupagamād, ata āvalikākālādisamaya eva kiñciccilitaṃ, yacca tasmiṃścalitaṃ taccottareṣu samayeṣu na calati, yadi tu teṣvapi tadevādyaṃ calanaṃ bhavettadā tasminneva calane sarveṣāmudayā

_First 23 of 565 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5)_

## Linked texts (1)

- [Viyāhapannatti](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5.1.0.1) — Sudharman, Ardhamāgadhī Prakrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5](https://indike.org/pramana/in.jaina.sveta.anga.5!abhayadeva.v5) · Pramāṇa
